Antroposofie in de pers

Conflictpotentie

2012-02-02T13:08:00.000+01:00

De Vereniging van vrijescholen heeft een vernieuwde website. Tenminste, wat uiterlijk betreft; inhoudelijk is alles nog bij het oude. Ook het Louis Bolk Instituut meldt een vernieuwing, ‘Nieuwe directeur bij LBI’:

‘Op 1 februari 2012 treedt Prof. Dr. Ing. Jan Willem Erisman aan als nieuwe directeur-bestuurder bij het Louis Bolk Instituut. Hiermee komt een einde aan de interim-opdracht van drs. Bendert Gijzel, die de organisatie 2 jaar op energieke wijze geleid heeft.

Jan Willem Erisman (1961) is 15 jaar werkzaam geweest bij het Energieonderzoekcentrum Nederland (ECN). Zijn meest recente functie is unitmanager Biomassa, Kolen en Milieuonderzoek geweest. Daarnaast is hij bijzonder hoogleraar Integrale Stikstofstudies aan de Vrije Universiteit in Amsterdam (faculteit Aardwetenschappen). Eerder heeft hij als onderzoeker bij het RIVM gewerkt.’

Het Louis Bolk Instituut doet nog meer, getuige ‘LBI steunt Jaar van de Bij’:

‘Het gaat niet goed met de bijen in Nederland. Naast schrikbarende sterfte onder honingbijen gaat het ook bergafwaarts met de 350 soorten wilde bijen en hommels. De belangrijkste oorzaken zijn het gebrek aan bloeiende planten in ons landschap en de vervuiling door bijvoorbeeld pesticiden. Daarom is 2012 uitgeroepen tot het Jaar van de Bij. Het Louis Bolk Instituut steunt dit initiatief en roept boeren op dat ook te doen.

Bijen cruciaal voor onze voedselproductie

Bijen zijn als gewasbestuivers onmisbaar voor de landbouw: zonder bijen geen appels, peren, aardbeien en geen zaadgoed van de belangrijkste groenten. Andersom zijn boeren ook belangrijk voor bijen. Zo zijn er dit jaar 500 boeren aangesloten bij Bloeiend Bedrijf. Onder begeleiding van het Louis Bolk Instituut, Veelzijdig Boerenland, de ZLTO en tientallen agrarische natuurverenigingen leggen de boeren honderden kilometers bloemrijke akkerranden aan. Die akkerranden stimuleren de natuurlijke vijanden van landbouwplagen waardoor boeren hun gebruik van chemische bestrijding kunnen verminderen. Meer bloemen, en minder vervuiling: een dubbele steun voor de bijen!

Bijen lokken naar het agrarische bedrijf

Daarnaast wil het Louis Bolk Instituut boeren steunen in aanvullende initiatieven, zoals het samenwerken met imkers, het aanleggen van nestgelegenheden en het ontwikkelen van bijvriendelijke teeltsystemen. Door zich aan te sluiten bij het Jaar van de Bij kunnen agrarische bedrijven laten zien wat ze voor de bijen betekenen. Kijk op www.bloeiendbedrijf.nl en www.jaarvandebij.nl voor uitgebreide informatie.’

Er is ook nog wat ouder nieuws, dat van belang is, maar dat ik nog niet gemeld had. Namelijk ‘Biofood Magazine voortaan uitgegeven door Bionext’:

‘Biofood Magazine wordt vanaf 2012 uitgegeven door Bionext, de ketenorganisatie voor duurzame biologische landbouw en voeding. Dat heeft belangrijke voordelen. BIOFOOD kan zo beter aansluiten bij actuele discussies en voeling houden met de groeiende en steeds diverser wordende markt, zowel nationaal als internationaal. BIOFOOD wordt het vakblad voor iedereen die in Nederland en Vlaanderen professioneel actief is in (primaire) productie, handel, verwerking en retail van biologische landbouw en voeding, inclusief catering en horeca. BIOFOOD informeert, signaleert en analyseert met veel oog voor de praktijk van het ondernemen, inclusief financiële en bedrijfseconomische aspecten en onderwerpen als logistiek en marketing. BIOFOOD kijkt daarnaast over de eigen grenzen heen en volgt maatschappelijke ontwikkelingen als verduurzaming en corporate governance op de voet.

Ook voor de adverteerders is er goed nieuws: de oplage gaat met 25 procent omhoog terwijl de advertentietarieven gelijk blijven!

Het eerste nummer van BIOFOOD nieuwe stijl zal in februari verschijnen.’

Dan is er nog het volgende. Het is altijd een beetje verwarrend dat er twee maandelijkse uitgaven zijn met dezelfde naam ‘Anthroposophie weltweit’. Ik heb dat al vaker genoemd. De ene is het ledenorgaan van de Duitse Antroposofische Vereniging en is openbaar, te vinden op de website van deze vereniging (het februarinummer is net uit). De ander is het internationale tijdschrift van de Algemene Antroposofische Vereniging in Dornach, Zwitserland, verschijnt tien keer per jaar, in een Duitstalige en een Engelstalige versie, maar is niet openbaar; alleen bereikbaar voor leden die zich aangemeld hebben. Nu heb ik me niet aangemeld, maar men is zo vriendelijk mij altijd op de hoogte van een nieuw nummer te brengen. Het eerste nummer van dit jaar verscheen op 28 januari en is een dubbelnummer (1-2). Daarin staat een interessant verslag van Johannes Kühl over de ‘Freie Hochschule für Geisteswissenschaft’, onder de titel ‘Klausur des Hochschulkollegiums am Goetheanum. Grundsatzfragen in der Arbeit der Hochschule’. Hij schrijft (ik geef de Duitse versie weer):

‘Jedes Jahr im Juni und im Dezember nutzt das Hochschulkollegium drei Tage für eine gemeinsame Arbeit an weitreichenderen Fragen. In der Klausur von 5. bis 7. Dezember 2011 standen neben mehr organisatorischen Fragen drei Themen im Mittelpunkt: die Arbeitsweisen innerhalb der Hochschule, der ‹Faust› und unsere eigene Zusammenarbeit.

Rudolf Steiner hat keine eindeutigen Angaben hinterlassen, wie innerhalb der Ersten Klasse der Freien Hochschule für Geisteswissenschaft nach seinem Tod weitergearbeitet werden solle. Allerdings hat er immer wieder von der besonderen, tiefen Bedeutung der Art dieser Arbeit und ihrer Formen gesprochen. Daher erscheint es uns außerordentlich wichtig, darin nicht nur einer Tradition zu folgen, sondern immer neu und aktuell zu erwägen, was wir wirklich verantworten können und wollen.

Beziehung zum spirituellen Urgrund – individuelle Initiation

Wir hatten zu diesem Thema zwei besondere Kenner der Geschichte der Hochschule eingeladen, Johannes Kiersch und Peter Selg. Wie man aus ihren Veröffentlichungen zum Thema ersehen kann, vertreten sie eine zum Teil unterschiedliche Sichtweise, die wir mit ihnen zusammen besprochen haben: Peter Selg schilderte die außerordentlichen Vorgänge der Zusammenarbeit zwischen Rudolf Steiner und Ita Wegman bei der Leitung der Hochschule. Aus diesem Erleben und der Erfahrung der Nähe Rudolf Steiners hat es Ita Wegman, so Peter Selg, bis zum Ende ihres Lebens für angemessen gehalten, die Klassenstunden nur im Wortlaut zu lesen. Er stellte die Bedeutung der unmittelbaren Verbindung zum Wortlaut Rudolf Steiners – nicht nur der Mantren, sondern auch der Klassenstunden – dar (siehe auch Peter Selgs Buch ‹Rudolf Steiner und die Freie Hochschule für Geisteswissenschaft›, Arlesheim 2008). Diese Art der Übermittlung der Texte hatte Steiner für Lili Kolisko ausdrücklich gebilligt.

Auf der anderen Seite hatte Rudolf Steiner einige Menschen gebeten, die in den Klassenstunden enthaltenen Meditationen an Freunde zu übermitteln, die nicht selbst teilnehmen konnten. Diese aber bekamen selbst auf Nachfrage nicht den stenografierten Text, sie sollten aus ihrer eigenen Arbeit dazu sprechen. Diese Form der Arbeit wurde insbesondere in den 1970er-Jahren durch Manfred Schmidt-Brabant und Jörgen Smit wieder aufgegriffen und wird heute als sogenannte ‹freie Klassenstunden› gepflegt (dokumentiert in Johannes Kierschs Buch ‹Zur Entwicklung der Freien Hochschule für Geisteswissenschaft›, Dornach 2005). Johannes Kiersch sprach von der Bedeutung eines zunehmend individualisierten Umgangs mit dem mantrischen Gut und der gemeinsamen Arbeit über alles Schriftliche hinaus. Es zeigte sich in unserer Arbeit erneut, dass ein vorschnelles Beurteilen oft anfänglicher und unzulänglicher Bemühungen in der Arbeit an den Klassenstunden an der Wahrheit der Aufgabe vorbeigeht. Das möchten wir gern stärker zur Geltung bringen.

Liest man die Vorträge und Schriften Rudolf Steiners zur Einrichtung der Hochschule, so erkennt man sofort, dass es hier nicht allein um eine neue esoterische Vertiefung ging, sondern auch um die Beziehung der verschiedenen anthroposophisch befruchteten Lebensfelder zu ihrem spirituellen Urgrund und um die Zusammenarbeit ihrer Träger. Darauf deutet die immer wieder verwendete Formulierung «Repräsentant der anthroposophischen Sache» hin. Dieses Konzept haben wir von verschiedenen Gesichtspunkten aus vertieft. Es scheint von besonderer Bedeutung, sich in einer Zeit auf diese Seite der Hochschulmitgliedschaft zu besinnen, in der die esoterischen Texte einerseits von jedermann erworben werden können und sie andererseits nicht die ihnen zugemessene Rolle in der Arbeit der ‹Lebensfelder› spielen. Zu diesem Fragenkreis planen wir in absehbarer Zeit eine Publikation; auch die kommende Michaelitagung am Goetheanum wird diesen Fragen gewidmet sein.

Inszenierung von Goethes ‹Faust›

Die Aufführungen von Goethes ‹Faust› waren immer Höhepunkte des Lebens am Goetheanum. Martina Maria Sam hat in ihrer kürzlich vorgelegten Dissertation ‹Rudolf Steiners ‘Faust’-Rezeption› (Basel 2011) eindrücklich beschrieben und dokumentiert, mit welcher Intensität Steiner selbst daran gearbeitet hat, was schließlich zur Welturaufführung des gesamten Werkes 1938 geführt hat, inszeniert durch Marie Steiner. Der ‹Faust› gehört ähnlich wie die Mysteriendramen Rudolf Steiners zweifellos zu den Kernaufgaben unserer Bühne.

Seit der letzten Aufführung sind aber inzwischen sieben Jahre vergangen, und infolge der finanziellen Situation gibt es zur Zeit kein Schauspielensemble am Goetheanum – eine gewaltige Herausforderung! Wir haben uns dennoch entschlossen, dieses Werk am Goetheanum aufzugreifen und, wie bereits mitgeteilt, Margrethe Solstad und Christian Peter gebeten, die künstlerische Leitung zu übernehmen. Zusammen mit Nils Frischknecht als Geschäftsführer der Bühne und Seija Zimmermann (im Vorstand zuständig für die Bühne) werden sie das Projekt vorbereiten, Martina Maria Sam wird die Dramaturgie übernehmen und Paul Mackay die Finanzen begleiten, bis im Herbst 2012 der neue Schatzmeister Justus Wittich diese Tätigkeit übernimmt. So hoffen wir, nach den unaufschiebbaren Erneuerungsarbeiten an der Bühne erste Teile im Sommer 2014 zur Aufführung bringen zu können.

Es ist selbstverständlich, dass wir diese Arbeit vom ganzen Hochschulkollegium aus begleiten wollen. Es gilt herauszuarbeiten, inwiefern das Faust-Problem die modernen Menschheitsfragen berührt, in denen wir alle uns immer wieder an die Grenzen der eigenen Existenz begeben. Dazu gehört auch die Herausforderung, diese auf Deutsch geschriebene ‹Weltliteratur› anderen Sprachräumen zugänglich zu machen.

Reibungsstellen in der Zusammenarbeit

Wenn 15 einigermaßen engagierte Menschen zusammenarbeiten und gemeinsam Verantwortung tragen, teilweise in unterschiedlicher Gremienkonstellation, so birgt das durchaus auch Konfliktpotenzial. In der Leitung der Anthroposophischen Gesellschaft, der Freien Hochschule für Geisteswissenschaft und des Goetheanum mischen sich Strukturen, die auf Rudolf Steiner zurückgehen, mit dem, was über die Jahrzehnte gelebt und nicht immer bewusst entwickelt wurde – keineswegs eine einfache Situation. Grundsätzlich leben wir mit der Verabredung: Das Hochschulkollegium (Sektionsleiter einschließlich Vorstand als Leitung der Allgemeinen anthroposophischen Sektion) leitet die Hochschule, der Vorstand die Anthroposophische Gesellschaft und der Vorstand im Benehmen mit dem Hochschulkollegium das Goetheanum als Einrichtung. Dabei entstanden aber immer wieder Fragen wie: Wer wird wann in welche Entscheidungen einbezogen? Welche Kompetenzen hat der Einzelne? Welche Einflussmöglichkeit hat das eine Gremium auf das andere? So sehr die gemeinsame Aufgabe die Zusammenarbeit am Goetheanum beflügeln kann, so sehr wirkten solche Fragen immer wieder lähmend.

Nachdem wir die Gespräche dazu in der schwierigen Lage im Sommer 2010 abbrechen mussten, haben wir uns im vergangenen Frühjahr entschlossen, sie zusammen mit Hilfe von Friedrich Glasl neu aufzugreifen. Bei manchen Fragen zeichnet sich relativ einfach eine Lösung ab, zum Beispiel bei der Unterschriftsberechtigung der Sektionsleiter für Diplome und bezüglich finanzieller Entscheidungen. Schwieriger ist es mit der Durchdringung von Hochschule und Gesellschaft, weil beide letztlich einen gemeinsamen Organismus bilden und es daher um Lebensfragen geht, weniger um Prozesse, die man durch einfache, klare Strukturverabredungen lösen kann. Wir wollen versuchen, die Lebensbedingungen dieses Organismus zu verbessern und haben weitere Gespräche mit Friedrich Glasl vereinbart.

Verabschiedung und Begrüßung

Zum Abschluss haben wir uns mit großer Herzlichkeit von Martina Maria Sam als Sektionsleiterin verabschiedet und noch einmal ihre Arbeit für den Wiederaufbau der Sektion für schöne Wissenschaften und am Werk Rudolf Steiners gewürdigt. Eine Nachfolge haben wir bisher nicht bestimmt, Ansprechpartner für Sektionsfragen ist jetzt Bodo von Plato. Seit Januar 2012 arbeitet Constanza Kaliks für die Jugendsektion im Hochschulkollegium mit. Die neuen Sprecher des Kollegiums ab Sommer 2012 werden Seija Zimmermann und Ueli Hurter sein.

Johannes Kühl, Leiter der Naturwissenschaftlichen Sektion am Goetheanum’

Molen

2012-02-01T13:41:00.003+01:00

Het is even betrekkelijk rustig geweest rond de Zonnehuizen. Donderdag 26 en vrijdag 27 januari had ik het er voor het laatst over, in ‘Transitie’ en ‘Laan’. Maar gisteravond is het weer aan komen zwellen, wat de media vandaag opnieuw over elkaar heen doet vallen, en feitelijk nog wel met oud nieuws. Want dit alles meldde ik al op 26 januari. Het gaat over het verdwenen zak- en kleedgeld van de cliënten, waar iedereen nu uiterst verontwaardigd over is. Terecht natuurlijk. Maar, zoals de staatssecretaris vandaag in een nieuwe brief uitlegt, zo is nu eenmaal de wet. Voordat ik dit alles documenteer, eerst nog wat ander nieuws. Om te beginnen ‘Afscheid van voorzitter’, zoals gisteren gemeld door Dichtbij.nl, Regio Groot Alkmaar, met als bron: De Duinstreek. Het gaat overigens om nieuws dat ik al op 6 oktober 2011 aankondigde in ‘Bijzonderheid’. De mooie verschrijving in het begin, ‘Van der Molen’, wordt later door de ongenoemde auteur zelf gecorrigeerd:

‘Tijdens een receptie in de grote zaal van Scorlewald aan de Valkenlaan in Schoorl hebben tallozen afscheid genomen van Marinus van der Molen. Hij was lange tijd voorzitter van de Raad van Bestuur van de Raphaëlstichting.

Van der Meulen gaat vandaag, woensdag 1 februari, met pensioen. Hij heeft een lange staat van dienst achter de rug. Deze begon tweeëndertig jaar geleden (1980) toen hij als afgestudeerd ontwikkelingspsycholoog werd aangenomen als groepsleider bij Scorlewald. In latere functies wist Marinus mensen aan zich te binden en te stimuleren.

Zijn vacature wordt ingevuld door Remco Bakker (38). Hij komt uit de verstandelijk gehandicaptenzorg en heeft veel ervaring met antroposofische zorg. De laatste drie jaar was Bakker directeur bestuurder van Orion, een antroposofische zorgaanbieder in Rotterdam, die zich sterk maakt voor inclusie en sociale vernieuwing. Met Pim Blomaard zal Remco de tweehoofdige, collegiaal werkende Raad van Bestuur gaan vormen.’

Dan lees ik op de website van het Ita Wegman Verlag over een flinke vertraging. Dat was al zo op 25 oktober 2011 in ‘Familiekudde’:

‘ik moet ook een uitstel melden van het al lang verwachte boek van Peter Selg over Rudolf Steiner.’

Dat is nu opnieuw het geval. Het wordt geen januari (die maand is inderdaad al verstreken), maar zelfs november 2012. Dat is geen klein beetje meer, maar bijna een heel jaar. Verder is dit ook nog van belang, op de website van het Euritmie Impresariaat Nederland, over het ‘Boek over de geschiedenis van de euritmie in Nederland’:

‘Begin 2005 is concreet het initiatief genomen om een boek te realiseren over de geschiedenis van de euritmie in Nederland. Door de jaren heen is van tijd tot tijd veel materiaal verzameld. Pas in de tweede helft van 2011 kwam het onderzoeksproces in een stroomversnelling. Het jaar 2012 staat geheel in het teken het onderzoek af te ronden en het boek samen te stellen. Op deze pagina’s willen we u bij het proces betrekken. Dagelijks wordt een dagboek bijgehouden. [zie: dagboek]
Ook zullen we van tijd vragen stellen in de hoop dat er mensen zijn die antwoorden weten. [zie: vragen]
Imke Jelle van Dam’

We lezen daar:

‘Voorlopige hoofdstukkenindeling
De geschiedenis van de euritmie in Nederland

Deel I: historisch overzicht
Inleiding: Eind 19de, begin 20ste eeuw als bedding voor de anthroposofie en de eurythmie
Hoofdstuk 1: Peggy Kloppers-Moltzer, pionier voor de eurythmie in Nederland
Hoofdstuk 2: De geboorte van de eurythmie
Hoofdstuk 3: Onafgebroken oefenen tijdens de eerste wereldoorlog
Hoofdstuk 4: In de openbaarheid vanaf 1919
Hoofdstuk 5: Opvoeringen in februari 1921 in Hilversum, Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Hoofdstuk 6: Ontstaan van de heileurythmie in 1921
Hoofdstuk 7: Ontstaan van de Nederlandse Eurythmie in 1922
Hoofdstuk 8: Opvoeringen in november 1922
Hoofdstuk 9: Periode 1923 tot 1929. Oprichting Hollandsche Eurhythmie-groep
Hoofdstuk 10: Periode 1929 – 1940. Aanzet tot het oprichten van een eurythmie-opleiding in Den Haag
Hoofdstuk 11: Moeilijke jaren voor de eurythmie tijdens de tweede wereldoorlog
Hoofdstuk 12: de periode 1945 tot 1969. Overwinnen van verdeeldheid onder eurythmisten
Hoofdstuk 13: De periode 1969 – 1989. Bloeiperiode met internationale voorstellingen
Hoofdstuk 14: De periode 1989 – 2012. Vrijheidsdrang leidt tot nieuwe zoekrichtingen
Hoofdstuk 15: Chronologie van openbare voorstellingen

Deel II: Personen, groepen, organisaties
Hoofdstuk 16: Biografieën
Hoofdstuk 17: Euritmiegroepen
Hoofdstuk 18: Bijzondere producties
Hoofdstuk 19: Euritmie opleidingen in Nederland
Hoofdstuk 20: Verenigingen en Stichtingen

Deel III: Achtergronden
Hoofdstuk 21: Deelgebieden van de euritmie
Hoofdstuk 22: De media
Hoofdstuk 23: Financiering door de jaren heen
Hoofdstuk 24: Overige thema’s’

Ook mooi is dit ‘Dagboek 2012’:

‘3 januari 2012: Vele stapels ongeordend materiaal, waaronder krantenknipsels en programma’s op jaar gesorteerd en in overeenkomstige archiefmappen geplaatst.
4 januari 2012: Verdergegaan met al het materiaal te ordenen.
5 januari 2012: Dagboeken vanaf 1947 van Elise (Liselot) Roeters van Lennep doorgenomen. Kwam interessante notities tegen over Daffi Niederhäuser, Lea van der Pals en Marie Savitch.
6 januari 2012: Verdergegaan met de dagboeken. Interessante notities over Else Klink, Aleida Hofstede Crull en Corrie de Beaufort gevonden.
7 januari 2012: Er staat een biografie van Elise Roeters van Lennep in Motief. Deze biedt een kader waarin ik de aanvullende informatie die de euritmie betreffen in kan passen.
8 januari 2012: Opnieuw in de ontstaansgeschiedenis van de heileuritmie gedoken. Nederland speelt daar een rol in. Ook eindelijk na maanden zoeken een tekst gevonden van een euritmiste van het eerste uur, die vertelde dat (de Amsterdamse) Mieta Waller aanwezig was bij de eerste euritmiecursus in september 1912 aan Lory Smits. Dit was de ontbrekende schakel. Mieta Waller is steeds in de buurt of aanwezig geweest bij alle belangrijke momenten in de ontwikkelingsgeschiedenis van de euritmie tijdens het leven van Rudolf Steiner!
9 januari 2012: Vele foto’s uit de inboedel van Elise (Liselot) Roeters van Lennep uitgezocht. Diverse gescand om mee te nemen naar Den Haag om mensen te vragen welke euritmisten erop staan.
10-14 januari 2012: dagelijks onderzoek in de archieven van de Antroposofische Vereniging in Den Haag gedaan. Uit de periode 1960 tot 1997 1.000 kopieën gemaakt om thuis in Zwolle te gaan lezen, ordenen en schiften. Vandaag (14 januari) hulp gekregen van een oudere euritmiste bij het identificeren van euritmistes op foto’s van 50 jaar geleden.
15 januari 2012: vele honderden kopieën op datum in mappen gedaan.
16 januari 2012: Een toegankelijke tekst over de pedagogische euritmie uit een vrije school boek uit het jaar 1927 overgenomen. Vervolgens een heldere tekst over het leerplan voor klas 1 t/m 12 overgenomen uit het weekblad Vrije Opvoedkunst uit 1933. Voorts de rest van de 1.000 kopieën in mappen ondergebracht.
17 januari 2012: Geprobeerd details te vinden over de biografieën van Alice Pracht-Loudon, Rie Lewerenz-Brouwer en Isabelle de Jaager. Ook ruggespraak gehouden met Cara Groot uit Dornach. Ze hebben alle drie de Nederlandse nationaliteit. Zo ook Daffi Niederhäuser-de Jaager en Lea van der Pals.
18 januari 2012: Een brief van Werner Barfod ontvangen over een boeiende ontmoeting met dichter Roland Holst in 1973, als aanvulling wat Liselot Roeters van Lennep in haar dagboek heeft geschreven.
19 januari 2012: Alle elementen verzameld die de inleiding voor het boek zullen vormen.
20 januari 2012: Verder gegaan met het werken aan de inleiding. Daarbij heb ik ook uniek materiaal gebruikt uit een brief van een antroposofe van het eerste uur, Johanna Hart Nibbrig-Moltzer aan Rudolf Steiner.
21 t/m 23 januari 2012: verdergegaan met het vervolmaken van de inleiding van het boek,
24 t/m 26 januari 2012: Gewerkt aan van hoofdstuk 1 over Peggy Kloppers-Moltzer, pionier voor de eurythmie in Nederland. Voorts nieuwe aanvullingen in de biografie van Aleida Hofstede Crull verwerkt.
27 januari 2012: een proef lay-out gemaakt van het hoofdstuk over Peggy Kloppers, om een idee te krijgen hoe het boek eruit kan komen te zien.
28 en 29 januari 2012: materiaal bij elkaar gezocht om hoofdstuk 2 over de geboorte van de eurythmie te kunnen schrijven.
30 januari 2012: verder gegaan met Hoofdstuk 2 over de geboorte van de eurythmie.’

Tot slot zijn er deze ‘Vragen’:

‘Kunt u ons op de een of andere wijze van dienst zijn, stuur dan een e-mail naar het Euritmie Impresariaat of bel 038 452 4524 (eventueel antwoordapparaat; dan bellen we u terug).

1. Wie kan ons helpen aan een foto van Elisabeth Knottenbelt uit de jaren 50, 60, 70?
2. Wie kan iets vertellen over de euritmiste Alice Pracht-Loudon, ook wel Sissy (of Cissy) Pracht of Cissy Loudon genoemd?
3. Op 15 december 1911 is in Berlijn een oprichtingsvergadering voor de Stiftung für theosophische Art und Kunst op initiatief van Rudolf Steiner. Hij nodigt daartoe verschillende mensen uit waaronder Mieta Waller. Honderd jaar na dato heeft Virginia Sease er een boek over geschreven. Wie heeft het gelezen en zou in drie tot vijf zinnen de kern kunnen samenvatten? Het feit is daarom interessant om zijdelings in het boek te vermelden, omdat later op die dag aan Steiner een vraag is gesteld die uiteindelijk tot de geboorte van de eurythmie heeft geleid.’

Goed, dan terug naar de Zonnehuizen. Eergisteren meldde Robbie Kammeijer van De Nieuwsbode Zeist ‘Klap valt bij secretariaat en administratie’:

‘Voor 431 personeelsleden van Zonnehuizen is vrijdag 10 februari hun laatste werkdag. Zij raken na de overname van de failliete Zeister zorginstelling werkloos. Ongeveer twintig van hen verleenden directe zorg aan de cliënten.

“Er is vooral geschrapt in de staffuncties en facilitaire functies”, weet Mariëtte Vos-Lambooy, directeur van het jeugdzorg- en onderwijsgedeelte van Zonnehuizen. Het gaat dan bijvoorbeeld om medewerkers van het secretariaat en de financiële administratie.

Nieuw contract

“Het overgrote deel van het personeel dat zorg verleent heeft een nieuw contract aangeboden gekregen”, aldus Vos-Lambooy. “Maar er zijn ook in het zorgproces banen verloren gegaan.”

Piet Driessen, plaatsvervangend voorzitter van de Ondernemingsraad (OR), spreekt van “hoogstens twintig stuks.”

Effecten

Volgens Charles Laurey, oud-bestuurder van de zorginstelling, hebben de ontslagen zeker effect op de directe zorg. “In een enkel geval krijgen cliënten een andere leerkracht of teamleider.”

Eind 2011 werd Zonnehuizen failliet verklaard. Door wanbeleid van het voormalig bestuur was er sprake van een miljoenenschuld. Ook was er teveel personeel in dienst, omdat tijdens fusies niet was gewerkt aan de efficiency binnen de zorginstelling. Na het faillissement kregen alle 2300 personeelsleden hun ontslag aangezegd, nu is duidelijk dat 431 medewerkers definitief op zoek moeten naar een nieuwe baan.

Ziekmeldingen

Voor de ontslagen werknemers is vrijdag 10 februari hun laatste werkdag. Volgens OR-voorzitter Driessen zijn de meeste medewerkers tot die tijd gewoon aan het werk. “We hebben er alle begrip voor als medewerkers dat niet op kunnen brengen, maar er is slechts een klein aantal ziekmeldingen”, aldus Driessen.

Onder de werknemers die mogen blijven is de rust weergekeerd volgens Driessen. “Zij zien in dat dit de enige juiste oplossing is om de zorg te kunnen handhaven. De werknemers hebben door de overname weer lucht gekregen”, weet hij. “Onderling deelt het personeel veel met elkaar. Ik dacht dat de rek er een keer uit moest zijn, maar ze zijn erg krachtig.”’

Gisteren liet Robbie Kammeijer in hetzelfde medium hierop volgen ‘Cliënten raken 50.000 euro kwijt’:

‘Bij het faillissement van Zonnehuizen is anderhalve ton verdwenen. Geld dat eigendom is van jonge cliënten. Oud-bestuurder Charles Laurey richt een stichting op: “Een jas voor Sterre en Tobias”, om de kinderen hun geld terug te geven.

“Het is te triest voor woorden.” Oud-bestuurder Charles Laurey noemt het verdwijnen van de spaarpotjes van de kinderen “het meest schrijnende gevolg van het faillissement”.

Nieuwe kleren

De spaarpotjes zijn weg, dus kunnen er geen kleren meer gekocht worden voor de kinderen. Ook zijn er al paardrijlessen afgezegd. “De kinderen mogen niet de dupe zijn van het faillissement”, aldus Laurey. “Je kunt hen toch niet uitleggen dat hun zakgeld weg is?”

Geld van ouders

Twee weken geleden al uitte een werknemer in deze krant de vrees dat het geld van de onder toezicht gestelde jongeren weg is. Nu blijkt dat jarenlang sparen definitief voor niets is geweest. Geld van ouders, familieleden en voogdijstichtingen is weg.

Fondsen

Via de curator is het verdwenen geld terug te krijgen, maar Laurey wil daar niet op wachten. Op persoonlijke titel heeft hij de stichting “Een jas voor Sterre en Tobias” in het leven geroepen.

Met leden uit de ondernemings- en cliëntenraad gaat hij fondsen, Rotaryclubs en overheden aanschrijven om de spaarpotjes van de kinderen weer gevuld te krijgen. Het geld wordt dus in een aparte stichting ondergebracht. Dat was voorheen niet het geval. “Er had sprake moeten zijn van gescheiden geldstromen”, aldus Laurey. “Maar dat is wijsheid achteraf.”

Lever een bijdrage

Uw bijdrage is welkom op Rabobank 345 200 918 tnv Notaris Smal (derdenrekening): ovv “Een jas voor Sterre en Tobias”.’

RTV Utrecht pakte dit gisteravond snel op, in ‘Spaarpotjes kinderen Zonnehuizen naar schuldeisers’:

‘Spaargeld van kinderen die werden opgevangen door zorginstelling Zonnehuizen is opgeëist door schuldeisers. De kinderen komen daardoor met lege handen te staan.

Ook ouders en familieleden stortten jarenlang geld op de spaarrekening van hun kind. Het gaat om ongeveer 150.000 euro aan spaargeld van de jonge cliënten dat moet worden afgestaan. “De spaarpotjes zijn weg”, weet oud-bestuurder Charles Laurey.

Hij noemt de gang van zaken erg triest en de interim-directeur heeft daarom de aparte stichting “Een jas voor Sterre en Tobias” opgericht om kinderen hun geld terug te geven. Het eerste geld is afgelopen weekend al gestort op de rekening 345200918.

Mogelijk is via de curator het geld ook terug te krijgen, maar dat gaat lang duren, denkt Laurey.’

Verontwaardiging natuurlijk alom. Gisteravond laat volgde De Telegraaf met ‘Schuldeisers willen spaargeld’:

‘Het spaargeld van kinderen die werden opgevangen door zorginstelling Zonnehuizen is opgeëist door schuldeisers.

Dat meldt RTV Utrecht. Het gaat om ongeveer 150.000 euro aan spaargeld. Oud-bestuurder Charles Laurey noemt de gang van zaken “erg triest”.

Laurey hoopt dat het spaargeld nog via de curator terug te krijgen is. Intussen is er wel een stichting opgericht waar mensen geld kunnen geven voor de kinderen. Zonnehuizen, een zorginstelling in Zeist, werd eind vorig jaar failliet verklaard.’

Maar net als 10 januari in ‘Tweehonderdduizend’ maakte De Telegraaf gebruik van een ANP-bericht zonder dit erbij te vermelden. Want de eerstvolgende was Het Parool, met een gelijkluidend bericht. Ook de Volkskrant en het AD volgden meteen gisteravond. Carolien Stam van Zorgvisie stelde gisteren daarentegen een ander onderwerp centraal, ‘Problemen voor medewerkers Zonnehuizen’:

‘“Wij signaleren onregelmatigheden bij de ontslagselectie en nieuwe aanstellingen van medewerkers bij de doorgestarte Zonnehuizen.” Dat stelt Abvakabo FNV-bestuurder Sengul Sozen. Zij verwerpt de beschuldiging van curator Marie-José Cools dat het optreden van de vakbond de onderhandelingen over de doorstart heeft doorkruist.

“Ons bereiken signalen dat bij de ontslagrondes de managers selecteren op ziekte en stressbestendigheid,” aldus Abvakabo-bestuurder Sengul Sozen. De vakbondsbestuurder verwerpt verder de aantijging van de curator van Zonnehuizen dat “de verontwaardiging en gezochte publiciteit door de vakbonden te betreuren is,” omdat het speelveld bij de doorstart daardoor is beperkt met als gevolg dat er met minder partijen onderhandeld kon worden. Curator Marie-José Cools schrijft dit in het verslag inzake het faillissement van de stichting Zonnehuizen.

Actiecomités

“Grote onzin, niet op feiten gebaseerd,” aldus vakbondsbestuurder Sozen. Volgens haar heeft de vakbond juist meegewerkt de opgelaaide emoties onder het personeel te beperken. “Tijdens voorlichtingsbijeenkomsten van mevrouw Cools en het UWV werd door het personeel meerdere malen het woord ‘staking’ in de mond genomen. Er werden spontaan actiecomités opgezet. Wij hebben juist de mensen gemaand tot rust, om een gunstige situatie voor een doorstart te creëren.”

Onbekendheid

Curator Marie-José Cools schrijft in haar faillissementverslag dat: “de strijdvaardige houding van Abvakabo FNV en de onbekendheid met de regels bij een faillissement opvallend is.” Zij schrijft dit mede toe aan de “relatieve onbekendheid van een faillissement in zorgsituaties”. Sozen: “Ik heb in het overleg met de curator gezegd dat mensen vanuit een morele verantwoordelijkheid wekenlang in crisis door hebben gewerkt. Dan mag je als vakbond pleiten voor goede afspraken voor medewerkers bij een doorstart. Dat is onze rol.”

Schandalige praktijken

Met de nieuwe directeuren van Zonnehuizen heeft Abvakabo inmiddels overleg gehad over de transitie van het personeel naar de nieuwe situatie. “Ze wilden dat we een afsprakenlijstje tekenden, maar wij kunnen daar niet achter staan. Een van onze belangrijkste eisen is dat er objectieve en meetbare selectiecriteria worden toegepast voor ontslagaanzeggingen. Wij horen nu al schandalige praktijken, ook over de nieuwe arbeidsovereenkomsten die worden afgesloten met het personeel dat blijft. Bijvoorbeeld dat de werkgever eenzijdig de arbeidsovereenkomst kan wijzigen. Therapeuten die ontslagen worden en als zzp’er terug kunnen komen. Of medewerkers die er in salaris op achteruit gaan.”

Sociaal Plan

De vakbond koerst op een sociaal plan voor het personeel: “Deze twee nieuwe ondernemers moeten gewoon de CAO hanteren. De wettelijke regeling zegt dat er bij een reorganisatie een sociaal plan nodig is.”’

Hetzelfde onderwerp komt voornamelijk ook aan bod in de vandaag gepubliceerde ‘Beantwoording Kamervragen over stand van zakenbrief stichting Zonnehuizen’:

‘Antwoorden van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (VWS) op vragen van de algemene commissie voor Jeugdzorg over haar stand van zakenbrief van 23 januari 2012 over de stichting Zonnehuizen.’

In dit 14 pagina’s tellende document schrijft de staatssecretaris het volgende:

‘Geachte voorzitter,
Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen die gesteld zijn bij het schriftelijk overleg van 26 januari 2012 jl. over de stand van zakenbrief inzake stichting Zonnehuizen.
Hoogachtend,
de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
mw. drs. M.L.L.E. Veldhuijzen van Zanten-Hyllner

1
VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld …………. 2011

In de algemene commissie voor Jeugdzorg bestond er bij enkele fracties behoefte een aantal vragen en opmerkingen voor te leggen aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over haar stand-van-zakenbrief van 23 januari 2012 inzake de Stichting Zonnehuizen (2012Z00976).

De op 26 januari 2012 toegezonden vragen en opmerkingen zijn met de door de staatssecretaris bij brief van …….. 2012 toegezonden antwoorden hieronder afgedrukt.

De voorzitter van de commissie,
Arib

De griffier van de commissie,
Teunissen

Inbreng VVD-fractie

De leden van de VVD-fractie hebben kennis genomen van de stand van zaken bij de Stichting Zonnehuizen. Zij betreuren het dat patiënten, ouders en werknemers in onzekerheid hebben gezeten over de toekomst en voor een deel nog zitten. Zij hebben nog enkele vragen en opmerkingen.

In de brief geeft de staatssecretaris heel duidelijk aan dat de continuïteit van de zorg aan de bewoners is gewaarborgd. Ook houdt de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) verscherpt toezicht op de kwaliteit van de zorg in de periode van zes maanden na de overname. Deze leden onderschrijven de uitspraak van de staatssecretaris dat het voortbestaan van een instelling de verantwoordelijkheid is van de Raad van Bestuur en de Raad van Toezicht, terwijl de overheid een taak heeft bij het waarborgen van de zorg voor patiёnten. Voor de leden van de VVD-fractie is het daarom van het grootste belang dat de continuïteit en kwaliteit van de zorg niet in het gedrang komen. Uit de brief van de staatssecretaris concluderen zij dat de continuïteit gegarandeerd is, en de kwaliteit scherp in de gaten wordt gehouden.

Desondanks is er een vervelende situatie ontstaan voor medewerkers en bewoners. Kan de staatssecretaris aangeven of het klopt dat circa 18% van de medewerkers van de Stichting Zonnehuizen hun baan gaat verliezen, zoals in het NRC van 25 januari 2012 wordt vermeld? Waar doelt de curator op als zij in het NRC van 25 januari 2012 stelt: “doordat de vakbonden recentelijk de publiciteit zochten, werd de situatie bij Zonnehuizen zo nijpend dat er niet genoeg tijd meer was om alle geïnteresseerde partijen een eerlijke kans te geven in het biedingsproces”. Graag ontvangen zij een nadere duiding.

Specifiek ten aanzien van de kleed- en voogdijgelden hebben de leden van de VVD-fractie nog een aantal vragen. Voorlopig is niet duidelijk of, en hoeveel, geld de patiënten terug kunnen krijgen nu zij schuldeiser van de Stichting Zonnehuizen zijn geworden. Kan de staatssecretaris aangeven hoe groot het bedrag aan kleed- en voogdijgelden was dat op een rekening van de Stichting Zonnehuizen stond? Is dat inderdaad 150.000 euro, zoals in het NRC van 25 januari 2012 wordt gemeld? Zijn er andere regelingen waar de curator gebruik

2
van kan maken om het bedrag aan kleed- en voogdijgelden alsnog terecht te laten komen bij de patiënten, en het doel dat de Stichting met dit geld had?

De leden van de VVD-fractie zijn het met de staatssecretaris eens dat voorkomen moet worden dat een dergelijke situatie zich in de toekomst nogmaals voordoet. Welke concrete stappen kan de staatssecretaris hierin nemen? Kan er een verbod komen op het storten van kleed- en voogdijgelden op rekeningen van de instelling waar zij behandeld worden? Zo ja, welke zijn de voor- en nadelen van een dergelijke maatregel? De leden van de VVD-fractie vragen in hoeveel gevallen het op dit moment voorkomt dat dergelijke gelden van patiënten op een rekening van een zorginstelling zijn ondergebracht, waarmee het risico bestaat dat deze gelden meegenomen worden bij een faillissement? Om welke bedragen gaat het dan? Zijn de patiënten in deze gevallen door de betreffende instellingen (inmiddels) op de hoogte gebracht van het mogelijke risico dat zij lopen?

Inbreng PVV-fractie

De leden van de PVV-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de brief van de staatssecretaris over de stand van zaken bij de Stichting Zonnehuizen en willen haar nog enkele vragen voorleggen.

De leden van de PVV constateren dat er door de aanstaande overname een groot aantal banen op de tocht staan. Kan de staatssecretaris het aantal verdwijnende arbeidsplaatsen becijferen nu overnamepartners bekend zijn?

Inbreng CDA-fractie

De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de stand van zaken bij de Stichting Zonnehuizen. Zij spreken net als de staatssecretaris hun waardering uit voor de medewerkers van Zonnehuizen die zich ondanks alle onduidelijkheid zijn blijven inzetten voor de zorg en de cliënten. De staatssecretaris geeft aan dat het faillissement is aangevraagd, waarna twee partijen met de curator zijn overeengekomen om de activiteiten van de Stichting Zonnehuizen over te nemen. De leden van de CDA-fractie hebben enkele opmerkingen en vragen over de stand van zaken.

De staatssecretaris wijst er op dat door de overname van de activiteiten van Zonnehuizen door LSG-Rentray en de GroepWinter de continuïteit van de zorg gewaarborgd is. De IGZ heeft vanaf de dag van de overname verscherpt toezicht voor zes maanden ingesteld, om toe te zien op de continuïteit van zorg. De leden van de CDA-fractie vragen wat dit verscherpte toezicht in deze situatie inhoudt, en onder welke voorwaarden dit verscherpte toezicht na zes maanden al dan niet wordt verlengd.

LSG-Rentray neemt de zorg voor de jeugdigen en het onderwijs op zich, en de Groep Winter wordt verantwoordelijk voor de zorg aan volwassenen. De leden van de CDA-fractie vragen de staatssecretaris hoe deze scheiding van activiteiten in de praktijk zal uitwerken.

De overnemende partijen nemen het onroerend goed van Zonnehuizen in eerste instantie niet over. Er is een protocol overeengekomen met als doel binnen twee jaar alsnog tot verwerving van het vastgoed te komen. Uit het openbare openingsverslag van de curator blijkt dat dit met onzekerheid omtrent de waardering van het onroerend goed te maken heeft. Deze onzekerheid komt volgens het verslag door de transitiefase die met de invoering van de Normatieve Huisvesting Component te maken heeft. Voor bestaand vastgoed zoals dat van de Zonnehuizen is sprake van een overgangsregeling van een periode van acht jaar, startend in

3
2009. De leden van de CDA-fractie vragen een toelichting van de staatssecretaris op de oorzaken van de onzekerheid omtrent de waardering van het onroerend goed van de Zonnehuizen. Aangezien de transitiefase tot na 31 december 2013 duurt vragen deze leden ook of te voorzien is dat deze onzekerheid ook de komende twee jaar een belemmering blijft voor overname. De leden van de CDA-fractie vragen wat het voor de continuïteit van de zorg zou betekenen als LSG-Rentray en/of de Groep Winter niet binnen twee jaar tot overname van het onroerend goed overgaan. Deze leden vragen ten slotte of het overeengekomen protocol betekent dat het onmogelijk is dat een andere partij zich aandient die het onroerend goed overneemt.

De staatssecretaris geeft in haar brief een toelichting op het bericht dat ten gevolge van het faillissement kleed- en voogdijgelden van cliënten niet meer ten goede kwamen aan deze cliënten. De leden van de CDA-fractie vragen of er gegevens bekend zijn over het aantal gedupeerde cliënten, en of het bekend is om hoeveel geld het gaat. De staatssecretaris geeft aan dat het gaat om geld dat afkomstig is van voogdijinstellingen die het geld namens de cliënten op de rekening van de Stichting Zonnehuizen hebben gestort. Deze leden vragen of cliënten de schade kunnen verhalen bij deze voogdijinstellingen. Zij vragen ten slotte of de voogdij van cliënten gevaar loopt, of heeft gelopen, nu cliënten niet meer bij hun geld kunnen komen. Zo ja, wat betekent dit voor de continuïteit van de zorg? Zo nee, waar is de voogdij dan van betaald? Deze leden vragen of er cliënten van Zonnehuizen zijn (geweest) die door het faillissement zelf voor de kosten van de voogdij hebben moeten opdraaien.

De leden van de CDA-fractie vragen of de staatssecretaris kan aangeven welke afspraken bewindsvoerders en de Stichting Zonnehuizen over de zak- en kleedgelden gemaakt hebben. Kan het zo zijn, zo vragen deze leden, dat op basis van de afspraken met de bewindvoerders de kleedgelden nooit eigendom van Stichting Zonnehuizen zijn geweest en dat er daardoor in dit geval sprake zou kunnen zijn van ongerechtvaardigde verrijking? Wat betekent dit voor de oplossingsrichting die de staatssecretaris schetst door kleedgelden voortaan op een andere rekening te beheren?

Inbreng SP-fractie

De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennis genomen van de brief over de stand van zaken Zonnehuizen, en de beantwoording van verschillende schriftelijke vragen over het faillissement, de overname en het ontslag van medewerkers bij Zonnehuizen. De leden van de SP-fractie vinden dat de Kamervragen niet voldoende beantwoord zijn, en verzoeken de staatssecretaris om nadere antwoorden nog mee te sturen met de beantwoording van dit schriftelijk overleg.

Deze leden constateren dat de overheid bij het faillissement beweert geen rol te hebben, maar wel betrokken is bij de gevolgen van uitstel van betaling aan schuldeisers door Zonnehuizen. In het tweede faillissementsverslag lezen deze leden: “Het is in Nederland niet vaak voorgekomen dat een zorginstelling failliet ging en de overheid geen fonds heeft opengestelde om de gevolgen daarvan op te heffen/ te verzachten.” Op welke wijze heeft de staatssecretaris zich ingespannen om de omstandigheden voor het personeel te verachten, wat ten goede komt aan de continuïteit en kwaliteit van zorg, waar de overheid voor verantwoordelijk is? Daarnaast vragen deze leden of de staatssecretaris bij onverhoopte faillissementen in de toekomst wèl een fonds wil openen om de gevolgen voor het personeel te verzachten. Waarom is er voor bijvoorbeeld het personeel en de cliënten geen fonds geopend om de

4
financiële schade die zij lopen door het faillissement, dat buiten hun schuld plaatsvindt, te verzachten? Erkent de staatssecretaris dat het een politieke keus is geweest om niets te doen? Verder willen deze leden weten hoe vaak er contact is geweest met de Landsadvocaat en belanghebbenden (zorgkantoren, mogelijk IGZ/NZa) over de in het tweede faillissementsverslag beschreven botsing van belangen. Is het juist dat, vanwege het probleem van gebruiksrecht van panden waarop een hypothecaire verplichting rust, er niet eerder een andere aanbieder de uitvoering van de zorg heeft overgenomen? Kan de staatssecretaris de Kamer informeren over de adviezen die de Landsadvocaat heeft gegeven? Wil de staatssecretaris een uitgebreide analyse geven van de botsende wetten bij een faillissement van een zorginstelling, en ook aangeven welke wettelijke verplichting voor gaat?

Het is bijzonder vervelend voor alle betrokkenen dat een dag na kerst het faillissement is uitgesproken. De leden van de SP-fractie zijn het met de staatssecretaris eens, wanneer zij stelt dat een faillissement alleen maar verliezers kent. De vraag blijft daarom bij deze leden leven waarom de staatssecretaris en de IGZ niet eerder hebben ingegrepen. Zij verwachten hier uitgebreide uitleg over.

De leden van de SP-fractie zijn tevreden dat de staatssecretaris zich inspant om maatregelen te treffen, zodat in de toekomst het kleed- en voogdijgeld van mensen die afhankelijk zijn van zorg niet meer aangewend kan worden voor een faillissement. De vraag rijst echter bij deze leden waarom eenzelfde inzet van de staatssecretaris niet wordt benut om het geld van de huidige gedupeerden terug te krijgen. Het is onacceptabel dat geld van zorgvragers verdwijnt in een faillissement. De leden van de SP-fractie vragen de staatssecretaris met klem alles in het werk te stellen om het kleed- en voogdijgeld voor kinderen en volwassenen terug te krijgen.

De leden van de SP-fractie vragen de staatssecretaris een overzicht van het totaal aantal ontslagen bij de voormalige Zonnehuizen, uitgesplitst naar sectoren en overhead. Zij willen weten hoeveel mensen een aanbod hebben gehad en hoeveel niet. Ook willen zij weten hoeveel mensen die een aanbod hebben gehad geconfronteerd zijn met een verslechterd contract, in die zin dat er minder uren of minder salaris is aangeboden.

Tevens willen de leden van de SP-fractie graag weten wat de criteria zijn om mensen geen dienstverband aan te bieden. Is het waar dat mensen die ziek zijn geweest, zwanger zijn of op zijn gekomen voor hun arbeidsrechten geen contract krijgen aangeboden?

Daarnaast willen de leden van de SP-fractie een toelichting wat het betekent als de staatssecretaris schrijft dat “het overgrote deel van het primaire personeel” wordt overgenomen. Om hoeveel mensen primair personeel gaat het dan, en waarom gaan die medewerkers in loonschaal (schalen) terug, als zij zo gewaardeerd worden voor hun inzet? De staatssecretaris stelt dat er ruim 40 belangstellende partijen waren voor een overname van Zonnehuizen. De vraag of er daadwerkelijk met alle overnamepartijen is gesproken is onbeantwoord gebleven. De leden van de SP-fractie vragen de staatssecretaris nogmaals deze vraag te beantwoorden, en er een toelichting op te geven.

Erkent de staatssecretaris dat, wanneer er 5.000 tot 10.000 euro wordt gevraagd voor het gebruik van een bidbook, dit een drempel opwerpt voor geïnteresseerden? De leden van de SP-fractie vragen waarom het gebruik van een bidbook zo duur moet zijn. Zij hebben begrepen dat er aan 13 kandidaten een bidbook is toegestuurd. De vraag die bij hen opkomt is of er tussen de 27 geïnteresseerden die niet betaald hebben voor het bidbook potentiële kandidaten zaten.

5
Gezien het bovenstaande heeft de huidige stichting dus 65.000 à 130.000 euro kunnen verdienen aan het bidbook. Zij vragen of dit bedrag klopt, of er winst is gemaakt op het bidbook, en wat er met het binnengekomen geld is gebeurd. Is dit geld aangewend om de zorgvragers hun verloren geld terug te geven?

Voorts vragen de leden van de SP-fractie of dergelijke situaties met een duur bidbook gebruikelijk zijn in de zorgsector, en of de staatssecretaris dit een wenselijke situatie vindt. Zou het niet beter zijn om bij de verkoop van (delen van) een zorginstelling openbaar te laten geschieden, zodat alle mogelijke overnamekandidaten en -initiatieven kans krijgen om zich te melden? Zo neen, waarom niet?

De staatssecretaris stelt dat LSG-Rentray en Groep Winter alleen de activiteiten overnemen van Stichting Zonnehuizen. Deze leden vragen de staatssecretaris om uitleg over de onzekerheid van de waardering van de panden, wat er nu precies is afgesproken ten aanzien van het vastgoed en wat de afspraken zijn over de huurconstructie. Tevens vragen zij of er panden die gebruikt worden voor onderwijs afgestoten gaan worden.

De leden van de SP-fractie maken zich zorgen over de gevolgen van het afstoten van vastgoed. Daarom vragen zij of bewoners gedwongen zullen moeten verhuizen als gevolg van het afstoten van vastgoed of het opzeggen van huurcontracten. Op welke wijze(n) gaan de staatssecretaris en LSG-Rentray en Groep Winter de continuïteit en kwaliteit van zorg en onderwijs in dit verband waarborgen?

Is het waar dat er gebruiksrecht is geregeld voor de komende twee jaar? Zo ja, wat gebeurt er dan over twee jaar? Moeten de nieuwe zorgverleners in de tussentijd nieuwe panden gaan zoeken voor hun cliënten? Hoe wordt voorkomen dat er een nieuw probleem ontstaat met vastgoed voor de organisaties die de doorstart maken?

Deze leden vragen waarom het “aanmerkelijk onroerend goed”, zoals de curator stelt in haar verslag van 23 januari jl., niet verrekend is in het faillissement.

De leden van SP-fractie zijn geschokt om in het tweede faillissementsverslag te lezen dat de nieuwe leden van de Raad van Toezicht in de veronderstelling werden gebracht dat het boekjaar 2010 “break even” zou zijn geëindigd, maar dat gebleken is dat er een tekort is van 18 miljoen euro. De leden van de SP-fractie zijn tevreden dat de curator onderzoek gaat doen naar mogelijk wanbestuur. Wel vragen zij wie dat betaalt? Wanneer de curator dit onderzoek doet, worden de kosten van het onderzoek dan uit de failliete boedel betaald? Zo ja, welke gevolgen zal dit hebben voor (kleine) schuldeisers? Is de staatssecretaris bereid het onderzoek naar de oud-bestuurders en hun (mogelijke) persoonlijke aansprakelijkheid te vergoeden? Zo neen, waarom niet?

De leden van de SP-fractie vragen de staatssecretaris om een reactie op de passage over de fusies waaruit Zonnehuizen is ontstaan: “De fusies die hadden moeten leiden tot een efficiencyslag op het gebied van de overhead, heeft het tegendeel opgeleverd.” Welke les trekt de staatssecretaris uit deze conclusie van de curator?

De leden van de SP-fractie zijn ook geschokt over de passage over het personeel. “Ten tijde van het faillissement is er sprake van een achterstand in de loonheffing van 1,5 miljoen euro.” Verderop wordt gesteld dat het bedrag „minstens 1,6 miljoen‟ euro is. Deze leden willen graag weten op welke wijze voorkomen wordt dat de medewerkers, die geen schuld hebben aan het faillissement, hier nadeel van ondervinden, nu of in de toekomst.

6
De leden van de SP-fractie vragen waarom de medewerkers in de zorg niet, en de medewerkers in het onderwijs wel een eindejaarsuitkering hebben gekregen. Is deze situatie inmiddels recht getrokken? Voorts zijn deze leden verbaasd te lezen dat “het UWV de administratieve handeling niet tijdig gereed kreeg”, en vragen hoe dat voor kan komen als het personeel in zo‟n onzekere situatie zit. Ook vragen zij of alle medewerkers, die geen schuld hebben aan het faillissement, inmiddels al hun volledige salaris hebben ontvangen. Gelet op bovenstaande punten van zorg kunnen de leden van de SP-fractie zich niet voorstellen dat de staatssecretaris niet alles in het werk zal stellen om de onderste steen boven te krijgen, in het belang van de betrokken zorgvragers, hun naasten en de medewerkers. De staatssecretaris stelt onderzoek te doen naar de rollen van de externe toezichthouders in deze casus. Deze leden vragen de staatssecretaris wanneer dit onderzoek gereed zal zijn, en of in het onderzoek ook de eigen rol en die van de IGZ wordt meegenomen. Zij verzoeken de staatssecretaris om een toelichting.

Tevens vragen zij wanneer duidelijk wordt of de voormalige bestuurder en de Raad van Toezicht aansprakelijk gesteld kunnen worden. Zij verzoeken de staatssecretaris de Kamer van alle uitkomsten van onderzoeken rondom de Zonnehuizen te informeren.

Inbreng GroenLinksfractie

De leden van de GroenLinksfractie hebben met belangstelling kennis genomen van de brief met daarin de stand van zaken bij de Stichting Zonnehuizen.

De overname van de activiteiten van de Stichting Zonnehuizen is betrekkelijk snel gegaan. Voor de leden van de GroenLinksfractie staat niet zozeer de snelheid, maar wel de continuïteit van zorg voorop. De staatssecretaris stelt dat de continuïteit van zorg met de overname gewaarborgd is. Kan zij daarbij ook garanderen dat de cliënten zo min mogelijk van de overname zullen merken? De leden van de GroenLinksfractie horen graag op welke manier erop wordt toegezien dat er inderdaad sprake is van continuïteit van zorg, en de inrichting van de zorg op basis van het behoud van het antroposofische gedachtegoed.

Deze leden begrijpen dat informatie over de onderhandelingen over overname via de curator te verkrijgen zijn, maar vragen de staatssecretaris naar haar kijk op de gang van zaken. Is zij tevreden met deze uitkomst? Deze leden hebben over de overname nog enkele vragen. Het resultaat van de onderhandelingen is dat de zorg van de failliete stichting wordt overgenomen door, en verdeeld onder twee overnemende partijen. De leden van de GroenLinksfractie vragen waarom er niet gekozen is voor één partij die de zorg als geheel overneemt. Ook wordt er in de brief niet ingegaan op de bedrijfsvoering na overname. Klopt het dat (een deel van) de Stichting Zonnehuizen nu wordt voortgezet als BV De Seizoenen? Betekent dit dat het maken van winst in de langdurige zorg (AWBZ) mogelijk gaat worden?

Continuïteit van zorg, maar ook de positie van de medewerkers van de Stichting Zonnehuizen, is belangrijk voor de leden van de GroenLinksfractie. Een groot deel van de medewerkers dat betrokken is bij het primaire proces zal door de overnemende partijen in dienst worden genomen, maar ook een deel niet. Weet de staatssecretaris om welke functies, en hoeveel medewerkers, dit gaat? Deze leden hebben al eerder aangegeven dat zij vrezen dat dit ten koste gaat van de kwaliteit van de zorg, wanneer de cliënten niet meer verzorgd worden door bekende en vertrouwde medewerkers. Zij ontvangen hierover graag een reactie.

7
Dat dit faillissement alleen verliezers kent, wordt wel duidelijk uit de berichten over de kleed- en voogdijgelden die in het faillissement zijn meegenomen. Het gaat hier immers niet om geld van de Stichting Zonnehuizen zelf, maar geld dat voor de cliënten apart op een rekening is gezet om bijvoorbeeld kleding te kopen of te sparen. De leden van de GroenLinksfractie begrijpen dat het niet mogelijk is om tijdens het spel de regels te veranderen, en ondersteunen de plannen van de staatssecretaris om te kijken hoe dat in de toekomst voorkomen kan worden. Zij vinden dat alles op alles gezet moet worden dat deze mensen hun geld terug krijgen. Wordt er nog wel gezocht naar een oplossing voor deze mensen?

Reactie staatssecretaris

De VVD-fractie vraagt of het klopt dat 18% van de medewerkers van Zonnehuizen hun baan verliezen. Ik kan uit het faillissementsverslag opmaken dat ten minste 1025 Fte van de totaal 1500 Fte een vast dienstverband zonder proeftijd aangeboden zullen krijgen conform de toepasselijke CAO. Dit komt erop neer dan ten minste 68% van de medewerkers hun baan behouden.

De VVD-fractie vraagt om een nadere duiding van uitspraak van de curator over het handelen van de vakbonden. De curator is verantwoordelijk voor het proces van de overname en uitspraken daarover. De curator moet zich hierover verantwoorden aan de rechter-commissaris. In het faillissementsverslag, dat openbaar is, zie www.vanvanriet.nl, geeft de curator op pagina 9 en 10 aan dat er veel onrust was onder het personeel, ondanks de dagelijkse communicatie. De curator wijt dit aan de relatieve onbekendheid van de consequenties van faillissement in zorgsituaties.

De curator stelt dat “Met name de verontwaardiging bij de vakbonden en de door hen gezochte publiciteit de urgentie om tot doorstart te komen heeft doen toenemen. Dit was enerzijds begrijpelijk vanuit de zorgen om de cliënten en het personeel, maar anderzijds voor de boedel te betreuren omdat gaandeweg de tijd en gelegenheid ontbrak om een level playing field voor de overname te creëren en met meerdere partijen te onderhandelen.”

Over het oordeel dat de curator over de situatie heeft gegeven, kan ik niet oordelen. Dat is haar afweging op basis van haar kennis geweest. Ik snap wél dat de situatie voor bonden nieuw is en dat het voor personeelsleden heel onzeker is en dat zowel bonden als personeel zich inspanden om het beste resultaat vanuit medewerkerperspectief te bereiken.

Om ervoor te zorgen dat de kwaliteit en continuïteit van zorg gewaarborgd bleef, heb ik tijdens het AO op 22 december 2011 gezegd dat ik vind dat de IGZ bij een faillissement onmiddellijk een één op één relatie met de instelling moet onderhouden. Tussen het AO en het faillissement heeft de IGZ het intensief toezicht voortgezet. Sinds het moment van faillissement heeft de IGZ dagelijks contact gehad met de Stichting Zonnehuizen. Op 10 januari heeft de inspectie verscherpt toezicht ingesteld bij de Stichting Zonnehuizen in verband met mogelijke extra risico’s voor de kwaliteit en continuïteit van zorg door de overname. Vanuit mijn verantwoordelijkheid voor continuïteit van zorg, ben ik blij dat er nu duidelijkheid is voor de cliënten en dat een groot deel van het personeel in het primaire zorgproces zijn baan kan behouden.

De VVD-fractie vraagt of de hoogte van het bedrag aan kleed- en voogdijgelden dat in het faillissement wordt meegenomen klopt en of de curator van andere regelingen gebruik kan

8
maken waardoor het kleed- en voogdijgeld alsnog terecht komt bij de patiënten. Ik heb bij Zonnehuizen navraag gedaan over de hoogte van het kleed- en voogdijgeld en begrepen dat het vermelde bedrag in NRC correct is. De curator kan geen gebruik maken van andere regelingen om deze cliënten te bevoordelen. Uitgangspunt van het faillissementsrecht is de gelijkheid van schuldeisers. De curator zou in strijd met de wet handelen als zij één crediteur zou bevoordelen ten opzichte van een andere, ook als dit in de samenleving wordt ervaren als onrechtvaardig.

Ten slotte vraagt de VVD-fractie welke concrete stappen ik kan nemen om dergelijke situaties met kleed- en voogdijgeld in de toekomst te voorkomen. Ik zal op korte termijn in gesprek gaan met brancheorganisaties en cliëntenorganisaties over de vraag hoe we kunnen voorkomen dat dit nog een keer voorkomt. Ik zal hierbij ook voogdijinstellingen betrekken, omdat in dit geval (een deel van) het geld door hen op de rekening van Zonnehuizen is gestort. Op deze manier wil ik, via voorgenoemde organisaties, ook cliënten op de hoogte stellen van de risico’s. Ik zal ook in gesprek treden met banken om hen te vragen welke oplossingen zij zien en welke rol zij daarbij voor zichzelf zien. Ik zal het door u voorgestelde verbod ook tijdens dit gesprek aan de orde stellen. Een verbod is echter een zware maatregel. Ik verwacht dat de oplossing op een eenvoudigere en snellere manier kan worden bewerkstelligd. Onder andere door aandacht te besteden aan dit onderwerp en door een (simpele) oplossing aan te dragen. Waar ik aan denk, is bijvoorbeeld dat het voogdij- en kleedgeld van cliënten niet op een rekening van de instelling wordt beheerd, maar op een andere rekening. Ik verwacht dat uit de gesprekken met brancheorganisaties, cliëntenorganisaties en banken nog meer ideeën komen om in toekomst te voorkomen dat kleed- en voogdijgeld in de failliete boedel valt. Ik zal u informeren over de uitkomsten van deze gesprekken. Ten slotte vraagt u hoe vaak dit voorkomt en om welke bedragen het gaat. Ik beschik niet over deze informatie maar ik zal dit ook bespreken met brancheorganisaties en cliëntenorganisaties.

De PVV-fractie vraagt of ik het aantal verdwijnende arbeidsplaatsen kan becijferen. Ik kan uit het faillissementsverslag opmaken dat ten minste 1025 Fte van de totaal 1500 Fte een vast dienstverband zonder proeftijd aangeboden zullen krijgen conform de toepasselijke CAO. De CDA-fractie vraagt wat het door de IGZ ingestelde verschept toezicht inhoudt en onder welke voorwaarden dit verscherpt toezicht al dan niet kan worden verlengd. Verscherpt toezicht houdt in dat de inspectie vaker dan gebruikelijk aangekondigd en onaangekondigd op inspectiebezoek gaat, periodieke voortgangsrapportage met risicoanalyses en verbeterresultaten eist, meldingen met hoge prioriteit behandelt en regelmatig spreekt met de ondernemingsraad en de cliëntenraad.

Omdat een overname in het algemeen risico’s met zich mee kan brengen voor de kwaliteit en continuïteit van zorg, heeft de IGZ besloten verscherpt toezicht in te stellen om de effecten van de overname nauwlettend te kunnen volgen ten aanzien van de kwaliteit, de veiligheid en de continuïteit van de zorg. Het verscherpt toezicht is voor zes maanden ingesteld. Wanneer de IGZ geen aanwijzingen heeft dat de situatie verbetert, kan zij besluiten om verscherpt toezicht te verlengen.

De CDA-fractie vraagt hoe de scheiding van activiteiten in de praktijk uit zal werken, nu er twee overnamepartners zijn. Het is primair aan de overnemende partijen om de zorg op een verantwoorde en kwalitatief goede wijze in te richten. De inspectie heeft verscherpt toezicht ingesteld om de effecten van de overname nauwlettend te kunnen volgen ten aanzien van de

9
kwaliteit, de veiligheid en de continuïteit van de zorg. Zij zal dus een vinger aan de pols houden en daarbij nadrukkelijk volgen of de splitsing geen negatieve gevolgen heeft voor de kwaliteit en continuïteit van zorg.

De CDA-fractie vraagt een toelichting op de oorzaken van de onzekerheid omtrent de waardering van het onroerend goed bij Zonnehuizen. Hiernaast vraagt de CDA-fractie naar de gevolgen voor de continuïteit van zorg wanneer niet binnen twee jaar het vastgoed wordt overgenomen. De overgangsregeling is duidelijk en kan geen reden zijn voor de onzekerheid omtrent de waardering van het onroerend goed. De onzekerheid vloeit voort uit het feit dat de gegarandeerde kapitaallastenvergoeding (geleidelijk) wordt afgeschaft. Dat heeft consequenties voor de waarde en waardering van het onroerend goed. Ik heb begrepen dat partijen daar binnen de korte beschikbare tijd niet uit kwamen. Vandaar dat men heeft afgesproken daar meer tijd voor te nemen. De gebouwen blijven dus in de boedel. Er is afgesproken dat de overnemende partijen de rente en aflossing blijven betalen.

Onderdeel van de afspraak is dat overnemende partijen allereerst bepalen welke gebouwen ze nodig denken te hebben voor de zorgverlening. Gebouwen die niet meer nodig zijn zullen door de curator verkocht worden. Met deze opbrengst zal de curator de schuldeisers betalen. Over de financiering van de gebouwen die wel nodig zijn voor de zorgverlening zullen banken, overnemende partijen en de curator overeenstemming moeten bereiken. Het is ook aan de curator om te bepalen of en wanneer derde partijen de kans krijgen om te bieden op het onroerend goed.

De CDA-fractie vraagt naar het aantal gedupeerde cliënten en de hoogte van het bedrag. Volgens berichtgeving in de media[1] gaat het om 500 gedupeerde kinderen en een bedrag van € 150.000. Zonnehuizen heeft dit ook bevestigd. Het gaat om geld dat afkomstig is van voogdijinstellingen, familieleden en van kinderen zelf. Het is geld dat in vertrouwen aan de instelling is overgemaakt. Ten slotte vraagt de CDA-fractie of de voogdij van cliënten gevaar loopt bij het ontbreken van deze gelden. Zonnehuizen heeft aangegeven dat de voogdij niet in gevaar is.

Ten slotte vraagt de CDA-fractie of de bewindvoerders en de stichting Zonnehuizen afspraken hebben gemaakt over de zak- en kleedgelden. Mij is niet bekend dat de bewindvoerder afspraken heeft gemaakt over de kleed- en voogdijgelden. Dit heeft dan ook geen effect op de geschetste oplossingsrichting die ik met de cliëntenorganisaties en brancheorganisaties ga verkennen.

De SP-fractie vraagt of de regering een fonds zal oprichten om de gevolgen van het faillissement voor het personeel bij Zonnehuizen te verzachten en of een dergelijk fonds wordt opgericht bij een toekomstig faillissement. Ik zal geen fonds oprichten om eventuele schade voor het personeel te vergoeden bij faillissementen. Het UWV begeleidt deze mensen bij het vinden van een nieuwe baan. Daarnaast bestaat er in Nederland een goed sociaal vangnet voor mensen die hun baan verliezen. Ik hoop oprecht dat de mensen die niet in dienst kunnen komen bij de overnemende partijen snel een nieuwe baan vinden en gezien de toenemende vraag naar zorgpersoneel heb ik er ook vertrouwen in dat zij die baan zullen vinden.

De SP-fractie vraagt hoe vaak er contact is geweest tussen de Landsadvocaat en belanghebbenden (zorgkantoren, mogelijk IGZ/NZa) over de in het tweede

[1] NRC Handelsblad, ‘Ook de bewoners zijn hun geld kwijt’, 25 januari 2012

10
faillissementsverslag beschreven botsing van belangen. Ten tijde van de overname heeft het zorgkantoor contact gehad met het advocatenkantoor Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn. Dit advocatenkantoor heeft het zorgkantoor geadviseerd maar niet in de hoedanigheid van Landsadvocaat. De inhoud van dergelijke adviezen is mij niet bekend en is een zaak tussen het zorgkantoor en zijn advocaat.

Verder vraagt de SP-fractie of de pand- en hypotheekrechten het vinden van een overnamekandidaat bemoeilijkt hebben. Uit het faillissementsverslag maak ik op dat de banken geen toegang zouden willen verlenen tot de panden waar hypotheek op berustte als een nieuwe aanbieder zich opwierp om de continuïteit van zorg voort te zetten in die gebouwen. Hierdoor is besloten tot een tweejarige gebruiksovereenkomst.

De SP-fractie vraagt waarom de regering en de IGZ niet eerder hebben ingegrepen. Instellingen zijn zelf verantwoordelijk voor de continuïteit van hun instelling. Ik heb gehandeld in overeenstemming met de lijn zoals de minister en ik uiteen hebben gezet in de brief “waarborgen voor continuïteit van zorg” van 27 april 2011. De IGZ heeft, op mijn verzoek, voorafgaand en na het faillissement intensief toezicht gehouden op de kwaliteit van zorg en ik heb mij ervan verzekerd, dat het zorgkantoor een plan B had opgesteld om de continuïteit van zorg te kunnen waarborgen.

De SP-fractie vraagt de regering met klem om alles in het werk te stellen om het kleed- en voogdijgeld terug te vragen. Zoals ik hierboven beschreven heb, bestaat die mogelijkheid helaas niet, maar ik zet mij in om deze situatie in de toekomst te voorkomen.

De SP-fractie vraagt om een gedetailleerd overzicht van het totaal aantal ontslagen, welke arbeidsvoorwaarden zijn afgesproken en welke selectiecriteria zijn gebruikt bij het aannemen van personeel. Verder vraagt de SP-fractie wat het betekende toen ik schreef dat het overgrote deel van het primaire personeel wordt overgenomen, om hoeveel personen dit gaat en onder welke arbeidsvoorwaarden.

Een gedetailleerder overzicht van de ontslagen dan staat in het faillissementsverslag kan ik u niet geven. Ik beschik niet over deze informatie en ik treed niet in de relatie tussen werkgever en werknemer. Ik kan uit het faillissementsverslag opmaken dat ten minste 1025 Fte van de totaal 1500 Fte een vast dienstverband zonder proeftijd aangeboden zullen krijgen conform de toepasselijke CAO. Mijn uitspraak dat het overgrote deel in het primaire proces behouden zou worden is gebaseerd op uitspraken van de overnemende partijen.

De SP-fractie vraagt of de curator daadwerkelijk met alle geïnteresseerde partijen gesproken heeft. De curator heeft aangegeven gesproken te hebben diverse partijen. Het zoeken van overnamekandidaten is de verantwoordelijkheid van de curator. Ik heb daar geen rol bij.

De SP-fractie vraagt waarom een bidbook zo duur moet zijn en of dit mogelijk geïnteresseerden afschrikt. Ik kan deze vraag niet beantwoorden, ik ken immers de geïnteresseerden niet en ken hun beweegredenen evenmin.

De SP-fractie vraagt wat er met het geld gebeurt dat is verdiend met het bidbook en of er winst is gemaakt. Het is mij niet bekend of de curator winst heeft gemaakt op het bidbook. Het geld dat wordt verdiend met het bidbook komt in de failliete boedel van Zonnehuizen. De curator kan hier dus onder andere de kosten die zij maakt voor de afwikkeling van het

11
faillissement van betalen en het geld kan een bijdrage leveren aan het betalen van de schulden van Zonnehuizen.

De SP-fractie vraagt of het gebruikelijk en wenselijk is dat een dergelijk bidbook wordt opgesteld. Het opstellen van een bidbook is gebruikelijk bij faillissementen en is noodzakelijk om partijen geïnteresseerd te maken om de instelling over te nemen. Het uitspreken van een faillissement gebeurt openbaar. Ook de naam van de curator wordt openbaar gemaakt. Geïnteresseerde partijen kunnen dus weten tot wie ze zich moeten wenden.

De SP-fractie vraagt om uitleg over de onzekerheid van de waardering van de panden. De curator geeft een verklaring voor de onzekerheid over de waardering van het onroerend goed. Kort gezegd komt haar verklaring erop neer dat instellingen vroeger een gegarandeerd budget hadden voor rente en aflossing (integrale nacalculatie). Sinds 2009 geldt hoe meer productie, hoe meer inkomsten voor rente en aflossing, maar ook hoe minder productie hoe minder inkomsten voor betaling van rente en aflossing (productiegebonden normatieve vergoeding) en dus geen garantie meer. Die nieuwe financieringssystematiek heeft, volgens de curator, gevolgen voor de prijs die overnemende partijen bereid zijn te betalen. Deze verklaring laat ik voor rekening van de curator. Ik wil eraan toevoegen dat het feit dat er een verschil is tussen de boekwaarde, de marktwaarde en de hypotheekwaarde wellicht een rol speelt bij de onzekerheid.

De curator schrijft dat overleg met alle partijen erin geresulteerd heeft dat de overnemende partijen een gebruiksrecht krijgen gedurende een periode van twee jaar. Daar staat tegenover dat de overnemende partijen de integrale rente en aflossingsverplichtingen overnemen gedurende die twee jaar.

De huur van gehuurde panden wordt opgezegd, zo schrijft de curator, tenzij de overnemende partijen aangeven er nog drie maanden gebruik van te willen maken.

Welke gebouwen zullen worden afgestoten is op dit moment nog niet bekend. Er wordt door de curator een inventarisatie gemaakt op basis waarvan verder gesproken wordt.

De SP-fractie vraagt om te voorkomen dat bewoners moeten verhuizen bij de verkoop van vastgoed. Er is op dit moment geen sprake van verhuizing. Zoals ik uit het verslag van de curator opmaak zullen de overnemende partijen nog zeker twee jaar gebruik maken van de huidige gebouwen. Verder vraagt de SP-fractie wat er gebeurt wanneer het gebruiksrecht afloopt. Het is op dit moment niet mogelijk om op deze vraag antwoord te geven. Daarvoor neemt men twee jaar de tijd. Ik ga ervan uit dat partijen tot een adequate oplossing komen en daarbij de cliënten betrekken.

De SP-fractie vraagt waarom het “aanmerkelijk onroerend goed” niet verrekend is in het faillissement. Al het eigendom van Zonnehuizen wordt meegenomen in het faillissement, ik kan dan ook niet opmaken uit het faillissementsverslag dat het aanmerkelijke onroerend goed niet is meegenomen in het faillissement.

De SP-fractie vraagt wie het onderzoek betaalt dat de curator naar wanbestuur doet en of de overheid bereid is deze kosten te vergoeden. De curator wordt inderdaad betaald uit de boedel. Uiteraard wordt onderzocht of een mogelijke aansprakelijkheidsstelling en schadevergoeding opweegt tegen de kosten die worden gemaakt bij deze procedure. De curator probeert op deze manier zoveel mogelijk terug te betalen aan de schuldeisers. Het is niet aan mij om een onderzoek naar mogelijke persoonlijke aansprakelijkheid van bestuurders of toezichthouders te vergoeden. Dit is een private aangelegenheid.

12
De SP-fractie vraagt welke les kan worden getrokken uit de conclusie van de curator over fusies bij Zonnehuizen. Het is hier in deze casus wederom duidelijk geworden dat niet alle fusies positieve effecten hebben. Het is echter niet mogelijk en niet juist om op basis van de casus Zonnehuizen te concluderen dat alle fusies een negatief effect hebben. Om bestuurders goed te laten nadenken over een fusie introduceert dit kabinet dan ook een fusie-effectrapportage.

De SP-fractie wil weten hoe voorkomen kan worden dat medewerkers nadeel ondervinden van het feit dat de werkgever een achterstand had met het betalen van de loonheffing. De verplichting om loonheffing te betalen aan de belastingdienst geldt voor de werkgever, die het op zijn beurt inhoudt op het loon van de werknemer. Wanneer de werkgever niet betaalt aan de Belastingdienst bekent dit niet dat de werknemer dit aan de Belastingdienst moet betalen.

De SP-fractie wil weten waarom medewerkers geen eindejaarsuitkering hebben gekregen en of zij inmiddels hun volledige salaris hebben ontvangen. Uit het faillissementsverslag maak ik op dat het personeel hun volledige salaris en de eindejaarsuitkering hebben ontvangen.

De SP-fractie vraagt wanneer de overheid het onderzoek naar de rollen van de externe toezichthouders in de casus Zonnehuizen gereed heeft en of bij dit onderzoek ook de eigen rol en de rol van de IGZ wordt meegenomen. U kunt de voorlopige resultaten van dit onderzoek in mei van mij verwachten. Ik zal in dit onderzoek het handelen van de IGZ, de NZa en het zorgkantoor meenemen.

Ten slotte vraagt de SP-fractie wanneer er meer duidelijkheid kan worden verschaft over het aansprakelijk stellen van de voormalige raad van bestuur en raad van toezicht. Dat is aan de curator, het is op dit moment nog niet duidelijk wanneer de curator hier meer over weet. Dit zal blijken uit volgende faillissementsverslagen en mogelijke juridische procedures. Bij het sturen van het bovenstaande onderzoek kan ik u informeren over de stand van zaken met betrekking tot het aansprakelijk stellen van de voormalig raad van bestuur en raad van toezicht door de curator.

De GroenLinksfractie vraagt of ik kan garanderen dat cliënten zo min mogelijk merken van de overname en op welke manier kan worden toegezien of er inderdaad sprake is van continuïteit van zorg en de inrichting van zorg op basis van het antroposofische gedachtegoed. Ik kan niet uitsluiten dat cliënten er iets van zullen merken dat de zorg is overgenomen. Wel zullen de overnemende partijen uiteraard zo min mogelijk overlast willen veroorzaken voor de cliënten. Het zorgkantoor blijft toezien op de continuïteit van zorg, waarbij zo veel mogelijk wordt aangesloten op de wensen van de cliënten met betrekking tot de inrichting van de zorg.

De GroenLinksfractie vraagt naar mijn mening over de gang van zaken. De curator is verantwoordelijk voor de gang van zaken en moet zich daarover verantwoorden aan de rechter-commissaris. Ik kan daarover niet oordelen. Wel kan ik iets zeggen over de uitkomst. Vanuit mijn verantwoordelijkheid voor continuïteit van zorg, ben ik blij dat er nu duidelijkheid is voor de cliënten en voor het personeel. Deze casus toont de noodzaak aan van een fusie-effectrapportage en van goed bestuur.

De GroenLinksfractie vraagt zicht af waarom gekozen is voor twee partijen en niet voor één bij de overname van Zonnehuizen en vraagt of winstuitkering in de AWBZ nu mogelijk is

13
door de oprichting van de BV De Seizoenen. De keuze voor twee partijen in plaats van één partij is een keuze die de curator heeft gemaakt gegeven de omstandigheden, kennelijk bood dit een betere uitkomst. Het klopt inderdaad dat een deel van de Zonnehuizen wordt voortgezet als de BV De Seizoenen. Dit betekent geenszins dat er sprake is van winstuitkering in de intramurale AWBZ, dit is namelijk niet toegestaan op grond van de Wet Toelating Zorginstellingen (WTZi).

De GroenLinksfractie vraagt hoeveel personeel wordt overgenomen en om welke functies het gaat. Ik kan uit het faillissementsverslag opmaken dat ten minste 1025 Fte van de totaal 1500 Fte een vast dienstverband zonder proeftijd aangeboden zullen krijgen conform de toepasselijke CAO.

Ten slotte vraagt de Groenlinksfractie of er nog wel gezocht wordt naar een oplossing voor de mensen wiens kleed- en voogdijgeld in de failliete boedel valt. Zoals ik hierboven beschreven heb is er helaas geen mogelijkheid om het geld terug te vragen, maar ik zet mij in om deze situatie in de toekomst te voorkomen.’

Update 15.45 uur:

Dit mag natuurlijk helemaal niet, maar ik doe het toch, vanwege de nieuwswaarde. Net als hierboven aangehaald, zullen de andere media in een later stadium NRC Handelsblad vast weer volgen. De papieren editie van vanmiddag meldt namelijk onder ‘Kortkolom economie’ op bladzijde 27 als eigen nieuws ‘Overname zorggroep Zonnehuizen: 6,1 mln’:

‘De nieuwe eigenaren van de zorggroep Zonnehuizen hebben iets meer dan 6 miljoen euro voor de antroposofische instelling in Zeist betaald. Voor de inventaris hebben zorgondernemer Loek Winter en de jeugdzorginstelling LSG Rentray 3 miljoen overgeboekt. Voor de goodwill telden ze ook circa 3 miljoen neer en ten slotte betaalden ze nog 140.000 euro voor de voorraden. Dat bevestigt curator Marie-José Cools, die de boedel van de in december failliet gegane zorginstelling afwikkelt. Eerder liet Winter weten dat overname hem samen met LSG Rentray 15 miljoen euro kostte. In dat bedrag zit ook de financiering van het werkkapitaal, het verschil tussen omzet en kosten, zegt Winter desgevraagd. Zonnehuizen (880 bewoners, 2.700 cliënten en 2.300 werknemers) maakte per 1 januari een doorstart. De instelling biedt psychische hulp aan jongeren en verstandelijk gehandicapten. Het is voor het eerst dat de overheid een zorginstelling in nood niet wilde redden. Ongeveer 400 werknemers verliezen definitief hun baan.’

Update 2 februari, 21.10 uur:

Relevant voor het onderwerp is nog dit nieuws van vanavond van RTV Utrecht, ‘Curator Zonnehuizen: spaargeld was al weg’:

‘Spaargeld van kinderen die in de failliete zorginstelling Zonnehuizen wonen, is waarschijnlijk verdwenen. Curator Marie-José Cools zegt dat geld er al niet meer was toen ze aantrad.

De vorige bestuurders hebben het spaargeld van de kinderen op dezelfde rekening gezet als die waar de facturen van werden betaald. En die rekening was leeg toen het faillissement werd uitgesproken.

De kinderen en hun ouders kunnen wel een claim indienen, maar volgens de curator gaan de belastingdienst en het UWV voor op andere schuldeisers. Ze geeft de kinderen dan ook weinig kans dat ze hun spaargeld terugzien.

Honderden kinderen zijn nu de dupe. Bij elkaar hadden ze ruim anderhalve ton gespaard. Interim-bestuurder Charles Laurey vindt het zó sneu voor de kinderen, dat hij een stichting heeft opgericht om geld in te zamelen. Het eerste geld is afgelopen weekend al gestort op rekening 345200918 van de stichting “Een jas voor Sterre en Tobias”.’

Onderzoeksdagen

2012-01-28T21:42:00.002+01:00

Er is een website die een beetje vreemd is opgezet, maar toch rijk materiaal biedt. Ik doel op de ‘Rudolf Steiner Forschungstage für Studenten und junge Wissenschaftler’. Ik heb een tijdje moeten rondkijken voordat ik doorhad hoe het zat. In ‘Über’ wordt al het een en ander duidelijk:

‘Seit dem ersten Treffen im Februar 2005 in Heidelberg betrachten zwei Mal jährlich jüngere wissenschaftlich und anthroposophisch interessierte Menschen gemeinsam die Frage nach der Tragfähigkeit der Wissenschaftlichkeit der Anthroposophie. Gleichzeitig befragen sie den heute gängigen – oft unreflektierten – Begriff von Wissenschaft. Dabei kommt es uns in erster Linie darauf an, die Menschen zusammenzubringen, die sich konstruktiv mit konkreten Forschungsfragen und methodischen Überlegungen beschäftigen. Das gegenseitige Interesse für die Arbeit des anderen und eine Offenheit für kritische und undogmatische Gedankengänge zeichnete die bisherigen Treffen aus. Dabei gibt es bei den halbjährlichen Treffen zwei Schwerpunkte:

Einmal die Möglichkeit, Referate von Forschungsprojekten – entweder als Zwischenbericht oder schon abgeschlossenes Projekt – in einer offenen und interessierten Atmosphäre vortragen und diskutieren zu können. Andererseits die konkrete gemeinsame Frage zu verfolgen, was die Wissenschaftlichkeit der Anthroposophie in der heutigen Zeit ausmachen kann.

Eine Initiative von Lydia Fechner (Heidelberg), Vera Koppehel (Dornach) und Johannes Nilo (Dornach)

Teilnahme an den Forschungstagen ist für jede/n Interessierte/n möglich und bedarf nur einer formlosen Anmeldung. Bitte beziehe nähere Infos oder melde Dich an bei: Johannes Nilo (Bibliothek am Goetheanum, Dornach, Schweiz), forschungstage@gmail.com’

Rechts op de website vinden we ‘Teilnehmerberichte’. Daar kies ik een aantal sprekende van uit. Om te beginnen ‘September 2006’:

‘Wissenschaftsnachwuchs?
Zum Kolloquium “Anthroposophie als Wissenschaft” in Heidelberg

Innerhalb der anthroposophischen Szene wird häufig die Besorgnis laut, dass es – rein zahlenmäßig – wenig hoffnungsvollen Nachwuchs gebe. Keiner wird bestreiten, dass an dieser Sorge etwas Wahres dran ist.

Am 22. September 2006 trafen sich in Heidelberg 17 jüngere Menschen zu einem Kolloquium mit dem Thema “Anthroposophie als Wissenschaft”, das von mir und Johannes Nilo (in Kooperation mit Vera Koppehel vom Rudolf Steiner Archiv in Dornach) organisiert worden war. Allen Eingeladenen gemeinsam war ihr Interesse an einem Verständnis der methodischen Grundlagen und die wissenschaftliche Vertiefung der Anthroposophie.

Dabei stand das Kolloquium einerseits in der Reihe der nun bereits mehrfach interessiert wahrgenommen Forschungstage, bei denen jüngere Wissenschaftler ihre Arbeiten vor Publikum zur Diskussion stellen können. Andererseits war das Konzept des Kolloquiums stärker auf das gegenseitige Kennenlernen, Wahrnehmen und den Entwurf gemeinsamer Zukunftsvorstellungen ausgerichtet, wenn solche sich ergeben würden.

Was ist eigentlich das Besondere anthroposophischer Forschung? Besteht sie in Ergänzung oder Abgrenzung von den universitär etablierten Disziplinen? Wie gehen wir mit den Werken Rudolf Steiners, aber auch mit den Ergebnissen der Sekundärliteratur um? Gibt es eine anthroposophische Forschungstradition, einen Diskurs, in dem sich einer auf den anderen stützt, auf ihn aufbaut, mit ihm diskutiert, oder gibt es nur einzelne Wissenschaftler?

Zwei Referate von Steffen Hartmann (Hamburg) und Robin Schmidt (Dornach) bildeten eine solide Basis für das weitere Gespräch, das auf hohem Niveau und mit großer Bereitschaft, die Positionen und Gesichtspunkte der anderen Teilnehmer kennenzulernen, geführt wurde. Schnell war deutlich, dass es ein Bedürfnis gab, sich neben der Arbeitsweise früherer Generationen zu positionieren. Diese wurde als tendenziell einzelkämpferisch, wenig kooperativ, aber häufig getragen von großer Kraft und Genialität empfunden. Bei dieser Arbeitsweise bildeten sich schnell Anhänger- und Gegnerschaften. So wuchsen oft über Jahrzehnte Polarisierungen erkenntnismäßiger und sozialer Art zwischen Menschen, die „jedesmal das Rad neu erfinden mussten“ (Hartmann), obwohl genügend anknüpfungswürdige Vorarbeiten vorlagen. Insbesondere Hartmanns Referat zur Frage nach der anthroposophischen Forschungstradition belegte diese Beobachtung am Beispiel grundlegender erkenntnistheoretischer Fragen sehr eindrücklich. Er zeigte anhand von vier anthroposophischen Denkern (W. J. Stein, H. E. Lauer, H. Kiene und R. Ziegler), deren herausragende Leistungen er knapp umriss, dass trotz gemeinsamer Themenstellung keine Bezugnahme vorgenommen wurde.

Unsere Vision bildete sich vor diesem Horizont rasch heraus: Eine Arbeitsgemeinschaft von Mernschen, die mehr aus Synergie heraus arbeiten, und die ein Forschungsmilieu brauchen, welches viel stärker auf die gegenseitige Anregung angewiesen ist, als die vorhergehende Generation. Es ist nicht konstruktiv, dass es zu einer zentralen Fragestellung die verschiedensten Parallelbewegungen gibt, die keinen – oder nur abschätzigen – Bezug aufeinander nehmen. Alle waren sich einig, dass dies auch dem elementarsten Wissenschaftsverständnis widerspricht.

Robin Schmidt versuchte in seinem an dieses Gespräch anschließenden Referat, gültige Kriterien für die Wissenschaftlichkeit anthroposophischer Forschung auf den verschiedenen Gebieten auszuarbeiten. Aus seiner Sicht hat dort eine saubere Philologie genauso ihren Platz wie die praxisrelevante Ausrichtung einer Fragestellung in den sogenannten Lebensfeldern. Die klassische empirisch-geisteswissenschaftliche Forschung ist somit nur eine Form anthroposophischer Forschung, wird aber häufig allein als solche gewürdigt. Der wissenschaftlich Arbeitende hat jedenfalls sein Instrumentarium zu beherrschen, er muss die jeweils angewendeten Methoden und seine Ergebnisse darstellen und vermitteln können und natürlich die Leistungen anderer auf seinem Gebiet zur Kenntnis nehmen und einbeziehen. Schmitt zeigte für jedes dieser Gebiete eine Vielfalt von Parametern auf, die gemeinsam diskutiert wurden.

Schmidt zeigte auch, dass es die Qualität anthroposophischer Forschung ausmacht, wie weit ein geklärtes Selbstverhältnis des Forschenden vorliegt, weil eine Identifikation mit dem Gegenstand oder dem Thema eine der Grundvoraussetzungen ist, die nach Möglichkeit gesteigert werden muss. Gelingt es nicht dabei gleichzeitig Selbstdistanz herzustellen, kommt es schnell zu persönlicher Rivalität und Polarisierungen, wenn sachbezogene Kritik geäußert wird.

Eine weitere Bedingung geistiger Forschung scheint auch die Befreiung von vorgegebenen Ergebnissen zu sein. Herbert Witzenmann formuliert das Problem knapp als “Das Erfolgsprinzip als Erkenntnisübel”. Das Ursache-Wirkungs-Schema auf geistige Fragestellungen anzuwenden widerspricht den Grundbedingungen geistiger Forschung, die nicht in den Bereich der Allgemeingültigkeit kausaler Zusammenhänge fällt. In diesem Sinne müsste eine geistgemäße Forschungsförderung arbeiten.

Ende Februar 2007 ist eine Fortsetzung im Rudolf Steiner Archiv in Dornach geplant. Dann freuen wir uns auf weitere Teilnehmer, die diesmal keine Zeit finden konnten und gerne gekommen wären. Die Vision einer hierarchiefreien, kooperativen Wissenschaftsgemeinschaft ist noch ein Traum. Einige von uns haben aber vor, in zwanzig Jahren auf diesen Traum zurückzuschauen: als ein Teil der gelebten Wirklichkeit.

Der Stiftung Jugend vielen Dank für die Finanzierung der Fahrtkosten und der Verpflegung, dem Hardenberg Institut danke für die Räumlichkeiten!
Lydia Fechner, Heidelberg’

Van ‘November 2007’ is er een eerste en een tweede bericht beschikbaar. Het eerste komt uit weekblad ‘Das Goetheanum’ Nr. 49 van 2007, bladzijde 11:

‘Nach der Antwort die Frage
Rudolf-Steiner-Forschungstage im Rudolf-Steiner-Archiv
Philip Kovce

Am 10. und 11.November fanden die Rudolf-Steiner-Forschungstage der Forschungsstelle Kulturimpuls und des Rudolf-Steiner-Archivs statt. Im Fokus standen Fragen nach Rudolf Steiners Wissenschaftsverständnis und demVerhältnis von Anthroposophie zum universitärenWissenschaftsbetrieb. Dabei zeigte sich die Offenheit, Kriterien der Wissenschaftlichkeit der Anthroposophie auf Grundlage kritischer Rückfragen zu entwickeln.

Für Überlegungen und Unternehmungen in den verschiedensten Lebensbereichen bildet Anthroposophie heute eine Grundlage und wirkt als Inspirationsquelle. Sobald Anthroposophie aber unreflektiert als Heilmittel aller sich stellenden Probleme aufgefasst wird, wird sie selbst zu einem Problem. Zaubert man für jede Fragestellung sofort den anthroposophischen Joker als Trumpf aus der Hinterhand, entsteht eine asymmetrische Lösungs- und Antwortkultur, die keinen Raum für kritische Problem- und Fragestellungen lässt. Ein vorschneller Rückgriff in den schier unendlichen Fundus Steinerscher Ausführungen droht, ernste Fragen zu ersticken, bevor sich diese überhaupt entwickeln können.

Möglichkeiten ermöglichen

Im Ersticken von Fragen liegt zugleich ein Auslassen von Möglichkeiten. Deshalb war das fragende Gespräch ein wichtiges Element der Rudolf-Steiner-Forschungstage, zu denen über 20 junge Studierende und Wissenschaftler zusammenkamen.

Motiviert wurde dieses Diskussionstreffen auch durch Helmut Zanders historiografische Darstellungen zur anthroposophischen Entwicklungsgeschichte, die die Frage nach der Wissenschaftlichkeit oder Unwissenschaftlichkeit der Anthroposophie ebenfalls aufgreifen.

Um an bereits Geleistetes anknüpfen zu können, eröffnete Lydia Fechner die inhaltliche Auseinandersetzung mit einem Impulsreferat, in welchem sie eine Debatte aus dem Jahr 2002 aufgriff. Unter dem Titel: ‹Warum Anthroposophie nicht durchdringt› hatte damals Wolfgang Müller El-Abd in der Kulturzeitschrift ‹Die Drei› verschiedene Problemfelder verortet, bei denen er Anthroposophie ihrem Wissenschaftsanspruch nicht gerecht werden sah. Vor allem fehlende Kommunizierbarkeit durch fehlende Begriffsklärung, eine autoritative Bindung an den ‹Lehrer› Steiner, fehlende Intersubjektivität und die Übertragung des empirischen Wissenschaftsbegriffs auf das nichtpositive Feld des Geistes erachtete Müller El-Abd als kritisch.

Quelle heutiger Erkenntnisideale

Der Umgang mit diesen Kritikpunkten förderte in der Diskussion die generelle Frage nach einem Wissenschaftsverständnis zutage. Rahel Uhlenhoff beschrieb am Beispiel von Zanders Ausführungen die Auswirkungen der gewählten Analysemethode auf den Forschungsgegenstand und das Forschungsresultat: Eine historiografische Methode produziert ein bloß historisches Verständnis – dessen Angemessenheit aus der Methode selbst kaum abzulesen ist. Ihr Beitrag glich einer stichprobenartigen Methodenkritik, denn durch Offenlegung von Bewertungskriterien wurde es möglich, Resultate Zanders einzuschätzen und zugleich zu hinterfragen.

Einen brisanten Punkt trug Robin Schmidt vor: Nachdem er das zunehmende Interesse des akademischen Betriebs an einer Erforschung der esoterischen Bewegungen skizziert hatte (‹Goetheanum› Nr. 27/2000), verwies er darauf, dass die ‹Erfindung› des heutigen Wissenschaftsbegriffs im Wesentlichen auf esoterische ‹Begründer› zurückzuführen sei. Früher noch vereint, trenne beziehungsweise verbinde Esoterik und Wissenschaft heute ein polemischer Diskurs, in welchem beide Seiten die jeweils andere zu diskreditieren versuchen (‹Goetheanum› Nr. 47/2007). Ein nichtpolemischer Diskurs jenseits der – oft auch konstruierten – Barrieren ließe sich erst realisieren, wenn gegenseitige Denunziation und vor allem die wechselseitige Angst vor der Bedrohung durch die andere Seite überwunden werden können.

Eins von Erkennen und Erleben

Nach einer kurzen Nacht und einem frühen Morgenkaffee versuchte Daniel Hering darzustellen, was passiert, wenn der naturwissenschaftliche Erkenntnisbegriff auf einen innerseelischen Zwischenbereich angewendet wird. Hering griff dabei einen Beitrag von Terje Sparby vom letzten Kolloquium auf und führte ihn im Anschluss an eine Diskussion zum Verhältnis von Erleben und Erkennen zwischen Jostein Sæther und Steffen Hartmann (‹Goetheanum›, Nr. 38/2006) fort. Der normalerweise im Materiellen getrennte Akt von Erleben und Erkennen falle im Bereich des Übersinnlichen zusammen, so Herings Kernaussage, da der Mensch sich hier sowohl als denkendes wie auch als wahrnehmendes Subjekt in actu konstituiere. Als Frage blieb, ob dieser Prozess konsequent zu begleiten und zu beschreiben wäre, um ihn vielleicht aus sich heraus transparent werden zu lassen.

Das Kolloquium endete, wie es begann: im Gespräch. Es entstanden neue und es blieben offene Fragen, deren Diskussion bei einem nächsten Treffen im Februar 2008 fortgesetzt werden soll. Eine sich entwickelnde Gesprächskultur lässt zugleich hoffen auf einen sich weitenden Dialog, der ermöglichen könnte,was oft unmöglich erscheint: das Entstehen einer übergreifenden und angstfreien ‹scientific community›.’

De in het artikel genoemde bijdrage van Wolfgang Müller El-Abd in maandblad ‘Die Drei’ van februari 2002, ‘Warum Anthroposophie nicht durchdringt’, is op deze website van de ‘Rudolf Steiner Forschungstage’ te vinden onder ‘Dokumente’, als eerste: ‘Die Debatte der Wissenschaftlichkeit der Anthroposophie (Die Drei, 2002)’. Het is een verschrikkelijk slechte kwaliteit scan; maar het voordeel is dat niet alleen dit artikel wordt weergegeven, maar alle erop volgende reacties in de maanden maart, april, mei, juni, juli en oktober, van de hand van Andreas Bracher, Jörg Ewertowski, Stephan Eisenhut, Peter Petersen, Hellmut Haug, Robert Schwab, Günter Röschert, Christoph Hueck en Florian Theilmann. Het tweede document van ‘November 2007’ behelst de hele ‘Anthroposophie Weltweit, Mitteilungen aus der anthroposophsichen Arbeit in Deutschland, Ausgabe 10, Dezember 2007’. Daaruit kies ik eerst, om voor de hand liggende redenen, voor het verslag van Andreas Neider over ‘Forschungssituation Esoterik’, een thema dat hier al vaker te vinden was (zie de labels met ‘esoterie’):

‘Unter diesem Titel fand am 13. November im Rudolf-Steiner-Haus Frankfurt/M. ein Kolloquium vom forum zeitfragen innerhalb der Deutschen Landesgesellschaft statt. Eingeladen waren anthroposophisch Forschende zur Frage des Verhältnisses von Wissenschaft und Esoterik. Es nahmen etwa 25 Menschen am Kolloquium teil. Am Vormittag führte Robin Schmidt von der Forschungsstelle Kulturimpuls (Dornach) in den Stand der gegenwärtigen Esoterikforschung ein und berichtete, wie sich in den letzten zehn Jahren an mehreren Universitäten (Paris, Exeter, Amsterdam) Lehrstühle zur Erforschung westlicher esoterischer Traditionen etabliert haben.

In Deutschland gibt es aufgrund der Unterbrechung der akademisch-wissenschaftlichen Entwicklung durch das Naziregime, aber auch aufgrund dessen Verflechtung mit okkult-esoterischen Strömungen bisher keinen solchen Lehrstuhl. Das Bemühen der Forscher zielt zunächst daraufhin, die seit dem 18. Jahrhundert akademisch ausgegrenzten esoterischen Traditionen wieder zum Gegenstand akademischer Forschungen zu machen. Esoterik war ursprünglich, noch im 16./17. Jahrhundert überhaupt nicht getrennt von naturwissenschaftlichen Fragestellungen. Viele der ersten Naturwissenschaftler der Renaissance- und Barockzeit waren sowohl esoterisch wie wissenschaftlich tätig, so etwa Giordano Bruno, Johannes Kepler, Francis Bacon, Amos Comenius und Isaac Newton. Einige der heute führenden Erforscher esoterischer Traditionen sind Antoine Faivre, Jean-Pierre Brach (Paris), Nicolas Goodrich-Clarke (Exeter), Wouter Hanegraaff (Amsterdam), Monika Neugebauer-Wölk (Halle) und Jan Assmann (Heidelberg) (s. Bericht in: Mitteilungen, September 2007). Faivre hat beispielsweise eine Art Kompendium der Denkformen der Esoterik erstellt, von denen viele auch auf die Anthroposophie zutreffen. Hanegraaff hat 2006 ein «Dictionary of Gnosis and Western Esotericism» herausgegeben, das bei der weiteren Erschließung des Forschungsgebietes wertvolle Hilfen gibt und in dem auch zwei längere, sehr brauchbare Artikel zu Rudolf Steiner und der Anthroposophie enthalten sind. Abschließend stellte Schmidt ein Modell von Hanegraaff vor, aus dem ersichtlich wird, wie die Spaltung von Wissenschaft und Esoterik durch eine bestimmte Form von polemischem Diskurs erst erzeugt wurde. Im weiteren Verlauf des Kolloquiums wurde dann gerade an diesem Modell deutlich, dass die Anthroposophie seit Beginn des 20. Jahrhunderts diese Spaltung von Esoterik und Wissenschaft überwunden hat, da sie beides in sich vereinigt.

Daran anschließend machte Johannes Kiersch in seinem Beitrag «Gewordene und werdende Esoterik» auf die Gefahr der «Fossilisierung» im Umgang mit dem Werk Steiners aufmerksam und fragte anschließend nach der Qualität einer «werdenden Esoterik». Zu dieser gehört es seiner Meinung nach, dass Esoterik in ihrer Erscheinungsweise auch von einem schützenden «Schleier» umgeben sei. Weiter stellte er die Frage nach einer heute angemessenen Form «esoterischer Räume». Als Beispiel für einen solchen «Schutzraum» gab er die «Kinderbesprechung» im Kollegium einer Waldorfschule an. Der folgende Beitrag Günter Röscherts «Was ist Esoterik im Werk Rudolf Steiners?» bezog sich zunächst auf die frühe Definition Steiners von 1897, wonach ein Begriff dann esoterisch genannt wird, wenn er im Zusammenhang der Erscheinungen gebraucht wird, aus denen er genommen ist, exoterisch, wo das nicht der Fall ist. Daraufhin verfolgte Röschert die Vorgeschichte der Freien Hochschule, angefangen von der griechischen Zeit der Akademie Platons, über die alexandrinischen Akademien der frühchristlichen Zeit. Diese Tradition einer Vorbereitung des «reinen Denkens», wie es dann von Rudolf Steiner in seiner Erkenntnistheorie weiter ausgebildet wurde, findet in den Darstellungen der Bewusstseinsseele und des Geistselbst in der «Geheimwissenschaft» seinen vorläufigen Höhepunkt. Diese Darstellung bilde die Grundlage der Arbeit einer Freien Hochschule im Sinne Rudolf Steiners, die auch im so genannten «Hochschulvermerk » (§ 8 der Statuten Weihnachtstagung) zum Ausdruck komme. Daran schloss er abschließend die Frage nach dem heutigen Umgang mit dem Werk Rudolf Steiners.

Dieser Frage ging auch der letzte Beitrag des Kolloquiums von Andreas Neider «Was heißt ‘Lesen in der Akasha-Chronik’?» nach, in dem er nach den Erkenntnisvoraussetzungen von Rudolf Steiners esoterischer Forschung fragte. Diese bestehe zu einem großen Teil aus esoterischer Erforschung der Geschichte aufgrund des «Lesens in der Akasha-Chronik». Diese Forschungsmethode gelte es genauer zu untersuchen. Dazu bot er in einem kurzen Überblick über die Evolution von Gedächtnis und Erinnerung in der Menschheitsgeschichte einen ersten Ansatz zur Lösung der hier auferlegten Fragestellung.

Die Gespräche zwischen den Beiträgen und am Schluss ergaben zunächst einmal den Befund, dass ein einheitliches Verständnis dessen, was Esoterik im Werk Rudolf Steiners und deren Verhältnis zur Wissenschaft sei, erst noch erarbeitet werden muss, denn hier traten die unterschiedlichen Auffassungen der Teilnehmer deutlich zutage. Gleichzeitig kam aber auch das Bedürfnis nach einer Form tragfähiger Erkenntnisgemeinschaften zum Ausdruck. Deshalb wird dieses Kolloquium im nächsten Jahr auf alle Fälle fortgeführt. Ein herzlicher Dank gebührt für die Vorbereitung und Durchführung Christa von Grumbkow und Karl-Martin Dietz.
Andreas Neider’

Het thema dat Günter Röschert destijds uiteenzette heeft hij onlangs uitgewerkt en laten verschijnen in zijn boekje over de ‘De wetenschap van de geheimen der ziel’: ‘Metaphysik der Weltentwicklung. Rudolf Steiners Geheimwissenschaft im Umriss’:

‘Als Schöpfung beschreibt Rudolf Steiner die Evolution von Mensch und Welt in seiner 1910 erschienenen Geheimwissenschaft im Umriss. Günter Röschert weist auf die tragenden Ideen des Jahrhundertwerks hin. Der geistesgeschichtliche Hintergrund wird sichtbar, aber auch die Fortentwicklung der naturwissenschaftlich verpflichteten Empirie.’

Het tweede dat ik uit dit nummer van ‘Anthroposophie weltweit’ uit 2007 haal, is een verslag van Johannes Nilo over ‘Rudolf Steiner-Forschungstage’ (een verkorte versie van wat hierboven al in ‘Das Goetheanum’ had gestaan):

‘Ein Grundanliegen der Rudolf-Steiner-Forschungstage ist es, einen Diskurs über das Verhältnis von Anthroposophie und Wissenschaft zu motivieren und zu führen. Das letzte Treffen im Rudolf-Steiner-Archiv am 10./11. November 2007 zum Thema «Ein Blick auf die aktuelle Kritik an der Anthroposophie» mit den beiden Schwerpunkten «Wissenschaftsverständnis und das Verhältnis zu Rudolf Steiner» bewegte sich besonders um einen Teilaspekt dieses Anliegens.Viel mehr als eine Auseinandersetzung mit der Frage nach der wissenschaftlichen Legitimität Rudolf Steiners durch Selbstaussagen aus seinem Werk, stand das Verhältnis der Anthroposophen (1) zu Rudolf Steiner, (2) zu einander, und (3) zur
Wissenschaftstheorien unserer Zeit, im Mittelpunkt.

Hier betreten wir Neuland. Von einer bewussten Wissenschaftskultur der Anthroposophen kann nur in Grenzen die Rede sein. Der Grund scheint darin zu liegen, dass Steiner der einzige Bezugspunkt war und zum großen Teil immer noch ist. Wo man doch von Wissenschaftlern erwarten kann, dass sie sich gegenseitig durch Kritik und neue Erkenntnisse weiterhelfen, und, dass sie sich selbst durch eigene Mittel legitimieren und tragen.

In vier Referaten und produktiven Gesprächen unter den knapp 25 Teilnehmern wurden diesen Fragen intensiv nachgegangen. Lydia Fechner referierte eine Diskussion, die von Wolfgang Müller-El Abd unter dem Titel «Warum die Anthroposophie nicht durchdringt» (die Drei, 2/2002 ff.) ausgelöst wurde. Rahel Uhlenhoff plädierte für eine deutlichere Selbstpositionierung. Da es «die Wissenschaft» sowieso nicht gibt, sondern diverse divergierende Ansätze, können wir und sollten wir selbstbewusster eine Position beziehen. Robin Schmidt führte ein aktuelles Paradigma der akademischen Esoterik-Forschung ein, welches besagt, dass Esoterik und Wissenschaft Ergebnisse einer polemischen Diskussion sind, d. h. dass eine gegenseitige Abhängigkeit vorliegt. Daniel Hering griff einen Beitrag von Terje Sparby vom letzten Kolloquium auf und führte ihn im Anschluss an eine Diskussion zum Verhältnis von Erleben und Erkennen zwischen Jostein Saether und Steffen Hartmann (Das Goetheanum 2006) fort.

Als Ergebnis kann thesenhaft formuliert werden: Erst eine aus sich heraus begründete Wissenschaftlichkeit (die nicht unbedingt mit der von Steiner in allen Punkten zusammenfallen muss) der Anthroposophen (jenseits jeder Polemik) im Umgang mit Steiners Werk entscheidet, ob Steiner ernst genommen werden und, ob die Anthroposophie kulturwirksam bleiben wird.

Johannes Nilo, Dornach

Die Forschungstage werden organisiert von Lydia Fechner (Zeitschrift «die Drei»), Vera Koppehel (Rudolf-Steiner-Archiv) und Johannes Nilo (Forschungstelle Kulturimpuls) und finden zweimal im Jahr statt. Ein weiteres Kolloquium ist für Februar 2008 geplant. Kontakt: lydia.fechner@web.de’

Het volgende ‘Teilnehmerbericht’ is van Lydia Fechner zelf, uit ‘Februar 2008’:

‘»Erzähl mir, was Anthroposophie ist«

»Anthroposophie und Wissenschaft«: dieses Thema begleitet die Rudolf Steiner Forschungstage seit ihren Anfängen im Februar 2005. Wer sich mit Anthroposophie beschäftigt, neigt häufig dazu, den gängigen Institutionen, in denen Wissenschaft betrieben wird, auszuweichen und ihre Methoden als unzulänglich abzutun. Andererseits gehört es zum Selbstverständnis der anthroposophischen Tradition, sich einerseits selbst als Wissenschaft zu bezeichnen und andererseits den eigenen Bewusstseinsstand nicht in einem Einheitszustand mit der Welt zu suchen, wie er vor der Aufklärung bestanden hatte. Zum Anspruch, Zeitgenosse zu sein, gehört notwendig das klare, der Welt gegenständlich und distanziert gegenüber tretende, kritisch denkende Bewusstsein.

Die beiden Impulsreferate kamen diesmal von Peter Dellbrügger (»Vom Guru zum Gesprächspartner? Das wandelbare Verhältnis zwischen Geisteslehrer und Geistesschüler. Ein Auflagenvergleich von Rudolf Steiners Wie erlangt man Erkenntnisse der höheren Welten«) und Hendrik Hilbig (»(Bau-)Stil und Gesellschaft«).

Peter Dellbrügger wies darauf hin, dass sich Rudolf Steiners Umarbeitungen an seinem maßgeblichen Schulungsbuch häufig auf eine Veränderung des zunächst personalen Lehrer-Schüler-Verhältnisses zu einem autonomen Einsehen der Funktionsweisen der Übungen bezogen. Der »Schüler« sollte den Guru durch das intensive Studium des Buchtextes ersetzen, wodurch er eine radikal gedachte Selbständigkeit bei Auswahl und Vorgehensweise der eigenen geistigen Schulung erlangt.

Henrik Hilbig stellte die These auf, dass sich ein erweiterter Stilbegriff nicht an irgendeine äußere Form halten sollte. Die im Endprodukt entstehende Form eines Werkes (ganz gleich ob Haus oder Text) sei zunächst das schöpferische Produkt eines Individuums, das in der Auseinandersetzung mit einer Fülle von Bedingungen (einer Lage) eine Form schafft, die einen Platz innerhalb der Weltsicht ihres Schöpfers haben muss. »Stil« in diesem Sinne ist dabei niemals nur Nachahmung vorhandener Formen, sondern entsteht immer aus einer bestimmten Haltung der Welt gegenüber. Einer Haltung, die aus dem Wechselspiel zwischen der ganzen Gesellschaft und dem Einzelnen entspringt. Ein äußerlich erkennbarer »anthroposophischer Stil« lässt sich in diesem Begriff nur noch bedingt fassen. Zu wesentlicheren Kriterien werden die Angemessenheit des Werkes an die Bedürfnisse der Menschen und seine situative, menschengemäße Wirkung.

Wer etwas übernimmt, ohne es »geprüft« zu haben, fällt in einen vorwissenschaftlichen Zustand zurück. Die 20 jungen Menschen, die sich an diesem Februarwochenende zusammensetzten, um über Anthroposophie und Wissenschaft ins Gespräch zu kommen, waren sich dieser Voraussetzung bewusst. Dass die anthroposophische Form nicht immer den Geist nachzeichnet, ist für sie eine Selbstverständlichkeit. Dass sich in Überlieferung, Formensprache und Methodenlehren keine lebendige geistige Präsenz zeigen muss. Dass sich – allgemein formuliert – im Stützen auf ein Gegebenes keine Echtheit spiritueller Identität bilden muss. Es ist ihnen bewusst: Was unabhängig von der menschlichen Individualität geschieht, kann interessant sein, sollte aber niemals mit dem Namen Anthroposophie bezeichnet werden. Alles Selbstverständlichkeiten?

Die beiden Referate wiesen in diese Richtung. Im Sinne dieser Veranstaltung waren sie aber nicht nur Selbstzweck, sondern lenkten die Aufmerksamkeit in Richtung der eigenständigen, schöpferischen Individualität und auf die Frage nach der Identität der Anthroposophie selbst.

Wie kann sich die Anwesenheit der Anthroposophie einstellen? Mein eigenes Wesen kann sich im Blick des anderen Menschen so entfalten, dass aus Interesse ein realistisches Potential entsteht. Weil der andere mich sieht, versteht und fördert, kann ich mich als Mensch ausleben.

Unser Verhältnis zur Welt gibt dem Anderen Raum oder nimmt ihm diesen Raum. Genauso gibt es keine Methode der Wissenschaft ohne das forschende Individuum und den ganz bestimmten Gegenstand, um den es geht. Und daher ist die Frage nach der Anthroposophie keine inhaltliche und auch keine methodische mehr – sie ist eine radikal individuelle geworden.

Anthroposophisch-wissenschaftliche Tätigkeit besteht also darin, eine der Welt angemessene Haltung einzunehmen. Ob es dann um ein sinnlich oder ein übersinnlich erscheinendes Phänomen oder Wesen geht, das zu »untersuchen« ist, bleibt sekundär. Dann ist Wissenschaft gleichzeitig Anthroposophie, wenn der Mensch sich so verhält, dass sich eine wesensgemäße Entwicklung vollziehen kann und diese im klaren Bewusstsein erfasst wird. Nur ich kann daher sagen, was Anthroposophie ist bzw. wann sie anwesend ist.

Fragte uns ein Mensch, woran wir denn noch erkennen können, ob etwas anthroposophisch sei, was würden wir antworten? Der Blick nach außen oder auf ein Zitat von Rudolf Steiner ist aus dieser Sicht vergebens. Wo ist der Quellpunkt der anthroposophischen Tätigkeit? Was bedeutet hierbei die Begegnung mit dem Werk Rudolf Steiners?

Die jungen Wissenschaftler und Studenten dieser Gruppe suchen das Gespräch über die Wirksamkeit des Geistigen in der Welt. Sie haben es individuell aufgegeben, Steiners Ausführungen als eigene Sicht auszugeben, sie beziehen sich nicht mehr nur darauf, wenn die Frage nach unserem Menschsein, auch in der Wissenschaft, gestellt wird. Um so ernster können wir Steiner vielleicht nehmen, denn seine Ausführungen werden heute in uns zu eigenen Fragen, die diesen unsichtbaren Quellpunkt anregen, aus dem Wirklichkeit entsteht. Und das ganz in seinem Sinne: »Man nehme doch ein solches Buch wie ein Gespräch, das der Verfasser mit dem Leser führt.« (GA 10, S. 222, TB 1992)

Ob wir gesprächsfähig werden, um das Andere zu sehen, wird sich zeigen.
Lydia Fechner’

Het voorlaatste bericht is van ‘November 2009’, geschreven door Peter Dellbrügger onder de titel ‘Konstruktive Frageatmosphären – Bericht vom zehnten Rudolf Steiner Forschungstag’:

‘“Als ich das erste Mal die Philosophie der Freiheit gelesen habe, habe ich nichts verstanden, aber ich war danach irrsinnig gut drauf! Nachdem ich sie immer wieder und wieder gelesen habe und fünfmal für mich zusammengefasst habe, muss ich sagen: es ist das schönste Buch das ich kenne”. Dieser Satz einer 27jährigen Teilnehmerin der Rudolf Steiner Forschungstage, die inzwischen zum zehnten Mal stattfanden, zeigt etwas von der besonderen Atmosphäre, die bei diesen Treffen vorherrscht.

Welchen Herausforderungen kann man heute gegenüberstehen, wenn man versucht, in einer universitären wissenschaftlichen Arbeit Rudolf Steiner zu zitieren? Sagen dabei dort mitunter auftretende ausgrenzende Irrationalismen eher etwas über die sie produzierende Scientific Community oder über die von der Ausgrenzung Betroffenen aus? Was ist anthroposophische Wissenschaft – was ist geisteswissenschaftliche Forschung und in welchen Formen gibt es sie überhaupt bzw. kann es sie geben? In welchem Verhältnis stehen etwa Resultate einer “seelischen Beobachtung nach naturwissenschaftlicher Methode” und qualitative oder quantitative Sozialforschung und wie verhalten sich ihre jeweiligen Ergebnisse zueinander?

Solchen und anderen Fragen gehen seit fünf Jahren junge Studierende, Auszubildende und Nachwuchswissenschaftler im Rahmen der zweimal jährlich stattfindenden Rudolf Steiner Forschungstage nach. Die Treffen wurden initiiert und werden durchgetragen von Dr. Lydia Fechner, Vera Koppehel, Johannes Nilo und Robin Schmidt.

Stellten die Forschungstage anfangs ein Forum dar, in dem vor allem Stipendiaten der Anthroposophischen Gesellschaft ihre Arbeiten präsentieren konnten, so änderte sich dies bald: Neben der Präsentation von Promotionsvorhaben und freien Forschungsprojekten kamen Vorstellungen von Studien-, Magister- und Diplomarbeiten hinzu.

Diesmal wurden vom 13. bis 14. November 2009 im Rudolf Steiner Archiv in Dornach drei sehr verschiedene Vorhaben in jeweils unterschiedlichen Arbeitsphasen präsentiert:

Clara Picher, Studentin aus Wien in den Studiengängen Bio- und Ressourcenmanagement sowie Human- und Sozialökologie, gab einen fundierten Arbeitsbericht aus ihrem laufenden Diplomarbeitsprojekt zum Thema “Das monistische Naturbild in der biodynamischen Bewegung. Die Umsetzung einer monistischen Weltanschauung in die landwirtschaftliche Praxis”. Sie stieß bei der vertieften Beschäftigung mit Naturauffassungen auf Rudolf Steiner und den Monismus und entdeckte, dass dieser bei der biologisch-dynamischen Praxis im Hintergrund steht. Wir wurden Zeugen eines eindrucksvollen Versuchs, einen Brückenschlag zwischen Sozial- und Geisteswissenschaft zu schlagen. Bei der konventionellen Landwirtschaft fand Clara Picher ein deterministisches Naturverständnis mit Brüchen im kollektiven Denken, das von kausalen Wirkungszusammenhängen ausgeht, eine manipulative Werteverinnerlichung betreibt und als typisches Handlungsmuster ökologisch-soziale Folgen wie Ausbeutung von Ressourcen zeitigt. Dem wurde der Vorstellungsrahmen eines monistischen Naturbilds gegenübergestellt, bei dem Entfaltung und Entwicklung Werte darstellen und ein partnerschaftlicher Umgang mit der Natur existiert. Mit Hilfe der rekonstruktiven Sozialforschung zielt Clara Pichler darauf ab, die Prinzipien des Monismus mittels Befragungen auf Bauernhöfen direkt zu eruieren. Ziel der Arbeit ist es auch, ein Nachhaltigkeitskonzept zu entwickeln und den biodynamischen Ansatz in der Nachhaltigkeitsdiskussion stark zu machen. Spannend war hier zu sehen, wie mit der biologisch‐dynamischen Landwirtschaft ein anthroposophisches Lebensfeld im wissenschaftlichen Diskurs verortet und so sein bedeutendes Potential für die Praxis nachhaltiger Landwirtschaft deutlich erkennbar wird.

Christine Baur, Doktorandin an der Akademie der Bildenden Künste in Wien, ließ uns Anteil nehmen an ihren Suchbewegungen bei der Fragestellung ihres Promotionsthemas. Sie ging aus von ihrer persönlichen Betroffenheit durch die 1968-1970 entstandene Bilderserie “Black on Grey paintings” des Malers Mark Rothko und stellte dadurch implizit eine gängige Methode der Mainstream-Wissenschaft in Frage, alles was persönlich ist, auszuklammern (mit dem verbreiteten Kurzschluss, persönlich sei subjektiv, während es ja bei Wissenschaft immer um Objektivität zu gehen habe). Die Frage nach Selbsttätigkeit in der Kunstbetrachtung anhand des Beispiels der Farbe Schwarz stellte sich ihr nicht als kunstwissenschaftliche sondern als praktische Frage. So wurde beim Betrachten eines Stücks pechschwarzer Kohle und dem Versuch, dem inneren (ganz hellen) Nachbild des Gesehenen zu folgen, nachvollziehbar, wie einem die Frage nach dem Verhältnis zwischen dem äußeren Eindruck und dem inneren Nachbild werden kann. Aus einem Mangelerlebnis heraus, dieser Frage mit gängigen Methoden der Kunstbetrachtung nachzugehen, war die Darstellung Christine Baurs mit Kritik am gängigen Wissenschaftsbetrieb durchsetzt, in dem man oft “fertig zu sein habe, bevor man erst angefangen hat”.

Daniel Hering, Deutschlehrer aus Basel, stellte seinen Essay “Die Schwelle der sinnlichen Welt. Übersinnliches Wahrnehmen als biografisches Problem” vor. Er leitete seinen Beitrag originell ein, indem er aus einem Interview der BILD-Zeitung mit dem Sänger Robbie Williams zitierte. Dieser antwortete auf die Frage, wie er definieren würde, er selbst zu sein: “Glauben sie mir, wenn ich das könnte, wäre ich um einiges weiter im Leben. Ich selbst bin ja all das, was Robbie Williams nicht ist.” Diese Unterscheidung von sich selbst diente als Folie, um darzustellen: Viele verbinden sich heute nicht mehr selbstverständlich mit ihrer Person oder ihren Persönlichkeitsteilen, insbesondere dann nicht, wenn sie in den Bereich übersinnlicher Wahrnehmung eintreten. Nun entwickelte Daniel Hering die Perspektive des umgekehrten Schwellenübertritts: die Schwierigkeit, sich bei übersinnlichen Wahrnehmungen noch mit der irdischen Person bzw. der sinnlichen Welt zu verbinden. Auf einer ersten Stufe zeigte sich, wie das Ich als denkend tätig wahrgenommen werden kann. Beim Versuch von dieser Wahrnehmung einen Begriff zu bilden ergab sich als Besonderheit, dass tätiges Hervorbringen und beschauliches Gegenüberstellen zusammenfallen, ein Zustand, in dem Denken und Wahrnehmen, Begriff und Wahrnehmung zur Wesensschau vereinigt sind. In einer zweiten Stufe lässt sich dann diese schauende Tätigkeit des Ich auf andere Wesen anwenden. Eine begrifflich scharfe Arbeit, die ein angeregtes Gespräch über den Bereich zwischen Ich und irdischer Person, übersinnlicher und sinnlicher Welt auslöste und damit an frühere Beiträge bei den Forschungstagen anknüpfte.

Der Iona Stichting Amsterdam gebührt Dank für die finanzielle Unterstützung zu den Fahrtkosten der Teilnehmer. Die nächsten Forschungstage sollen vom 27./28. Februar 2010 (zeitnah zu Rudolf Steiners Geburtstag) wieder in den Räumen des Rudolf Steiner Archivs in Dornach stattfinden. Neu hinzukommende Interessierte sind willkommen und können sich über die Website www.steinerforschungstage.net informieren und anmelden.
Peter Dellbrügger’

En daarmee is dit iniatief en deze website hier wel aardig in beeld gekomen. Overigens is onder het al eerder genoemde ‘Dokumente’ nog veel meer interessante literatuur te vinden. Tot slot deze aankondiging op de homepage:

‘Nächste Rudolf-Steiner-Forschungstage 2012
Am 14. und 15. April 2012 in Hamburg
Thema: Die Wissenschaftlichkeit der Anthroposophie

Es wird in den verschiedenen Beiträgen und Gesprächen um die der anthroposophischen Geisteswissenschaft selbst innewohnende Wissenschaftlichkeit gehen, sowohl in Abgrenzung als auch in Ergänzung des akademischen Wissenschaftsbegriffs. Die akademischen Wissenschaftstheorien sind in sich hoch komplex und vielschichtig, so dass primitive Polarisierungen vermieden werden müssen. Weiterführende Fragen können sein: Was heißt anthroposophische Forschung heute? Welche geistigen Voraussetzungen hat diese Forschung? Wie ist das Verhältnis zum Schulungsweg, das heißt z.B. zu einem Werk wie “Wie erlangt man Erkenntnisse der höheren Welten?” oder auch zu dem mantrischen Meditationsweg der Freien Hochschule? Wie ist der Übergang von den philosophischen Werken Rudolf Steiners zu den späteren anthroposophischen nicht nur zu verstehen, sondern innerlich erlebend mitzuvollziehen?

Samstag
10-13 Uhr
Pause
14:30-18 Uhr
Pause
20 Uhr musikalischer Ausklang

Sonntag
9-13 Uhr

Impulsreferate (je 30 bis 45 min)
Peter Dellbrügger: “Die aktuelle Diskussion um Anthroposophie und Wissenschaft. Eine immanent-kritische Betrachtung”
Steffen Hartmann: “Die Idee des Erkennens bei Rudolf Steiner. Was heißt intuitive Denk-Erfahrung?”
Salvatore Lavecchia: “Wissenschaftlichkeit als Begegnung mit dem Licht”
Wolf-Ulrich Klünker: “Geisteswissenschaft und Leben”

Moderation der anschließenden Gespräche: Peter Dellbrügger und Steffen Hartmann
Musikalische Übungen zur Einstimmung: Steffen Hartmann
Ort: Rudolf Steiner Haus Hamburg, Mittelweg 11-12, 20148 Hamburg
Anmeldung auf Einladung bei Steffen Hartmann
Fahrtkostenerstattung möglich
Übernachtung: privat oder auch mit Isomatte und Schlafsack im Rudolf Steiner Haus möglich.’

Laan

2012-01-27T11:34:00.002+01:00

Voordat we vandaag overschakelen naar Bronlaak, twee nieuwsberichten van gisteren. Eerst een bericht van Dichtbij, ‘Meer leerlingen voor vrije school’:

‘Begeleid door vrolijke muziek opende wethouder van Gelderen van Jeugd, Zorg en Welzijn afgelopen vrijdag de nieuwbouw van de Marelandschool aan de Maresingel in Leiden.

Als gevolg van een toename van het leerlingaantal zijn de afgelopen maanden twee nieuwe lokalen verrezen op het schoolplein van de vrije school. Ook werden door interne verbouwingen nieuwe ruimtes voor onderwijsondersteunende activiteiten gevormd.

Met de voltooiing hiervan biedt de Marelandschool naast basisonderwijs ruimte aan peuterspeelzaal De Gouden Poort en voor- en naschoolse opvang Noorderlicht van kinderopvangorganisatie Trias.’

Daarnaast meldde Skipr gisteren ‘“Vernieuwer” Winter krijgt erepenning NVZ’:

‘Zorgondernemer Loek Winter heeft van de NVZ vereniging van ziekenhuizen de NVZ Penning 2011 gekregen. Winter ontvangt de onderscheiding vanwege zijn vernieuwende initiatieven op het gebied van ondernemerschap in de zorg.

De jury heeft veel waardering voor zijn inspanningen om de Nederlandse gezondheidszorg efficiënter en betaalbaar te maken, zowel voor de patiënt als voor de zorgverleners. “Loek Winter steekt zijn nek ver uit als het gaat om zorgvernieuwing, maar verliest daarbij het belang van een goede relatie met de ziekenhuizen niet uit het oog”, aldus de jury in het juryrapport.

Wachtlijsten

Loek Winter begon zijn carrière als radioloog. Vanuit deze beroepspraktijk groeide het besef dat er veel te verbeteren viel op het gebied van wachtlijsten en efficiëntie. Dit resulteerde in 1995 in een eerste diagnostische centrum in Amsterdam. Door de jaren heen is de DC Groep uitgegroeid tot een keten van klinieken door het hele land.

MC Groep

Met de overname van de noodlijdende IJsselmeer Ziekenhuizen stortte Winter zich in 2008 ook op de ziekenhuiszorg in den brede. De MC Groep, met locaties in Lelystad en Emmeloord, is na een grondige reorganisatie door Winter veranderd in een winstgevende organisatie. Begin dit jaar werd hij door Nyenrode Business Universiteit benoemd tot bijzonder hoogleraar Healthcare Entrepreneurship. Daarnaast is Winter ook betrokken bij de doorstart van de failliete ggz-instelling Zonnehuizen.

Bijzondere verdienste

De NVZ reikt de NVZ Penning jaarlijks uit aan een persoon of instelling die zich op een bijzondere wijze verdienstelijk heeft gemaakt voor de ziekenhuisbranche. De uitreiking vindt altijd plaats tijdens de jaarlijkse ontmoeting tussen de NVZ, haar leden en de stakeholders. In 2010 werd epidemioloog Roel Coutinho, directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb), onderscheiden door de NVZ. De NVZ Penning 2009 werd uitgereikt aan voormalig voorzitter raad van bestuur van het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMC) Geert Blijham.’

Dan naar De Gelderlander, die vanochtend schreef over ‘45 medewerkers van Bronlaak in Oploo de laan uit’:

‘Van de 345 medewerkers van woon- en werkgemeenschap Bronlaak in Oploo krijgen er 45 definitief geen nieuw contract. Dat betekent een krimp van het totale personeelsbestand met 13 procent.

Dat maakte Philipp Jan Flach, directielid van de nieuwe zorggroep DeSeizoenen waar Bronlaak deel van uitmaakt, donderdag bekend. Tevens maakte Flach duidelijk dat van alle 2.400 medewerkers die op de verschillende locaties van het voormalige Zonnehuizen werkzaam zijn, er 430 op zoek moeten naar een nieuwe baan.

De nieuwe Bronlaak-directeur Hester Buijs heeft inmiddels alle slechtnieuwsgesprekken afgerond. “Natuurlijk was er bij een aantal boosheid. Logisch.” Een twaalftal therapeuten dat geen contract meer krijgt kan via de achterdeur weer bij Bronlaak aan de slag. “Met hen gaan we verder op zzp-basis (zelfstandige zonder personeel red.)”, legt Buijs uit. “Dat dat onrust bij ze geeft is te begrijpen. Maar met hulp van de Kamer van Koophandel en het UWV willen we ze begeleiden in dat proces van omschakeling.” De slachtoffers bij Bronlaak vielen voornamelijk binnen de tweede lijn, zoals kantoorpersoneel. Wrang is volgens Buijs wel dat ook enkele langdurig zieke zorgverleners niet meer terug kunnen komen.’

Tot slot van vandaag gaan we ook weer even bij de Tweede Kamer langs, om te kijken wat de politiek voor de Zonnehuizen zou kunnen betekenen. Op 21 en 22 december 2011 in ‘Salaris’ en ‘Nabetaling’ kwam het laatste debat in de plenaire zaal met de staatssecretaris ter sprake. Dat ging over een brief van haar die hier op 16 december 2011 werd weergegeven in ‘Cliëntenraad’. Op de website van de Tweede Kamer is van dit debat een verslag te vinden:

‘Hier vindt u de ongecorrigeerde verslagen van algemeen overleggen. Deze conceptverslagen zijn meestal ruim drie weken na de vergadering gereed. Vastgestelde verslagen vindt u later op officielebekendmakingen.nl.’

Daaronder ook een ‘Ongecorrigeerd verslag AO Stichting Zonnehuizen.pdf’, waarvan de tekst als volgt is:

‘ONGECORRIGEERD VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
(Aan dit verslag kunnen geen rechten worden ontleend)

1
CONCEPTVERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG OVER:
Stichting Zonnehuizen
(Aan dit verslag kunnen geen rechten worden ontleend)

De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op 22 december 2011 overleg gevoerd met staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over:
– de brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport d.d. 16 december 2011 houdende de Stand-van-zakenbrief over de Stichting Zonnehuizen (31839, nr. 165).

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk verslag uit.

De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
Smeets

De griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
Teunissen

Voorzitter: Smeets
Griffier: Sjerp

Aanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: Bouwmeester, Bruins Slot, Van der Burg, Dibi, Dille, Leijten en Smeets,

en staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, die vergezeld is van enkele ambtenaren van haar ministerie.

De voorzitter: Ik open dit algemeen overleg van de vaste Kamercommissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Op de agenda staat de Stichting Zonnehuizen. Ik heet de staatssecretaris, de haar vergezellende ambtenaren, het publiek op de publieke tribune en de geachte afgevaardigden van harte welkom. Het is een kort algemeen overleg met spreektijden van twee minuten. Ik wil graag snel beginnen omdat in de plenaire zaal aan het begin van de avond onderwerpen aan de orde zijn die onze commissie betreffen.

2
Mevrouw Leijten (SP): Voorzitter. Ik heb een punt van orde. Ik heb mij ingesteld op drie minuten spreektijd, de spreektijd die staat voor een dertigledendebat. Is het mogelijk om de spreektijden vast te stellen op tweeënhalve minuut?

De voorzitter: Dat is niet haalbaar binnen de tijd. Ik geef nu het woord aan mevrouw Leijten.

Mevrouw Leijten (SP): Voorzitter. Vier dagen voordat het kerst is horen dat je salaris niet of maar gedeeltelijk wordt uitbetaald, is schandalig. Het feit dat mensen daarover niet op een fatsoenlijke manier geïnformeerd zijn, bijvoorbeeld via de cliëntenraad of de ondernemingsraad, maar dat zij het moesten lezen op internet is nog kwalijker. Heeft de staatssecretaris nog steeds het vertrouwen dat zij eerder uitsprak in de interimbestuurders bij de Stichting Zonnehuizen? Wat vindt zij van deze handelwijze? Hoe wil de staatssecretaris uitvoering geven aan de motie over de kwaliteit en de continuïteit van de zorg die is aangenomen door de Kamer, waar zij pal voor stond, als het personeel wellicht tussen kerst en oud en nieuw te horen krijgt dat de boedel failliet is? Hoe kan zij de continuïteit en de kwaliteit van zorg garanderen als medewerkers niet betaald worden? Gaat zij zelf zorgen voor deze 2000 mensen, kinderen en volwassenen, die wonen op kleine locaties? Hoe wil zij ervoor zorg dragen dat mensen op kleine locaties kunnen blijven wonen? Of accepteert zij gedwongen verhuizing als dat nodig is?

Wij hebben vandaag te maken met een testcase. Dit kabinet heeft aangekondigd dat failliete organisaties niet gered zullen worden. Maar de vraag is natuurlijk hoe de continuïteit in de zorg wordt gewaarborgd. De staatssecretaris kent plan B niet. De ondernemingsraad kent plan B niet. De cliëntenraad kent plan B niet. Hoe kan de staatssecretaris dan zeggen dat de cliëntenraad en de ondernemingsraad optimaal en transparant mee kunnen praten? Als de staatssecretaris vindt dat zorginstellingen bakkerijtjes zijn die je zomaar kunt overnemen en verhandelen op de markt, dan is toch wel de eerste veronderstelling dat het bidbook dat is uitgeschreven openbaar moet zijn. Ik heb twee vragen aan de staatssecretaris. Garandeert de staatssecretaris de mensen hun salaris en zorgt zij voor continuïteit? Is zij bereid om het proces van overname en verkoop van de Stichting Zonnehuizen dat nu gaande is helemaal openbaar te laten verlopen?

Mevrouw Bouwmeester (PvdA): Voorzitter. Vanwege de tijd sluit ik mij geheel aan bij de vragen van de SP-fractie. De PvdA-fractie vindt het heel triest dat medewerkers, maar ook patiënten, de dupe zijn van falend bestuur en falend toezicht bij Zonnehuizen. Er is een vernietigend inspectierapport gekomen. Het enige dat wel deugde volgens de inspectie was de luxe ingerichte bestuurskamer. Dat gaat toch alle schaamte voorbij, want je zult er maar

3
werken als hardwerkend personeelslid. Het zijn niet de meest eenvoudige gevallen die daar verblijven.

Klopt het dat er sprake is van een gecontroleerde overname en dat die bijna rond is? Klopt het ook dat daarmee recht wordt gedaan aan de kwaliteit en continuïteit van zorg en dat recht wordt gedaan aan de filantropische inslag? Wij vinden het namelijk belangrijk dat aan dit laatste recht wordt gedaan, omdat dit te maken heeft met keuzevrijheid. Als de staatssecretaris dat niet kan garanderen, kan zij dan in ieder geval wel garanderen dat de zorg doorgaat, dat de kwaliteit gehandhaafd wordt en dat er geen vreemde dingen gebeuren tijdens het kerstreces van de Kamer? De rekening van dit falend bestuur en toezicht wordt namelijk keihard neergelegd bij het personeel, dat deels geen inkomen krijgt uitbetaald. Deels krijgt het personeel het volgend jaar, maar niet nu. Je zal maar een leuk vakantiehuisje geboekt hebben met je familie of je zal het geld maar nodig hebben rond de kerstdagen. Staatssecretaris, kunt u garanderen dat er een noodpotje is voor de mensen die echt in financiële nood komen?

Klopt het gerucht dat de oudste falende bestuurder Broekhuizen nog steeds op de loonlijst staat? Het zou een beetje gek zijn als het reguliere hardwerkende personeel geen geld krijgt en hij wel wordt uitbetaald.

Het laatste punt betreft de betrokkenheid van het personeel. Wil de staatssecretaris garanderen dat de ondernemingsraad en de cliëntenraad nauw betrokken worden bij de overnameplannen? Kan zij zich er actief voor inspannen om te zorgen dat het personeel zo snel mogelijk duidelijkheid krijgt voor de kerst?

Mevrouw Dille (PVV): Voorzitter. Het is duidelijk dat iedereen hier aanwezig het erover eens is dat de vorige raad van bestuur en raad van toezicht gigantisch gefaald hebben en dat daar stappen tegen ondernomen moeten worden. Wij zijn het er ook allemaal over eens dat het personeel van Zonnehuizen enorme waardering verdient. Ik heb zelf 25 jaar met deze doelgroep gewerkt en ik weet dat alleen mensen met een enorme motivatie, die er echt voor gaan, dit werk kunnen doen. Dat blijkt nu wel. Des te schrijnender is de huidige situatie, waarin niet volledige lonen worden uitbetaald juist in deze tijd voor kerstmis. Het zou gewoon niet moeten mogen. Ik wil wel eerlijk zeggen dat wij hier als Kamer weinig aan kunnen veranderen. Daar heb je vakbonden en andere partijen voor, hoe erg dat ook is. Dus ik wil geen valse verwachtingen wekken.

Ik hoop dat er goede waarborgen worden gesteld voor de overname. Ik vraag de staatssecretaris – en dat is de kernvraag – hoe zij kan garanderen dat de zorg gewaarborgd wordt. Dat is waar het uiteindelijk om draait. Die vraag wil ik graag beantwoord hebben, ook om de mensen die hier aanwezig zijn gerust te stellen. Veel meer kunnen we niet doen.

4
Mevrouw Leijten (SP): Ik bestrijd de uitspraak dat wij niets kunnen doen. De zorgkantoren hebben de bevoorschotting voor Zonnehuizen gestaakt. Daardoor is er nu een acuut financieel probleem. Wij zouden kunnen garanderen dat er in ieder geval bevoorschotting is voor de salarissen. Dan kunnen wij vandaag beslissen dat het personeel niet de dupe is van het staken van de bevoorschotting van Zonnehuizen.

Mevrouw Dille (PVV): Mevrouw Leijten weet net zo goed als ik dat de Kamer een taak heeft in het waarborgen van zorg. Als het faillissement rond is, heeft de Kamer de taak om een vangnet te maken waardoor de zorg gewaarborgd wordt. Veel meer kunnen wij niet doen. Dus ik blijf erbij dat ik geen valse verwachtingen wil wekken.

Mevrouw Leijten (SP): Zorgkantoren regelen de zorg namens de overheid in de regio’s. Die hebben een eigenstandige positie en zij kunnen ervoor kiezen om bevoorschotting deels of geheel te staken. Zij kunnen ook opdracht krijgen om daarin wijzigingen aan te brengen. Mijn voorstel aan de staatssecretaris is om de zorgkantoren te vragen de bevoorschotting te garanderen voor het gedeelte dat de salarissen betreft. Want over één ding zijn wij het toch eens, namelijk dat het personeel niet de oorzaak is van de financiële problemen bij Zonnehuizen.

Mevrouw Dille (PVV): Met dat laatste kan ik het eens zijn en met de rest niet.

Mevrouw Bouwmeester (PvdA): Aansluitend aan het punt van mevrouw Leijten heb ik een vraag aan mevrouw Dille, maar eigenlijk aan het kabinet. In het regeerakkoord is de harde keuze gemaakt dat instellingen failliet moeten kunnen gaan; dat is hun zelfreinigend vermogen en succes ermee. Dat is een heel harde keuze. Wij kunnen ook een andere keuze maken en ik vraag of de PVV die steunt. Wij zouden alles op alles kunnen zetten om ervoor te zorgen dat het personeel het gehele salaris voor de kerst krijgt om te voorkomen dat mensen straks geen geld hebben om te doen wat zij gepland hadden. Het personeel kan er namelijk niks aan doen. Steunt mevrouw Dille dat voorstel?

Mevrouw Dille (PVV): De collega van de PvdA weet dat ik dat voorstel niet kan steunen, omdat dit niet tot de taken van de Kamer behoort. Ik kan nu wel voor kerstman spelen, maar dat is oneerlijk tegenover de mensen die hier aanwezig zijn.

Mevrouw Bouwmeester (PvdA): Wij kunnen het wel. Dat weet de PVV ook. Het is een politieke keuze om het niet te doen. Die keuze is gemaakt in het regeerakkoord. Wees dan ook stoer, CDA, PVV en VVD, en zeg vandaag dat je daarvoor kiest. Dat is eerlijkheid.

5
Mevrouw Dille (PVV): Ik heb hier eigenlijk niets aan toe te voegen. Ik denk dat ik eerlijk genoeg ben geweest.

De heer Dibi (GroenLinks): Mevrouw de voorzitter. Ik val in voor mijn collega Voortman die vandaag veel andere debatten heeft. Ik volg de zorgdebatten wel eens zijdelings en dan denk ik vaak: wat wordt er veel geschreeuwd en schande gesproken over de zorg; dat kan niet goed zijn voor de uitstraling en de beeldvorming van de zorg. Wat er aan de hand is bij de Stichting Zonnehuizen – ik heb een aantal medewerkers net gesproken op het Plein – vind ik schandalig. Ik ben niet van de afdeling “schandalig roepen”, maar hier is falend bestuur de oorzaak van dit drama waar vervolgens professionals de dupe van worden. Ik ben het met mevrouw Dille eens dat de Kamer hier niet over gaat, maar de Kamer kan hier wel heel duidelijke opvattingen over hebben. De Kamer kan hierin richtinggevend zijn, leiderschap tonen en uitspreken welke uitgangspunten ten grondslag moeten liggen aan de oplossing.

Ik heb een aantal vragen. Kan de continuïteit van de zorg gewaarborgd blijven zonder de huidige professionals? Is de staatssecretaris het met mij eens dat je voor deze kwetsbare groep jongeren niet zomaar nieuw personeel kunt inhuren? Zij zijn immers gewend aan de gezichten die zij elke dag zien en als er opeens gezichten verdwijnen of nieuwe gezichten bijkomen, gaat dit ten koste van de kwaliteit van de zorg. Kan de staatssecretaris daarop ingaan? Kan de staatssecretaris zeggen of de Stichting Zonnehuizen echt failliet is, of er een overname komt door een nieuwe partner en of het personeel binnenkort te horen krijgt dat het ontslagen wordt? Ik heb namelijk net te horen gekregen dat bekend is dat een groot deel van het personeel ontslagen wordt. Kan de staatssecretaris daar opheldering over geven? De staatssecretaris heeft in een brief aangegeven dat de overheid, als er na een faillissement van een bestaande instelling geen oplossing vanuit de markt komt, de continuïteit van delen van de zorg waarborgt door de oprichting van een tijdelijke aanbieder die deze zorg blijft leveren, een zogeheten vangnetstichting. Ik wil graag pleiten voor een dergelijke vangnetstichting, waarbij het uitgangspunt is dat de huidige medewerkers kunnen blijven werken.

Tot slot complimenteer ik de SP-fractie met het agenderen van dit punt.

Mevrouw Bruins Slot (CDA): Voorzitter. Met de kerstdagen voor de deur zijn er donkere dagen aangebroken voor het personeel van de Stichting Zonnehuizen. Mijn collega’s hebben het ook al gezegd: het is pijnlijk om te horen dat mensen die zich dag in dag uit inzetten voor de zorg – en natuurlijk ook de patiënten zelf – nu in zo’n situatie zijn gebracht. Niemand wenst deze onzekerheid toe aan het personeel, aan de kinderen en de ouders.

6
Zoals wij hier bij elkaar zitten, verschillen wij daar niet over van mening. De cliëntenraad en de ondernemingsraad zijn nu heel erg belangrijk, maar het is de vraag of zij wel voldoende bij de organisatie betrokken zijn. Het CDA hoort daar de nodige geluiden over. Het is in ieder geval goed dat de staatssecretaris heeft aangegeven dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg de cliëntenraad en de ondernemingsraad wel bij haar intensieve toezicht moet betrekken.

In haar brief geeft de staatssecretaris aan dat de inspectie zal ingrijpen wanneer het nodig is. Kan de staatssecretaris meedelen wat dit ingrijpen inhoudt? Verder vragen wij de staatssecretaris of er voldoende aandacht voor de volwassenenzorg is in plan B. Wij hebben het de afgelopen tijd heel erg over de zorg voor de kinderen gehad, maar het is de vraag of de volwassenenzorg voldoende tot uiting komt in plan B. De zorg bij Zonnehuizen is breder dan alleen de zorg voor kinderen.

Veel ouders en werknemers leven in onzekerheid. Uiteindelijk zal de instelling zekerheid moeten bieden. De staatssecretaris heeft zich garant gesteld voor de continuïteit en de kwaliteit van zorg. Ik hoor echter veel geluiden dat er binnen de organisatie heel slecht met de medewerkers wordt gecommuniceerd. Ik doe de brede oproep, die hopelijk ook gehoord wordt door de bestuurders, om die communicatie op orde te krijgen. Dat kan de onzekerheid voor veel mensen verkleinen.

Mevrouw Leijten (SP): Ik wil ook mevrouw Bruins Slot voorstellen om de staatssecretaris te vragen, erop in te zetten dat de zorgkantoren het deel dat voor de personeelssalarissen nodig is wel te bevoorschotten. Op die manier kunnen wij ervoor zorgen dat het personeel van de Zonnehuizen nu niet gedupeerd wordt. Bij faillissement is het personeel sowieso de dupe, want dan is het achtergesteld op banken met hypotheken en noem het allemaal maar op. Nu staat de stichting onder curatele en is er nog voortgang. Dan zou men toch de personeelssalarissen moeten kunnen vrijgeven uit de bevoorschotting.

Mevrouw Bruins Slot (CDA): Toen mevrouw Leijten dit debat aanvroeg, was er inderdaad sprake van dat het personeel een deel van het salaris zou krijgen en een ander deel niet. Ik heb inmiddels begrepen dat het personeel te horen heeft gekregen dat de rest van het salaris in de eerste twee weken van januari wel komt. Wat het voorstel van mevrouw Leijten betreft om het salaris in één keer uit te keren, moet ik zeggen dat de Kamer daar niet over gaat. Wel is het goed om te merken dat we nadat mevrouw Leijten het debat had aangevraagd, meer zekerheid hebben gekregen over de salarissen.

Mevrouw Leijten (SP): Sorry hoor, er wordt gewoon een cao-afspraak geschonden als je een deel van het salaris waar mensen op rekenen niet uitbetaalt. We kunnen ervoor zorgen

7
dat het niet doorgeschoven wordt naar januari en dat het in deze maand betaald wordt. De staatssecretaris kan gewoon aan deze knop draaien, zonder dat er wordt afgeweken van het nieuwe beleid om instellingen failliet te laten gaan. Het kan, want de zorg wordt geleverd. Dus je kunt een deel van de bevoorschotting laten geven door de zorgkantoren om die salarissen te betalen. Het is gewoon een reële optie. Waarom wil het CDA daar niet over nadenken?

Mevrouw Bruins Slot (CDA): Hoe sympathiek het voorstel van mevrouw Leijten ook is, het is de vraag of het een reële optie is. Laten we die vraag bij de staatssecretaris neerleggen en laten we vooral vooropstellen dat een bestuurder in eerste instantie heeft gezegd dat de werkgever het loon volledig uitbetaalt. Op dit moment lijkt het mij een zaak voor werkgever en werknemer. Zij moeten die discussie voeren. Daarom moet de ondernemingsraad hier veel meer bij betrokken worden. Het is goed dat de staatssecretaris dit ziet en nu moeten de bestuurders er mee aan de slag.

De heer Dibi (GroenLinks): Kan de continuïteit van de zorg gewaarborgd blijven als deze mensen ontslagen worden? Hoe kijkt het CDA aan tegen een vangnetstichting die tijdelijk zorgt voor een oplossing totdat de markt een structurele oplossing voor elkaar bokst?

Mevrouw Bruins Slot (CDA): Op dit moment is er inderdaad wel sprake van dat de salarissen later worden uitbetaald, maar er is niet, zoals de heer Dibi zegt, direct sprake van gedwongen ontslagen. Wat de vangnetstichting betreft is het de vraag wat de heer Dibi precies bedoelt. Wat zijn de effecten van een dergelijke stichting? De staatssecretaris gaat over de continuïteit van zorg en niet zozeer over de continuïteit van stenen. Daar lopen wij ook bij dit debat tegenaan. Dat maakt het lastig.

De heer Dibi (GroenLinks): Ik heb niets over de salarissen gezegd. Dat is een tijdelijk probleem en ik hoop dat het snel wordt opgelost. Ik heb begrepen dat het opgelost zal worden. Ik heb gevraagd of de continuïteit van de zorg gewaarborgd blijft als deze professionals worden ontslagen in de toekomst. Het kabinet heeft bij brief van 27 april 2011 zelf het voorstel gedaan voor een vangnetstichting. Als er geen oplossing vanuit de markt komt, moet de overheid voor een oplossing zorgen. Kunnen we met zo’n vangnetstichting de onzekerheid die nu bestaat tijdelijk wegnemen?

Mevrouw Bruins Slot (CDA): Laten we bij het begin beginnen. Het is natuurlijk vreselijk dat de oude bestuurders de situatie zo ontzettend uit de hand hebben laten lopen. Het is ook vreselijk dat personeel, kinderen en ouders daar nu de dupe van worden. In de brief van de

8
staatssecretaris over de continuïteit van het waarborgen van zorg wordt gesproken over een vangnetstichting die in werking komt op het moment dat blijkt dat er a. een faillissement is en b. dat bepaalde garanties er niet zijn voor de kwaliteit van de zorg die geboden wordt. Hoe die stap precies genomen wordt, is afhankelijk van wat er nu gebeurt. Nu zitten wij niet in die situatie. De staatssecretaris heeft gezegd dat, op het moment dat het wel zo is, de inspectie verscherpt toezicht zal houden. Maar in die situatie zitten wij nog niet.

Mevrouw Van der Burg (VVD): Voorzitter. Wij zijn het er allen over eens dat het een rotsituatie is, in het bijzonder omdat de kerst voor de deur staat. Dat geldt voor ouders, cliënten maar ook voor werknemers. Wij weten ook dat deze mensen zich met hart en ziel inzetten voor hun cliënten en dat zij dat de afgelopen periode ook hebben gedaan. Dat blijkt uit alle rapportages en de berichten die ik heb gekregen. Dat valt alleen maar ontzettend te waarderen.

De andere kant is dat wij hier in de Tweede Kamer gaan over de basiszorg voor en de veiligheid van de kinderen. Die zorg moet de staatssecretaris borgen. Daar hebben wij het in het vorige debat ook over gehad. Dat debat ligt alweer een aantal weken achter ons. Is die zorg ook in de huidige situatie geborgd en is die ook de volgende week nog geborgd? Wij gaan niet over de salarisbetalingen aan het personeel. Het is natuurlijk heel zuur. Ik heb net als mevrouw Bruins Slot gehoord dat er wel een garantie is dat de salarissen in januari worden uitbetaald. Dat heeft te maken met het invullen van formulieren bij het UWV. Je moet eerst een formulier invullen, waarna er achtervang is. Is het mogelijk om die procedure te versnellen? Het UWV staat voor een bepaald deel van het salaris garant. Ik zie de staatssecretaris gebaren.

De voorzitter: Het is niet de bedoeling om non-verbaal op elkaar te reageren.

Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik leg de vraag of er op die manier nog iets mogelijk is graag bij de staatssecretaris neer.

Verder wil ik graag ingaan op de informatievoorziening aan de mensen. In een dergelijke situatie is het ontzettend belangrijk dat gecommuniceerd wordt wat er gebeurt in de organisatie. Dat geldt wellicht niet voor het bidbook, uit concurrentieoverwegingen, maar de mensen kunnen wel geïnformeerd worden over de situatie. De cliëntenraad, de ondernemingsraad en de vakbonden moeten goed geïnformeerd zijn, omdat zij de belangen van de werknemers in dezen moeten vertegenwoordigen. Rest mij om te zeggen dat ik iedereen in deze situatie heel veel sterkte toewens.

9
Mevrouw Leijten (SP): Ik heb al een suggestie gedaan aan CDA en PVV, wat gewoon kan, ook binnen het huidige beleid. Maar daar zal ik mij niet meer aan branden. Ik heb nu een vraag over de verkoop. De VVD is een partij van de markt. Zorginstellingen zijn bakkerijen geworden die je gewoon kunt verkopen. Vindt de VVD dan ook niet dat je, als je dan toch die failliete boedel wilt verkopen, een bord “te koop” in de tuin zou moeten hameren met het prijskaartje erbij? Er is nu helemaal niets bekend over het bidbook en ook niets over plan B. Is dat niet tegen de marktregels waar de VVD zo voor is?

Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik heb hier al gepleit voor maximale transparantie. Dus als dat kan, heel graag, maar ik kan mij ook voorstellen dat niet alles in openbaarheid kan omdat het niet in het belang is van de overname. Soms wordt de ondernemingsraad dan wel vertrouwelijk geïnformeerd. Ik ben benieuwd of dat in dit geval is gebeurd en hoe het staat met die eventuele overname, want daar hoor ik verschillende signalen over.

Mevrouw Leijten (SP): Ik vind het heel gek dat hier wordt gesproken van een overname. Wij weten allemaal dat er een bidbook is, waarin de verkoop wordt gedaan, waarin staat dat het vastgoed op een bepaalde manier wordt gewaardeerd. Dus er is een verkoopboek – laten we het bidbook maar zo noemen – en dat is niet openbaar. Vindt mevrouw Van der Burg van de marktpartij van dit land, dat nu echt goed volgens de concurrentieregels? Zo kan toch niet een derde partij zeggen: hé, dan koop ik de boel op.

Mevrouw Van der Burg (VVD): De transparantie moet optimaal zijn, zodat iedereen kan bieden. Ik denk alleen niet dat er veel partijen staan te springen om dit over te nemen. Mevrouw Leijten weet ook dat er een tekort is van tientallen miljoenen. Ik hoop dat de situatie zich zo ontwikkelt dat er een goede overname komt door een partij die de zorg kan garanderen. Daar gaat het uiteindelijk om en het gaat ook om de medewerkers. Ik ben het met degenen eens die zeggen dat wisseling van het personeel niet altijd in het belang van de cliënten is. De andere kant van het verhaal is dat wij dat niet kunnen garanderen.

De heer Dibi (GroenLinks): Het antwoord bevreemdt mij van deze marktpartij. Als je het volgens de regels van de markt wilt laten gaan, moet er ook maximale transparantie zijn. Maar ik heb een andere vraag. Als de oplossing niet van de markt komt, is een vangnetstichting dan een tijdelijke oplossing voor de VVD?

Mevrouw Van der Burg (VVD): Volgens mij is dat een van de scenario’s, zoals mijn collega Bruins Slot keurig heeft uitgelegd. Als er een faillissement komt en er is geen marktpartij

10
bereid tot overname, dan zou de volgende stap zo’n vangnetconstructie zijn. Volgens mij is dat ook de volgorde.

Mevrouw Bouwmeester (PvdA): Via twitter werd mij duidelijk dat ik de Stichting Zonnehuizen net een “filantropische instelling” heb genoemd. Ik bedoelde natuurlijk een “antroposofische instelling”. Dus ik bied mijn excuses hiervoor aan. Ik heb het in de haast verkeerd uitgesproken, maar ik weet heel goed dat de Stichting Zonnehuizen een antroposofische instelling is. In het kader van de keuzevrijheid vinden wij het belangrijk om daar ruimte voor te behouden.

De voorzitter: Hiermee zijn wij gekomen aan het eind van de eerste termijn van de Kamer en zijn wij toegekomen aan het antwoord van de staatssecretaris. Met het oog op de tijd is er geen ruimte voor interrupties. Na het antwoord van de staatssecretaris wordt bekeken of er vragen zijn blijven liggen en of er ruimte is voor een tweede termijn.

Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner: Voorzitter. Ik begrijp heel goed hoe vreselijk het is voor mensen om in een instelling te werken waar dit gebeurt. Ik moet echter helderheid bieden. In mijn rol kan ik erop toezien dat dingen volgens de vereiste, zeer zorgvuldige procedures gaan, maar ons beleid is om niet te interveniëren in een faillissement. Een eerder kabinet heeft dit bij een andere instelling wel gedaan, maar dat heeft uiteindelijk tot drama’s geleid. Ik begrijp heel goed dat medewerkers van wie ook nog gevraagd wordt om goed voor de cliënten te blijven zorgen, helemaal geen troost vinden in zo’n beleidsmatige opmerking. Dat is sneu en dat spijt me. Ik zal proberen, uit te leggen wat de stand van zaken is en op welke punten ik wel wat kan doen. Waar ik iets kan doen, doe ik dat natuurlijk ook.

Mijn laatste informatie is dat er nog steeds sprake is van een surseance van betaling. Die kan resulteren in een faillissement, maar dat hoeft niet. Mevrouw Van der Burg verwees naar het UWV. Die instelling komt pas in beeld bij een faillissement. De opmerking in de brief van de bestuurder verbaast mij. Het is belangrijk om nu aan te geven dat nog een aantal stappen gezet zal worden. Aan de hand van de gestelde vragen licht ik dit toe. Uit alle bronnen heb ik vernomen dat er geen enkele reden is om te twijfelen aan de inzet van de bestuurder, met name ten aanzien van de plannen voor de kwaliteit van de zorg. Ik heb een aantal instrumenten om op dat punt te sonderen. Eén daarvan is de inspectie. De inspectie houdt intensief toezicht. Momenteel komt zij er bijna iedere dag. De inspectie is in gesprek met de ondernemingsraad en met de cliëntenraad en op die wijze hebben wij een lijn om de vinger aan de pols te houden. Dit geldt voor de kwaliteit van de zorg aan jonge cliënten, maar ook voor de zorg aan volwassen cliënten. Ik denk dat wij het er allemaal over

11
eens zijn dat wij daartoe een enorm beroep doen op de kwaliteit van de medewerkers. Er wordt nu van hen gevraagd om hun eigen onzekerheid en boosheid – die ik mij heel goed kan voorstellen – ondergeschikt te maken aan hun toegewijde zorg voor de cliënten. Dat verdient een enorm respect.

Wat kunnen wij voor de medewerkers doen? Er is een aantal keren om een vangnetconstructie gevraagd. Een dergelijke constructie is nodig om de kwaliteit van de zorg te garanderen als bij een faillissement een noodtoestand ontstaat. Tot nu toe is er nog sprake van een surseance van betaling. Als het onverhoopt tot een faillissement komt, staan er verschillende plannen klaar. Er wordt steeds over plan B gesproken. Volgens mijn informatie is er een aantal zeer deugdelijke scenario’s. Eén van die scenario’s kan een verkoop zijn, zo zeg ik tegen mevrouw Leijten. Voor verkoop is het van groot belang dat er onderhandeld kan worden. De gegevens in verband met de verkoop moeten confidentieel zijn. Als je de financiële situatie van deze organisatie openbaar maakt, komt bedrijfsgevoelige informatie op straat te liggen en daarmee verklein je de kans voor Zonnehuizen om hier goed uit te komen. Dat is een belangrijke reden om het proces stap voor stap zijn eigen weg te laten gaan. Daarbij kan alleen een vangnetconstructie in gang gezet worden, wanneer plan B of eventueel plan C de continuïteit in gevaar brengt. Ik noem de betrokken organisatie maar niet, maar enkele jaren geleden was er een heel groot gevaar voor de kwaliteit van de zorg. Er moest toen ingegrepen worden en daarvoor is de vangnetconstructie gebruikt. Zoals gezegd, de inspectie komt bijna dagelijks bij Zonnehuizen. De continuïteit en de kwaliteit van de zorg zijn niet in gevaar. Voor de cliënten, volwassenen en kinderen, is er de rust dat alle betrokkenen zich inspannen om een constructie te vinden. Wij houden op dat punt druk op de bestuurder, de raad van toezicht, de bankiers en het zorgkantoor. Ver weg van cliënten en medewerkers, op een hoger niveau, wordt gezocht naar een oplossing – zo heb ik van het zorgkantoor begrepen – waarbij er zo veel mogelijk getracht wordt om de medewerkers die met cliënten werken absolute voorrang te geven bij het vermijden van ontslag.

Er is naar de stand van zaken gevraagd, waarbij ook aandacht werd besteed aan het gerucht of wellicht de roddel dat het faillissement al is aangekondigd. Officieel is mij gemeld dat er nog steeds sprake is van een surseance van betaling. Wij moeten vandaag met elkaar spreken op basis van stevige informatie. De huidige bewindvoerder is op alle mogelijke manieren bezig om rust te brengen. Blijkbaar lukt dat niet altijd. De brief zie ik als een communicatieongeluk. Ik zeg tegen mevrouw Bruins Slot dat je niet voorzichtig en transparant genoeg kunt zijn. Je moet zo goed mogelijk en zo laag mogelijk in de organisatie met de medewerkers overleggen. Je moet oog in oog met de medewerkers zitten om ervoor te zorgen dat de emoties geabsorbeerd kunnen worden. Hierbij is het vertrouwen met nadruk aan de orde. De bestuurder heeft dat nu ook gehoord.

12
Wanneer er sprake is van een faillissement wordt eerst de noodzakelijke zorg gegarandeerd. Het is reëel om te verwachten dat alle betrokkenen alles zullen doen om ervoor te zorgen dat de gebruikelijke zorg geleverd blijft worden. Iedere inhoudelijke verandering heeft een enorm effect op betrokkenen. Het gaat niet om een bakkerij. Dat woord ik heb ik overigens niet gebruik in dit kader. Het gaat om zeer kwetsbare mensen. Ik zeg tegen de heer Dibi dat het juist in zorgrelaties heel belangrijk is dat de eigen medewerkers zo veel mogelijk op hun eigen plek kunnen blijven werken. Dat heeft voorrang bij de maatregelen die op dit moment genomen worden.

Mevrouw Bouwmeester vroeg of het waar was dat een oud-bestuurder nog steeds op de loonlijst staat. Dat is mij niet bekend. Dat zal uitgezocht worden. Het jaarverslag zal op dat punt duidelijkheid bieden. Mocht het waar zijn, dan kan ik mij de irritatie daarover zeer goed voorstellen.

De vraag van mevrouw Dille hoe ik de zorg wil waarborgen, heb ik zojuist beantwoord. De beschikbare instrumenten heb ik daar maximaal voor ingezet. Ik heb gewezen op de toezegging van het zorgkantoor om de medewerkers die met cliënten werken zo veel mogelijk in alle rust hun werk te laten doen.

Wanneer moet de IGZ ingrijpen? Gelukkig hoeft de IGZ dat niet te doen. Zij richt zich op het primaire proces. Er wordt met betrokkenen gesproken om na te gaan of de onrust bij de medewerkers haar weerslag heeft op de betrokkenheid en op de motivatie. Men is wellicht geneigd om een andere baan te gaan zoeken. Op dit moment spelen er veel emoties. Mede om die reden komt de inspectie zo vaak bij de instelling. Ik hoop dat de mensen zich gesteund voelen. Het streven is om in de top een transitie te bewerkstelligen met nieuwe mensen zodat de mensen op de werkvloer zo veel mogelijk met hun werk door kunnen blijven gaan. Dat is het scenario dat wij voor ogen hebben.

Ik meen hiermee de vragen te hebben beantwoord.

De voorzitter: De leden hebben één minuut om te reageren op het antwoord van de staatssecretaris.

Mevrouw Leijten (SP): Dames en heren, zo werkt dus de democratie.

De voorzitter: Wilt u via de voorzitter spreken?

Mevrouw Leijten (SP): De staatssecretaris heeft duidelijk aangegeven dat zij de continuïteit van zorg zal waarborgen. Ik heb haar gevraagd of zij zelf de zorg op zich neemt, maar op die vraag heb ik geen antwoord op gekregen. Ik heb het voorstel gedaan om de bevoorschotting via de zorgkantoren vrij te geven voor het salaris van het personeel. Als de

13
staatssecretaris dat doet, dan laten wij het personeel niet de dupe worden en is geen sprake van gratis medelijden.

Dan het verkoopproces. Dit kabinet zegt: het is prima als zorginstellingen failliet gaan. Daar wordt gewoon op aangekoerst. De geruchten zijn hard. De vakbond zegt ook dat het al is aangekondigd. Bij een faillissement moet er een bord “te koop” in de tuin komen en moeten ook anderen een kans krijgen om de boel over te nemen en niet alleen een bieder die op hoog niveau zonder het personeel en zonder de cliëntenraad iets bekokstooft. Misschien willen het personeel en de cliënten het wel zelf doen. Daartoe is geen mogelijkheid als een overname alleen maar op hoog niveau in ivoren torens wordt bekokstoofd. Ik wil graag dat de staatssecretaris garandeert dat bij een faillissement cliënten, personeel en anderen dan de heer Winter een uitgebreide kans krijgen om Zonnehuizen over te nemen.

Mevrouw Bouwmeester (PvdA): Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor haar toezegging dat de continuïteit en de kwaliteit van zorg geborgd worden. Ik ben wel een beetje verbaasd dat de staatssecretaris doet alsof het daar een oord van rust, orde en regelmaat is. Dat is natuurlijk absoluut niet het geval.

Mijn vraag over de noodvoorziening voor het inkomen van het personeel is blijven liggen. Het personeel heeft er gedurende het hele jaar op gerekend om in december een bepaald bedrag te krijgen. Wellicht hebben mensen een vakantie geboekt of willen zij iets speciaals doen met gezin, familie of vrienden. Het zou verschrikkelijk zijn als deze mensen in de problemen komen, zeker omdat de problemen zijn veroorzaakt door een falend bestuur en het falend toezicht. Is er noodvoorziening voor personeel dat voor kerst in de problemen komt? Het salaris had eigenlijk gisteren uitbetaald moeten worden.

Mevrouw Dille (PVV): Voorzitter. Eigenlijk heb ik maar één vraag. Mocht het faillissement toch onvermijdelijk zijn, wil de staatssecretaris er dan op toezien dat er duidelijk met alle betrokkenen wordt gecommuniceerd over de wijze waarop de vangnetconstructie er in de praktijk uitziet, dus met het personeel, de ondernemingsraad en de cliëntenraad? Ik denk dat daar wel behoefte aan is.

De heer Dibi (GroenLinks): Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor haar antwoorden. Ik heb het gevoel dat de zorg die in de Kamer en bij de medewerkers leeft, zeker ook bij haar leeft. Hoe dramatische de situatie ook is, de focus van GroenLinks ligt op het waarborgen van de continuïteit van zorg. Dat wil zeggen: met de huidige professionals. Dat hoorde ik de staatssecretaris ook zeggen.

De staatssecretaris moet voorbereid zijn op alle scenario’s, dus zeker ook op de vangnetconstructie. Volgens mij is zij dat ook. Is zij bereid om op zeer korte termijn bij de

14
instelling op bezoek te gaan om de zorgen van de Kamer en mogelijke oplossingen kenbaar te maken aan de medewerkers? Het is belangrijk dat zij ieder geval onze betrokkenheid daar toont.

Mevrouw Bruins Slot (CDA): Voorzitter. Het is goed dat de staatssecretaris aangaf dat de mensen op de werkvloer en de kinderen centraal staan. De bestuurders daarboven moeten er uiteindelijk voor zorgen dat medewerkers zo veel mogelijk op hun eigen plek kunnen blijven werken. Ik heb de staatssecretaris daar een aantal dingen over horen zeggen. Zij heeft zich ervan vergewist dat er een aantal deugdelijke scenario’s ligt. Het zorgkantoor heeft van VWS te horen gekregen dat het zich vooral moet richten op de medewerkers die nu met de handen aan het bed staan. Ook na dit debat kan ik mij heel goed indenken dat de onzekerheden zeer groot blijven, ondanks de goede bedoelingen, ook van de staatssecretaris, om te doen wat men kan doen. Daar kunnen wij op dit moment niets aan veranderen. Ik kan alleen zeggen dat wij betrokken zullen blijven.

Mevrouw Van der Burg (VVD): Voorzitter. Ook ik dank de staatssecretaris. Ik heb haar horen zeggen dat de kwaliteit van de zorg op orde is en dat de veiligheid van de kinderen en de volwassenen geborgd is. De kwaliteit staat onder druk, maar is nog van het benodigde niveau. Ik heb haar ook horen zeggen dat de medewerkers die echt met de cliënten werken in de scenario’s voorrang krijgen. Dat is heel belangrijk voor de kwaliteit van de zorg. Ik heb ook begrepen dat meerdere partijen een bid zullen doen.

Mevrouw Leijten (SP): Mag ik weten waar die informatie vandaan komt?

De voorzitter: De voorzitter bewaakt hier de orde en niemand anders. Mevrouw Van der Burg maakt rustig haar betoog af.

Mevrouw Van der Burg (VVD): Dank u, voorzitter. Ik heb de staatssecretaris horen zeggen dat er meerdere scenario’s zijn. Ik neem aan dat er dan meerdere mogelijkheden zijn. Als er maar een partij is, dan hoor ik dat graag alsnog.

Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner: Voorzitter. Mevrouw Leijten vroeg of ik de zorg zelf op mij zou nemen. Op het terrein van deze specifieke zorg ben ik niet deskundig. Laat ik vooral doen waar ik voor ben en dat is in ieder geval ervoor zorgen dat iedereen op zijn eigen plek zo goed mogelijk zijn werk kan doen.

Mevrouw Leijten weet ook dat de door haar voorgestelde constructie voor uitbetalen van de salarissen met zich brengt dat ik als bankier optreed. Om die reden is dat niet mogelijk. Zij

15
mag ervan uitgaan dat ik er bij plan B en C op zal toezien dat de zorg en het primaire proces door kunnen gaan.

Het is natuurlijk niet allemaal pais en vree op de werkvloer. De mensen werken zich drie slagen in de rondte en kunnen ’s nachts niet slapen van de zorgen. Dan is het zeer belangrijk dat de inspectie kan constateren dat de zorg niet in gevaar is. Ik bedoel dat als een extra compliment aan het personeel.

Alle kopers zijn welkom. Er is geen sprake van een onderhandse verkoop, maar de onderhandelingen verlopen via een bepaalde procedure. Op het moment dat het faillissement wordt uitgesproken staat er wel een bord “te koop” in de tuin.

Ik heb gelezen dat de bestuurder heeft geregeld dat mensen die iets leuks hadden gepland dat nu niet door kan gaan zich tot een bepaald adres kunnen wenden.

Bij een faillissement moeten wij onmiddellijk de inspectie vragen om een soort een-op-een-relatie met de instelling te onderhouden. Ik zal de mensen die daar bezig zijn niet voor de voeten lopen. Wel heb ik een brief die ik namens het personeel heb gekregen meteen beantwoord. Ik geef de betrokkenen even de tijd. Ik wil de boel niet in de war gooien. In januari wil ik daar op bezoek gaan. Kamerleden mogen ook op bezoek gaan. In de huidige situatie is echter de kans groot dat je de mensen nog verder van streek maakt en dat wil ik natuurlijk voorkomen. Ik hoop dat duidelijk is dat wij aandacht hebben voor het pleidooi van de cliënten en medewerkers.

Dit zijn de antwoorden op de vragen die ik had genoteerd.

De voorzitter: Zijn er nog onbeantwoorde vragen?

Mevrouw Van der Burg (VVD): Voorzitter. Zijn er meerdere scenario’s?

Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner: Er zijn meerdere scenario’s.

Mevrouw Bouwmeester (PvdA): Wanneer is bekend of de oud-bestuurder die er een potje van heeft gemaakt nog op loonlijst staat? Als dat het geval is, gaat dat ten koste van het huidige personeel. Wat kan de staatssecretaris daaraan doen?

Mevrouw Leijten (SP): Ik heb verzocht om het bidbook openbaar te maken. Ik wil dat de mogelijkheid er is dat cliënten of personeel in een consortium de boel over kunnen nemen. Daar wordt over nagedacht, maar er wordt totaal geen informatie gegeven. Als de staatssecretaris blijft zeggen dat de gegevens geheim zijn, geeft zij die route geen kans. Dan is er helemaal geen sprake van een openbare verkoop.

16
Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner: De verkoop is openbaar. Ik weet niet welke feiten achter de aanname van mevrouw Leijten zitten. Ik ga niet over het bidbook. Ik mag hopen dat initiatieven van het personeel gehoord worden. Mijn informatiekanaal is de inspectie. Ik kan erin bemiddelen dat die geluiden gehoord worden en op de juiste plek terechtkomen. Alle mogelijke kopers zijn welkom, zoals ik heb gezegd. Ik hoor net dat er op dit moment acht partijen zijn. Ik moet eerlijk bekennen dat ik in het vuur van dit antwoord de overige vragen die waren blijven liggen, ben vergeten.

De voorzitter: Mevrouw Bouwmeester vroeg wanneer bekend is of de oud-bestuurder nog op de loonlijst staat.

Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner: Zo snel mogelijk. Ik ga een brief sturen om dat na te vragen. Ik licht nog even toe waarom ik zo-even zo verbaasd was. Het UWV hoort bij een faillissement aan de orde te komen.

De voorzitter: Dames en heren. Ik vraag u allen, mee te werken aan een goed verloop van de vergadering. Ik vraag het publiek op de publieke tribune geen tekenen van goed- of afkeuring te geven. Ik snap dat het moeilijk is, maar dat zijn de regels in dit huis.

De heer Dibi (GroenLinks): Het UWV is al bij de zaak betrokken. Dan is er toch sprake van een faillissement?

Mevrouw Leijten (SP): Ik heb uitdrukkelijk gevraagd om het bidbook openbaar te maken. De cliëntenraad heeft daar ook uitdrukkelijk om gevraagd. De raad heeft zelfs een brief naar de staatssecretaris geschreven. Als de staatssecretaris vol blijft houden dat cliënten en het personeel toe kunnen treden tot de onderhandelingen over een eventuele overname, dan moet ik constateren dat dit onjuist is. In parlementaire zin is het niet netjes om de Kamer onjuist te informeren.

Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner: Als het UWV nu al bij de zaak betrokken is, is dat nieuw voor mij. Normaliter gebeurt dit op het moment dat het faillissement aan de orde is. Misschien is deze procedure, om welke reden dan ook, eerder in werking getreden. Dat betekent vooralsnog niet dat daarmee het faillissement ook realiteit is. Dat lijkt mij geen juiste conclusie. Maar zoals ik al zei, het verbaasde mij.

Ik heb persoonlijk geen brief over een bidbook gekregen. Dit is ook niet bekend bij de mensen aan mijn rechterzijde. Ik kan ervoor zorgen dat mijn inspectie de vinger aan de pols

17
houdt bij de mensen van deze organisatie. Als zij het gevoel hebben dat er boven hun hoofd niet eerlijk wordt omgegaan met hun kansen als medebieder bij een eventuele verkoop, dan kan ik daar de vinger op leggen en ervoor zorgen dat die signalen gehoord worden. Ik ga zelf niet over het bidbook. Als de medewerkers het gevoel hebben dat zij geen kans krijgen om mee te doen, dan kan ik dat signaal overbrengen. Het is mij niet bekend dat er hierover een brief is gestuurd. Ik kan wel toezeggen dat wij het signaal doorgeven met het oog op de transparantie en de optimale mogelijkheden voor alle betrokkenen. Dat had in mijn reactie gestaan als ik hier een brief over had gekregen.

De voorzitter: Wij zijn gekomen aan het eind van dit algemeen overleg.

Mevrouw Leijten (SP): Ik wil graag een motie indienen over het bevoorschotten in verband met de salarissen. Er is overigens wel een brief door het ministerie gestuurd, maar die heeft de staatssecretaris wellicht niet gezien. De cliëntenraad heeft eerder aan de bel getrokken met de mededeling dat de raad niet betrokken wordt en geen inzage krijgt. Dat misverstand is dan bij dezen opgehelderd.

De voorzitter: Zo dadelijk is er een VAO, met mevrouw Leijten als eerste woordvoerder. Ik dank de staatssecretaris en haar ambtenaren, het publiek op publieke tribune en de geachte afgevaardigden.’

Afkickkuur

2012-01-26T15:46:00.001+01:00

De actualiteit maakt dat ik na de Zonnehuizen (zie ‘Transitie’) vandaag nog een tweede bericht moet maken. Op de website van Nederland 3 zie ik namelijk dit staan:

‘Vandaag, 21:00-21:35 in Metropolis:

In Nederland laten we een verslaafde niet in de kou staan. We delen goedkoop bier en gratis heroïne uit en bieden indien nodig een slaapplek. In de rest van de wereld gaat het anders...

Buitenlandprogramma waarin lokale reporters ons hun wereld laten zien. Presentatie: Stef Biemans.’

Ga ik naar de website van dit programma, komt ‘Braken, spuiten, bidden of vastbinden?’tevoorschijn:

‘In Nederland laten we een verslaafde niet in de kou staan. We delen goedkoop bier en gratis heroïne uit en bieden indien nodig een slaapplek. In de rest van de wereld geen softe behandelingen, maar afkicken door bidden, braken en vastbinden.

In Burkina Faso helpt dominee Samuel de 21-jarige Sori van de wiet af. Als Sori agressief wordt, bindt hij hem vast aan een boom en laat hem daar zitten tot hij is afgekoeld. Ondertussen wordt er door de dominee en zijn volgelingen voor hem gebeden. Dat klinkt rigoureus, maar het is wel effectief. Want zo blijft hij zeker clean, aldus de dominee.

Nog zo’n opvallende ontwenningskuur vond onze correspondent in Thailand. De 24-jarige Jan rookte vroeger heroïne, maar ze houdt zich in de afkicktempel nu dagelijks bezig met een braakritueel.

In Indonesië zijn we in ’s lands enige islamitische afkickkliniek. Moslims die ten prooi zijn gevallen aan de verleidingen van verdovende middelen komen hier naartoe om te ontnuchteren. En dat doen ze vooral door heel veel te bidden, zeker acht uur per dag.

Hier in Nederland hebben we heel wat aangenamer therapieën. Om van de drank af te komen volgt Mark in Zeist een antroposofische afkickkuur. Hierbij mag hij uren badderen, wordt hij dagelijks ingebakerd als een baby en iedere avond ingestopt. Dat klinkt toch een stuk prettiger dan “Plan Zuiplap” in Nicaragua, waar notoire alcoholisten gewoon van straat geplukt worden, kaalgeschoren en verplicht in de rehab gaan.

Stoppen met spuiten en slikken. Metropolis over afkicken. Donderdag 26 januari om 21.00 uur op Nederland 3.’

Over die ‘antroposofische afkickkuur’ lees ik vandaag meer op de website van het Belgische blad Humo, in een artikel van Katrien Depecker, getiteld ‘Magazine: Metropolis: Afkicken’:

‘Marilyn Manson zong het al: “I don’t like the drugs, but the drugs like me.” Als de verdovende middelen u echter zó graag zien dat ze u geen seconde meer met rust laten, dan kunt er maar beter korte metten mee maken.

Het bekroonde Nederlandse reportageprogramma “Metropolis” toont vanavond hoe verslaafden overal ter wereld van het spul proberen af te raken. In West-Afrika laten ze zich aan een boom vastbinden, in Indonesië bidden ze acht uur per dag in islamitische afkickklinieken en in Thaïland onderwerpen ze zich dagelijks aan een braakritueel.

Dan liever de antroposofische afkickkuur van de therapeutische gemeenschap De Witte Hull in het Nederlandse Zeist: daar mogen de cliënten uren baden en worden ze in de watten gelegd door de zusters!

WIM CORNELISSE (afdelingshoofd De Witte Hull) «We vertrekken vanuit de antroposofie van Rudolf Steiner, waarin vooral gezocht wordt naar zingeving. Verslaafden proberen we dus te doen inzien wat ze als mens te bieden hebben.

»En ze moeten een doel voor ogen krijgen. Samen werken en samen leven vormen de rode draad: onze cliënten wonen acht tot tien maanden samen en hebben een strak dagritme dat gericht is op huis-, tuin- en keukenwerk.

»’s Middags krijgen ze therapie, waaronder die badtherapie. Binnen de antroposofie is er veel aandacht voor de eenheid van lichaam en geest: vandaar het gebruik van therapieën die misschien als verwennerij klinken, maar waar de cliënten het toch vaak moeilijk mee hebben.

»Zo vinden velen het lastig om na een ritmische massage een halfuur op bed te blijven liggen. Maar die introspectie maakt net deel uit van het ontgiftend proces.»

HUMO Jullie boeken betere resultaten dan andere centra. Waaraan ligt dat volgens u?

CORNELISSE «Omdat wij een langer traject aanbieden. Wie in De Witte Hull terechtkomt, heeft er al een zestal weken in het introductiecentrum in Hamingen op zitten. Daar ligt de nadruk op lichamelijke ontwenning, hier leren verslaafden psychisch onafhankelijk worden van drugs.

»Kwestie van niet meteen te hervallen als er iets akeligs gebeurt in hun leven. We willen mensen leren dat ze niet in de kroeg hoeven te gaan zitten of moeten beginnen blowen als het tegenzit. We bieden ook nazorg aan: begeleid wonen, stageplaatsen zoeken, alles dat kan helpen bij de maatschappelijke reïntegratie.»

HUMO Ik kan me voorstellen dat het ook voor u best zwaar is?

CORNELISSE «Ik geniet van de ontwikkeling van onze bewoners: je ziet ze vrij snel opknappen als ze niet meer gebruiken. Maar natuurlijk blijft de teleurstelling groot wanneer ze toch hervallen en terug bij af zijn.»’

Verder is er vandaag de grote lerarenstaking in het onderwijs. Peter Zantingh berichtte hierover vanochtend op de website van NRC Handelsblad in ‘Twintigduizend leraren staken tegen kabinetsplannen’:

‘Duizenden docenten en medewerkers in het voortgezet onderwijs staken vandaag om hun ongenoegen te uiten over de kabinetsplannen in het onderwijs. Volgens de Algemene Onderwijsbond (AOb) leggen zo’n twintigduizend leraren hun werk neer.

Veel stakers, afkomstig van meer dan zevenhonderd scholen, komen bijeen in de Jaarbeurs in Utrecht, waar de AOb een manifestatie houdt. Volgens de bond zijn zeker 178 scholen dicht. Op veel andere scholen wordt eveneens actie gevoerd, maar niet gestaakt.

Belangrijkste actiepunt: de 1040-urennorm is “onhaalbaar”

De leraren voeren actie tegen de nieuwe urennorm: leerlingen zouden minstens 1040 uur les moeten krijgen. De scholen hebben het al jaren lastig – het is naar eigen zeggen onhaalbaar – om aan die norm te voldoen. Ze vrezen het “ophokken”: lesuren worden ingevuld door leerlingen een uur te laten volmaken in een lokaal, zonder docent of duidelijk programma. Zoals een bezorgde ouder het verwoordt: met z’n dertigen een uurtje op de iPhone spelen.

Minister Van Bijsterveldt van Onderwijs stelde een commissie in die het aantal uren dat wel haalbaar was moest onderzoeken. Daar kwam een aantal van 1000 uit, maar na protest van de PVV werd de norm toch weer verhoogd naar 1040. In een vraaggesprek met nu.nl gaat de minister daarop in: waarom luisterde ze niet naar het advies van de commissie?

Minister is zelf niet zo van het staken

De docenten staken vandaag ook tegen de nullijn voor salarissen, de bezuinigingen op het passend onderwijs en het terugbrengen van de zomervakantie van zeven naar zes weken. Tegenover nu.nl zei de minister dat ze het staken op dit moment, tijdens de toetsweek, onverantwoord vindt. “Juist [nu] is er behoefte aan rust, stabiliteit en structuur. Elke les doet er toe. Ik ben meer van het werken dan van het staken.”’

Van antroposofische zijde ben ik hierover zo goed als niets tegengekomen. Echter wel bij Fred Tak. Hij schreef al op 14 januari op zijn weblog ‘Onderwijsland is oppasland’:

‘Al zes jaar lang is er onrust in onderwijsland over de 1040-urennorm. Scholen blijken namelijk in de praktijk niet in staat om aan die norm te voldoen. In december 2007 leidde dat tot de scholierenstaking van het LAKS tegen wat zij ophokuren noemden. De door de minister aangestelde commissie Cornielje kwam daarna met de aanbeveling de onderwijstijd tot 1000 uur te verlagen. De Tweede Kamer zelf constateerde in 2009 ook dat een norm van 1040 uur niet langer realistisch is.

De afgelopen twee jaar is in goed overleg en naar tevredenheid met ouders en leerlingen gewerkt met de 1000-urennorm. Internationaal gezien is 1000 uur trouwens al erg hoog. Het Europees gemiddelde ligt op 865 uur les en geen enkel ander land in de top 10 van best presterende onderwijslanden (PISA) programmeert meer dan 980 uur. De onbetwiste nummer één als het gaat om onderwijsprestaties is Finland. Finse scholen geven 780 uur les per jaar.

Toch is er in de Tweede Kamer (op 29 november 2011) op de valreep voor de 1040-urennorm gekozen. Waarom?

De zaak ligt heel simpel. Om extra gratis kinderopvang voor de werkende ouders te bewerkstelligen. Daar is het deze minister om te doen. De kwaliteit van het onderwijs zelf is hierbij van ondergeschikt belang.

Wie de mores in Den Haag een beetje kent, weet dat het daar wemelt van de lobby’s van belangengroeperingen. In het bijzonder het bedrijfsleven, met de multinationals voorop, loopt de boel daar plat. De ene politicus na de andere wordt hier dagelijks door bestookt. De op hen uitgeoefende druk is enorm. Wij in den lande denken misschien dat politici vrij zijn om eigen keuzes te maken, maar dat is slechts zeer ten dele. De voormalige premier van Nederland Joop den Uyl noemde dat de smalle marges van de politiek. Politici zijn met handen en voeten gebonden aan partijdisciplines die op hun beurt voor een groot deel weer voortkomen uit afspraken met belangengroeperingen.

Deze minister heeft al in haar tijd als staatssecretaris van onderwijs in het vorige kabinet hartstochtelijk gepleit voor een kortere zomervakantie. Het is haar stokpaardje.

(Zelfs wordt er momenteel op haar initiatief op een paar basisscholen geëxperimenteerd met het volledig opheffen van de zomervakantie: de school is het hele jaar open en ouders kunnen zelf kiezen wanneer ze met hun kind(eren) op vakantie gaan. De school past zich hier op aan.)

Maar ja, je moet een reden bedenken waarom je de vakanties wilt inkorten. Simpel zeggen dat je dat wilt om daarmee werkende ouders, en in het kielzog daarvan het bedrijfsleven, tegemoet wilt komen, zal niet worden gepikt. Dat klinkt te egoïstisch.

Iets anders verzinnen dan. Maar dat valt nog niet mee. De (toen nog) staatssecretaris kwam met het volgende argument: die lange zomervakantie stamt van lang geleden, toen Nederland nog een agrarische cultuur had. In onze moderne tijd past dit niet meer. Letterlijk zei ze: “De huidige schooltijden en de lange zomervakantie stammen uit een agrarische tijd van voor de industriële revolutie, toen kinderen meewerkten op het land en hun ouders in de zomer hielpen met het binnenhalen van de oogst.”

Dus, korter die zomervakantie.

Het sloeg niet echt aan. Te meer niet omdat het niet met de feiten klopte. Voor de Tweede Wereldoorlog waren de vakanties juist korter, namelijk alleen de maand augustus, ruim vier weken dus. Daarnaast, in echte industrielanden als de V.S. duurt de zomervakantie zo’n drie maanden. Ook in voorbeeldland Finland (met het beste onderwijs ter wereld) heeft men nog altijd 11 weken (!) zomervakantie.

Exit dit argument. Maar al gauw toverde de staatssecretaris een nieuw konijn uit haar hoge hoed. Uit een Amerikaans onderzoek was gebleken dat leerlingen na een lange vakantie bijna al hun kennis en vaardigheden kwijt waren. Een kortere vakantie, zelfs doorwerken tijdens de vakantie, werd aanbevolen. Onder andere te lezen in dit artikel: hier.

Dus, een kortere zomervakantie zou in het belang van het leerproces en dus in het belang van de leerlingen zijn.

Maar ook dit argument werd al snel onderuit gehaald. Ten eerste volgden de resultaten slechts uit één enkele test, gedaan bij probleemjongeren, ten tweede duurt de zomervakantie, zoals gememoreerd, in de V.S. maar liefst drie maanden. Niet te vergelijken met de situatie in Nederland dus.

Een paar jaar geleden kwam de staatssecretaris opeens met een verrassende mededeling. Om de werkdruk van docenten te verlagen, zou iedereen in het onderwijs een week (vijf dagen) per jaar extra moeten werken!

De grote hoeveelheid werk kon dan beter over het schooljaar uitgesmeerd worden, was de redenering. Vijf extra dagen werken voor de docenten, terwijl de leerlingen gedurende het schooljaar dan vijf keer een dag vrij zouden krijgen. In de dagen dat er geen lessen zijn, konden docenten dan hun achterstanden inhalen.

En ja, de zomervakantie kon zo mooi met een week verkort worden.

Het onderwijsveld was fel tegen. Een week extra werken betekende juist een week extra werkdruk, was de veelgehoorde klacht. Op een voorstel van de bonden om de beschikbare vrije dagen aan de zomervakantie vast te plakken, zodat deze tot 7 weken gehandhaafd kon blijven, werd vervolgens de minister woest. Gesprekken zijn er sindsdien niet meer geweest. Er was een soort van koude oorlog tussen de minister en de bonden.

Dit was het uitgangspunt toen in november 2011 de wet aan de Tweede Kamer werd voorgelegd (en aangenomen). Met op het laatste moment de toevoeging, volledig in strijd met de toezeggingen op dat moment naar het onderwijsveld toe, dat er toch weer 1040 uren lesgegeven zou moeten worden. Althans, in de eerste en tweede klassen, d.w.z. voor kinderen van 12 en 13 jaar die nog in de oppasleeftijd zitten.

Logisch, vanuit de minister en de belangengroeperingen achter haar beredeneerd. Veertig uur meer is ruim een week extra kinderopvang. Tel uit je winst.

Het is jammer dat de discussie zo vertroebeld gevoerd wordt. Dit vanwege de verborgen agenda van de minister, voorheen staatssecretaris. Nu moet ze steeds zeggen dat de 1040-urennorm de kwaliteit van het onderwijs ten goede komt. Terwijl dat aantoonbaar onjuist is, kijk maar naar een land als Finland. Dat zorgt voor ergernis en onbegrip in onderwijsland. Men denkt oprecht de minister met argumenten te kunnen overtuigen.

Maar argumenten helpen hier niet, want het gaat om andere zaken dan waarvoor men denkt te strijden. Het gaat om de werkende ouders en het bedrijfsleven die daar last van hebben, en niet om de kwaliteit van het onderwijs. Laat dat duidelijk zijn. Waar mensen steeds meer in de (financiële) problemen komen vanwege de alsmaar duurder wordende kinderopvang, biedt juist deze minister hen uitkomst. Daar staat men echt te roepen en te springen. Daar is de nood het hoogst.

De onderwijswereld ziet dit niet, kan dit niet zien, wil dit niet zien. Vandaar dat men langs elkaar heen praat, langs elkaar heen blijft praten. Met uiteindelijk stakingen als gevolg.’

Tijdschrift Erziehungskunst van februari is ook alweer uit. Op de website vind ik ‘Berliner Waldorflehrer ist »Lehrer des Jahres« 2011’ van Susanne Becker:

‘Ralf Krueger, der zum Lehrer des Jahres 2011 gekürt wurde, über gute Lehrer, gute Schüler und guten Unterricht

Susanne Becker | Herzlichen Glückwunsch zum deutschen Lehrerpreis. – Wie fühlen Sie sich als bester Lehrer Deutschlands?

Ralf Krueger | Vielen Dank! Für mich war das eine absolute Überraschung. Es gab eine bundesweite Ausschreibung im Schülermagazin »Der Spießer«. Schüler von Abschlussklassen sollten eine Lehrerpersönlichkeit charakterisieren, die ihren Weg besonders geprägt hat. Eine Schülerin aus meiner ersten Klasse an der Waldorfschule Berlin-Havelhöhe lernte Biologie fürs Abitur und kam gerade nicht so richtig weiter. Ja, und dann hat sie in diesem Magazin geblättert und sich spontan entschlossen, etwas über mich zu schreiben und einzureichen. So wurde die Jury auf mich aufmerksam.

SB | Was ist ein guter Lehrer? Wussten Sie, dass Sie einer sind?

RK | Eigentlich ja. Das spürt man. Ich versuche, einen guten und intensiven Kontakt zu den Schülern aufzubauen. Man merkt sofort, wie sie auf einen reagieren und ob sie einen respektieren. Für mich ist ein guter Lehrer jemand mit Fachkompetenz, der die Schüler an die Hand nehmen kann mit dem, was er zu sagen hat. Er ist aber auch den Schülern gegenüber offen. Er nimmt sie als Individuen und Persönlichkeiten ernst.

Ich glaube, dass man mit dem Fachlichen genauso viel vermittelt, wie mit der Art, wie man sich gibt. Ich versuche immer, in meinem Unterricht Dinge neu zu lesen, neues Material zu nehmen. Wenn ich das Gleiche mache wie im letzten Jahr, dann wird es Routine und weniger lebendig. Ich möchte mir selber eine gewisse Begeisterungsfähigkeit erhalten und das Gefühl, dass ich an mir selber arbeiten muss, dadurch wird es auch für die Schüler spannender.

SB | Wie vermitteln Sie den Stoff, damit er für die Schüler interessant ist? Machen Sie Frontalunterricht?

RK | Ich mische und wechsle. Frontalunterricht ist gut, wenn man aktiv Wissen hineingibt, aber nur Frontalunterricht wäre nicht in Ordnung. Im Hauptunterricht sind hundert Minuten zu füllen, und da muss man rhythmisieren. Ich versuche, die Schüler zu überraschen, Dinge von einer anderen Perspektive aus anzusehen. Wenn ich eine Goethe-Epoche gebe, dann stelle ich Goethe nicht aufs Denkmal und sage, wie toll er ist, sondern ich schubse ihn erst einmal runter, lasse ihn kaputt gehen und füge ihn dann wieder zusammen.

SB | Sie schauen sich beispielsweise das Leben einer historischen Persönlichkeit an und gehen von den Schwachstellen und Brüchen aus?

RK | Genau. Vor allem wie sie mit ihren eigenen Widersprüchen umgeht. Das ist das, was die Schüler interessiert. Denn man merkt ja, wie man durch Normen, die Medien, die Gesellschaft festgelegt ist.

Auf der anderen Seite gibt es das eigene Ich, das man überhaupt erst entdecken muss. Wer bin ich eigentlich? Genüge ich diesen Normen? Wie gehe ich mit Schwierigkeiten um? Wenn ich das anhand von Biographien berühmter Leute sehen kann, hilft das sehr.

SB | Also kein Stoff, den Sie routiniert durchziehen, sondern permanente Offenheit – auch gegenüber dem, was von den Schülern kommt. Ist das nicht stressig?

RK | Nein. Es würde mir sonst keinen Spaß machen. Im Idealfall ist es ja ein Dialog, der einen selbst bereichert. Wenn alles nur von mir käme, wäre mir das zu einseitig.

SB | Sie sprachen vorhin von Rhythmus. Wie sieht das aus?

RK | Ich arbeite viel mit Lyrik, mache aber auch Körperübungen: Montagmorgens erstmal strecken und wach werden.

SB | Finden die Schüler Sie lustig?

RK | Die Schüler amüsieren sich über meine Tafelzeichnungen, denn ich kann eigentlich nicht besonders gut zeichnen. Ich mach’ mir da aber nichts draus, sondern zeichne einfach, entwickle etwas aus Strichen und da kommen teilweise recht witzige Ergebnisse heraus. Die hatten dann in der Klasse schon Kultstatus.

SB | Was ist ihr Lieblingsstoff in Deutsch?

RK | Ich mag immer das, womit ich mich gerade auseinandersetze. Aber was ich schon sehr schätze ist Goethes Faust. Das ist ein Werk, wo man jedes Mal eine kleine Schicht tiefer kommt. Parzival finde ich genauso toll. Aber wenn ich Frisch oder Brecht oder Thomas Mann mache, lasse ich mich da auch begeistern.

SB | Sind Sie frei in der Stoffwahl?

RK | Ja, das ist für mich einer der großen Vorteile an Waldorfschulen. Es gibt ein paar Sachen, die traditionell gemacht werden und die auch sinnvoll sind. Aber wenn man darüber nachdenkt, was man will und warum man was macht, dann kann man sehr frei wählen. Das schätze ich sehr, dass man nicht an die staatlichen Rahmenpläne gebunden ist, wo man den Stoff abarbeiten muss.

SB | Sie waren nicht immer Lehrer. Vor zehn Jahren haben Sie die Weiterbildung hier in Berlin am Waldorfseminar absolviert.

RK | Ich habe vorher wissenschaftlich gearbeitet und während des Studiums Stadt- und Museumsführungen gemacht. Dabei habe ich festgestellt, dass ich mit Schulklassen und Jugendlichen gut zurechtkam. Da hat es mich gereizt, kontinuierlich pädagogisch zu arbeiten.

SB | War Ihnen von Anfang an klar, dass Sie in der Oberstufe unterrichten wollten?

RK | Ich liebe die intellektuelle Auseinandersetzung mit den Schülern und das geht in der Oberstufe mit dem Stoff viel besser.

SB | Was ist in der Oberstufe einer Waldorfschule anders als an anderen Schulen?

RK | Im Grunde geht es in der Oberstufe darum, die Schüler zur eigenen Urteilsbildung zu befähigen. Das ist in der heutigen Gesellschaft ohnehin wichtig. Urteile werden immer sofort gefällt und wenn es gut geht, wird hinterher darüber nachgedacht. Mir ist es wichtig, dass man lernt, sich ein Phänomen erst einmal anzuschauen und dann auf den unterschiedlichsten Wegen zu einem Urteil zu kommen. Da kann man klassen- und themenübergreifend sehr viel machen. Alles ist immer zerstückelt. In Kunstgeschichte macht man Geschichte der Kunst, in Musik Geschichte der Musik, in Deutsch Geschichte der Literatur... Die Schüler erleben es nicht als etwas Zusammengehöriges. Ich möchte viel mehr übergreifende Erlebensmöglichkeiten finden, die alle Sinne einschließen, damit möglichst viele Schüler ein Bewusstsein davon entwickeln, wie die Dinge im Zusammenhang stehen.

SB | Welche Folgen hatte die Auszeichnung zum besten Lehrer?

RK | Ich erfahre seither viel Aufmerksamkeit. Die Schule und die Schüler sind stolz, dass sie einen Lehrer haben, der eine solche Auszeichnung gewonnen hat. Da wir eine kleine Schule am Stadtrand Berlins sind und auch um genügend Schüler kämpfen müssen, ist es natürlich auch eine gute Werbung für die Schule.

SB | Würden Sie wieder Waldorflehrer werden?

RK | Ja. Ich mag die Freiheit, dass man sich überlegen kann, was für die Klasse richtig ist und aus diesem Impuls entscheiden kann. Es birgt aber die Gefahr, dass man als Lehrer keine Grenzen zieht und sich verbraucht. Da muss man lernen, aufzupassen.

SB | Sind Waldorflehrer tendenziell Workaholics?

RK | Die guten schon.

SB | Sind Sie einer?

RK | Eigentlich arbeitet man immer. Selbst wenn ich sozusagen privat lese. Von daher lässt sich da wirklich schwer ein Trennstrich ziehen. Ich leiste mir den Luxus, nur drei Viertel zu arbeiten. Dadurch habe ich Reserve und kann den Unterricht gut vorbereiten. Wenn man hundert Prozent arbeitet, kommt man schnell in eine Situation, wo man allem hinterher rennt.

SB | Eigentlich wundert es mich, dass Sie unter den Preisträgern der einzige Waldorflehrer sind.

RK | Ich bin mir nicht sicher, ob ich nicht überhaupt der einzige Waldorflehrer bin, der jemals diesen Preis bekommen hat. Es gibt zwei Kategorien dieses Preises: es nominieren Schüler Lehrer oder Lehrer oder Schulen reichen fachübergreifende Projekte ein. Auch da waren keine Waldorfschulen dabei, obwohl sie sich im Grunde anbieten. Ich träume seit Jahren davon, einmal eine Goethe-Epoche mit einem Naturwissenschaftler gemeinsam zu gestalten oder eine Politik-Epoche mit einem Eurythmisten. So etwas hätte dann bestimmt eine Chance.

Die Fragen stellte Susanne Becker.

Link: www.lehrerpreis.de’

Transitie

2012-01-26T11:40:00.000+01:00

Het is weer tijd voor vakbondswerk. Dat bleek eergisteren al in ‘Reconstructie’. Maar eerst dit. Gisteren plaatste NRC Handelsblad in het economiekatern een artikel door ‘onze redacteuren Antoinette Reerink en Jeroen Wester’ (niet online), getiteld ‘Ook de bewoners zijn hun geld kwijt’. Hierin blijkt het om ‘150.000 euro aan spaar- en kleedgeld’ te gaan.

‘De vraag is of de jonge bewoners hun geld ooit terugzien. Zij moeten achteraan sluiten in de rij van crediteuren. Vooralsnog kampt de boedel met een tekort van ruim 51 miljoen euro.

“Wij wisten dat alles een tijdje geleden op één rekening van Zonnehuizen werd gezet, maar niemand voorzag dat dit zo afschuwelijk zou kunnen aflopen bij een faillissement”, zegt Boudewijn Wilmar, voorzitter van de (formeel opgeheven) cliëntenraad van Zonnehuizen. “Dat is dom geweest. Het had natuurlijk op een aparte rekening gestort moeten worden.”

Interim-bestuurder Charles Laurey van Zonnehuizen heeft meteen een stichting in het leven geroepen – Een jas voor Sterre en Tobias – die fondsen gaat werven om toch kleding voor de kinderen te kunnen kopen en bijvoorbeeld hun paardrijlessen te betalen. “Er was geen andere mogelijkheid om dit leed op te lossen”, zegt de interim-bestuurder.

Volgens Laurey gaat het om circa 500 gedupeerde kinderen. “We maken ons er sterk voor om geld voor hen te vinden, want dit leed van deze kinderen is wel heel aangrijpend.”’

Behalve dit thema handelde het artikel ook over de vakbonden. Dat vormt het tweede deel:

‘Deze week hoorden de werknemers van Zonnehuizen wie mag blijven en wie niet. Formeel is iedereen ontslag aangezegd, maar dezer dagen bieden de nieuwe eigenaren aan circa 1.900 werknemers een nieuwe baan aan, onder nieuwe voorwaarden. Boudewijn Wilmar van de Cliëntenraad: “Je kunt dat de bewoners van Zonnehuizen niet uitleggen. Ze wonen in groepen van zes of acht cliënten. Ze leven met de medewerkers van Zonnehuizen. Het is alsof hun huisgenoot opeens wegvalt als iemand wordt ontslagen en niet meer terugkomt.”

In de afwikkeling van het faillissement is een groot conflict ontstaan tussen de vakbonden en de curator. Dat de zorginstelling Zonnehuizen in handen is gekomen van ondernemer Loek Winter komt mede op het conto van de vakbonden, vindt curator Marie-José Cools. Doordat de bonden recentelijk de publiciteit zochten werd de situatie bij Zonnehuizen zo nijpend dat er niet genoeg tijd meer was om alle geïnteresseerde partijen een eerlijke kans te geven in het biedingsproces, meent Cools. Eerder deze maand eiste vakbond Abva Kabo FNV baangaranties voor iedereen, een sociaal plan waarmee te leven valt, inspraak bij de inrichting van de nieuwe organisatie en financiële steun van de toezichthouder. Volgens Cools zijn dergelijke voorwaarden onrealistisch bij een faillissement en ontbreekt iedere wettelijke basis daarvoor. “Met name de verontwaardiging bij de vakbonden en de door hen gezochte publiciteit heeft de urgentie om tot een doorstart te komen doen toenemen”, schrijft de curator in het faillissementsverslag. Daardoor ontbrak de “tijd en gelegenheid” om naast zorgondernemer Loek Winter met andere partijen te onderhandelen en iedereen gelijke kansen te bieden. Dat had voor de boedel mogelijk meer opgeleverd. Hoeveel De Winter heeft betaald is niet bekend gemaakt.

Vakbondsbestuurder Sengül Sözen is woedend over de aantijgingen van de curator. “Ik ben in dienst van de werknemers, ik ben hun woordvoerder. Ik bekijk het bankroet van Zonnehuizen niet juridisch, maar menselijk. Waarom zouden wij geen moreel appel mogen doen op betrokkenen? Het personeel werkt al een jaar in onzekerheid.”

Volgens de FNV zoekt de curator een zondebok. Sözen: “Het is ongelooflijk en schandalig. Hier worden feiten verdraaid. Het is onze taak om kritische vragen te stellen als er onduidelijkheid bestaat. Wij kunnen niet zomaar ergens mee instemmen als er te veel onduidelijkheid is over de gevolgen van zo’n besluit.”’

Maar vandaag laat CNV Publieke Zaak een ander geluid horen, in ‘Akkoord overname werknemers Zonnehuizen’:

‘De vakbonden hebben met de eigenaren van zorginstelling Zonnehuizen een akkoord gesloten met afspraken over de overgang van de medewerkers naar de nieuwe eigenaren LSG-Rentray en Groep Winter.

In het akkoord is een aantal aanvullende afspraken gemaakt. De CAO wordt gerespecteerd en er is vastgelegd dat 1094 fte meegaat naar de nieuwe organisatie.

Werknemers die meegaan hebben een aanbod ontvangen. Dit mag niet afwijken van het bestaande dienstverband. Voor de in totaal 438 werknemers die niet meegaan is in het akkoord afgesproken dat zij bij het solliciteren op vacatures bij de nieuwe werkgevers tot half augustus als interne kandidaat worden beschouwd. (...)

– Toelichting/nieuwsbrief van de gezamenlijke bonden>>
– Principes en afspraken Zonnehuizen>> (...)’

Onder de eerste link is een brief van Karin Kaspar te vinden:

‘Aan de leden van de aangesloten verenigingen werkzaam bij Stichting Zonnehuizen

Datum: 25 januari 2012

Beste leden,

In het kader van de doorstart, na faillissement van Zonnehuizen, hebben de werknemersorganisaties NU’91, CNV Publieke Zaak (en Abvakabo FNV) en de FBZ overleg gevoerd met de overnemende partijen: LSG Rentray en de Groep Winter.

Dat heeft geleid tot een akkoord waarin enige spelregels zijn vastgelegd met betrekking tot het overnemen van een groot aantal werknemers van Zonnehuizen door voornoemde partijen. Het bijgesloten akkoord is ook te vinden op uw Intranet morgen.

In dit akkoord zijn een aantal aanvullende afspraken gemaakt inzake onder meer: het respecteren van de cao en de soort arbeidsovereenkomst, de periodiekdatum (1 juli), een hardheidsclausule en -commissie, de positie van zieke/arbeidsongeschikte werknemers, werknemers in opleiding en stagiaires, en het vermijden van willekeur bij een zo objectief mogelijke selectie. Daarnaast is vastgelegd dat in ieder geval 1094 fte meegaat naar de nieuwe organisatie(s).

Recent is ook meegedeeld wie meegaat naar de nieuwe organisaties (LSG Rentray, dan wel DeSeizoenen) en wie niet.

De werknemers die meegaan hebben daartoe een aanbod ontvangen van hun nieuwe werkgever. Dit aanbod dient in ieder geval niet in strijd te zijn met eerder genoemd akkoord.

Het is daarnaast toch niet uitgesloten dat uw aanbod aardig afwijkt van uw oude dienstverband. Bijvoorbeeld ten aanzien van de (verminderde) omvang van uw dienstverband, de functie(beschrijving), de salariëring, doorgroeiperspectieven en overige emolumenten. In dat geval raden wij u aan, zo nodig na ruggespraak met uw werknemersorganisatie/beroepsvereniging, alvorens het aanbod te accepteren, te kijken in overleg met uw werkgever of er nog enige manoeuvreerruimte aanwezig is. Zeker indien al deze zaken gecumuleerd tot een aanzienlijke verslechtering van uw nieuwe dienstverband leidt. [moet zijn: leiden, aangezien het om ‘al deze zaken’ gaat, MG]

Wij wijzen u er daarbij wel op dat juist vanwege het doorstart-na-faillissement scenario uw manoeuvreerruimte waarschijnlijk niet groot zal zijn.

Voor de in totaal 438 werknemers die niet meegaan is in het akkoord afgesproken dat zij bij het solliciteren op vacatures bij de nieuwe werkgevers tot 11 augustus 2012 als interne kandidaat worden beschouwd, en dat ook zij zich in het geval van evidente onbillijkheid, dan wel bij schrijnende situaties, zich tot de “hardheidcommissie” kunnen wenden.

Indien u niet meegaat als gevolg van aantoonbare willekeurige besluitvorming kunt u ook contact met uw werknemersorganisatie/beroepsvereniging opnemen.

Ik besef heel goed dat dit akkoord niet alles dekt, en dat er ook veel in het grijze gebied ligt, maar een half ei is beter dan een lege dop; een heel ei wordt het niet.

Met andere woorden, na een faillissement is iedereen ontslagen, 1094 FTE’s (waren er eerst 1025 FTE’s) worden teruggenomen. De nieuwe werkgevers hoeven niets te regelen, door te luisteren naar de vakbonden hebben ze toch wat afspraken gemaakt met ons. Van niets naar iets en dat is het, niet meer, niet minder. Ik wil het u niet mooier voorspiegelen dan de werkelijkheid, maar wel het maximaal haalbare.

Mocht u vragen en/of inlichtingen (willen) hebben, dan kunt u vanzelfsprekend contact opnemen met ondergetekende.

Met vriendelijke groet
Karin Kasper
Bestuurder Zorg, CNV Publieke Zaak’

De tweede link werkt dit alles nader uit, maar dan van werkgeverszijde:

‘Aan bestuurders Vakbonden

Datum: 25 januari 2012
Betreft: principes en afspraken in Faillissementstransitie
Ons kenmerk: CL/015-2012

Geachte bestuurders,

Context en Aanleiding

Op 16, 20 en 23 januari 2012 hebben we tijdens een informeel overleg gesproken over de huidige gang van zaken binnen Zonnehuizen.

U bent in die overleggen bestuurlijk geïnformeerd over de organisatiestructuur van Zonnehuizen in relatie tot groep Winter en LSG-Rentray en opzet en doorlooptijd van het doen van een contractaanbod aan medewerkers.

Daarin hebben wij benadrukt dat we staan voor zorgvuldigheid en snelheid. Desalniettemin vinden wij het noodzakelijk dat wij, vakbonden en betrokken bestuurders bij de Transitie van Stichting Zonnehuizen naar de nieuwe entiteiten, een aantal principes en afspraken in deze Faillissementstransitie formeel dienen te vast te leggen. Onderhavig document dient daartoe. Er is er geen sprake van een Reorganisatie als bedoeld in de CAO’s en wetgeving ter zake en wij zouden strikt genomen niet gehouden zijn tot enig overleg. Echter, wij achten dit, gegeven onze constructieve contacten in de afgelopen periode, niet gepast. Ook u heeft er door uw inspanningen zeer aan bijgedragen dat de noodzakelijke rust in het tijdperk van onderhandelingen kon worden bewaard. Ook daarvoor zijn wij u erkentelijk.

De noodzaak tot het vastleggen van een aantal principes en afspraken in deze Faillissementstransitie is met name ingegeven om een faire en zorgvuldige transitie te waarborgen. Daarin wensen wij ons te gedragen als goed werkgever en staan nadrukkelijk open voor een goede en adequate betrokkenheid van Ondernemingsraad en Vakbonden. Inmiddels is er bekend wie in het kader van deze Transitie mee gaan naar de nieuwe entiteiten en wie niet. In die selectie hebben de bonden geen betrokkenheid gehad en zijn daarmee ook op geen enkele wijze gecommitteerd aan de keuzes die daarin zijn gemaakt.

Een en ander heeft mede zijn oorzaak in de constatering dat alle medewerkers, ook zij die in het kader van het Faillissement hun functie verliezen, in de afgelopen periode van onzekerheid zich met een enorme passie en volhardendheid hebben ingespannen om de belangen van hun cliënten, pupillen en bewoners en collega’s te dienen. Ook dat maakt dat ieder recht heeft op een zo’n fair en zorgvuldig mogelijke doorstartprocedure.

Het faillissement van Zonnehuizen onderstreept de noodzaak om inkomsten en uitgaven met elkaar in balans te brengen.

Dit betekent dat we teruggaan in formatie om een gezonde bedrijfsvoering te realiseren. Reductie zal met name plaatsvinden in de staf en ondersteunende diensten.

Op basis van de thans 24 januari ter beschikking staande informatie komen wij tot overgang van in totaal 1101,16 fte. Waarvoor wij naar de bijgevoegde bijlage verwijzen. Wij realiseren ons gezamenlijk dat het lastig is vast te stellen wat de “oude formatie” is, waar tegen deze getallen afgezet dienen te worden. We hebben samen vastgesteld dat als beste referentiekader dient de Formatie medio 2011 aan de hand waarvan het laatste Sociaal Plan met Addenda van de Stichting Zonnehuizen is opgenomen. De formatie mei 2011 is dan ook in de bijlage verwerkt. Zodra het totale Organisatieorganogram beschikbaar is, zult u dat ontvangen.

Doel

Doel is op uiterlijk 23 januari 2012 aan alle medewerkers schriftelijk helderheid te geven over plaatsing dan wel effectuering aangezegd ontslag. Voor alle medewerkers geldt in het kader van de beoordeling omtrent het aanbieden van een arbeidsovereenkomst bij de nieuwe entiteiten, dan wel het niet aanbieden daarvan als criterium:

Er mag geen sprake zijn van enige willekeur en de redenen om tot die vaak lastige afweging te komen moeten uitlegbaar dienen te zijn. De nieuwe entiteiten beschikken niet over de personeelsdossiers van Stichting Zonnehuizen. Daardoor is een volledig objectiveerbaar besluit niet mogelijk. Nadrukkelijk dienen de besluiten zo toetsbaar mogelijk te zijn. Op deze aspecten zijn betrokken directies aanspreekbaar.

Daarbij geldt dat zij die 24 januari vernemen dat hun ontslag per 11 februari zal worden geëffectueerd in ieder geval tot en met 11 augustus 2012 als interne kandidaat zullen gelden bij de nieuwe werkgevers.

Primair proces

1. Ten aanzien van medewerkers in het primaire proces hebben we aangegeven dat onze inschatting is dat het overgrote merendeel van de huidige medewerkers een contractaanbod zal krijgen.

2. Voor het primaire proces geldt: “je mag blijven, tenzij...”

3. Naar behoren functionerende medewerkers zullen een aanbod krijgen, tenzij er geen fte-ruimte is voor een aanbod.

4. Dit betekent ook dat we veelal aansluiten bij de huidige contractomvang. Het leidend principe is: “contractomvang continueren, tenzij...” Het financieel kader afgeleid van ZZP- en DBC-bekostiging is immers de dwingende financiële randvoorwaarde.

5. In een beperkt aantal gevallen bij solo functies kan mogelijk een gewijzigd urenaanbod worden gedaan omdat de omvang van het werk anders zal zijn dan in het verleden.

Zoals gezegd zal het overgrote merendeel van de huidige formatie mee gaan naar de nieuwe rechtspersonen. Bij meerdere geschikte kandidaten is het om tijdsredenen niet anders mogelijk dan om op basis van oordelen van managers op basis van kwaliteit tot besluitvorming te komen. Omdat daarmee het risico van subjectieve beoordeling bestaat is er in de procedure een aantal zorgvuldigheidselementen ingebouwd. Nader advies van de HR-manager en Directeur. Als er ondanks dat nog sprake zou zijn van een evident onredelijk besluit is er als ultimum remedium de Hardheidsclausule.

Daarnaast hebben wij uw pleidooi met betrekking tot het beperken van de flexibele formatie goed gehoord. Dit is mede door u genoemd in verband met het “in het failliet zitten” van duizenden uren overwerk in 2011. De flexibele formatie zal gerelateerd zijn aan omzetfluctuaties en het risicoprofiel daarvan.

Staf en Ondersteuning

1. Belangstellingsregistratie: voor de beschikbare functies binnen staf en ondersteuning is er voor de medewerkers binnen de staf en ondersteunende diensten Zonnehuizen de mogelijkheid geweest om belangstelling hiervoor aan te geven.

Op basis hiervan zijn gesprekken geweest, die de directies van de nieuwe entiteiten handvatten geven om wel of geen contractaanbod te doen.

Omdat het ten opzichte van het primaire proces om aanzienlijk minder medewerkers ging, is hier in de procedure voorzien in een beoordeling op grond van kwaliteit. Naast de gesprekken met de kandidaten is ook informatie ingewonnen bij het huidige management. Bij meerdere kandidaten is er wel degelijk met het anciënniteitbeginsel rekening gehouden.

2. Ook hier geldt dus: zorgvuldigheid. Iedereen is de mogelijkheid gegeven zijn of haar belangstelling aan te laten geven. Gewenste snelheid is geborgd door een korte en duidelijke doorlooptijd van het proces.

CAO

In principe is het zo dat in die situaties dat medewerkers van staf en ondersteunende diensten overgaan naar LSG-Rentray en daarmee komen te vallen onder de CAO Jeugdzorg dat inschaling plaatsvindt op basis van het nieuwe functieniveau in combinatie met ervaringsjaren. Het gaat hier om 21 fte.

Al eerder is gegarandeerd dat ook die nieuwe werkgevers de lidmaatschappen van de huidige werkgeversorganisaties in de zorg onverkort zullen effectueren.

Periodiekdatum

Omdat bij een relatief groot aantal medewerkers die worden geplaatst toch sprake zal zijn van enige soms ook meer substantiële teruggang in salaris, uren of emolument zijn wij bereid als compensatie de volgende periodiekdatum voor alle medewerkers te zetten op 1 juli 2012.

Hardheidsclausule

In het overleg hebben we ook afspraken gemaakt over een hardheidsclausule. Er komt per direct een “Hardheidsclausule” commissie, bestaande uit vier leden, die gevallen van evidente onbillijkheid in het proces dat nu loopt zal beoordelen.

Ook kunnen situaties die door een cumulatie van factoren als extra schrijnend kunnen worden bestempeld, worden voorgelegd aan de Hardheidsclausule Commissie. De commissie beoordeelt deze aanvragen en adviseert het bestuur van de Stichting Continuering Zonnehuizen. Deze commissie zal bestaan uit Charles Laurey namens Zonnehuizen, Pieter de Man namens de nieuwe entiteiten en twee vertegenwoordigers van de vakbonden. Wij zullen deze week de twee door u voorgedragen kandidaten benaderen opdat zo spoedig mogelijk de commissie gereed is. Besluitvorming zal plaatsvinden op basis van unanimiteit. Er zal een fonds dienen te worden gevormd om in erkende schrijnende gevallen ook in materiële zin maatregelen te kunnen effectueren. In eerste instantie zal de curator daarin om een bijdrage worden gevraagd en mocht dit niet toereikend zijn bij de nieuwe werkgevers.

Tevens zal de curator worden voorgesteld het Mobiliteitscentrum dat reeds actief was voor Zonnehuizen weer te activeren per heden. Mocht dat onverhoopt niet tot een positief besluit leiden dan zullen de werkgevers zich daarover buigen en er richting vakbonden op terug komen.

Evaluatie

Tenslotte is gesproken over het initiëren van een evaluatie van het proces zoals dat is gelopen tot het moment van definitief akkoord met de curator. In deze evaluatie zult u als vakbonden samen met DeSeizoenen en Zonnehuizen Kind & Jeugd en Onderwijs participeren. Charles Laurey heeft het initiatief tot een dergelijke evaluatie in afstemming met VWS reeds genomen. Daarin zal ook dienen te worden onderzocht waarom de mogelijke aanspraak op fondsen beheerd door NZA niet mogelijk zou zijn geweest.

Aan het eind van het overleg heeft u ons een aantal bespreekpunten op papier overhandigd. Hiervan hebben wij kennis genomen. Hierna volgt puntsgewijs een korte reactie daarop.

A. Algemeen

Medezeggenschap: De intentie is aanwezig om per uiterlijk 1 februari 2012 een tijdelijke Bijzondere Ondernemingsraad in te stellen voor zowel Zonnehuizen Kind & Jeugd als ook voor DeSeizoenen. Voor Onderwijs blijft de huidige MR bestaan.

Op dit moment worden de nieuwe formatieplaatsen plannen (FPP) opgesteld. De definitief vastgestelde FPP’s krijgt u toegestuurd met inzicht hoeveel formatie is ingevuld door medewerkers van de voormalige Stichting Zonnehuizen.

Er zal geen anciënniteit in de vorm van dienstjaren van de voormalige Stichting Zonnehuizen worden overgenomen.

Er ontstaat per 1 januari 2012 een nieuw dienstverband. Voor de inschaling wordt vanzelfsprekend wel gelet op de opgebouwde ervaringsjaren. Dit betekent veelal dat medewerkers hun huidige inschaling blijven behouden.

B. Aanbod

De medewerkers krijgen een aanbod in de vorm van een nieuwe arbeidsovereenkomst bij de onderscheiden stichting of vennootschap. Dit aanbod ontvangen medewerkers op uiterlijk 24 januari 2012.

Contracten continueren: Dus: Onbepaalde tijd blijft Onbepaalde tijd, Bepaalde tijd blijft Bepaalde Tijd, tenzij. Er wordt geen nieuw proeftijdbeding ingevoerd.

De huidige CAO’s, Ghz, GGZ en Onderwijs blijven onverkort van toepassing. Voor medewerkers die een aanbod krijgen binnen de ondersteunende dienst van LSG-Rentray geldt de CAO-J.

Dienstjaren regeling. Zie opmerking onder A.

FWG-indeling overgang. In het algemeen hanteren we de huidige FWG-indeling. In een beperkt aantal situaties wordt een lager niveau voorlopig vastgesteld. Organisaties zullen in een vervolgfase het nieuwe functiehuis definitief vaststellen. Hierbij hanteren we spelregels van de CAO en FWG systematiek.

Medewerkers krijgen een nieuw contractaanbod. Hierbij wordt niet teruggekeken naar oude salarisgaranties. Het FWG functieniveau is leidend in combinatie met de ervaringsjaren. Als er perspectief is op doorgroei in de salarisschaal dan wordt dit conform de CAO toegepast.

Medewerkers kunnen zich aansluiten bij het IZZ. Premiesuppletie is alleen van toepassing als dit overeenkomstig de CAO bepalingen is.

Medewerkers worden bij indiensttreding direct aangemeld bij het PfZW.

In algemene zin zullen de bedrijfsprocessen met het bijbehorende dienstpatroon binnen de zorg worden voortgezet.

Vergoedingen worden afgeleid van de CAO. De huidige standplaats zal veelal dezelfde blijven. Niemand is verhuisplichtig en voor de vergoeding woon-werkverkeer is de CAO leidend. De standplaats van het contractaanbod kan verschillen van de huidige standplaats.

Omdat we een nieuwe werkgever zijn beschikken we niet over de personeelsdossiers en data rondom ziekteverzuim. Dit is een duidelijk standpunt van de curator en wordt door ons dan ook onverkort gehanteerd.

Zieke medewerkers. Bij iedere medewerker ongeacht ziek of niet ziek wordt bekeken of deze past in de nieuwe organisatie binnen een sluitende exploitatie. Het ziek zijn wordt hierin meegenomen maar betekent niet dat er een belemmering is voor een contractaanbod. De intentie is in ieder geval ook medewerkers waar sprake is van een (zeer) ernstige ziektegeval een contractaanbod te doen.

In het algemeen geldt de intentie opleidingstrajecten voort te zetten. Dit geldt ook voor stagiaires. Op dit moment is er nog geen scherp beeld van de omvang en de faciliteitenregeling. Per medewerker wordt een nieuwe afspraak gemaakt.

C. Medewerkers die geen aanbod krijgen

Deze medewerkers dienen zich in te schrijven bij het UWV en maken aanspraak op een WW-uitkering. Er komt geen wachtgeldvergoeding vanuit de nieuwe organisaties.

Er zullen bij de nieuwe entiteiten vacatures ontstaan. Deze worden aan betrokkenen aangeboden, indien betrokkene dit expliciet wenst. Deze kandidatuur geldt voor alle entiteiten waar medewerkers nu in dienst treden. Aan medewerkers zal worden gevraagd kenbaar te maken of ze aanbiedingen willen ontvangen.

Tot zover onze weergave van de afspraken en onze reactie op uw voorstellen inzake het huidige Transitieproces.

Tevens zijn wij overeengekomen dat het wenselijk is tenminste een keer per drie maanden overleg te voeren tussen de betrokken werkgevers en de bonden. Onzerzijds zult u een uitnodiging ontvangen voor een overleg begin april 2012.

Wij vertrouwen erop onze afspraken correct te hebben samengevat en in het kader van de door ons betrachte zorgvuldigheid op een passende wijze te hebben gereageerd op de door u opgebrachte punten.

Graag nodigen wij u uit, ten bewijze dat u kunt instemmen met deze integrale tekst uw handtekening voor akkoord te plaatsen. Zoals afgesproken zullen we deze tekst op de Intranetsite plaatsen opdat alle medewerkers duidelijk is wat wij gezamenlijk met betrekking tot deze Transitieperiode hebben afgesproken.

Met vriendelijke groet,

Zonnehuizen Kind & Jeugd en Onderwijs
F. Candel

DeSeizoenen
W. de Boer

Voor akkoord:

Abvakabo FNV
S. Sözen

FBZ
B. Steehouder

CNV Publieke Zaak
K. Kasper

NU ’91
P. Meesters

Bijlage: Overzicht aantallen en fte’s (mei 2011 en januari 2012)

Stand van zaken mei 2011

Contractformatie: 1356,31 fte

Stand van zaken per 23 januari 2012, 24.00 uur.

Medewerkers met aanbod
Aantal subdienstverbanden – FTE

Kind&Jeugd 928,00 – 427,90
Michaelshoeve 112,00 – 56,00
Facilitair 90,00 – 50,75
Staf&Ondersteuning 29,00 – 21,10
Seizoenen BV 744,00 – 458,40

Subtotaal 1.903,00 – 1.014,15

Onderwijs 102,00 – 87,01

Totaal 2.005,00 – 1.101,16

Aantal medewerkers zonder aanbod: 431’

Tot besluit van vandaag heb ik hier het gisteren gepubliceerde ‘Antwoord aanvullende vragen Leijten over het faillissement van Stichting Zonnehuizen’:

‘AH 1138
2011Z27641
Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 19 januari 2012)

1.
Is het waar dat Zonnehuizen sinds oktober 2011 geen loonbelasting, premie voor de zorgverzekering en pensioenpremie heeft afgedragen voor zijn personeel? Kunt u uw antwoord toelichten? 1)
1.
Naar ik heb begrepen heeft de curator laten weten dat bepaalde premies niet betaald zijn.

2.
Hoeveel geld is Zonnehuizen verschuldigd aan de belastingdienst, zorgverzekeraars en pensioenfondsen?
2.
Om welke bedragen het gaat is mij niet bekend.

3.
Welke gevolgen zullen de medewerkers van Zonnehuizen ondervinden? 2) Kunnen zij bijvoorbeeld een extra belastingaanslag krijgen, nu hun werkgever verzuimd heeft loonbelasting te betalen? Is het mogelijk dat zij een extra rekening krijgen van de zorgverzekeraar? Heeft het personeel een pensioengat opgelopen?
3.
Hoe dat precies voor elke individuele medewerker uitpakt, weet ik niet.

4.
Bent u bereid om u tot het uiterste in te spannen dat het personeel geen nadeel zal ondervinden van de nalatigheid van hun werkgever? Zo ja, wat gaat u doen? Zo neen, vindt u het rechtvaardig dat het personeel financieel de dupe is van nalatigheid van hun werkgever?
4.
Het personeel kan op komen voor zijn rechten; rechtstreeks, via de vakbonden of anderszins. Ik treed niet in de relatie van individuele medewerkers en hun werkgever. Dat laat onverlet dat ik begrip heb voor de moeilijke situatie waarin de medewerkers verkeren.

5.
Bent u van mening dat de interim bestuurder nalatig is geweest, door de premies voor pensioen en zorgverzekering en de loonbelasting niet te betalen? Kunt u uw antwoord toelichten?
5.
Verplichte premies moeten betaald worden. Het is niet aan mij om op dit moment uitspraken te doen over nalatigheid. Het proces loopt immers nog.

6.
Is het mogelijk om de interim bestuurder aansprakelijk te stellen voor deze nalatigheid, al dan niet door het personeel zelf? Kunt u uw antwoord toelichten?
6.
In geval een werkgever verplichte premies of belasting niet betaalt wordt hij daarop door de betreffende instanties aangesproken en indien nodig “aangepakt”. VWS heeft daarbij geen rol.

7.
Heeft u nog steeds een groot vertrouwen in de interim bestuurder, zoals u op 23 november 2011 betoogde? Kunt u uw antwoord toelichten?
7.
Het vertrouwen dat ik op 23 november 2011 uitsprak betrof vooral de kwaliteit van zorg. Dat deed ik op gezag van de IGZ die aangegeven had dat de kwaliteit van zorg in orde was.

8.
Welke rol heeft de curator gespeeld sinds de onder curatele stelling van Zonnehuizen? Had de curator moeten opmerken dat er geen loonbelasting en premies werden afgedragen? Kunt u uw antwoord toelichten?
8.
Afgaande op de berichtgeving heeft de curator dit opgemerkt en daarover het personeel ingelicht.

9.
Kunt u verklaren dat er in september 2011 nog 6 miljoen euro nodig was om de organisatie te redden en nu een veelvoud daarvan? Hoe geeft de cumulatie plaatsgevonden? 3)
9.
De 6 miljoen euro waarvan in september 2011 sprake was was nodig om de exploitatie nog enige tijd te kunnen voortzetten zonder surseance of faillissement. Die 6 miljoen volstond echter niet om Stichting Zonnehuizen weer gezond te maken.

10.
Bent u met mij eens dat er steeds meer aanwijzingen zijn dat er bewust is aangestuurd op een faillissement van Zonnehuizen en dat een diepgravend onderzoek op zijn plaats is? Kunt u uw antwoord toelichten?
10.
Onderdeel van de taak van de curator is onderzoek te doen naar de oorzaken van een faillissement. Indien zij van mening is dat er bewust aangestuurd is op een faillissement zal zij dat melden in de openbare faillissementsverslagen, waarvan het eerste gepubliceerd is (zie www.vanvanriet.nl). De suggestie dat er bewust is aangestuurd op een faillissement onderschrijf ik op basis van mijn huidige informatie niet. Wel is gebleken dat faillissement onafwendbaar was.

1) Aanvullende vragen op eerdere vragen van het lid Leijten (SP), ingezonden 30 december 2011 (vraagnummer 2011Z27603)
2) Informatie van personeel
3) Herstelplan Zonnehuizen’

Zonnevlekken

2012-01-25T21:11:00.002+01:00

Het ANP meldde vanochtend ‘Duizenden Egyptenaren op Tahrirplein’, zoals onder andere op de website van Trouw te lezen was:

‘Duizenden Egyptenaren hebben zich vandaag verzameld op het beroemde Tahrirplein in het centrum van Caïro voor de eerste verjaardag van de opstand. Op die plaats begonnen op 25 januari 2011 de protesten die leidden 18 dagen later tot het aftreden van president Hosni Mubarak.

Het is een combinatie van demonstratie en feest. Zo worden op het plein de “martelaren van de revolutie” geëerd, maar wordt er ook om de val van het militaire leiders geroepen, aldus nieuwszender al-Jazeera. De militairen leiden het land sinds de val van Mubarak.

De strijdkrachten vieren de gebeurtenis met onder meer een defilé van de marine in de noordelijke havenstad Alexandrië en een luchtshow in de hoofdstad Caïro. Daags voor de viering maakte het leger bekend dat de noodtoestand grotendeels wordt opgeheven. Ook krijgen bijna 2000 gedetineerden gratie.

Misbruik

De mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch noemde het besluit om de al decennia durende noodtoestand niet helemaal te beëindigen een “uitnodiging om het misbruik voort te zetten”. Legerleider Hussein Tantawi zei de de noodtoestand blijft gelden voor “tuig”, een vage term waarmee eerder activisten en demonstranten zijn aangeduid.

De opperste militaire raad nam na het vertrek van Mubarak op 11 februari de macht over als overgangsmaatregel. Als eerste stap is gisteren een nieuw parlement bijeengekomen. Die wordt gedomineerd door de Moslimbroeders die decennia verboden waren. In juni zijn er presidentsverkiezingen en dan zal het leger zich naar eigen terugtrekken in de kazernes.

Oud-president Mubarak ligt intussen al maanden in een militair ziekenhuis in Caïro. Hij staat terecht wegens onder meer betrokkenheid bij de dood van honderden betogers tijdens de opstand. De aanklagers hebben de doodstraf tegen hem geëist.’

Een jaar geleden besteedde ik er ook aandacht aan, op zaterdag 29 januari 2011 in ‘Negenhonderd’. Daar echter gecombineerd met een bepaald natuurverschijnsel dat gek genoeg deze dagen ook weer in het nieuws is (ik kwam daar een jaar geleden overigens twee dagen later op terug in ‘Wikkelgoed’). De Belgische krant De Morgen schreef er eergisteren al over in ‘Hevige zonnevlam stuurt allicht plasmawolk naar Aarde’:

‘Op de Zon heeft zich vanochtend vroeg een hevige uitbarsting voorgedaan, zo heeft de gespecialiseerde website Spaceweather.com gemeld. Vrijwel zeker zet een plasmawolk (CME) koers in de richting van de Aarde.

De zonnevlam deed zich omstreeks 5 uur Belgische tijd voor, vanuit zonnevlek 1402. Deskundigen evalueren de kracht van de explosie als M9, wat de drempel is tot de X-klasse, die van de meest gewelddadige uitbarstingen. Die laatste kunnen tot het uitvallen van radioverbindingen en elektriciteistcentrales op Aarde leiden.

2.200 km/seconde

De schokgolf, die een snelheid van 2.200 km per seconde zou hebben, zou de Aarde binnen de komende veertig uur kunnen bereiken. Een deel van de plasmawolk van de Zon zou ons morgenavond of in de nacht van dinsdag op woensdag al kunnen bereiken, zo heeft Didier Van Hellemont van de Volkssterrenwacht Urania vandaag laten weten.

Er is kans op poollicht, zegt Van Hellemont. Maar de weersvoorspellingen voor Vlaanderen zijn bijzonder slecht, voegt hij er meteen aan toe. Hoewel de vorige uitbarsting net te zwak was om bij ons aurora’s te genereren, zijn er meldingen uit het Verenigd Koninkrijk en Denemarken.

Poollicht

Wanneer een CME botst met het magnetisch veld van de Aarde, kan dit poollicht veroorzaken. Of dit het geval zal zijn, is nog niet zeker.

Poollicht België twitterde dat alvast een protonenstorm van de matige S2 klasse actief is. Bij een protonenstorm naar aanleiding van zeer zware uitbarstingen op de Zon kruisen protonen aan lichtsnelheid door de ruimte. Zij kunnen satellieten beschadigen en zijn ook niet zonder gevaar voor astronauten.

Gisterenochtend is later dan verwacht een andere plasmawolk met onze planeet gebotst. Boven Noord-Amerika, Zweden en Groenland waren heldere en schitterende aurora’s te zien. (belga/lb/adb)’

De Volkskrant berichtte er vanochtend vroeg over in ‘Eerste foto’s noorderlicht boven Europa’:

‘Vanuit Noorwegen zijn de eerste beelden binnengekomen van het noorderlicht dat deze dagen zichtbaar is boven Europa. De foto’s zijn gisteravond en vannacht gemaakt bij de in noord-Noorwegen gelegen stad Tromsö.

Het noorderlicht, ook wel poollicht of aurora borealis genoemd, wordt veroorzaakt door de zware uitbarsting op de zon twee dagen geleden. Door de explosie is een grote plasmawolk naar de aarde geschoten. Als de zonnestorm sterk genoeg is en de hemel weinig tot niet bewolkt is, bestaat de kans dat ook boven Nederland het zeldzame licht te zien zal zijn.

In landen nabij de Zuidpool bestaat de komende dagen een vergrote kans op de zichtbaarheid van het zuiderlicht, ofwel aurora australis.

Scandinavië

De grote zonnestorm die de aarde aandoet, is volgens wetenschapsjournalist Govert Schilling de grootste sinds 2005. De storm kan een geweldige lichtshow veroorzaken in verschillende delen van de wereld, waaronder Zweden, Noorwegen en het noorden van Groot-Brittannië. In onder meer Zweden is de lucht prachtig verlicht met (fel)groene strepen en vlekken. Het Zweedse Aurora Sky Station maakt elke 5 minuten een foto, die het op de website plaatst.

Vliegverkeer

Uit voorzorg werden verschillende vliegtuigen die via de noordpool vliegen omgeleid, meldt de Amerikaanse nieuwszender Fox. Daarbij ging het om vluchten tussen de Verenigde Staten en Hongkong. Als een plasmawolk sterk genoeg is, kan deze satellietelektronica, energienetwerken en radiocommunicatie verstoren.

Volgens de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA moeten we ons opmaken voor een veel zwaardere zonnestorm in 2013, die onder meer stroomnetwerken langdurig plat zou kunnen leggen.’

De Morgen had het er vanmiddag ook over, in ‘Vliegtuigen omgeleid door grote zonnestorm’, met deze toevoeging:

‘De zon bevindt zich dan in de meest actieve fase van een elfjarige cyclus. Al zou de activiteit beperkter zijn dan normaal. Toch kan een zonnestorm in 2013 op plaatsen een heel stroomnetwerk platleggen.’

Nu stuitte ik onlangs op de tweede jaargang (van 1927/1928) van het tijdschrift Natura van Ita Wegman, waar ik in nr. 3/4 een kort artikeltje tegenkwam van Lili Kolisko, ‘Etwas über die Sonnenflecke’, in nr. 8/9 gevolgd door ‘Sonnenflecke und politische Katastrophen’. Beide wil ik hier laten volgen. De vraag is alleen wel wat precies het verschil is tussen zonnevlekken en zonnevlammen. Daarvoor ga ik te rade bij de website ‘Alles over sterrenkunde’ van Govert Schilling, het bericht van 20 april 2011, op naam van Royal Astronomical Society en Eddy Echternach, getiteld ‘Draaiende zonnevlekken veroorzaken grote zonnevlam’:

‘De grootste zonnevlam in bijna vijf jaar werd veroorzaakt door de wisselwerking tussen vijf roterende zonnevlekken. Dat concluderen Britse sterrenkundigen uit onderzoek van beelden van de Solar Dynamics Observatory (SDO).

Zonnevlekken zijn plekken op de zon waar de magnetische veldlijnen die in het inwendige van de zon worden gegenereerd door het oppervlak heen prikken. Door het draaien van zo’n zonnevlek raken die veldlijnen steeds verder vervlochten, totdat ze als elastiekjes knappen. Daarbij komen enorme hoeveelheden energie vrij in de vorm van licht en warmte: de zonnevlam.

De zonnevlam die op 15 februari van dit jaar verscheen was veel groter dan normaal. Uit de SDO-beelden blijkt dat dit komt doordat zich ter plaatse vijf nieuwe zonnevlekken hadden gevormd, die in de loop van de dagen verdraaiden – sommige met de klok mee, andere daar tegenin. In de loop van vijf dagen traden in dit gebiedje enkele tientallen zonnevlammen op, met die van 15 februari als hoogtepunt.’

Goed, maar dan nu de beloofde Lili Kolisko in 1927/1928:

‘Etwas über die Sonnenflecke
L. Kolisko.

Ein ausserordentlich interessantes Phänomen haben wir vor uns in dem periodischen Erscheinen der Sonnenflecke und den ihnen korrespondierenden Ereignissen auf der Erde. Sie wurden ungefähr zur gleichen Zeit von vier verschiedenen Astronomen entdeckt.*) Galilei beobachtete sie in der zweiten Hälfte des Jahres 1610, ebenfalls im Jahre 1610 Thomas Harriot; 1611 fand sie der Sohn eines ostfriesischen Pfarrers, David Fabricius, und der Jesuitenpater Chr. Schreiner.

Man stellte die verschiedensten Theorien auf über die Sonnenflecke. “Die erste Idee Schreiners war, die Flecken seien kleine Planeten in der Nachbarschaft der Sonne; aber dies wurde sehr bald von Galilei bestritten, welcher zeigte, dass sie sich auf der Sonne selbst befinden müssten. Die Vorstellung, das Urbild der Reinheit, die Sonne, sei mit Flecken behaftet, widerstritt der scholastischen Philosophie jener Zeiten, und es ist daher nicht unmöglich, dass die Erklärung Scheiners dem Wunsche entsprang, die Vollkommenheit unseres Zentralkörpers zu retten.”*)

Man beobachtete, dass die Flecken immer in Gruppen auftreten, die sich verschieden schnell bilden. Die Flecken sind veränderlich in ihrer Form und Grösse und auch in ihrer Dauer. Manche Flecke konnte man nur wenige Tage beobachten, manche Monate hindurch. Bemerkenswert ist auch, dass sich die Flecke in der Hauptsache um den Sonnenäquator herum befinden.

Wie gesagt, es wurden im Laufe der Zeit die verschiedensten Theorien über die Sonnenflecken aufgestellt. Heute meint man, dass die Sonnenflecke elektrisch geladene Wirbel vorstellen. Die Zunahme und Abnahme der Sonnenflecken, also der Durchgang durch ein Maximum und Minimum, vollzieht sich in elfjährigen Rhythmen. Eine Zeitlang meinte man, diesen elfjährigen Rhythmus mit der Umlaufszeit des Jupiter in Zusammenhang bringen zu können.

“Es besteht ein weitgehender Parallelismus im allgemeinen zwischen den Vorgängen auf der Sonnenoberfläche und einigen terrestrischen Erscheinungen. Insbesondere die erdmagnetischen Vorgänge, wie Variation, Schwankungen der Säkularvariation usw., zeigen in den Jahresmitteln eine ausgeprägte Beziehung zu der Sonnenfleckenperiode. Im einzelnen, z. B. schon in den Monatsmitteln, verwischt sich jedoch dieser Parallelismus, und es treten oft starke magnetische Stürme auf, ohne dass auf der Sonnenoberfläche besondere Störungen wahrgenommen werden. Über den inneren Grund dieser Wechselwirkung sind wir noch nicht im klaren.”*)

Dr. Rudolf Steiner hat in seinen Vorträgen öfters darauf aufmerksam gemacht, wie die Periodizität der Sonnenflecke auf der Erde wiederzufinden sei in sozialen Geschehnissen. Wenn man darauf sein Augenmerk lenken würde, dann könnte man viel Interessantes finden. Einen schönen Beweis für diese Angaben Dr. Steiners findet man wenn man zusammenstellt, was in den letzten Jahren für Beobachtungen in dieser Hinsicht gemacht wurden.

So fand ich im Mai 1925 in einem Bericht der Science Service Correspondence “Sun Spots Control Animal Populations”:

“Die periodische Zunahme der Zahl verschiedener Tiere wird der Sonne ihren Flecken zugeschrieben von G. S. Elton aus der Abteilung für Zoologie vergleichende Anatomie an der Oxford Universität. Mr. Elton gibt wissenschaftliche Daten, welche zeigen, dass die Verbreitung der Tiere beeinflusst wird durch den wohlbekannten Zyklus der Sonnenflecke. Das Maximum der Sonnenflecken tritt ungefähr alle elf Jahre ein. Die Zunahme der Sonnenflecken ist begleitet von einer vermehrten Ausstrahlung der Sonnenprotuberanzen und, merkwürdigerweise, von einer Abnahme der Temperatur auf der Erde. Ferner, die mittlere jährliche Temperatur auf der ganzen Erde, der Druck der Atmosphäre, der Regenfall in den verschiedenen Gebieten der Erde, die Stürme in Nordamerika und die Art des Wachstums der ‘redwood’ Bäume, zeigt deutlich elfjährige Fluktuationen, welche korrespondieren mit denen der Sonnenflecke.

Was nun die Veränderungen in der Anzahl der Tiere betrifft, so hat sich herausgestellt, als man die Einkünfte der Kaninchenfelle der Hudson Bay Company feststellte, dass die Zahl anwächst zu einem Maximum alle sieben Jahre und dass dieses Maximum zusammentrifft mit einem Minimum der Sonnenflecken. Die Gesellschaft kann bis 1845 diese Feststellungen machen, welche einen guten Überblick über die gesamte Kaninchenbevölkerung gewähren. Es wird daraus der Schluss gezogen, dass Änderungen in der Anzahl der Sonnenflecke in gewisser Weise die Fortpflanzung der Kaninchen beeinflussen.

Die Biologen können bis jetzt diesen ausserordentlichen Zusammenhang nicht erklären; aber man meint, es vielleicht dadurch erklären zu können, dass man den direkten und indirekten Einfluss des Sonnenlichtes auf die Tiere heranzieht, durch das Futter. Es ist ja bekannt, dass die antirachitischen Vitamine zusammenhängen mit dem Sonnenschein.

Da sich der Luchs und der Fuchs von Kaninchen nähren, ist es nicht überraschend, dass auch die Anzahl dieser Tiere in elfjährigen Perioden schwankt.”

Es werden in diesem Artikel dann noch erwähnt die Wanderungen kleiner Tiere der arktischen Region, welche auch in ihrer Zahl periodisch anschwellen zu ungeheurer Grösse und dann von den Bergen herunterwandern in das Tiefland, ja, bis in die See hinein. Sie gehen dabei massenhaft zugrunde. Es handelt sich um den Lemming. Die Wanderungen erfolgen aber nicht in elfjährigen, sondern in 3,5 jährigen Perioden. Wenn man nun die meteorologischen Daten studiert, findet man, dass auch das Klima in 3,5 Jahren Schwankungen unterliegt, besonders in den arktischen Regionen.

So wie nun der Luchs und der Fuchs gebunden sind an die Kaninchen, so hängt wieder eine Art von kurzohrigen Eulen mit den Lemmingen zusammen, welche ihnen zur Nahrung dienen. Und die Eulen wiederum werden von Wanderfalken gefressen, die für gewöhnlich nicht nach Norwegen kommen, zu diesen Zeiten aber dann erscheinen.

In Grönland werden die arktischen Füchse während der Lemming-Jahre müde, “Ptarmigan” zu fressen. Während dieses Jahres können diese Tiere dann brüten und erreichen eine grosse Zahl in dem Jahr, das auf das Lemming-Jahr folgt. Nun entscheiden sich die Füchse wieder für Ptarmigan, was ein Sinken der Anzahl dieser Tiere wieder zur Folge hat.

Das ist doch ein merkwürdiges Wechselspiel zwischen Himmel und Erde, das sich wiederspiegelt in den einzelnen Individuen.

Im März 1927 nun, fand ich in einer Wiener Tageszeitung den Artikel: “Die Sonnenflecke sind an den Schlaganfällen schuld. Entdeckung eines Pariser Arztes”.

“In der französischen Akademie der Wissenschaften hielt dieser Tage der bekannte Arzt und Universitätsprofessor Maurice Faure einen aufsehenerregenden Vortrag. Der Gelehrte berichtete ausführlich über seine Studien, die die Statistik der plötzlichen Todesfälle (insbesondere Schlaganfälle) betrafen, und gab der Vermutung Ausdruck, dass die steigende und sinkende Linie der plötzlichen Todesfälle in einem nicht näher definierbaren, aber unverkennbaren Zusammenhang mit dem Auftreten und Verschwinden der Sonnenflecken stehe.

Maurice Faure führte zunächst aus, dass er sich mit der Beobachtung des statistischen Materials plötzlicher Todesfälle seit dem Jahre 1905 beschäftige. Der Vergleich der Statistik der einzelnen Jahre habe ihn auf die Vermutung gebracht, dass in dem Ansteigen und in der Abnahme der Zahl der Fälle unbedingt eine Regelmässigkeit walten müsse. Viele Jahre hindurch war er nun bemüht, das Gesetz, das dieser Regelmässigkeit zugrunde liege, zu finden. Zunächst lag der Gedanke nahe, dass die Jahreszeiten einen bestimmenden Einfluss ausüben müssen. Nähere Studien überzeugten ihn, dass auch ein solcher Zusammenhang innerhalb eines gewissen beschränkten Rahmens bestehe, jedoch keineswegs das grosse und allgemeine Gesetz darstelle, das auf diesem Gebiete ausschlaggebend sei. Er bemühte sich dann, aus dem Gesamtmaterial die statistischen Daten jener Monate auszumerzen, in deren Verlauf Epidemien und Volkskrankheiten besonders viele Todesopfer gefordert hatten; denn die Vermutung war nicht von der Hand zu weisen, dass unter den plötzlichen Todesfällen gar mancher auf diese Ursache zurückzuführen sei. Die auf diese Weise gewonnene Statistik zeigte noch immer eine scheinbare Regelmässigkeit, ohne dass der Professor in der Lage gewesen wäre, die Natur des Gesetzes zu ergründen.

Vor fünf Jahren verfiel Maurice Faure auf den Gedanken, den Zusammenhang zwischen dem Auftreten der Sonnenflecke und der Zahl der plötzlichen Todesfälle zu prüfen. Bereits die erste Zusammenstellung überzeugte ihn, dass ein solcher Zusammenhang unter allen Umständen vorhanden sein müsse. Weitere Studien bestätigten vollauf die Vermutung und brachten ihm schliesslich die Sicherheit, dass das gesuchte Gesetz gefunden sei. Er verschaffte sich das statistische Material der letzten fünf Jahrzehnte und nahm auf dieser nunmehr recht breiten Basis den Vergleich vor. Auch dieser Vergleich lieferte ihm eine volle Bestätigung der Richtigkeit seiner Entdeckung.

Nach der Ansicht Maurice Faure übt das Auftreten grosser Sonnenflecke eine ungünstige Wirkung auf die Sterblichkeit aus. Das Auftreten dieser noch vielfach rätselhaften Gebilde auf dem Antlitz der Sonne ist stets mit einem gewaltigen Steigen der plötzlichen Todesfälle, ja überhaupt mit einem Steigen der Sterblichkeit verbunden. In den Zeitabständen, wo es keine Sonnenflecke gibt, bezw. nur unbedeutende Gebilde von kleiner Ausdehnung auf der Sonnnefläche zu beobachten sind, ist zugleich auch ein Sinken der plötzlichen Todesfälle zu vermerken. Der Unterschied zwischen der Sterblichkeit in den von Sonnenflecken beherrschten Zeitabschnitten und zwischen der in Monaten ohne Sonnenflecke erreicht mitunter – nach der Statistik der französischen Gesundheitsämter zu urteilen – volle 50%.

Dr. Maurice Faure suchte das von ihm gefundene Gesetz auch zu begründen. Er verwies darauf, dass die Sonnenflecke ungeheure elektromagnetische Ausbrüche bedeuten, elektrische Wellenorkane, die das ganze Sonnensystem, auch die Atmosphäre unserer Erde, durchfluten. So wie diese Stürme Störungen im Betrieb der Telegraphen- und Telephonapparate hervorrufen, so scheinen sie auch den menschlichen Organismus ungünstig zu beeinflussen und in des Funktionen gleichfalls Störungen zu verursachen.

Dem Vortrag des Pariser Arztes folgte eine längere Debatte; die grössere Anzahl der Gelehrten sprach sich gegen die Theorie Maurice Faures aus, obgleich sie alle zugeben mussten, dass die Beobachtungen des Professors höchst bemerkenswert und einer weiteren Überprüfung jedenfalls würdig sind.”

Diese Phänomene liessen sich sicher vervielfältigen, wenn man nur mit grösserer Aufmerksamkeit verfolgen würde die Vorgänge, die sich am Himmel abspielen und die Parallelereignisse, die dazu auf der Erde eintreten.

*) Siehe Newcomb-Engelmann: Populäre Astronomie, 7. Aufl., Leipzig 1922.

Sonnenflecke und politische Katastrophen.

Im 2. Jahrgang, Heft 3/4, konnten einige interessante Tatsachen angeführt werden, die zusammenhängen mit dem Auftreten der Sonnenflecke.

Dr. Steiner hatte öfters darauf aufmerksam gemacht, dass die Periodizität der Sonnenflecke auf der Erde wiederzufinden sei in sozialen Geschehnissen. Zu den Tatsachen, die bereits in dem obenerwähnten Artikel angeführt wurden, können nun weitere, höchst interessante Beobachtungen hinzugefügt werden.

Dr. Otto Myrbach, Observator an der Zentralanstalt für Meteorologie in Wien schrieb in der “Neuen Freien Presse” am 26. Juli 1927 einen Artikel: “Politische Katastrophen und kosmische Phänomene.” Er führt darin aus, dass sich viele Forscher mit dem Studium des Zusammenhanges zwischen politischen Krisen und den Zyklen der Sonnenflecken befasst haben und durch ihre Untersuchungen zu der Überzeugung gelangt sind, dass das politische Leben der Völker von dem Verlauf der Ereignisse auf der Sonne abhängt.

Ein russischer Forscher hat Jahr für Jahr die politischen Krisen der Welt gezählt, und die Kurve, die diese Zahlen verbindet, ist geradezu identisch mit der Sonnenfleckenkurve.

Dr. O. Myrbach geht von der Überlegung aus, dass die Auslösung aller politischen Krisen in dem entscheidenden Augenblick erfolgt, in dem – sei es nun bei einem einzelnen Menschen oder bei Volksmassen – die Erregung über die in ruhigen Zeiten vorhandene bewusste oder unbewusste Hemmung siegt. Er will nun nachforschen, ob ein Zusammenhang besteht zwischen dieser Gleichgewichtsstörung im Seelenleben der Menschen und der Sonnentätigkeit, und überprüft daraufhin die Jahre 1895-1927 in bezug auf spontane Ausbrüche von Revolutionen, politische Attentate, das Unterschreiben beziehungsweise Absenden von Ultimaten, die zu Kriegen geführt haben, und kommt zu folgendem Ergebnis:

“Ich konnte für alle Fälle mit Weglassung des einzigen, der russischen Revolution, eine mittlere Fleckenkurve zeichnen. Sie zeigt ein Fleckenmaximum 12 Tage vor dem Ereignis und vier bis zwei Tage vorher ein tiefes Fleckenminimum; dann folgt während des Ereignisses ein rascher Anstieg bis zu einem Maximum am 8. Nachtag. Der Abstand des vorangehenden Maximums vom Ereignis kann zwischen sieben und 22 Tagen schwanken und beträgt im Mittel der 16 gut stimmenden Fälle 15,3 Tage. Ich erwähne nur einige besonders markante Schulbeispiele: Hereroaufstand am 25. Oktober 1903. Mobilisierung Japans gegen Russland am 3. Februar 1904. Ermordung Karls von Portugal am 1. Februar 1908. Ermordung des österreichischen Thronfolgers am 28. Juni 1914. Die österreichische Revolution am 12. November 1918. Strassenunruhen in Wien am 17. April 1919 und ebensolche Unruhen am 17. April 1925. Auch die Ermordung des Grafen Stürgkh ist ein prächtiges Beispiel, nur erscheint die Tat um drei Tage verfrüht.”

“Die Fleckenkurve für die Unruhen am 15. Juli 1927 zeigt nun genau den vorgeschriebenen Verlauf: 16 Tage früher war ein hohes Fleckenmaximum; unmittelbar vor der Katastrophe, am 12. und 13., waren auf der ganzen Sonnenscheibe nur 2 Flecken zu sehen, und am 15., dem Unheilstage, entstand eine neue Gruppe in der Nähe des Mittelpunktes der Scheibe. Seither nimmt die Tätigkeit beständig zu.”

“Die Übereinstimmung des Fleckenverlaufes um den 15. Juli herum mit der mittleren Revolutionsfleckenkurve beweist also, dass da höhere Mächte im Spiele waren als Menschenwille, dass das Ereignis geradeso wie ein Wirbelsturm als Elementarkatastrophe gewertet werden muss.”

“Bedürfte es noch eines weiteren Beweises, so könnten wir nachfragen, wie denn die Sonne an jenem Tage gearbeitet hat, der das Vorspiel der Tragödie des 15. Juli bildete: am Tage des Schattendorfer Überfalles, dem 30. Januar 1927. Auch diese Kurve ist ein klassisches Beispiel für den Revolutionsverlauf der Flecken. Eine neue Überraschung bringt die Nachrechnung des Zeitabstandes der beiden letzten Ereignisse. Zwischen Schattendorf und dem Brande des Justizpalastes liegen sechs volle Sonnenrotationen, so dass an beiden Tagen dieselbe Stelle der Sonne der Erde gegenüberstand!”

Dr. Myrbach schliesst seinen überaus interessanten Artikel folgendermassen:

“Sache der Historiker und Philosophen wird es sein, diese neuen Tatsachen mit den bisherigen Theorien über wirtschaftliche Spannungen und ihre Krisen in Einklang zu bringen, Sache der Physiker und Mediziner, Erklärungshypothesen für die gefundenen Zusammenhänge aufzustellen. Heute ist es dazu noch zu fruh, aber schon zu spät, um das Bestehen der Zusammenhänge zu leugnen! Die Erkenntnis, dass verderbenbringende Strahlen der Sonne in Schattendorf und am 15. Juli Verstand und Gewissen der Menschen gelähmt haben, zwingt uns, die Katastrophe als tief beklagenswertes Elementarereignis zu werten. Tschijewsky hat aus der Interferenz verschiedener Sonnenfleckenperioden im Jahre 1924 vorausberechnet, dass 1927 bis 1929 die furchtbarste der Krisen die Welt erschüttern werde, gegen die alle früheren verblassen müssten. Die Kriegserklärung an Serbien, die nach einer Sonnenrotation bei ähnlicher Fleckenkonstellation dem solarbedingten Mord in Sarajevo folgte, möge eine furchtbare Warnung sein.”

So stehen wir heute vor der immerhin bedeutsamen Tatsache, dass die Naturwissenschaft soziale Geschehnisse auf der Erde in direkten Zusammenhang bringt mit Himmelsereignissen. Der Verfasser des Artikels bezeichnet einen Mord als “solar” bedingt. Kann man aber sagen, dass die Sonne es war, die das traurige Ereignis, oder vielmehr alle die traurigen Ereignisse, veranlasste? Man müsste eigentlich sagen, gerade dann, wenn die Sonne nicht wirken kann in ihrem vollen Strahlenglanz, wenn die helle Scheibe durch Flecken getrübt wird, dann können die Menschenherzen auch nicht mehr den richtigen Ausgleich schaffen zwischen den Gedanken, die vom Kopf herunterwirken, und den finsteren Trieben, die von unten, aus den Willensgebieten aufsteigen. Die finsteren Mächte, mit denen der Mensch sich dauernd auseinanderzusetzen hat, die er immer aufs neue überwinden muss, sie können gerade dann die Herrschaft erlangen, wenn die Sonne fleckig wird. Die finstere Sonne ist es, die man in Zusammenhang zu bringen hat mit der “Erregung, die über die in ruhigen Zeiten vorhandene bewusste oder unbewusste Hemmung bei einzelnen Menschen oder bei Volksmassen siegt...” Die Sonnenflecken sind es, die eine Gleichgewichtsstörung im Seelenleben der Menschen verursachen, nicht die Sonne als solche.
L. Kolisko.’

Update 26 januari:

Om een en ander met beelden te staven, is hier (met dank aan André Meiresonne) ‘Coronal aurora over Fairbanks, Alaska (January 22, 2012)’.

Update 2 februari:

Zowel de Volkskrant als Trouw (beide werken op internetgebied samen, gedeelten van hun websites overlappen elkaar, of beter: zijn hetzelfde, om kosten te sparen; ze hebben dan ook dezelfde uitgever, De Persgroep Nederland) schrijft vandaag over ‘Spectaculair filmpje noorderlicht verovert internet’ en toont daarbij een vijf en halve minuut durend filmpje:

‘Een vorige week opgenomen filmpje van het noorderlicht boven noord-Noorwegen trekt op internet tienduizenden kijkers. Specialisten noemen de opname bijzonder omdat de beweeglijkheid van het natuurverschijnsel goed is waar te nemen.

Veel filmpjes van het noorderlicht zijn een zogeheten “'time lapse”-weergave van het fenomeen, waarbij beelden achter elkaar worden gemonteerd die over een langere tijd zijn opgenomen. Dit filmpje laat het noorderlicht, ook wel aurora borealis genoemd, zien in “real time”. Hieronder ter vergelijking een “time lapse”-opname van het noorderlicht, vorige week gemaakt in Finland.

Het poollicht kon vorige week op veel plaatsen worden waargenomen dankzij een uitbarsting van energie op het zonneoppervlak, waardoor enorme hoeveelheden geladen deeltjes worden gelanceerd. Als die in aanraking komen met de atmosfeer van de aarde, is hun energie zichtbaar in de vorm van licht.’

Reconstructie

2012-01-24T14:02:00.005+01:00

Een nieuwe dag is aangebroken, zondag 20 september 2010. Het is half twee en we bevinden ons aan de oevers van de Seine, in de verte zien we de Notre Dame.

De Zonnehuizen blijven alle aandacht in het nieuws opeisen. En drukken daarmee allerlei ander, kleiner nieuws weg. Zoals ‘Ballonnen voor jarig dagverblijf’, waarin Frank Gijsel gisteren in de Provinciale Zeeuwse Courant schreef over de antroposofische kinderopvang Het Zandkasteel van Leontien Dieleman in Nieuwvliet:

‘Om het éénjarig bestaan te vieren mochten de kinderen zaterdag ballonnen oplaten en hadden de ouders voor lekkere hapjes gezorgd. Maximaal negen kinderen uit de hele regio worden er doordeweeks dagelijks opgevangen in de opvang-aan-huis.’

Of wat AntroVista inmiddels ook meldt onder de titel ‘Antroschaatskampioene’, namelijk berichtgeving van RTV Rijnmond, zoals vandaag inzake de ‘Huldiging Rotterdamse schaatskampioene’:

‘Op het Rudolf Steiner College in Rotterdam is dinsdag jeugd-Olympisch kampioene Sanneke de Neeling gehuldigd. Ze haalde bij de Jeugdspelen in het Oostenrijkse Innsbruck een gouden en een zilveren medaille bij het langebaanschaatsen.’

Maar wij concentreren ons hier weer op ‘Onvrede onder personeel Zonnehuizen’, waarover gisteravond Anne Boer schreef in De Stentor:

‘Het faillissement bij de Zonnehuizen kost vrijwel zeker 438 medewerkers hun baan. De nieuwe eigenaren van de instelling willen met 1.094 fte’s verder. Dat zijn er bijna zeventig meer dan aanvankelijk gedacht.

De vakbonden Nu’91, FBZ en CNV Publieke Zaak hebben hierover een principe-akkoord bereikt met de werkgevers. Abvakabo FNV, die de meeste medewerkers vertegenwoordigt, was uit protest niet bij het overleg aanwezig. Volgens onderhandelaar Sengul Sözen is er te veel onduidelijk. Zo is 95 procent van de eisen van de vakbonden niet gehonoreerd. Een van de eisen is duidelijkheid over waar de klappen vallen. “Wij willen dat de primaire zorg zoveel mogelijk wordt gespaard”, zegt Sözen.

Een ander belangrijk punt is voor Abvakabo FNV de selectie van mensen die boventallig worden verklaard. “Dat mag niet zijn gebaseerd op willekeur en we krijgen nu signalen die ons verontrusten.” Zo zouden opvallend veel kaderleden van de bond, die de afgelopen maanden hebben gevochten voor de Zonnehuizen, aan de kant worden gezet. Abvakabo FNV beraadt zich vandaag over de verdere gang van zaken.’

Klik Nieuws Udens Weekblad kwam vanochtend met het bericht ‘Nieuwe locatiemanager Bronlaak’:

‘Hester Buijs is de nieuwe locatiemanager van Bronlaak, de woon- en werkgemeenschap voor volwassenen met een verstandelijke beperking en hoofdvestiging van DeSeizoenen in Oploo.

Hester Buijs (48), die tot voor kort locatiemanager was van De Corisberg in Heerlen – de meest zuidelijke vestiging van DeSeizoenen – is intussen al aan de slag in Oploo. De nieuwe locatiemanager is hier de opvolger van Chrit Joosten, die niet terugkeert bij Bronlaak.

Deze week krijgen alle bij het faillissement van Zonnenhuizen ontslagen medewerkers van Bronlaak en de andere vestigingen van DeSeizoenen te horen of ze in dienst komen van DeSeizoenen of naar een nieuwe baan moeten uitzien. De voortvarende aanpak past in het plan van Loek Winter, topman van DeSeizoenen, die op 1 februari de organisatie rond hebben.’

Philip van de Poel van Skipr schreef gisteravond ‘Zonnehuizen-cliënten achter in de rij schuldeisers’. Het meeste weten we al, maar het is goed dit nog even vast te houden:

‘De staatssecretaris schrijft dat ze de ontstane situatie “heel naar” voor de cliënten vindt, maar onderstreept dat de curator zich aan de faillissementswet moet houden. Dit betekent dat de curator bij de afwikkeling van het faillissement de vorderingen van alle schuldeisers moet betrekken. Uit het verslag van de curator blijkt dat de fiscus hierbij een “bodemvoorrecht” heeft. De Belastingdienst heeft in totaal nog 1,5 miljoen euro aan achterstallige loonheffing tegoed. Daarnaast zijn er meer dan 600 leveranciers die een gezamenlijke vordering van 4 miljoen euro hebben. De banken hebben nog eens vorderingen in de vorm van krediet ter grootte van 60 miljoen euro uitstaan.’

En vanmiddag kwam Tijdschrift Markant, maandblad voor de gehandicaptensector, in zijn Editie: 1 van 2012 met een reconstructie van de hand van Rogier Wiercx, getiteld ‘Wat ging er mis?’ Deze is in zijn geheel op de website te vinden:

‘Was het mismanagement? Of waren de vele fusies gedoemd te mislukken? Hoe dan ook, op 27 december 2011 werd de stichting Zonnehuizen failliet verklaard. Een reconstructie van de ondergang van de grootste antroposofische zorgaanbieder van Nederland.

Op 10 januari 2012 is de eerbiedwaardige maar failliete stichting Zonnehuizen opgekocht door zorgondernemer Loek Winter en LSG Rentray. De Seizoenen BV van Loek Winter neemt de zorg voor volwassenen over, Rentray de zorg voor kinderen en jeugd en het speciaal onderwijs. Al op 11 januari deelden de nieuwe eigenaren hun orders uit aan het personeel. Van de 2300 medewerkers moeten er ongeveer 700 weg. Vooral de mensen met handen aan het bed mogen blijven, al zijn hun arbeidsvoorwaarden nog onduidelijk. Op de overhead en het management wordt door de nieuwe eigenaren fors bezuinigd. De Inspectie voor de Gezondheidszorg stelt verscherpt toezicht in op de kwaliteit van de zorg. Over het eigendom van het omvangrijke onroerend goed valt binnen twee jaar een beslissing. Zo krijgen de profijtelijke delen van de voormalige Zonnehuizen nieuwe kansen. Naar de juridische aansprakelijkheid van de falende bestuurders en toezichthouders wordt een onderzoek ingesteld. Dat laatste is voor de voormalige top van Zonnehuizen een reden om niet mee te werken aan deze reconstructie.

“Geen commentaar”, is letterlijk alles wat oud-voorzitter John Luijten over de teloorgang van Zonnehuizen kwijt wil. Zijn collega Herman Bloedjes over die radiostilte: “We hebben gezamenlijk afgesproken om niks te zeggen in verband met een lopend onderzoek naar onze juridische verantwoordelijkheid”. Andere direct betrokkenen als Frans Broekhuizen, Jules de Vet, Jan van Hoof, Jutta Hodapp en Yvon Ten Brummelhuis reageerden helemaal niet op een uitnodiging voor een gesprek.

Spiritueel en professioneel

Dit verhaal begint in 2006. Verbinding, het maandblad van het Heilpedagogisch Verbond, stelt in juni 2006 een simpele vraag aan bestuurder Frans Broekhuizen van Zonnehuizen Kind en Jeugd. Hoe ziet de organisatie er over vijf jaar uit? Uit het antwoord spreekt de ambitie van Broekhuizen (van huis uit arts en cum laude MBA-gediplomeerd): “Als een spiritueel geïnspireerde en zeer professionele zorginstelling, weerbaar en trots en nieuwsgierig naar nieuwe ontwikkelingen. En als ik eerlijk ben, moet ik zeggen dat we daar niet zover vanaf staan op dit moment.”

Inderdaad, het ging toen goed met Zonnehuizen. In 2007 schreef dezelfde Broekhuizen in het strategisch beleidsplan Zonnewijzer (2007–2012): “Zonnehuizen wil zich de komende jaren verder profileren als hét expertisecentrum op het snijvlak van GGZ-jeugd, Gehandicaptenzorg en Speciaal Onderwijs. Een centrum dat haar expertise ontleent aan de vakkennis, creativiteit en spiritualiteit van haar professionals.”

Zielsverwantschap

Het past helemaal in die strategie dat Zonnehuizen in 2007 fusiegesprekken startte met de eveneens antroposofische zorginstelling Bronlaak-Heimdal uit Brabant en Limburg. Volgens ingewijden was de “zielsverwantschap” tussen beide partijen voor Broekhuizen het belangrijkste argument om te fuseren. De fusie bracht Zonnehuizen per 2008 een nieuwe doelgroep: (jong)volwassenen met een verstandelijke beperking. In de persoon van Yvon Ten Brummelhuis kwam ook een nieuwe bestuurder over van Bronlaak. Zij ging zich bij Zonnehuizen onder meer bezighouden met de financiën, al bleven de twee bestuurders integraal eindverantwoordelijk voor het geheel.

Op deze eerste fusie in de biografie van Zonnehuizen zouden er snel meer volgen. Te snel, zou later blijken. Op 1 augustus 2008 kwam de kleine woon- en werkgemeenschap Elivagar in Roggel erbij. En begin 2009 de veel grotere BellisGroep uit Gelderland. Met onderdelen van die BellisGroep was het financieel slecht gesteld. Voor de gebouwen gold de code rood: ze waren verouderd en onderbezet. De toekomst zag er zodanig uit dat de inspectie de zaak dreigde te sluiten als grote broer Zonnehuizen het bewind niet zou overnemen. Dit dreigement illustreert dat de inspectie toen voldoende vertrouwen had in Zonnehuizen.

Broekhuizen zag in deze nieuwe fusie een kans om nog meer volwassenenzorg in huis te halen, goed voor meer massa en dus meer inkomsten uit de AWBZ. Opnieuw voelde de bestuurder een zielsverwantschap: “Je broeder in nood laat je niet verzuipen.” Hierin klinkt door wat hij in 2006 in Verbinding aldus verwoordde: “Ik heb van jongs af aan een hang naar het spirituele gehad en ben altijd nieuwsgierig geweest naar andere, nieuwe en vernieuwende zienswijzen en invalshoeken. Aan de ene kant ben ik heel analytisch en houd ik ervan dingen te ontleden en uit te pluizen, maar aan de andere kant ben ik ook heel synthetisch of verbindend en breng ik dingen graag samen, maak ik dingen graag “heel”.” Wat Broekhuizen niet zag, is dat je ook samen ten onder kunt gaan.

Slecht management

Bestuurder Pim Blomaard van de antroposofische Raphaëlstichting in Noord-Holland analyseert wat er bij collega Zonnehuizen is misgegaan. “De fusies zijn te snel op elkaar gevolgd. En de integratie van de diverse onderdelen is slecht gemanaged. Het was beter geweest als dit louter bestuurlijke fusies waren geweest, en niet juridische. Zonnehuizen had dan beter zicht kunnen houden op de exploitatie.”

Inderdaad. De organisatie was in de loop van 2009 al niet meer in control, zoals is te lezen in de Jaarverantwoording 2009 van Zonnehuizen. “Het aanleveren van managementinformatie over aspecten van de bedrijfsvoering van de divisies heeft in het verslagjaar een zekere vertraging opgelopen. (...) De mogelijkheid om adequaat sturing te geven aan de werkprocessen, procedures en de inrichting van de ondersteunende diensten en systemen (liet) op bepaalde aspecten nog te wensen over.”

Daar komt nog bij dat op een cruciaal moment – 25 januari 2009 – Wim Broersen, sleutelfiguur op de stafdirectie Finance & Control, plotseling overleed. Hij was volop bezig met het stroomlijnen van alle processen rond managementinformatie. Zijn opvolging is nooit adequaat geregeld. Toch schreef Zonnehuizen eind 2009 het financieel resultaat nog in zwarte cijfers. Het eigen vermogen was iets toegenomen tot ruim zes miljoen euro, het balanstotaal was ruim 74 miljoen euro en het bedrijfsresultaat was met bijna een half miljoen euro nog positief. Maar in de top van Zonnehuizen en bij de banken was het duidelijk dat er iets moest gebeuren. Voorgenomen bouwprojecten, nodig om de bezettingsgraad te verhogen en dus de noodzakelijke inkomsten uit de AWBZ en de ZVW, wachtten dringend op herfinanciering.

De catastrofe

Intussen rommelde het in de top. Het boterde al sinds 2008 niet tussen de twee bestuurders Yvon Ten Brummelhuis en Frans Broekhuizen. Daarom moest Ten Brummelhuis eruit. Volgens de Jaarverantwoording kwam haar ontslag voort uit “opgedane ervaringen en voortschrijdend inzicht”. Met behulp van een advocaat sleepte Ten Brummelhuis een extra half jaar salaris uit haar gedwongen vertrek op 1 oktober 2009.

Zodoende had Zonnehuizen eind 2009 weer één bestuurder, Frans Broekhuizen. Maar in 2010 ging alles volkomen mis. Op 31 december bedroeg het tekort 18.282.722 euro. Fors rode cijfers dus. Daarover meldt het concept-Maatschappelijk verslag 2010: “In de loop van het vierde kwartaal werd de raad van toezicht door de raad van bestuur geïnformeerd over een onverwachte discrepantie tussen de financiële informatie zoals deze tot dan toe bekend was en de feitelijke situatie van dat moment, uitmondend in een negatief bedrijfsresultaat per december 2010.” Een catastrofe. Op de nieuwjaarsbijeenkomst begin 2011 met het personeel trok bestuurder Broekhuizen het boetekleed aan, al zag hij nog lichtpuntjes.

Antroposofen en geld

Maar het was te laat. De financiers zegden het vertrouwen in hem op. Op 20 april 2011 werd Broekhuizen ontslagen. Hij kreeg van de oude raad van toezicht (dezelfde die nu geen commentaar wil geven) nog ruim een half jaar salaris mee, maar door het faillissement van 27 december 2011 loopt hij het afgesproken extra jaarsalaris mis. Broekhuizen werd op 20 juni 2011 opgevolgd door tijdelijk bestuurder Charles Laurey.

Volgens bestuurder Mark Reitsma van de antroposofische Lievegoed Zorggroep is er bij Zonnehuizen “managerial iets enorm fout gegaan”. Hij wil niet zeggen wat dat volgens hem precies is geweest. Maar hij vindt niet dat het uiteindelijke faillissement iets te maken heeft met het antroposofische karakter van Zonnehuizen. “Er zitten veel zorginstellingen in de problemen, daar was Zonnehuizen niet uniek in.”

Een opvatting die gedeeld wordt door Pim Blomaard van de Raphaëlstichting: “Antroposofie en geld kunnen best samen gaan, kijk maar naar de succesvolle Triodosbank. Bij Zonnehuizen is de bedrijfsvoering niet goed gemanaged. Misschien klopte de managementinformatie niet, maar als bestuurder heb je de taak om regelmatig te verifiëren of de cijfers kloppen. Vermoed jij dat er dingen niet goed gaan, dan moet de noodrem erop en haal je externe deskundigen in huis voor advies. Zelf probeer ik altijd dichtbij de realiteit van de cijfers te staan.” Pim Blomaard, die ook bestuurslid is van de Nederlandse Vereniging van Antroposofische Zorgaanbieders, betreurt de gang van zaken bij Zonnehuizen, maar constateert dat er nog steeds veel waardering bestaat voor antroposofische zorg. “Ook bij Zonnehuizen stond de zorg op een goed niveau. De grote betrokkenheid van de medewerkers bij de cliënten wordt nog steeds gezien als een pluspunt.”

Combinatie van factoren

In het Maatschappelijk Verslag 2010 wijten de op 16 mei 2011 aangetreden nieuwe raad van toezicht en de nieuwe bestuurder Charles Laurey de oorzaken van het debacle aan een combinatie van factoren. De omzetbegroting was te optimistisch op groei gebaseerd. De personeelsformatie was daarom te groot. Er bestond geen voldoende uitgewerkte strategie voor de periode na de vele fusies. De schaalvoordelen van de fusies zijn nauwelijks gerealiseerd. De informatievoorziening was onvoldoende betrouwbaar. De sturing richtte zich eenzijdig op de kosten en onvoldoende op inkomsten en productie. Zonnehuizen was in onvoldoende mate ingericht op de bekostiging op basis van zorgzwaartepakketten en diagnosebehandelcombinaties.

De rest is bekend. Er volgde een faillissement en een overname. Zorgondernemer Loek Winter deed zijn intrede in de antroposofische zorg. Er zijn mensen die hoop putten uit de goed gekozen naam van de BV waarin Winter zijn nieuwe bezit onderbrengt, De Seizoenen BV. Antroposofen vieren graag hun verbondenheid met de seizoenen.’

Update 18.00 uur:

Om vijf uur vanmiddag publiceerde Mathijs Smit op de website van Medisch Contact ‘Onrust beperkte mogelijkheden Zonnehuizen’:

‘De onrust onder de 2300 werknemers van de failliete ggz-instelling De Zonnehuizen heeft de mogelijkheden van de curator om de boedel te verkopen tegen de beste voorwaarden en/of aan de beste bieder belemmerd. Dat stelt curator Marie-José Cools in het tweede faillissementsverslag, dat zij gisteren publiceerde.

Stichting De Zonnehuizen vroeg eind november uitstel van betaling aan, nadat interim-bestuurder Charles Laurey er niet in was geslaagd de financiële problemen die waren ontstaan onder zijn voorgangers op te lossen. Vanaf het moment van surseance stond Cools aan het roer.

Cools beschrijft in het verslag hoe de “paniek en onrust” onder de werknemers in december toenam, vooral “toen het uitzicht op een doorstart uitbleef en de geruchten gingen dat het personeel en masse solliciteerde bij andere zorginstellingen”. De curator wijt het onder meer aan “de verontwaardiging bij de vakbonden en de door hen gezochte publiciteit” dat de druk om een doorstart te maken toenam. Daardoor ontbrak “de tijd en gelegenheid om een level playing field voor de overname te creëren, en met meerdere partijen te onderhandelen”.

Volgens Cools waren er aanvankelijk veertig partijen met belangstelling om (een deel van) de activiteiten over te nemen. Aan dertien belangstellenden werd daadwerkelijk een zogenoemd bidbook gestuurd. Maar door de personeelsonrust kon Cools dus niet ingaan op alle getoonde belangstelling. Op 10 januari verkocht Cools de volwassenenzorg aan zorgondernemer Loek Winter, en de jeugdzorg aan LSG-Rentray.

Cools schrijft de onrust onder meer toe aan de “relatieve onbekendheid met de consequenties van een faillissement in zorgsituaties”. Met name verbaast zij zich over de houding van Abvakabo FNV. Zo zou de vakbond het personeel zeven dagen na de doorstart in het vooruitzicht hebben gesteld dat er aan de kopers voorwaarden zijn gesteld om te komen tot een sociale paragraaf, “terwijl het stellen van dergelijke voorwaarden in een faillissementssituatie niet realistisch is, en daaraan iedere wettelijke basis ontbreekt”.’

Dit nieuws is brisant en verklaart het een en ander in de berichtgeving van de laatste tijd. Inderdaad is gisteren op de website van de curator een aangevulde versie van het faillissementsverslag verschenen dat ik op maandag 9 januari in ‘Curatele’ in zijn geheel weergaf. Zoals de staatssecretaris gisteren schreef (zie ‘Kleedgeld’):

‘Op 29 december 2011 heeft de curator haar zogenaamde openingsverslag gepubliceerd (zie www.vanvanriet.nl). Dat (openbare) verslag wordt periodiek door de curator geactualiseerd en gecomplementeerd.’

In deze versie lezen we onder meer, op pagina 9 als aanvulling onder ‘2. Personeel; 2.3 Datum ontslagaanzegging’:

‘Situatie per 19 januari 2012

De situatie van het schoolpersoneel is ongewijzigd, hetgeen betekent dat het Ministerie van OCW zorgdraagt voor de betaling van de salarissen over de opzegtermijn van het personeel dat onverhoopt niet meegaat in de doorstart. Het betreft naar verwachting 20 docenten die geen emplooi zullen vinden in de nieuwe situatie.

Werkzaamheden:

Situatie per 19 januari 2012

Als gevolg van de doorstart is de rust onder het personeel in zekere mate teruggekeerd. Uiteraard is er teleurstelling voor diegenen die geen dienstverband zullen aangeboden krijgen in de doorstart.

In de fase voor de doorstart is er veel onrust ontstaan onder het personeel, ondanks de dagelijkse communicatie over de stand van zaken via intranet, het openen van een informatiewebsite waarop iedereen zijn vragen en opmerkingen kwijt kon (van deze website is in overweldigende mate gebruik gemaakt), het betrokken houden van de OR en de CIiëntenraden en het zeer regelmatige contact met de vakbonden. De curator schrijft dit mede toe aan de relatieve onbekendheid met de consequenties van een faillissement in zorgsituaties.

Met name de strijdvaardige houding van de ABVAKABO FNV en de onbekendheid met de regels in faillissement zijn in dit kader opvallend. Zij sprak via de media openbaar haar verontwaardiging uit over het feit dat in de surseance geen loonbelasting werd afgedragen en stelde het personeel in het vooruitzicht dat de belastingdienst dit op de individuele personeelsleden zou verhalen, terwijl de curator de vakbond op voorhand had meegenomen in de besluitvorming om de beschikbare middelen in surseance te besteden aan het betalen van de eindejaarsuitkering, die immers niet door het UWV zou worden gedekt. Voorts heeft de ABVAKABO het personeel op dinsdag 17 januari, d.w.z. 7 dagen nadat de doorstart was gerealiseerd, een nieuwsbrief gezonden waarin zij dit personeel in het vooruitzicht stelt dat samen met het Actiecomité voorwaarden zijn neergelegd bij de doorstarter en zij een sociale paragraaf wenst overeen te komen, terwijl het stellen van dergelijke voorwaarden in een faillissementssituatie niet realistisch is en daaraan iedere wettelijke basis ontbreekt.

Het is in Nederland niet vaak voorgekomen dat een zorginstelling failliet ging en de overheid geen fonds openstelde om de gevolgen daarvan op te heffen/te verzachten. Juist vanwege het feit dat de zorg voor intramurale cliënten aan de orde was en personeelsleden hun cliënten niet in de steek laten, voelden personeelsleden zich met de rug tegen de muur geplaatst en was er veel onbegrip voor de consequenties van de faillissementswet. Toen het uitzicht op een doorstart uitbleef (waarover hierna meer onder hoofdstuk 6) en de geruchten gingen dat personeel en masse solliciteerde bij andere zorginstellingen, nam de paniek en de onrust toe. Met name ook de verontwaardiging bij de vakbonden en de door hen gezochte publiciteit heeft de urgentie om tot een doorstart te komen doen toenemen. Dit was enerzijds begrijpelijk vanuit de zorgen om de clii3nten en het personeel, maar anderzijds voor de boedel te betreuren omdat gaandeweg de tijd en gelegenheid ontbrak om een level playing field voor de overname te creëren en met meerdere partijen te onderhandelen.’

En op pagina 11 onder ‘3. Activa’, vanaf ‘Onroerende zaken; 3.1 Beschrijving’:

‘Situatie per 19 januari 2012

In de verslagperiode bereikte de curator onder diverse opschortende voorwaarden overeenstemming met twee partijen, die gezamenlijk optrokken, omtrent de koop/verkoop van het vastgoed, de activa en de activiteiten van de Zonnehuizen.

Onder de – kortlopende – opschortende voorwaarden behoorde er één van adequate financiering van het vastgoed door dezelfde banken als die welke reeds hypotheken gevestigd hebben op de vastgoedportefeuille van de Zonnehuizen.

Hierover werd helaas geen overeenstemming bereikt met de banken.

Hierdoor ontstond opnieuw een juridische gecompliceerde situatie (zie vorig verslag onder 9.2), waarin van de zijde van de Zorgkantoren en Zorgverzekeraars werd aangedrongen op het waarborgen van de ongestoorde continuering van de zorg in het vastgoed van de Zonnehuizen enerzijds en het faillissementsrecht en de hypotheekrechten van de banken anderzijds die liquidatie van alle activa en derhalve het vastgoed voorschrijven. Overleg van de boedel met alle betrokken partijen heeft erin geresulteerd dat de verkoop van het vastgoed voor twee jaar wordt uitgesteld, de overnemende partijen gedurende die termijn een tijdelijk gebruiksrecht krijgen op het vastgoed tegen voldoening van de integrale rente en aflossingsverplichtingen jegens de banken/hypotheekhouders, waardoor de overige activa (inventaris, voorraad, etc.) en de exploitatie kon worden verkocht en overgedragen en de zorg vooralsnog ongestoord kan worden gecontinueerd. Hierover werd op 10 januari 2012 overeenstemming bereikt.

3.2 Verkoopopbrengst

Hiervan is (nog) geen sprake.

Situatie per 19 januari 2012

Met toestemming van de rechter-commissaris en de hypotheekhouders is het vastgoed van de Zonnehuizen in gebruik gegeven aan de twee partijen die de overige activa en activiteiten van de Zonnehuizen hebben overgenomen, zulks voor de beperkte duur van maximaal twee jaren, eindigend op 31 december 2013, of zoveel eerder als de overnemende partijen onroerende zaken ontruimd en bezemschoon aan de curator zullen hebben opgeleverd.

De belanghebbenden zijn voorts een protocol overeengekomen teneinde in de hiervoorbedoelde periode overeenstemming te bereiken omtrent – alsnog – verwerving van het vastgoed, waardoor gebruik voor lange termijnkan worden gewaarborgd.’

Update 25 januari, 9.40 uur:

Gisteravond laat om kwart over elf had Anne Boer op de website van De Stentor de volgende reacties van de vakbonden op de ontwikkelingen opgetekend, in ‘Vakbonden botsen over Zonnehuizen’:

‘Mag je bij een reddingsactie na een faillissement van een zorginstelling als vakbond eisen stellen? Dat is de brandende kwestie die de onderhandelingen bij de Zonnehuizen danig parten speelt. Abvakabo FNV, die veruit de meeste medewerkers vertegenwoordigt, vindt van wel.

Omdat het geen gewoon faillissement zou zijn. En omdat het in het belang is van zorg, cliënten en medewerkers.

NU’91, FBZ en CNV Publieke Zaak vinden het lastig en niet realistisch. “Het is een faillissement en dat maakt het onderhandelen lastig. We zijn begonnen op nul, tot het gaatje gegaan en tevreden met wat er is bereikt”, reageert Peer Meesters van NU’91.

Het opvallende resultaat is dat Abvakabo FNV als enige haar handtekening niet zet onder een akkoord voor een herstart met 1.094 fte’s, waardoor 483 medewerkers hun baan verliezen.

Abvakabo FNV vindt dat veel te weinig rekening wordt gehouden met de belangen van de medewerkers die tot dusver de failliete boedel overeind hebben gehouden. “Onze mensen zijn vreselijk teleurgesteld. Als we tekenen, lijkt het of we akkoord gaan met de manier waarop mensen zijn geselecteerd, en de gevolgen voor hun salaris en het aantal uren dat ze nog mogen werken”, reageert bestuurder Sengul Sözen. “We beseffen het dilemma best, maar dit is geen gewoon faillissement. We hebben het over een zorginstelling en de organisatie is door falend management gevallen.”

Een belangrijk punt voor Sözen is dat ze wil weten op welke criteria mensen afvallen. “We horen maar niet van de nieuwe eigenaren waar precies de klappen vallen en op welke gronden is geselecteerd. Dat moet wel meetbaar zijn. Als ik hoor dat mensen met een tijdelijk contract of flexwerkers wel mogen blijven en mensen in vaste dienst weg moeten, dan houd ik mijn hart vast.”

De meeste eisen van de vakbonden zijn niet ingewilligd. Volgens de nieuwe eigenaren, LSG-Rentray en Groep Winters, is daar gewoon geen geld voor.

Sengul Sözen verwacht dat het nog lang onrustig zal zijn in de Zonnehuizen.

“Als de voortekenen niet bedriegen, zullen afdelingen worden gesloten en taken worden afgestoten naar externe partijen. We zijn er nog lang niet. Daarom willen wij de handen vrij houden, in het belang van de cliënten en medewerkers. We moeten er voor zorgen dat de ellende die er nu is zich niet gaat herhalen, doordat er weer niet wordt geluisterd naar de mensen op de werkvloer.”’

Kleedgeld

2012-01-23T17:56:00.003+01:00

De CNV Publieke Zaak maakte even voor half vijf de nieuwe aantallen medewerkers van de Zonnehuizen bekend, in ‘Duidelijkheid medewerkers Zonnehuizen’:

‘De afgelopen week stond in het teken van de opbouw van de nieuwe organisaties van Zonnehuizen. Inmiddels is duidelijk welke medewerkers wel en welke medewerkers geen dienstverband aangeboden krijgen.

De nieuwe eigenaren van Zonnehuizen zetten meer formatie in dan is overeengekomen met de curator, namelijk 1094 fte in plaats van de overeengekomen 1025 fte.

Een overzicht hoe deze 1094 fte is verdeeld over de verschillende organisaties:

Aantal subdienst-verbanden:

Kind&Jeugd 928,00 (FTE 427,90)
Michaelshoeve 112,00 (FTE 56,00)
Facilitair 90,00 (FTE 50,75)
Staf&Ondersteuning 29,00 (FTE 21,10)
Seizoenen BV 744,00 (FTE 458,40)

Subtotaal 1.903,00 (FTE 1.014,15)

Onderwijs 102,00 (FTE 80,28)

Totaal 2.005,00 (FTE 1.094,43)

Helaas betekent dit ook dat er voor 438 medewerkers op dit moment geen mogelijkheden zijn bij één van de nieuwe organisaties. CNV Publieke Zaak betreurt dat zeer.

Brief

Deze medewerkers worden zoveel mogelijk telefonisch benaderd. Voor leden die vandaag geen telefonisch bericht hebt gekregen van de werkgever, betekent dit niet automatisch dat ze een dienstverband aangeboden krijgen. Definitief uitsluitsel krijgen medewerkers in de brief die vandaag is verzonden.

Principeakkoord

De vakbonden hebben vandaag verder met de werkgevers onderhandeld. Met de vakbonden Nu’91, FBZ en CNV Publieke Zaak is een principeakkoord bereikt over de afspraken die n.a.v. de eisen van de bonden op papier gezet zijn. Abvakabo FNV was niet bij dit overleg aanwezig.

Leden van CNV Publieke Zaak worden z.s.m. geïnformeerd over het principeakkoord.’

Eerder deze dag meldde ‘CNV PZ: geen actie Zonnehuizen’:

‘De leden van CNV Publieke Zaak die werken bij Zonnehuizen willen geen actie voeren.

De leden zijn via een enquête gevraagd of ze bereid zijn in actie te komen. Een grote meerderheid heeft aangegeven dat niet te willen.

De nieuwe eigenaren van Zonnehuizen, LSG-Rentray en groep Winters, hebben aangegeven dat ze niet veel eisen van de bonden kunnen overnemen, omdat daar geen geld voor is. Wel is duidelijk geworden dat er minder mensen dan gepland ontslagen worden. Er lagen plannen om actie te gaan voeren, maar CNV Publieke Zaak wilde eerst weten of de leden bereid waren in actie te komen.

De bonden willen zo snel mogelijk een sociale paragraaf opstellen waarmee de overgang van de medewerkers naar de nieuwe eigenaren geregeld wordt. Er moeten goede (financiële) afspraken komen voor de medewerkers die moeten vertrekken én voor de medewerkers die blijven. Verder zijn de bonden geen voorstander van selectie of sollicitatie op de eigen functie. Het personeel van Zonnehuizen krijgt op 24 januari bericht over hun plaatsing of eventueel aangezegd ontslag.’

Jan de Vries van Omroep Brabant maakte er om 16.40 uur ‘Zes ontslagen bij Bronlaak in Oploo’ van:

‘Bij de instelling voor verstandelijk gehandicapten Bronlaak in Oploo worden zes mensen ontslagen, Drie mensen krijgen ander werk.

Bronlaak is onderdeel van de nieuwe instelling De Seizoenen. Die ontstond na de overname van de organisatie Zonnehuizen dat eind vorig jaar failliet ging. Onder DeSeizoenen is alle zorg aan verstandelijk gehandicapte volwassenen van de voormalige Zonnehuizen ondergebracht.

Het hoofdkantoor komt bij Bronlaak in Oploo. De ontslagen vallen vooral op kantoor en bij de ondersteunende diensten.

Zorgondernemer Loek Winter is de nieuwe eigenaar. Behalve uit Winter bestaat die directie uit Philipp Jan Flach en Peter Lensselink. Samen trokken zij eerder al het noodlijdende IJsselmeerziekenhuis uit het slop.

Morgen wordt bekend hoeveel ontslagen er bij de andere instellingen van de nieuwe organisatie vallen. Van meet af aan is gezegd dat de meeste ontslagen bij Bronlaak zouden vallen.’

Dit laatste lijkt mij niet te kloppen, en dat is ook af te leiden uit de aantallen die CNV Publieke Zaak heeft gepubliceerd. – Het Nederlands Dagblad was vanmiddag om kwart over vier een van de eersten met het plaatsen van dit persbericht van Novum, ‘Geld zorgcliënten mogelijk verdwenen’:

‘Cliënten van de failliete zorginstelling Zonnehuizen kunnen mogelijk fluiten naar hun geld. Of en hoeveel ze ervan terugzien is onduidelijk, schrijft staatssecretaris van Volksgezondheid Marlies Veldhuijzen van Zanten (CDA) maandag in een brief aan de Tweede Kamer.

Cliënten stortten het geld op de rekening van Zonnehuizen om bijvoorbeeld kleding van te kopen of grote uitgaven van te doen. Op het moment dat de zorginstelling uitstel van betaling kreeg, heeft de bank het saldo van alle rekeningen van Zonnehuizen geïnventariseerd, ongeacht van wie dat afkomstig was.

Daarna bleek dat er te weinig geld was om aan alle schulden te voldoen. Cliënten met geld op een van de rekeningen van de zorginstelling kunnen daardoor niet meer bij hun geld en zijn volgens de staatssecretaris daarmee schuldeiser van Zonnehuizen geworden. De curator moet nu kijken of het lukt schuldeisers zo veel mogelijk geld terug te betalen.

De staatssecretaris vindt de situatie voor de cliënten “heel vervelend”. Ze gaat binnenkort met branche- en cliëntenorganisaties overleggen over hoe herhaling van een dergelijke situatie voorkomen kan worden. Zo zou het geld in plaats van op een rekening van een zorginstelling op een andere rekening kunnen worden geparkeerd.

De antroposofische zorginstelling Zonnehuizen werd eind december failliet verklaard. De instelling was vorig jaar in grote financiële problemen gekomen.

Zonnehuizen, dat een doorstart maakt onder twee nieuwe eigenaren, is door de Inspectie voor de Gezondheidszorg onder verscherpt toezicht geplaatst. De inspectie is bezorgd over de mogelijke extra risico’s voor de kwaliteit en continuïteit van de zorg door de overname.’

Een half uur ervoor was deze ‘Kamerbrief stand van zaken Stichting Zonnehuizen’ verschenen:

‘Brief van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (VWS) aan de Tweede Kamer over de stand van zaken bij de Stichting Zonnehuizen. De brief begint met een beschrijving van wat zich sinds het Algemeen Overleg van 22 december 2011 heeft afgespeeld en gaat vervolgens in op de vraag naar de kleed- en voogdijgelden.’

Daarin staat het volgende:

‘Geachte voorzitter,

In reactie op het verzoek van de vaste Commissie Jeugdzorg van de Tweede Kamer informeer ik u hierbij over de stand van zaken bij de Stichting Zonnehuizen. In het eerste deel van deze brief geef ik een beschrijving van wat zich sinds het Algemeen Overleg van 22 december 2011 heeft afgespeeld. Daarna zal ik specifiek ingaan op de vraag naar de kleed- en voogdijgelden. Volledigheidshalve meld ik dat ik op woensdag 18 januari 2012 drie sets vragen van mevrouw Leijten (SP) en de heer Van Gerven (SP) over de Stichting Zonnehuizen beantwoord heb.

Faillissement

Zoals bekend is op 27 december 2011 het faillissement over de Stichting Zonnehuizen uitgesproken. Dat faillissement is aangevraagd door de bewindvoerder omdat het vooruitzicht was dat de Stichting Zonnehuizen niet in staat zou zijn om na verloop van tijd haar schuldeisers te voldoen. Eerder was er al zogenaamde “betalingsonmacht” ontstaan, waardoor de salarissen over december niet betaald konden worden en waardoor het UWV de salarisbetaling tijdelijk moest overnemen.

Voor het AO op 22 december hield de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) al intensief toezicht vanwege de financiële problemen (surseance van betaling) en de onrust die dat met zich mee bracht. Tijdens het AO heb ik gezegd dat ik vind dat de IGZ bij een faillissement onmiddellijk een één op één relatie met de instelling moet onderhouden. Tussen het AO en het faillissement heeft de IGZ het intensief toezicht voortgezet. Sinds het moment van faillissement (27 december) heeft de IGZ dagelijks contact gehad met de Stichting Zonnehuizen. Op 10 januari heeft de inspectie verscherpt toezicht ingesteld bij de Stichting Zonnehuizen in verband met mogelijke extra risico’s voor de kwaliteit en continuïteit van zorg door de overname.

Overname

In de dagen na het faillissement heeft de curator de onderhandelingen met (in een gehele of gedeeltelijke overname) geïnteresseerde partijen voortgezet. De curator is verantwoordelijk voor de onderhandelingen. Over de manier waarop deze onderhandelingen gevoerd zijn, met wie en hoe daarover met bijvoorbeeld de Ondernemingsraad en/of Cliëntenraad gecommuniceerd is kan alleen de curator informatie geven.

Op 29 december 2011 heeft de curator haar zogenaamde openingsverslag gepubliceerd (zie www.vanvanriet.nl). Dat (openbare) verslag wordt periodiek door de curator geactualiseerd en gecomplementeerd. Gaandeweg zal via dat verslag onder meer duidelijk gaan worden hoe groot de schuld van Stichting Zonnehuizen was, wie de schuldeisers zijn en wat het onderzoek van de curator naar de oorzaken van het faillissement heeft opgeleverd. De curator legt verantwoording af aan de rechter-commissaris.

Op 10 januari 2012 werd bekend dat de curator enerzijds en LSG-Rentray en de Groep Winter anderzijds overeenstemming bereikt hebben over de overname van de activiteiten van de Stichting Zonnehuizen. Daarmee is de continuïteit van zorg gewaarborgd. LSG-Rentray neemt, kort gezegd, de zorg voor de jeugdigen en het onderwijs op zich. De Groep Winter wordt verantwoordelijk voor de zorg aan volwassenen. Beide partijen staan voor het behoud van de zorg op basis van het antroposofische gedachtegoed.

Het onroerend goed wordt niet overgenomen door LSG-Rentray en Groep Winter. Daarover is afgesproken dat op basis van een inventarisatie later bezien wordt welke panden voor de zorg gebruikt blijven worden en welke niet en welke consequentie dat heeft voor de financiering van het onroerend goed.

Ik heb begrepen dat LSG-Rentray en Groep Winter een groot deel van het personeel dat betrokken is bij het primaire zorgproces in dienst zullen nemen. Er zullen echter ook mensen zijn die niet door LSG-Rentray en Groep Winter in dienst genomen zullen worden. Ik hoop dat zij snel elders een baan vinden. Ik prijs het feit dat medewerkers hebben laten zien hun verantwoordelijkheid voor de cliënten te willen blijven waarmaken. Omdat een overname op zich bijna altijd een verhoogd risico voor de kwaliteit van zorg met zich meebrengt heeft de IGZ, zoals ik hierboven ook al schreef, op de dag van de overname verscherpt toezicht voor zes maanden ingesteld.

Kleed- en voogdijgelden

Op 17 januari was er een bericht dat kleed- en voogdijgelden van cliënten niet meer ten goede kwam aan deze cliënten, maar dat dit geld werd meegenomen in het faillissement. Naar aanleiding van dit bericht is contact opgenomen met de curator. Deze heeft mij verteld dat het om bedragen gaat die afkomstig zijn van voogdijinstellingen en die (namens) cliënten op een rekening van de Stichting Zonnehuizen zijn gestort. Dat geld is bedoeld om uitgaven voor bijvoorbeeld kleding te doen of om te sparen voor eenmalige grote uitgaven. Op het moment van surseance heeft de bank de kredietverlening stopgezet en het saldo opgemaakt van alle rekeningen van Stichting Zonnehuizen, ongeacht waarvoor die bedoeld waren of van wie het geld afkomstig was. Toen bleek dat er een tekort was om alle de schulden te voldoen. Cliënten van wie er geld op een van de rekeningen van Stichting Zonnehuizen staat kunnen daardoor niet meer bij hun geld en zijn daarmee schuldeiser van de Stichting Zonnehuizen geworden.

De curator moet zich aan de faillissementswet houden en dat betekent dat de curator de plicht en taak heeft om alle schuldeisers zoveel mogelijk terug te betalen. Dat betekent dat voorlopig nog niet duidelijk is of en hoeveel geld deze cliënten terug zullen krijgen. Dat vind ik heel naar voor deze cliënten en ik wil mij dan ook inspannen om te voorkomen dat dit nog een keer gebeurt. Het is niet aan mij om de faillissementswet te veranderen, daarom kies ik een andere en meer pragmatische route. Ik zal op korte termijn in gesprek gaan met brancheorganisaties en cliëntenorganisaties over de vraag hoe we kunnen voorkomen dat dit nog een keer voorkomt. Waar ik aan denk, is bijvoorbeeld dat het voogdij- en kleedgeld van cliënten niet op een rekening van de instelling wordt beheerd, maar op een andere rekening. Ik zal uw Kamer informeren over de oplossingen die uit dit overleg naar voren komen.

Tot slot

Zoals ik ook in de eerder genoemde antwoorden van 18 januari 2012 heb aangegeven, kent een faillissement in de meeste gevallen alleen maar verliezers.

Dat is bij Zonnehuizen ook het geval. Over de vraag of de overheid dit faillissement had kunnen of moeten voorkomen is dit kabinet echter duidelijk: de zorg voor cliënten moet gewaarborgd worden, maar het voortbestaan van de instelling is echt de verantwoordelijkheid van de raad van bestuur en de raad van toezicht. Dat ik het voor de cliënten en medewerkers heel naar vind dat Zonnehuizen failliet is gegaan, moge duidelijk zijn. Ik wil daarom tot slot mijn waardering uitspreken voor de medewerkers van Zonnehuizen die zich in deze moeilijke omstandigheden zijn blijven inzetten voor de zorg en de cliënten. Ik heb daar veel respect en bewondering voor.

Hoogachtend,
de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,

mw. drs. M.L.L.E. Veldhuijzen van Zanten-Hyllner’

Lering

2012-01-22T17:49:00.000+01:00

In ‘Healthcare Entrepeneurship’ op 25 november 2011 heb ik in de tweede helft aandacht besteed aan zorgondernemer Loek Winter en zijn MC Groep. Dat is intussen alweer twee maanden geleden. In die tijd is er veel gebeurd: de Zonnehuizen raakten eerst in surseance van betaling, gingen vervolgens failliet en werden ten slotte overgenomen door LSG Rentray en de Groep Winter. De Groep Winter neemt van de Zonnehuizen de volwassenenzorg over onder de naam DeSeizoenen. Over het vastgoed moet in de komende twee jaar nog een overeenkomst worden gesloten. Overmorgen, dinsdag 24 januari, moet duidelijk zijn geworden wat er met het personeel gebeurt, wie er mee over mag naar Rentray en DeSeizoenen en wie niet, en onder welke voorwaarden.

Wat mij vandaag bezighoud, is hoe de vorige grote overname van Winter, de IJsselmeerziekenhuizen, in zijn werk is gegaan. Om alvast vergelijkingsmateriaal te hebben voor de Zonnehuizen. Ik heb daarvoor op internet het nodige materiaal gevonden, dat ik chronologisch wil presenteren. Maar eerst wil ik beginnen met iets dat ik in feite ook al op 10 januari, de dag van de overname, heb gemeld in ‘Tweehonderdduizend’ – ergens een beetje verscholen tussen die lange rij van berichten en updates. Nu pas realiseerde ik me dat die berichtgeving afkomstig was van een letterlijk ‘persbericht van Loek Winter’ op de website van de MC Groep, gedateerd ‘Bussum, 10 januari 2012’ en getiteld ‘Loek Winter neemt verantwoordelijkheid voor volwassen cliënten Zonnehuizen’:

‘Zorgondernemer, Loek Winter: “In Zonnehuizen wordt vanuit een antroposofische identiteit goede cliëntenzorg geboden en werken goede en betrokken medewerkers. Wel moeten de uitgaven en inkomsten met elkaar in balans zijn. Wij nemen daar verantwoordelijkheid voor. Nu en in de toekomst.”

DeSeizoenen, een nieuw opgerichte onderneming van Loek Winter, neemt per direct de verantwoordelijkheid voor alle huidige activiteiten van de volwassenenzorg van Zonnehuizen. De antroposofische identiteit blijft daarbij behouden.

Dit betekent dat de cliënten van Zonnehuizen zorg blijven ontvangen van voor hen bekende medewerkers op de voor hen bekende locaties. DeSeizoenen gaat van de volwassenenzorg van Zonnehuizen weer een financieel gezonde organisatie maken om zo de continuïteit van zorg te waarborgen. Loek Winter heeft er alle vertrouwen in dat dit gaat lukken. Het overgrote deel van de medewerkers in de directe zorg krijgt een nieuwe arbeidsovereenkomst aangeboden.

De combinatie LSG-Rentray / de Groep Winter was al enige tijd in gesprek met de bestuurder a.i. van Zonnehuizen om te onderzoeken onder welke condities het mogelijk was de Stichting over te nemen. Deze verkeerde al geruime tijd in ernstige financiële problemen.

Nadat Zonnehuizen eerder surseance van betaling aanvroeg, verzocht zij de Rechtbank van Utrecht 27 december jl. de surseance in te trekken en om te zetten in een faillissement.

LSG-Rentray en Groep Winter hebben toen gezamenlijk een bieding gedaan op de activiteiten van Stichting Zonnehuizen die geaccepteerd is door de curator van de Stichting. De partijen brengen de activiteiten van Stichting Zonnehuizen onder in de Stichting Continuering Zonnehuizen Groep.

DeSeizoenen

DeSeizoenen zal de volwassenenzorg voortzetten op de huidige 6 locaties en zal de komende jaren deze zorg verder versterken en uitbreiden, om daarmee te voldoen aan een groeiende behoefte aan zorg vanuit een antroposofische invalshoek.

Vertrouwen

De doorstart van Zonnehuizen is mogelijk gemaakt door de betrokken inzet van onder meer zorgkantoren en zorgverzekeraars onder leiding van Rieta van Staalduijne, de Inspectie voor de Gezondheidszorg, en Stichting Zonnehuizen onder leiding van Charles Laurey. Ook de bereidheid van de banken om mee te werken aan een oplossing, de steun van belangrijke ketenpartners uit de GGZ en VG-sector, de constructieve samenwerking met de Groep Winter, en in het bijzonder de medewerkers van Zonnehuizen die in het afgelopen jaar, ondanks alle moeilijkheden, hun werk betrokken en consciëntieus zijn blijven doen waren hierbij van doorslaggevend belang. Zij allen geven ons het vertrouwen dat we de volwassenenzorg van Zonnehuizen snel weer op orde kunnen krijgen.

Directie

Vanaf 1 januari wordt de directie van DeSeizoenen in gevormd door Loek Winter, Philipp Jan Flach en Peter Lensselink. Zij zijn verantwoordelijk voor de voortzetting van het primaire (zorg)proces van DeSeizoenen en zullen met het management van de volwassenenzorg het migratieproces ter hand nemen.’

Ik was er ten onrechte van uitgegaan dat de curator en de Zonnehuizen de inhoud van dit persbericht hadden doen uitgaan; maar wellicht is het ook een gezamenlijke actie van de verschillende betrokken partijen geweest. Goed, hoe dan ook, nu terug in de tijd, naar de IJsselmeerziekenhuizen. We beginnen, weer zou ik willen zeggen, bij De Stentor, zoals zo vaak. Op 28 november 2008 schreef Anne Boer ‘Loek Winter ambitieuze zorgondernemer’:

‘Loek Winter, de nieuwe eigenaar van de IJsselmeerziekenhuizen, is medicus en ondernemer.
Hij heeft een goede naam opgebouwd. Hij wordt geroemd om zijn zakelijk inzicht, zijn doorzettingsvermogen en zijn goede ideeën en omschreven als een onvermoeibare werker.

Zestien uur werken per dag is voor hem normaal. En die uren heeft hij de afgelopen dagen ook gemaakt. Dag en nacht is er vergaderd over de toekomst van de IJsselmeerziekenhuizen.

Loek Winter (48) is geboren in het Limburgse Voerendaal. Hij woont nu met vrouw en twee kinderen in Hilversum.

Winter heeft torenhoge ambities met als belangrijkste drijfveer zijn grote ergernis over het financieringsstelsel van de zorg. Hij wil afrekenen met wat hij noemt inefficiënte, ontoegankelijke, improductieve, ondoorzichtige organisaties en tegelijk de kwaliteit van de zorg verbeteren.

Winter schuwt in het algemeen scherpe teksten niet. Hij heeft de gezondheidszorg wel eens een verziekt systeem genoemd, waarin te vaak het eigen belang van een deelgroep overheerst. En die deelgroepen zouden dan weer obstructie plegen tegen elke vorm van verandering.

De ondernemer ziet het succes in kleinschaligheid. Als organisaties te groot worden, gaan volgens hem mensen de kantjes er af lopen en stijgen de kosten.

Winter studeerde na het atheneum geneeskunde in Maastricht en later nog gezondheidswetenschappen. Hij was vijftien jaar lang radioloog bij het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis in Amsterdam. Daar liep hij uiteindelijk stuk op het trage tempo waarmee verbeteringen konden worden doorgevoerd. Met een collega en steun van de volledige maatschap radiologie zette hij in 1995 het Diagnostisch Centrum Amsterdam op. Een belangrijke steun en toeverlaat was destijds Eelke van der Veen, toen bestuursvoorzitter van ziekenfonds ZAO en nu Tweede Kamerlid voor de PvdA.

Het diagnostisch centrum bleek een voltreffer en er volgden meer van dit soort initiatieven, zoals in Den Haag, Maastricht, Almere, Rotterdam en volgend jaar Leiden.

In 2006 werd Winter medisch directeur van het Medisch Centrum Jan van Goyen in Amsterdam, dat overigens voor de helft eigendom is van het Slotervaart Ziekenhuis. Saillant detail is dat het Slotervaart in de persoon van directeur Aysel Erbudak ook serieuze belangstelling had voor de IJsselmeerziekenhuizen.

Het is de bedoeling dat Winter in januari het St. Jans Gasthuis in Weert overneemt. Dat ziekenhuis heeft ook een slechte periode achter de rug. Waar in Lelystad en Emmeloord op last van de Inspectie de operatiekamers werden gesloten, sloot Inspectie in Weert de ic-afdeling vanwege interne conflicten.’

Dat van het St. Jans Gasthuis in Weert is nooit gelukt, zoals op 3 januari dit jaar in ‘Vaart’ al ter sprake kwam. Het volgende bericht is afkomstig van het ANP en staat op de website van Medisch Contact met als datum dezelfde 28 november 2008 (waarbij het lijkt of er in het begin iets is weggevallen, maar wat heb ik niet kunnen achterhalen), ‘Zorgondernemer Winter eigenaar IJsselmeerziekenhuizen’:

‘Het ministerie van Volksgezondheid, de provincie Flevoland en de gemeente Lelystad geven de ziekenhuizen daarnaast een financiële injectie van in elk geval 8,0 miljoen euro. Daarvan neemt minister Klink 4 miljoen voor zijn rekening. Volgens Klink biedt de overname de meeste garantie op goede zorg in de regio.

De Noordoostpolder weigerde echter 1,5 miljoen te investeren om de overname mogelijk te maken. De gemeenteraad was unaniem tegen het voorstel van burgemeester en wethouders. Welke gevolgen dat heeft voor de overname kon een woordvoerder van Klink rond middernacht nog niet zeggen.

Loek Winter verwacht geen grote problemen door de afwijzing van Noordoostpolder. Hij heeft naar eigen zeggen de laatste tijd veel problemen het hoofd kunnen bieden en denkt ook hier weer goed uit te komen. “De MC Groep is voldoende dynamisch om hiermee om te gaan.”

Achmea, de grootste zorgverzekeraar in Flevoland, is bereid om een vordering op de ziekenhuizen van 5,6 miljoen euro voor twee jaar uit te stellen. Het ministerie geeft garanties en huisbank ING zou zich soepel opstellen. Dit was donderdagavond het resultaat van wekenlange onderhandelingen in Flevoland en Den Haag.

Interim-bestuurder Norbert Hoefsmit was opgelucht en sprak van nieuw elan. “De ziekenhuizen hebben dat nodig, omdat het de afgelopen jaren niet leuk was hier”, aldus Hoefsmit. Hij zei dat het plan van Winter goed doortimmerd was.

De MC Groep is van plan zowel in Lelystad als in Emmeloord een ziekenhuis te handhaven. Een onafhankelijk adviseur wilde de vestiging in Emmeloord omvormen tot een polikliniek. De nieuwe eigenaar zal de contracten met medisch specialisten die niet voldoen aan de eisen, opzeggen. Verder gaan de instellingen samenwerken met het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis (OLVG) in Amsterdam. De zorg van de IJsselmeerziekenhuizen zal onder verscherpt toezicht van de Inspectie voor de Gezondheidszorg staan. Dat geldt ook voor de boekhouding.

De onderhandelingen namen donderdag een beslissende wending. Achmea keerde terug aan tafel nadat de zorgverzekeraar was opgestapt omdat zij een investering van 16,5 miljoen te hoog vond. De ziekenhuizen kampten met een tekort van 25 miljoen euro.

Het personeel van de ziekenhuizen sprak donderdag nog een nadrukkelijke voorkeur uit voor een overname door directrice Aysel Erbudak van het Slotervaartziekenhuis in Amsterdam. “De medewerkers willen spandoeken uithangen om Erbudak welkom te heten, maar ze durven niet”, zei cardioloog Menno Baars. De bestuurders van de ziekenhuizen hebben Erbudak echter nooit gezien als een geschikte overnamekandidaat. Erbudak redde het Slotervaartziekenhuis van een faillissement.’

Een uitgebreide reconstructie van de gang van zaken is bij Skipr te vinden, ‘IJsselmeerziekenhuizen; soap vol achterklap en intriges’, ‘Door Peter van Steen. Uit Skipr Magazine 01, januari 2009’. Ook hier is het begin weggevallen en niet te achterhalen:

‘[...] inspectie en de politiek hun bemoeienissen staken? Leggen specialisten en bestuurders hun conflicten bij? Welke bestuursvoorzitter zal het licht uitdoen? Zullen nieuwe investeerders voor een vervolg zorgen? Een samenvatting voor wie een aflevering heeft gemist.

De ellende begint in 1990 met de fusie van het Dokter J.H. Jansenziekenhuis in Emmeloord en het Zuiderzeeziekenhuis in Lelystad, ooit de locatie van de televisiesoap Medisch Centrum West. Het Dokter J.H. Jansenziekenhuis telt 160 bedden en het Zuiderzeeziekenhuis 220. De fusie is de uitkomst van een machtsstrijd tussen managers van beide locaties. Ingewijden voorspellen daarom direct dat het slecht gaat aflopen. Al snel ontmantelt het ziekenhuis in Lelystad het grootste deel van dat in Emmeloord. Alle financiële reserves verhuizen van de ene polder naar de andere en het Emmeloordse ziekenhuis staat sindsdien goeddeels leeg.

In oktober 2008 wordt duidelijk dat de IJsselmeerziekenhuizen het niet gaan redden. Ziekenhuisdeskundige Léon Lodewick onderzoekt de doorstartmogelijkheden in opdracht van onder meer het Ministerie van VWS. Zijn conclusie: de IJsselmeerziekenhuizen zijn financieel, zorginhoudelijk en bestuurlijk failliet. Wat is er de afgelopen jaren allemaal gebeurd in de polder? Een reconstructie van het verhaal en de hoofdrolspelers.

De rol van de inspectie

Om te beginnen moet de Inspectie voor de Gezondheidszorg keer op keer ingrijpen. In juni 2002 constateert de inspectie dat de zorgkwaliteit in de IJsselmeerziekenhuizen ernstig wordt bedreigd. Er is sprake van een “bestuurlijke en organisatorische chaos”. De inspectie raadt minister Borst aan in te grijpen. Ondertussen zal de inspectie een verscherpt toezicht op beide instellingen houden. Een half jaar later vindt de inspectie de situatie nog steeds kwetsbaar en gaat ze zelfs over tot een opnamestop voor beide ziekenhuizen.

In februari 2005 is het weer mis. De zorg blijkt onder de maat op de afdeling longchirurgie in Lelystad en op de afdelingen acute opvang en orthopedische ingrepen in Emmeloord. Het bestuur beëindigt daarom de risicovolle longchirurgie en de gewrichtsvervangende orthopedie wordt van Emmeloord naar Lelystad verplaatst. In april 2005 besluit de inspectie het verscherpte toezicht dat in 2002 was ingesteld, te beëindigen.

Maar verscherpt of niet, toezicht blijft toezicht. In september 2008 constateert de inspectie een onverantwoorde situatie op de operatiekamers van – opmerkelijk – beide IJsselmeerziekenhuizen. Volgens de inspectie lopen patiënten grote infectierisico’s omdat de lucht in de operatiekamers niet steriel genoeg is. Het bestuur moet daarom de operatiekamers en de verloskamers in beide ziekenhuizen sluiten.

De inspectie is in haar rapport vooral kritisch over de medisch specialisten. Die wisten van de problemen, maar stelden patiënten toch aan de risico’s bloot. Volgens de inspectie is nog veel inspanning nodig om in de IJsselmeerziekenhuizen een professionele ziekenhuiscultuur te ontwikkelen.

De rol van politici

Alle ministers van Volksgezondheid in deze eeuw hebben zich met de situatie beziggehouden: Els Borst, Eduard Bomhoff, Aart Jan de Geus, Hans Hoogervorst en Ab Klink. In hun gevolg treden diverse ambtsdragers als adviseurs en commissievoorzitters op. De eerste is oud-staatssecretaris Jeltien Kraaijeveld-Wouters. In opdracht van minister Borst onderzoekt een commissie onder haar leiding de problemen in 2002. Deze commissie concludeert dat de raad van toezicht heeft verzuimd om in het conflict tussen de Lelystadse en Emmeloordse artsen daadkrachtig de medische staf te kapittelen. De commissie is verder van mening dat het onmogelijk is om twee zelfstandige locaties te handhaven.

Borst kan niets met deze adviezen doen, want haar opvolger Bomhoff staat al in de startblokken. Hij onderschrijft het advies om een nieuw bestuur aan te stellen en wil bovendien dat de raad van toezicht aftreedt. Aldus geschiedt, zij het pas na aandringen van de inspectie.

Nadat Bomhoff en zijn collega Heinsbroek elkaar het kabinet hebben uitgevochten, laat waarnemend minister De Geus onderzoeken of de fusie kan worden teruggedraaid. Het is november 2002 en de inspectie heeft zojuist de opnamestop verordonneerd. De Geus geeft oud-minister Loek Hermans opdracht om de mogelijkheid van ontvlechting te onderzoeken, maar Hermans komt tot een negatieve conclusie. Geen ziekenhuis is bereid om met een van de twee locaties een verbintenis aan te gaan.

Toch laat De Geus’ opvolger Hoogervorst nog bekijken of het Flevoziekenhuis in Almere met het Zuiderzeeziekenhuis in Lelystad kan samenwerken, maar Almere heeft daar geen trek in.

Hoogervorst wordt nog met een andere kwestie geconfronteerd. Jan Willem Brinkman toucheert als bestuurder van het slechtste ziekenhuis in de Elsevier Top 100 toch het hoogste jaarsalaris, namelijk 536.606 euro. “Op zich heb ik geen bezwaar tegen hoge salarissen”, aldus Hoogervorst, “zolang ze maar gerelateerd zijn aan prestaties.”

Momenteel vormen de IJsselmeerziekenhuizen een hoofdpijndossier voor minister Klink. Hij heeft zich voor 1,5 miljoen euro garant gesteld voor de ziekenhuizen en heeft zich, op grond van het advies van Léon Lodewick, uitgesproken voor een basisziekenhuis in Lelystad en een polikliniek in Emmeloord. Voor een ziekenhuis in Emmeloord ziet Klink geen toekomst meer.

De rol van bestuurders

Ingrijpen door inspectie of minister is meestal de aanleiding tot, of juist het gevolg van, gedwongen wisselingen in de raad van bestuur of de raad van toezicht. Dit geldt niet voor bestuursvoorzitter Oane Wagenaar, die in juli 2002 vrijwillig vertrekt. Wel ligt Wagenaar al enige tijd onder vuur. Het is hem immers niet gelukt de conflicten in zijn ziekenhuizen te sussen. Wagenaar wordt opgevolgd door oud-generaal en veelverdiener Jan Willem Brinkman, die één jaar krijgt om orde op zaken te stellen. Bij zijn vertrek twintig maanden later moet Brinkman constateren dat hij zich op de poldersentimenten heeft verkeken en bovendien door minister Bomhoff is dwarsgezeten. Bomhoff heeft destijds op grond van de conclusies van de commissie Kraaijeveld-Wouters de voorzitter van de raad van toezicht de laan uitgestuurd, Menno Knip, terwijl hij eigenlijk Brinkman had willen wegsturen. Dit laatste doet de raad van toezicht toen maar. Kort daarop wordt Dick van Hemmen, burgemeester van Nunspeet, voorzitter van de raad van toezicht, met als opdracht een nieuwe raad en een nieuwe directie te vormen. Met dit laatste is hij snel klaar, omdat hij Brinkman bereid vindt zich als interim-bestuurder te laten herbenoemen. Anderhalve maand later echter, als de inspectie de opnamestop heeft afgekondigd, stapt eerst Brinkman op en een dag later Van Hemmen, maar Brinkman wordt opnieuw herbenoemd.

Waarnemend minister De Geus stelt dat er toch echt een einde moet komen aan de ruzies binnen de top van de ziekenhuizen. De raad van toezicht wordt daartoe uitgebreid en deze moet vervolgens de raad van bestuur op orde brengen. Harry Borghouts, Commissaris van de Koningin in Noord-Holland, wordt voorzitter van de raad van toezicht en in het voorjaar van 2004 wordt Han Dekker, divisiedirecteur van het AMC, voorzitter van de raad van bestuur. De medische staf mag kiezen of naast Dekker een daadkrachtige manager of een arts komt. Het wordt de arts Gersji Rodrigues Pereira. Dekker blijkt al snel de taak niet aan te kunnen, waarna Rodrigues Pereira als enige bestuurder aanblijft.

Twee jaar later, in oktober 2008, vindt ook hij zijn Waterloo in de polders.

Nadat de IJsselmeerziekenhuizen opnieuw in opspraak zijn gekomen, wordt Rodrigues Pereira door de raad van toezicht op non-actief gesteld. Harry Borghouts neemt het bestuursvoorzitterschap waar tot een nieuwe interim-bestuurder wordt gevonden in de persoon van Norbert Hoefsmit, oud-bestuursvoorzitter van Ziekenhuis Gooi-Noord en oud-bestuurslid van Diakonessenhuis Utrecht.

De rol van medici

De achtergrond van alle verwikkelingen is vooral het voortdurende gekijf tussen specialisten onderling en tussen artsen en bestuurders. Conflicten zijn aan de orde van de dag sinds een commissie in 2002 vaststelt dat er te weinig patiënten zijn om de in 1990 gefuseerde ziekenhuizen beide overeind te houden. Omdat de raad van bestuur in 2002 dit toch wil, zeggen de medisch specialisten in het Lelystadse Zuiderzeeziekenhuis hun vertrouwen in de directie op. De specialisten van het Emmeloordse ziekenhuis steunen het standpunt van het bestuur wel. Jan Willem Brinkman wordt ad interim aangesteld om rust in de tent te brengen, maar als hij twintig maanden later vertrekt, wordt er nog steeds geruzied. Kort daarvoor nog heeft Brinkman een kinderarts op non-actief gesteld, omdat deze weigert om met de specialisten in Lelystad samen te werken. Terugkijkend moet Brinkman constateren dat tijdens zijn bestuursperiode tien specialisten zijn vertrokken, van wie vijf vrijwillig. Daarnaast is nog een reeks managers weggestuurd. Na Brinkmans vertrek verandert er weinig. In oktober 2005 nemen drie huidartsen ontslag wegens bestuurlijk wanbeleid. De reden: er is wel geld voor een extern adviesbureau, maar niet voor een extra dermatoloog.

Ook Gersji Rodrigues Pereira heeft het moeilijk met zijn medische staf. Als het ziekenhuis zeven miljoen euro tekort komt, moet de voorzitter van de medische staf het ontgelden. “De situatie vraagt om snel en fors ingrijpen”, stelt Rodrigues Pereira. “Ik heb er geen vertrouwen in dat dit lukt met de huidige voorzitter van de medische staf.”

De kwestie van de onveilige luchtkwaliteit in de operatiekamers brengt dezelfde miscommunicatie tussen bestuur en specialisten boven tafel. Interim-bestuurder Hoefsmit zegt het niet te kunnen rijmen dat de artsen weten dat het fout zit, maar toch opereren. Kortom: het vertrouwen is steeds ver te zoeken.

De rol van zorgondernemers

Een laatste verhaallijn gaat over de zorgondernemers die een ziekenhuis op apegapen graag willen overnemen. Het in 2003 opgerichte Ziekenhuis Consortium bijvoorbeeld, bestaande uit Volker Wessels Stevin, Imtech en Siemens Medical Systems, wil op termijn zo’n twintig ziekenhuizen overnemen en als eerste het Dokter J.H. Jansenziekenhuis. Het consortium wordt bijgestaan door Paul Sturkenboom, interim-directeur van het Slotervaartziekenhuis, die in juli 2008 plotseling komt te overlijden. De ziekenhuizen die op de nominatie stonden, reageren terughoudend, ook het Dokter J.H. Jansenziekenhuis. Als het consortium in maart 2004 daadwerkelijk een bod uitbrengt, gaan de IJsselmeerziekenhuizen daar niet op in, onder meer omdat het voorstel alleen op het ziekenhuis in Emmeloord en niet op dat in Lelystad is gericht.

Dezelfde maand nog laat Brinkman weten dat er nog meer geïnteresseerde partijen zijn, onder meer het bureau Boer & Croon, waarvan hij zelf partner is. Ook bestuursvoorzitter Gersji Rodrigues Pereira gooit een overnameballetje op: in februari 2007 zal het Dokter J.H. Jansenziekenhuis worden verkocht. Het bestuur wil na de verkoop een deel van het gebouw van de nieuwe eigenaar huren. Rodrigues Pereira denkt zo de hoge leegstandskosten te kunnen beteugelen. Kort daarop laat een woordvoerster weten dat de verkoop niet doorgaat. De raad van bestuur vindt de geboden bedragen te laag.

Als in oktober 2008 de IJsselmeerziekenhuizen op sterven na dood zijn, komt een mogelijke overname opnieuw in beeld. Geïnteresseerden daarvoor worden uitgenodigd zich te melden. Allereerst dient het consortium van Ons Ziekenhuis en Orange Cure een plan bij Léon Lodewick in. Het nieuwe ziekenhuis moet Ons Ziekenhuis IJsselmeer gaan heten en deel uitmaken van een keten van vijf ziekenhuizen. Vervolgens meldt zorgondernemer Loek Winter zich met zijn MC Groep. Deze radioloog heeft de afgelopen jaren negen locaties voor diagnostisch onderzoek geopend en zich daarnaast met dertig miljoen euro bij het Weertse St. Jans Gasthuis ingekocht.

Ondertussen heeft het personeel van de IJsselmeerziekenhuizen de hulp ingeroepen van Aysel Erbudak, bestuursvoorzitter van het Slotervaartziekenhuis. Het personeel wil samen met haar een plan ontwikkelen. Naast deze drie particuliere investeerders melden zich nog een vierde die anoniem wenst te blijven, en twee publieke investeerders, te weten het ziekenhuis St Jansdal in Harderwijk en het Flevoziekenhuis in Almere. De Stichting IJsselmeerziekenhuizen vindt de biedingen van St Jansdal en Loek Winter het meest kansrijk. Bij het ter perse gaan van dit artikel is de uitkomst van de overnamestrijd nog onbekend.

De soap duurt vooralsnog voort. Volgens Léon Lodewick is een “warme doorstart” de beste optie, met een basisziekenhuis in Lelystad en een polikliniek in Emmeloord. Alleen als het economisch haalbaar is, zouden daar ook dagbehandelingen kunnen plaatsvinden. De inkt van zijn rapport is nog nat als de specialisten van de IJsselmeerziekenhuizen zich oneens met Lodewicks conclusies verklaren. Zij zijn niet van plan hun positie ter beschikking te stellen, zoals Lodewick aanbeveelt. Het wachten is nu op een beslissing over een overname. Ondertussen lijden de ziekenhuizen wekelijks 700.000 euro verlies. Mede dankzij steun van zorgverzekeraar Achmea en van het ministerie van Volksgezondheid kunnen de ziekenhuizen het tot medio november uitzingen. Maar als er niet snel een nieuwe kapitaalinjectie komt, wacht de IJsselmeerziekenhuizen alsnog een faillissement. Dan valt het doek definitief.’

In Medisch Contact nr. 6 van 5 februari 2009 is een interview door Henk Maassen te vinden met ‘Loek Winter, zorgondernemer uit onvrede’, getiteld ‘Het kan allemaal veel efficiënter’:

‘Het liefst werkt zorgondernemer Loek Winter met bevlogen mensen die er, net als hij, zonder concessie voor gaan – dan gaat de winkel draaien. “Over een jaar of drie moet IJsselmeerziekenhuizen meer op de consument zijn gericht.”

Langs een lommerrijke laan in Bussum is in een statig pand het administratieve hart gehuisvest van de DC- en MC-groep, de zorgonderneming van Loek Winter. De ondernemer doet zelf open. Het is maandagochtend negen uur en binnen wordt al het hele weekend koortsachtig vergaderd over de herziening van het reddingsplan voor de IJsselmeerziekenhuizen.

Het eerste plan is een week eerder door de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) afgewezen – het voldeed niet aan de richtlijnen. Een paar dagen later zal Winter nog een ultimatum stellen om de betrokken partijen tot overeenstemming te brengen over een aangepast, kansrijker reddingsplan.

Loek Winter (49) was tot drie jaar geleden radioloog in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis (OLVG) in Amsterdam. Daarnaast is hij “zorgondernemer”. Uit onvrede met het “planeconomische financieringsstelsel” en “te geringe klantgerichtheid van de zorg” opende hij in 1995 in Amsterdam zijn eerste diagnostisch centrum. Dat werd een groot succes.

Momenteel bestiert hij negen diagnostische centra. Die bieden naast alle gangbare laboratoriumbepalingen ook meer specifieke diagnostiek zoals botdichtheidsmeting, scopieën, hartdiagnostiek, longfunctieonderzoek, mammografie en prenatale diagnostiek. Winter is ook directeur van de Amsterdamse privékliniek Jan van Goyen en binnenkort waarschijnlijk mede-eigenaar van twee ziekenhuizen. In totaal heeft hij dan meer dan duizend werknemers in dienst.

Heimwee naar zijn oude vak heeft hij niet. “Ondernemer ben je, radioloog word je”, zegt Winter. “Ik chargeer: je hebt ook geen plannen om man te worden. Dat ben je. Zo zit ook ondernemen in mijn bloed.” Aanvankelijk heeft hij zich als zorgondernemer vaak eenzaam gevoeld. “Ik dacht: ik lijk wel gek. Maar ja, wat is een gek? Een gek is iemand met een mening die slechts weinig mensen delen. Ik dacht dit weekend aan de criminoloog Buikhuisen. Die werd dertig jaar geleden verguisd. Nu worden zijn ideeën over de neurobiologische grondslagen van crimineel gedrag toegejuicht.”

Het verschil met Buikhuisen is dat niet alleen uw reputatie, maar ook uw geld op het spel staat.

“Dat klopt, maar als je geld hebt, is dat hetzelfde als reputatie, toch? Ik zie zelf geld niet als een issue. Als je ziet hoe ingewikkeld die onderhandelingen over de IJsselmeerziekenhuizen zijn, met al die stakeholders, dan is mijn eigen geld maar een klein deel daarvan.”

Bent u nooit bang geweest dat u kopje onder zou gaan?

“Dan huur ik toch een flatje van 600 euro en dan ga ik daar lekker zitten met vrouw en kinderen. Dat verandert mijn leven niet. Als dat wel zo zou zijn, ben ik niet goed bezig. Kennelijk is voor u het thema geld interessant; voor mij niet. De gedachte dat het ondernemers zou gaan om geld is onzin. Met deze manier van leven verdien ik veel moeilijker geld, dan toen ik nog werkte als medisch specialist. Wil ik aan de IJsselmeerziekenhuizen ooit geld verdienen, dan zijn we tien jaar verder.”

Later die week, als we elkaar weer kort spreken, is het nieuwe reddingsplan voor de IJsselmeerziekenhuizen een feit. Volgens Winter is de kapitaals- en liquiditeitssteun in het nieuwe plan “volledig afgedekt”. Het aanvankelijke reddingsplan is gewijzigd op basis van richtlijnen van de NZa. “De kosten van het sociaal plan zijn aangepast, de private partijen Achmea en ING hebben hun financieringen herzien, en ten slotte zullen specialisten een aandeel krijgen in de exploitatie. Het totaalbedrag van enige tientallen miljoenen euro is gegarandeerd. Mijn bedrijf steekt er vijf miljoen euro in, en dat is veel. Het geld is hard nodig. Zo kunnen we bijvoorbeeld snel de OK’s renoveren.”

In het vorige plan moest er in totaal 45 miljoen op tafel komen, waarvan de betrokken overheden 29,5 miljoen euro voor hun rekening namen. Naar verluidt zou dat laatste bedrag zijn verlaagd naar 18 à 20 miljoen euro. De NZa zal mogelijk deze week besluiten of het reddingsplan in de nieuwe vorm aanvaardbaar is. En minister Klink (VWS) zal de NZa verzoeken haar aanvankelijke afwijzing in heroverweging te nemen. Winter gaat ervan uit dat de NZa nu wel zal accorderen. “Er is veel vooroverleg geweest. Het moet in elk geval snel gebeuren; het bedrijf vervloeit. Ben je eenmaal het personeel kwijt, dan heb je een groot probleem.”

U wilt voor de specialisten in het ziekenhuis een soort bonus-malussysteem invoeren; u gaat ze beoordelen en afrekenen op punten als wachttijden, kosten, winst en doorlooptijd.

“Ja. Maar eigenlijk komt het neer op dit ene criterium: hoe tevreden is de consument-patiënt? Ziekenhuizen hebben een beperkt zelfreinigend vermogen, daardoor kunnen een paar disfunctionerende specialisten imagobepalend zijn. Bij de IJsselmeerziekenhuizen heb ik te maken met een handvol mensen die er bewezen een potje van hebben gemaakt. Die vliegen eruit. Over een jaar of drie moet er een meer op de consument gericht bedrijf staan: vriendelijk personeel, een restaurant dat er goed uitziet, geen wachttijden en voorzien van alle essentiële medische functies.”

U wilt met de MC-groep een keten van ziekenhuizen vormen, naar het voorbeeld van uw diagnostische centra?

“Een keten zou wel een heel mooi resultaat zijn. Maar laten we nou maar eens beginnen met één ziekenhuis.”

Er staat er anders nog één op uw lijst: het St. Jans Gasthuis in Weert. U belooft 30 miljoen euro te investeren in grootschalige renovatie van het ziekenhuis.

“Dat heeft een journalist ooit opgeschreven en dat bedrag blijft maar rondzingen. Het is geklets. Zoveel is het ziekenhuis niet eens waard. Ik zal in twee tranches in totaal 12,7 miljoen euro investeren. Maar daarvoor moet ik nog een bank vinden. Voor het overige is de zaak nagenoeg afgerond. We zijn nu bezig met de personele invulling; ik word zelf voorzitter van de raad van bestuur. Verder overweegt ook de staf te investeren.”

Winter loopt naar een flip-over en tekent vluchtig een organogram. Hij doceert: “De DC-groep runt de diagnostische centra. Dat betekent dat wij zorgen voor de marketing, de website, de contracten met zorgverzekeraars, na- en bijscholing, de personeelscontracten. Hetzelfde willen we doen met de MC-groep. Voorbeeld: de IJsselmeerziekenhuizen hebben twee en een halve klachtenfunctionaris, ik zou niet weten waarom die op termijn niet voor verscheidene ziekenhuizen de klachten zouden kunnen afwikkelen. Het kan allemaal veel efficiënter. We streven naar standaardisering van de kwaliteit. We stellen daarom formats op, zoals ze dat ook bij McDonald’s doen – maar dat is misschien een wat platte vergelijking.”

Hoe ver reikt wat u betreft marktwerking in de zorg?

“Het is de taak van de overheid cruciale medische functies goed over het land te spreiden. Vanuit de filosofie dat niet elk ziekenhuis alles moet willen doen. De overheid zorgt ook dat er kaders zijn: kwaliteitscriteria, accreditatie, diploma’s, registraties enzovoort. Maar binnen die kaders geldt: The floor is yours. Dat een zorgverzekeraar een ziekenhuis koopt, bijvoorbeeld, daar is niks mis mee. In de VS wordt een groot deel van de zorg geleverd door Health Maintenance Organizations. Ik snap de angst van politici niet. Zo werkt de restaurantketen van Van der Valk toch ook? Die hebben hun eigen melkfabrieken. Zo houden ze controle over het productieproces en verzekeren ze zich van goede en goedkope levering. We zitten met een ongelooflijk dure zorg. En met torens van bureaucratie aan de kant van de overheid en aan de kant van de marktpartijen. Ik wil waar mogelijk naar een eenvoudige infrastructuur op een eenvoudige locatie. Nu is bijvoorbeeld tandheelkundige zorg veel goedkoper dan bijvoorbeeld dermatologische zorg. Want dermatologen zitten in Nederland nog steeds in de ziekenhuizen. Die moeten daar dus uit.”

Heeft u als ondernemer last van de economische crisis?

“Ja. Het lenen van geld in de zorg wordt duurder. Het is moeilijk om bij banken financiering los te krijgen; ze schuiven nauwelijks op. Je moet meer eigen geld meenemen en meer zekerheden bieden. Maar dat heeft ook met een andere ontwikkeling te maken. In het budgetstelsel waren ziekenhuis risicoloos voor banken, nu worden ze een risicofactor. Het Waarborgfonds voor de Zorgsector had een waarborg gegeven voor de leningen die het IJsselmeerziekenhuis was aangegaan. Dat ging failliet en zo werd het fonds aangesproken. Maar mogelijk gaan er meer ziekenhuizen failliet en dan zal die waarborg niet meer worden gegeven, omdat het fonds leeg raakt. Dat betekent dat banken wel leningen zullen verstrekken, maar tegen veel minder gunstige condities.”

Wat drijft u?

“To get it done. Ik merk dat ik dingen in gang zet. Toen we in Den Haag en Rotterdam onze komst aankondigden, kwamen de ziekenhuizen in beweging en werkten hun wachtlijsten voor de diagnostiek weg. De meeste zorginstellingen draaien weliswaar gemiddeld of goed, maar aan zoiets zie je dat het nog beter kan.

Ik ben bereid mijn arm tot aan mijn oksel in de verstopte toiletpot van mijn winkel te steken. Of dat nu in mijn taakomschrijving van goedbetaalde directeur staat of niet. Die winkel moet namelijk lopen. Ik doe alles wat nodig is om te komen tot het doel. De gemiddelde ziekenhuisdirecteur zit er drie jaar en werkt vier dagen per week en heeft geen persoonlijk belang. Hij tekent offertes; ik voel wat ik doe! Mijn businessplannen zet ik gewoon op het web. Je ziet nu dus ook kopieën ontstaan, zoals het diagnostisch centrum Utrecht. Maar in die plannen zit de sleutel niet. Die zit in het concessieloos ervoor gaan. En als op die manier je winkel goed draait, kun je mensen ook goed belonen. Er zijn gelukkig mensen die wel zo denken. Ik ken advocaten die ik vrijdagavond om zeven uur kan bellen en die tot diep in de nacht doorwerken. Dokters idem dito. De goede dokters melden zich het eerst. Maar ja, als je als gemiddelde Nederlandse specialist twee of drie ton verdiend, wat is dan nog je drijfveer? Als je het allemaal lekker relaxt wil, op zondag vrij en zo, tja, ik vrees dat het dan niet werkt.”

Zijn er alweer nieuwe plannen?

Loek Winter lacht breeduit. “Nee, dit is voor mij ook even de bovenkant van wat ik aankan. Ik word hier ook moe van.”

Ook grensoverschrijdende ambities heeft Winter niet. Of het moest “dat unieke project in Ghana” zijn. Met enige trots wil hij daar nog wel iets over zeggen: “Sommige mensen geven hun geld aan Artsen zonder Grenzen. Niets mis mee, maar wij doen het anders. Op verzoek van de Ghanese overheid bouwen we het eerste diagnostische centrum in West-Afrika met zowel CT als MRI.”’

In dezelfde maand had de Volkskrant op 24 februari 2009 een portret van Loek Winter door ‘onze verslaggeefster Maud Efting’, onder de titel ‘Concessieloos voort, ook zonder applaus’:

‘Toen zorgondernemer Loek Winter (49) in 2005 het Diagnostisch Centrum in Den Haag oprichtte, had hij één belangrijke eis: er moest snel worden gewerkt. De radiologen die hij aantrok, moesten een contract ondertekenen: alle zorg moest binnen 24 uur worden geleverd.

“Maar na een tijdje begonnen die radiologen te morren”, vertelt Paul van Waes, emeritus hoogleraar radiologie en promotor van Winter. “Ze vonden het geen doen om zo hard te werken. Slavendrijverij, riepen ze. Ze wilden de termijn verlengen naar drie weken. Maar Loek zei: uitstekend, jullie kunnen terug naar het ziekenhuis, ik heb al een andere groep radiologen klaarstaan. Zo gebeurde het ook.”

Onbarmhartig

Daar is hij onbarmhartig in, zegt Van Waes. “Hij wordt niet boos, maar doet gewoon geen concessies. Hij houdt niet van zeuren achteraf. En je mag wel zeuren of je afspraken niet nakomen, maar dan heb je je eigen ontslag aangeboden. Hij schippert ook niet met de kwaliteit. Loek huurt altijd de 10 procent beste specialisten in.”

Loek Winter werd onlangs landelijk nieuws toen hij de IJsselmeerziekenhuizen kocht. Daarmee breidde hij zijn zorgimperium uit, waaraan hij sinds 1995 werkt. Inmiddels bezit Winter negen diagnostische centra, en binnenkort is hij deels eigenaar van het Sint Jans Gasthuis in Weert. Ook is hij medisch directeur van de Jan van Goyenkliniek, een privékliniek in Amsterdam.

Hij begon als arts en werkte jarenlang als radioloog in ziekenhuizen. Volgens Van Waes doet Winter dit dan ook met één reden: hij ergert zich dood aan de verspilling en de inefficiëntie die hij daar heeft gezien. Met zijn diagnostische centra zegt hij te bewijzen dat het ook anders kan. Efficiënter, goedkoper, en met betere service. “Dat is zijn ideaal”, zegt zus Jacqueline. “Daar gaat het hem om.”

Eerste kliniek

In 1995 besloot hij het dan maar zelf te gaan doen: hij richtte zijn eerste kliniek op in Amsterdam. Daar deed hij binnen 24 uur onderzoeken waar patiënten anders vaak weken op moesten wachten, zoals echo’s en röntgenonderzoeken. En het werkte. Wachtlijsten verdwenen, en na verloop van tijd maakte hij winst. “Overal waar hij wilde beginnen, werden de ziekenhuizen heel erg zenuwachtig”, zegt Van Waes. “Verdomme, Winter komt eraan, hoorde je dan.”

Een van de redenen van het succes was dat hij steeds een ziekenhuis betrok bij het opzetten van de kliniek. In dit geval was dat het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis (OLVG), waar hij werkte als radioloog. Al ging dat niet zomaar. Zo stuurde de secretaresse van de bestuursvoorzitter hem steeds weg door te zeggen dat zijn agenda te vol was. “Loek is toen heel vroeg opgestaan en gewoon voor zijn deur gaan posten”, zegt radioloog Erik-Jan Haanraadts, die ook voor Winter werkt. “Uiteindelijk bleken ze elkaars taal te spreken. Loek is ook geen gladjanus.”

Bij het opzetten van de klinieken is hij niet bang verder te gaan dan anderen. “Ik ben bereid mijn arm tot aan mijn oksel in de verstopte toiletpot van mijn winkel te steken”, zei Winter onlangs in Medisch Contact. “Of dat nu in mijn taakomschrijving van goedbetaalde directeur staat of niet.”

De straat op

Toen zijn kliniek in Rotterdam in eerste instantie niet liep, stuurde hij alle medisch specialisten zonder pardon de straat op om ieder binnen een week tien huisartsen te bezoeken en te vragen of ze patiënten wilden sturen. “Moeten wíj dat doen”, vroegen de verontwaardigde specialisten. “Ja, wie anders? Jullie zijn toch de dokters”, antwoordde Winter. Binnen drie maanden draaide hij quitte.

Winter is een echte ondernemer, zeggen zijn vrienden. “Toen hij in het OLVG ging werken als radioloog, belde hij meteen met de verzekeraar”, vertelt Jaap Maljers, met wie hij de Plexus Group oprichtte. “Hij zei: hallo, jullie gaan mijn salaris straks betalen, ik wil wel eens handen komen schudden. Bij die verzekeraar vielen de tanden uit hun hoofd van verbazing dat een radioloog met hen kwam kennismaken. Maar zo is hij.”

Loek Winter werd geboren in Voerendaal, Limburg. Zijn vader was huisarts, zijn moeder had een apotheek aan huis. Zij lieten ons voortdurend zien hoe belangrijk service is, zegt zijn zus Jacqueline, die het Diagnostisch Centrum in Maastricht leidt. “Mijn ouders stonden dag en nacht klaar voor de patiënten. Wij weten niet anders dan dat je 7 dagen per week, 24 uur per dag, beschikbaar bent.”

Het gezin telde vijf kinderen, van wie er inmiddels drie betrokken zijn bij het zorgimperium van hun broer. Hun moeder overleed toen Loek op de middelbare school zat. “Misschien is Loek daar nog gedrevener van geworden”, zegt zijn zus. “Mijn vader had geen tijd om ook nog op te letten of we ons huiswerk wel maakten.”

Jeugdvriend Ruud Keulen: “Loek is heel erg innerlijk gemotiveerd. Ook als er niet wordt geapplaudisseerd, gaat hij door.” Dat hij een lui oog heeft, waardoor hij loenst, belemmerde hem ook niet om radioloog te worden. “Met dat ene bruikbare oog heeft hij een scherpe blik”, aldus Van Waes.

Innovatief

Loek was altijd al innovatief, zegt Jacqueline. “Toen hij net zijn rijbewijs had, wilde hij een Mercedes want dat vond hij degelijke auto’s. Dus hij ging langs het ziekenhuis en vroeg of hij een afgeschreven ziekenauto kon krijgen. Reed-ie vervolgens met een ambulance door het dorp.”

Eén van Winters kenmerkende attributen is zijn telefoon. Beter gezegd: zijn twee telefoons. “Hij is 8 tot 12 uur per dag aan het bellen”, zegt investeerder Willem de Boer, die samen met Winter in de IJsselmeerziekenhuizen zit. “Die telefoons rinkelen continu. En ze rinkelen ook om half een ’s nachts. Hij loopt nu rond met een headset, dat is wel een verbetering.”

Dat bellen is niet alleen van de laatste tijd, zegt Haanraadts. “Vroeger deed hij dat ook al. Dan had hij bijvoorbeeld een patiënt die een darmonderzoek moest ondergaan. Zo’n man krijgt contrastvloeistof van achteren toegediend, en vervolgens moet hij alles uitpoepen op het toilet voor hij verder wordt onderzocht. Dat duurt 1 à 2 minuten. Maar in die 1 à 2 minuten presteerde Loek het altijd om te gaan bellen. Dan komt zo’n patiënt enigszins gestresst van het toilet af, en dan zit de arts daar te bellen.”

Desinteresse

Dat lijkt misschien desinteresse, zegt Haanraadts. “Maar dat is het niet. Loek vindt wachten gewoon zonde van de tijd. Maar hem ontgaat niets. Ik heb hem nog nooit op een medische fout kunnen betrappen. Hij krijgt gewoon heel veel in 1 minuut gestopt. Toen hij drie jaar geleden stopte als radioloog, dachten we dat we het nauwelijks zouden merken als afdeling. Maar dat viel vreselijk tegen.”

Winter laat artsen uit ziekenhuizen in deeltijd in zijn kliniek werken. Ook maakt hij hen aandeelhouder, zodat ze zich verantwoordelijk voelen. Per verrichting krijgen ze een gangbare prijs. “Het verschil is dat ze die de volgende maand al uitbetaald krijgen. Normaal zie je dat geld pas een jaar later. Hard werken levert dus meteen wat op”, zegt Van Waes. Volgens hem zou Winter voor eenderde van de normale kosten werken.

“Als hij ’s avonds een dip ziet in het aantal verrichtingen van iemand, belt hij meteen op en vraagt hij: hoe kan dat nou?”, zegt Haanraadts. “Laatst pikte hij een rekening eruit van wegwerpjassen die mensen krijgen bij een darmonderzoek met zo’n slang. Ze liggen dan in een genante positie, maar Loek laat die jassen terugsturen. Dan zegt hij: als je het goed doet, kunnen mensen hun T-shirt aanhouden. Daar heeft hij volkomen gelijk in, maar het betekent dat hij echt alle rekeningen ziet, tot op het niveau van paperclips.”

Details

In andere details laat hij het meer lopen, vindt Haanraadts. “Dat is een soort truc. Elke keer lost het zich toch op. Dan heeft-ie weer een kennis die een medisch onderzoek wil, en dan zegt hij: ik regel het. En ja, dan staat zo’n man de volgende ochtend op de stoep, en niemand weet er wat van. Hij rekent er gewoon op dat mensen het niet in het honderd laten lopen. Hij doet het dan wel weer zo charmant, met die zachte g van hem, dat je ook niet boos kunt worden.”

Zakenpartner Willem de Boer: “Loek wil dat alles gisteren al gebeurd is. Al is het wel de vraag of dat realistisch is. We zijn niet allemaal Loek Winters.” Volgens De Boer is hij inmiddels begonnen met het ontslaan van slecht functionerende specialisten in de IJsselmeerziekenhuizen. “Het liefst wil hij iets regelen waar beiden van profiteren. Hij probeert niet het onderste uit de kan te halen. Hij is er goed in om mensen iets te gunnen. Maar als iemand niet wil, kan hij heel hard en duidelijk zijn.”

AbvaKabo-bestuurder Wim van der Hoorn: “Hij is erg aanspreekbaar, maar in zo’n geval schakelt hij om. Dan zegt hij dingen als: je zult wel merken dat de wereld anders in elkaar zit.”

Krenten uit de pap

Winter krijgt vaak het verwijt de krenten uit de pap te pikken. Ook Slotervaart-directeur Aysel Erbudak, die door Winter werd verslagen in de strijd om de IJsselmeerziekenhuizen, ziet dat zo. “Mijn grote angst is dat er ondernemers in de zorg komen die puur door geld gedreven zijn. Nou, daar kun je rustig de naam Loek Winter bij zetten. Hij wordt de nachtmerrie van de overheid. Ik ben bang dat hij het ziekenhuis zo uitkleedt, dat de zorg niet meer verantwoord is. Hij denkt: zolang die patiënt niet bij mij overlijdt, vind ik het best.”

Erbudak zegt met het OLVG in een conflict verwikkeld te zijn over de Jan van Goyenkliniek, waar Winter directeur is. “Ik heb er ontzettende moeite mee dat hij zegt 3 dagen per week te werken voor 130 duizend euro, maar er niet 3 dagen per week is. En dan werkt hij op andere plekken ook nog een keer zeven dagen in de week. Ik kan er geen respect voor opbrengen.”

Maar collega’s en bekenden zeggen juist dat het bij Winter niet om geld draait. “Toen hij nog specialist was, reed hij altijd rond in een stokoude, roestige Opel Corsa zonder achterbank”, zegt Haanraadts. “Het was echt een ongelooflijk wrak, maar dat kon hem geen zak schelen. Hij deed hem ook nooit op slot. Toen we nog in opleiding waren, woonde hij in een houten vakantiehuisje met de schimmel op de muren. Maar hij zat wel in een vrijstaand huis, dat dan weer wel.”

Spot

Loek neemt zichzelf niet zo serieus, zeg opleider Van Waes. “Hij heeft altijd een lichte spot in zijn ogen.” De Opel Corsa is inmiddels wel vervangen door een Jaguar – met chauffeur – die Winter zijn “huis” noemt omdat hij 80 duizend kilometer per jaar rijdt.

Winter zelf zegt ook niets om geld te geven, en zelfs minder te verdienen dan als medisch specialist. Ook is hij niet bang het schip in te gaan. “Dan huur ik toch een flatje van 600 euro en dan ga ik daar lekker zitten met vrouw en kinderen”, zei hij onlangs in Medisch Contact. “Dat verandert mijn leven niet. Als dat wel zo zou zijn, ben ik niet goed bezig.”’

Derk Runhaar, die zich op zijn weblog voorstelt als ‘Ik ben huisarts in opleiding. Behalve medisch nieuws schrijf ik ook over innovatieve bedrijven en management’, schreef op 16 juni 2009 op ‘Gezonde Verstand. Weblog over de gezondheidszorg’ over ‘Loek Winter: zorgondernemer geneest zieke ziekenhuizen’:

‘Loek Winter zet meteen de toon als hij de collegezaal van het AMC binnenstapt. “Ik kan een politiek correct verhaal houden of ik kan de feiten noemen. Zeg het maar, wat wordt het.” Het aanwezige publiek, voornamelijk co-assistenten, kiest voor de tweede optie. En dat zullen ze weten ook.

“Stel je voelt een knobbeltje in je borst. Dan wil je graag zo snel mogelijk weten of dat kwaad kan. In het AMC moet je 4 weken wachten op een mammografie die 180 euro kost. In mijn diagnostisch centrum in Amsterdam kun je dezelfde dag terecht, krijg je meteen de uitslag en is de kostprijs 24 euro.”

Loek Winter begon zijn carrière als radioloog. De wachtlijsten en trage doorstroming stuitten hem tegen de borst. Onwil bij de zittende radiologen doet Winter besluiten om voor zichzelf te beginnen. Na 10 jaar voorbereiding richt hij in 1994 illegaal het eerste diagnostische centrum op. Inmiddels heeft Winter verschillende centra door het hele land. Maar eigenlijk wil hij bewijzen dat ook ziekenhuizen efficiënter kunnen.

Die kans doet zich voor in 2009 wanneer de IJsselmeerziekenhuizen failliet dreigen te gaan. Zelf investeert hij 5 miljoen euro in een reddingsplan, andere partijen leggen nog eens 40 miljoen bij.

“Het ziekenhuis verloor jaarlijks 10 miljoen euro en bungelde steevast onderaan de lijsten van Elsevier en het AD. Het is heel goed mogelijk dat het niet gaat lukken om de IJsselmeerziekenhuizen te redden. Misschien is het ziekenhuis te lang te ziek geweest. Hoeveel zorg je er ook in steekt, de patiënt overlijdt dan alsnog.”

Toch zou Winter geen geld investeren als hij er geen heil in zag. Het grootste voordeel vindt hij dat de ziekenhuizen in een geïsoleerde regio liggen. Want volgens hem is toegankelijkheid van de zorg het belangrijkste voor de patiënt. Dat betekent een ziekenhuis dichtbij huis, maar ook voldoende parkeerplaatsen, geen wachtlijsten en goede informatie via website en folders.

Om de IJsselmeerziekenhuizen levensvatbaar te maken moest een groot aantal dingen ingrijpend veranderen. “Het ziekenhuis had een oppervlakte van 45.000 vierkante meter en 1200 personeelsleden in dienst. Ik kan dezelfde zorg leveren met eenderde van de ruimte en tweederde van het personeel.”

Niet alleen kwantitatief grijpt Loek Winter hard in. Ook kwalitatief neemt hij maatregelen. Zo is direct bij zijn aantreden een aantal rotte appels uit de organisatie verwijderd. “Vaak blijven disfunctionerende medisch specialisten gewoon zitten. Ik heb ze gevraagd te vertrekken. In plaats van hen komen nu frisse enthousiaste specialisten.”

Prioriteit heeft op dit moment het wegwerken van de wachtlijsten. Daarvoor vraagt hij de medisch specialisten om tijdelijk ook avonden en weekends te werken. Een groot probleem bij het wegwerken van wachtlijsten zijn de operatiekamers. Die werden onlangs afgekeurd door de Inspectie en moeten vervangen worden.

“Dan krijg je een offerte van 6,1 miljoen euro voor de bouw van 4 operatiekamers. Een huis kun je laten bouwen voor 3 ton. Waarom moeten operatiekamers dan zo belachelijk veel kosten? Zo’n offerte accepteer ik niet, het is tenslotte mijn eigen geld. Dat kan ik beter investeren in parkeerplaatsen of een mooie website. Ik laat de 4 operatiekamers nu bouwen voor 3,4 miljoen. Met de chirurgen heb ik afgesproken dat in november van dit jaar de wachtlijsten voor operaties weg zijn.”

Winter ziet hierin een duidelijk voordeel van zorgondernemers boven zorgbestuurders. “Een bestuurder van een groot ziekenhuis vraagt een offerte bij een groot bedrijf, laat zich lekker fêteren en stelt weinig vragen. Een ondernemer denkt wel 3 keer na voordat hij zijn eigen geld investeert. Dat is het verschil.”

Medici hebben een natuurlijke argwaan tegen alles wat neigt naar management. Maar aan het eind van Winters’ betoog is daarvan weinig te merken bij de aanwezige co-assistenten. Hij krijgt een daverend applaus.’

Medisch Contact meldt drie maanden later, op 19 oktober 2009, op basis van het ANP, ‘Winter wil nog vier ziekenhuizen overnemen’:

‘Zorgondernemer Loek Winter wil een keten van vijf ziekenhuizen opzetten. De voormalige radioloog, die eerder dit jaar de IJsselmeerziekenhuizen in Lelystad en Emmeloord overnam, stelt dat in een interview in Het Financieele Dagblad van zaterdag.

Het kan allemaal veel efficiënter volgens zorgondernemer Loek Winter. “Uit onze analyse blijkt dat er zo’n twintig ziekenhuizen in de problemen zitten en in aanmerking komen voor overname. Ik heb daar deze week een acquisitieteam voor ingesteld.”

Het aantal van vijf is volgens de ondernemer een “bedrijfskundig optimum”. De ziekenhuizen in Lelystad en Emmeloord draaiden vorig jaar nog een verlies van bijna 11 miljoen euro, in de eerste zes maanden van dit jaar werd een resultaat van 1 miljoen euro behaald.

“Vooral bij leveranciers hebben we ruim 20 procent besparingen weten te realiseren. Niet door ze uit te knijpen, maar door de oplichters ertussenuit te halen”, aldus Winter.

De MC-groep van Winter investeerde 5 miljoen euro in een doorstart van de IJsselmeerziekenhuizen. Ook wil de ondernemer een belang nemen in het St. Jans Gasthuis in Weert.

Winter is ervan overtuigd dat ziekenhuizen goedkoper kunnen werken. “We moeten van een louter politiek stelsel naar een louter rationeel stelsel, rekening houdend met collectieve functies en het moreel kader. Dan kan je een enorme slag maken en het veel beter en goedkoper doen.”’

Op 29 oktober 2009 publiceerde De Limburger (editie Roermond/Weert) een artikel dat te vinden is op de website van Loek Winter, ‘IJsselmeerziekenhuizen: de private investeerder’, dat blijkbaar een ‘Verslag van radioprogramma “in de Rode Hoed” oktober 2009 “Nieuwe eigenaren van ziekenhuizen”’ is:

‘Marco de Vaan, voorzitter van de medische staf van wat inmiddels MC Zuiderzee heet, legt uit wat de achtergronden van de overname zijn. Het ging met de IJsselmeerziekenhuizen niet goed:

– het bestuur was aristocratisch
– er heerste een enorme vergadercultuur
– het wemelde er van de consultants
– de ene bestuurswisseling volgde op de andere

De fusie tussen de ziekenhuizen van Lelystad en Emmeloord heeft alleen maar ellende gebracht. Er was geen eenheid, want de culturen waren zeer verschillend. In Emmeloord werkten vooral vrijgevestigde artsen en de focus lag op de polder zelf. In Lelystad werkten vooral artsen in dienstverband en de focus was sterk op de Randstad gericht.

Het tweelocatiemodel dat na de fusie in stand bleef was erg kostbaar. En er kwam steeds meer concurrentie van het ziekenhuis van Zwolle en een dependance van het ziekenhuis van Sneek. Een mislukte fusie, sterke concurrentie, slecht bestuur, een passieve houding van de medische staf, een aantal disfunctionerende stafleden en een enorm financieel probleem (een tekort van 50 miljoen) waren uiteindelijk de zes factoren die zorgden voor een stevige crisis.

Overname door de MC Groep was uiteindelijk de enige optie. De MC Groep begon meteen met een stevige agenda. Ten eerste kwam er een kwaliteitsparagraaf met bindende voorwaarden ten opzichte van kwaliteit van zorg, service, relaties met huisartsen en afleggen van verantwoording. Alle specialisten moesten daarvoor tekenen. De staf werd gesaneerd.

Het management werd stevig gesaneerd: bijna alle managers zijn ontslagen en van de vele managementlagen die het ziekenhuis telde is er nog maar één over. De balans werd gesaneerd. Het ziekenhuis heeft daarbij een stevige balanssteun gekregen, omdat de IJsselmeerziekenhuizen door de minister als systeemziekenhuis worden gezien.

De sanering, zo voelde iedereen, was echt nodig. De patiënten begonnen het vertrouwen in het ziekenhuis te verliezen. Aan de factor veiligheid moest dus echt veel worden gedaan, net als aan de service en kwaliteit van zorg.

Wat nodig was, was dat het personeel zelf het goede voorbeeld gaf, een goed ICT-systeem om alles vast te leggen en vooral: een enorme cultuuromslag. Een cultuuromslag waarbij het vanzelfsprekend is dat artsen elkaar aanspreken op medische missers en er stevige sociale controle is binnen de maatschap. Voor die cultuuromslag is nog wel even tijd nodig, maar over drie jaar moet alles wel op de rails staan.

De gevolgen voor de medische specialisten waren fors
– er is een tekort aan personeel, dus de belasting is zwaar.
– alle specialisten zijn gewogen en een aantal is daarbij te licht bevonden. IFMS wordt ingevoerd voor iedereen.
– er is eindelijk zicht op de productie – en dat is voor het eerst. De specialisten kunnen nu dus zelf zien of ze aan de norm voldoen. De toekomst is: een rechtstreekse relatie tussen inkomen en afdelingsresultaat.
– de wachtlijsten worden aangepakt, want dat is de enige manier om de concurrentie met Zwolle en Sneek te winnen.
– het zorgprofiel wordt aangepast. Voor bepaalde complexe vormen van zorg (longchirurgie) is geen plaats meer.
– er komt een bonus-malussysteem voor alle specialisten, vrijgevestigd en loondienst.
– er komt een kernstaf, want 90 stafleden op 3 locaties is anders niet werkbaar.

En verder betekent de overname, zo merkt De Vaan: veel kortere lijnen en een open cultuur. Er zijn nieuwe collega’s in dienst gekomen, er is een visitatieronde begonnen en de aanbevelingen daaruit zijn openbaar voor de Raad van Bestuur en bindend voor de staf.

De conclusie van de staf is, dat de overname positief heeft gewerkt. Prestatiebekostiging stimuleert en motiveert. Wie goed werkt mag best wat meer verdienen. De relatie tussen Raad van Bestuur en staf is beter: beide werken aan hetzelfde doel. Nu zijn de prioriteiten: kwaliteitsverbetering, zwarte cijfers en iedereen met plezier naar het werk.

Het MC Zuiderzee toont aan dat de weg naar privatisering en het leveren van medische kwaliteit hand in hand kunnen gaan. Wel is duidelijk dat het zorgprofiel nu mede bepaald wordt door de wens van de investeerder om winst te maken.

Loek Winter, de investeerder die de IJsselmeerziekenhuizen uit het slop heeft getrokken, legt vervolgens graag uit wat zijn drijfveren zijn.

Hij studeerde geneeskunde in Maastricht, waar hij behoorde tot de eerste lichting studenten. Het bijzondere van de Limburgse aanpak was de multidisciplinaire, probleemgerichte methode. Die methode paste hem als een jas en hij heeft er de rest van zijn carrière aan vastgehouden. Na zijn studie richtte hij zich op ondernemen in de zorg. Hij koos daarbij voor een doelgroepenbenadering, zoals een sportmedisch centrum dat vooral in het weekend in vol bedrijf is, een fertiliteitscentrum, een diagnostisch centrum waar iedereen binnen één dag een diagnose kan krijgen.

Voor hem is het duidelijk dat de discussie over kwaliteit en financieel resultaat altijd hand in hand gaan. Bij het OLVG in Amsterdam wist hij eenvoudig miljoenen te besparen en hij zag dan ook, ondanks de financiële problemen, zeker toekomst voor de IJsselmeerziekenhuizen.

De eerste vraag die hij zich stelde was, waarom heeft dit ziekenhuis zo’n slecht imago terwijl er zulke goede artsen werken? Zijn conclusie was, als je duizend goede mensen 10 jaar lang slecht bestuurt, dan gaat het ook met goede mensen fout. Dan worden disfunctionerende artsen niet aangepakt, dan lopen de bedrijfskosten volledig uit de hand en uiteindelijk, als iedereen alles op zijn beloop laat, zijn de gevolgen desastreus.

De crisis was op een gegeven moment wel zo hoog opgelopen, dat er voldoende draagvlak was voor ingrijpen. Het heeft Winter toen wel verbaasd hoe brutaal slecht functionerende artsen kunnen zijn als je hen de wacht aanzegt. Hij verwijt de medische specialisten dat ze hun slechte collega’s veel te lang de hand boven het hoofd houden; dat vindt hij een regelrechte schande.

Gelukkig kostte het Winter uiteindelijk weinig moeite om goede nieuwe specialisten te vinden voor zijn ziekenhuis. Hij constateert dat er een groeiende groep artsen is die servicegericht denken, voor wie de patiënt voorop staat. Natuurlijk is het ook in het MC Zuiderzee zo, dat de macht uiteindelijk bij de staf ligt. Dat is niet erg, vindt Winter, maar dan moeten de incentives van de staf wel parallel lopen met die van de organisatie.

Wat Winter in het hele proces zeer getroffen heeft, is dat een ziekenhuis dat failliet dreigt te gaan op veel steun en sympathie kan rekenen, vooral van de kant van de overheid. Zorgverzekeraars en banken echter gaven geen krimp; die zeiden botweg geen reden te zien waarom ze zouden investeren in een slecht ziekenhuis.

Die boodschap wil hij de zaal wel meegeven: de tijd dat banken altijd krediet gaven is echt voorbij. Als gevolg van de combinatie van kredietcrisis en het feit dat ziekenhuizen risicodragende instellingen zijn geworden is de houding van de banken ingrijpend veranderd. De oude tijden komen nooit meer terug...

In het algemeen geeft Winter toe dat een ziekenhuis “rationeler” wordt als er aandeelhouders in het spel zijn. Zij stellen niet alleen hoge eisen aan de kwaliteit, maar ook aan het serviceniveau en de efficiency van bedrijfsvoering. Maar wel staat voor hem voorop: bezuinigen doe je in een ziekenhuis in principe alleen op managers en op de leveranciers, niet op de artsen.’

Op 1 februari 2010 meldt ‘onze verslaggeefster Carlijne Vos’ in de Volkskrant ‘Bankroet ziekenhuis Lelystad jaar na overname winstgevend’:

‘De voormalige IJsselmeerziekenhuizen zijn uit de rode cijfers. Een jaar geleden dreigde het doek te vallen voor de ziekenhuizen in Lelystad en Emmeloord, totdat de MC Groep van zorgondernemer Loek Winter zich aandiende.

De nieuwe commerciële eigenaar haalde de bezem door de verouderde ziekenhuizen, en wist het vertrouwen te winnen van het personeel. “Loek komt soms hard over, maar we hadden zo’n type bestuurder nodig. Hij is een echte aanjager”, zegt afdelingshoofd orthopedie Marijke Adrichen.

Winter zegt het eerste jaar met winst te hebben afgesloten. De omzet is vorig jaar op peil gebleven ondanks de tijdelijke sluiting van de operatiekamers. Ook had een flink aantal medisch specialisten het ziekenhuis verlaten. Het komende jaar verwacht de MC Groep de omzet te kunnen verbeteren. “Afgelopen jaar hebben we orde op zaken gesteld. Nu gaan we kijken waarin we moeten investeren”, aldus Winter.

De MC Groep heeft het afgelopen jaar gebruikt om te saneren. Na de 300 medewerkers die al waren opgestapt vanwege de onzekerheid over het naderende faillissement, werden nog eens 55 managers en een tiental medisch specialisten de laan uitgestuurd. Daarnaast is flink bespaard op de inkoop.

De aanvankelijke scepsis bij het personeel over een private investeerder is omgeslagen in vertrouwen. “Medisch specialisten keren weer terug”, zegt orthopeed Anne Jan Swieringa. Het personeel is te spreken over “de korte lijnen”.

De MC Groep werkt aan een nieuwe beloningsstructuur voor de medisch specialisten, waarin ook prestatiebekostiging wordt opgenomen. Winter wil dat “sleutelfiguren” een aandelenbelang in het ziekenhuis kunnen nemen. Daarvoor moet het wel eerst wettelijk mogelijk worden gemaakt om winst uit te kunnen keren. De overheid moet daarom haast maken met verdere liberalisering, vindt Winter. “Marktwerking is de enige rationele weg om de kosten in de zorg te kunnen beheersen.”’

Dezelfde Carlijne Vos schreef op die datum voor de Volkskrant ook het uitgebreidere ‘Brenger van hoop, efficiency en winst’, waarvan het vorige artikel blijkbaar een verkorte versie was (waarschijnlijk voor de voorpagina):

‘“Het runnen van een compleet ziekenhuis is echt wat anders dan een paar privéklinieken leiden”, waarschuwden vrienden zorgondernemer Loek Winter (50) toen hij met zijn MC Groep in februari 2009 de failliete IJsselmeerziekenhuizen overnam.

“Ze hadden gelijk”, zegt Winter nu bijna een jaar later. “Het is complexer; we moeten tot in de diepste krochten van het bedrijf doordringen om de boel hier op een rationele manier te kunnen gaan aansturen. Maar het is gelukt. We zijn al uit de rode cijfers.”

De MC Groep van Loek Winter is nu bijna een jaar eigenaar van de voormalige IJsselmeerziekenhuizen in Lelystad en Emmeloord. Na een lange periode van onzekerheid gloort er weer hoop. “Het vertrouwen komt weer terug”, zegt Caroline Sarelse, hoofd van de afdeling interne geneeskunde in MC Zuiderzee, de nieuwe naam van het ziekenhuis in Lelystad. “Toen Winter kwam dachten we: eerst zien, dan geloven. Men was beschadigd door alle onzekerheid.”

Bij orthopedisch chirurg Anne Jan Swieringa sloeg de aanvankelijke scepsis om in vertrouwen toen hij hoorde dat Winter zelf met de MC Groep 5 miljoen euro in het ziekenhuis stopte. “Toen dacht ik: dan zet ik ook mijn schouders er weer onder.” In de periode daarvoor had ook hij overwogen op te stappen. “Nu ben ik met mijn gezin hier naartoe verhuisd.”

De IJsselmeerziekenhuizen gingen eind 2008 failliet door mismanagement. Het eigen vermogen was in korte tijd verdampt en de zorg was op sommige punten al jaren ondermaats. In september van dat jaar kwam het proces in een stroomversnelling toen de sterk verouderde operatiekamers werden gesloten vanwege problemen met de luchtkwaliteit. Voor het personeel leek het doek definitief te vallen, totdat de MC Groep zich meldde als mogelijke overnamekandidaat.

Een nieuwe periode van onzekerheid brak aan toen de overheid niet bereid bleek de MC Groep financiële steun te geven. Pas toen minister Klink het ziekenhuis in Lelystad een “systeemziekenhuis” noemde dat niet mocht omvallen, klaarde de lucht op. Mét steun van de overheid – die tot aan 2014 een balanssteun toegezegd van 18 miljoen euro – en zorgverzekeraar Achmea die voor twee jaar omzet garandeerde, kon Winter in februari 2009 aan de slag.

Toen De MC Groep in februari aantrad, waren inmiddels al 300 van de ruim 1.200 medewerkers opgestapt vanwege de maandenlange onzekerheid over het voortbestaan van het ziekenhuis. Een tiental “disfunctionerende” medisch specialisten moest opstappen en 55 managers werden de laan uitgestuurd. “We wilden de handen aan het bed behouden en de mensen die ze met bureaucratie van het werk houden, ontslaan”, zegt Winter.

De belangrijkste kostenbesparing bereikte hij bij de leveranciers. Dat aantal werd teruggesnoeid van 1.400 naar 400 en bovendien werden fikse kortingen bedongen. “Vroeger kwamen hier voor één apparaat vijf leveranciers langs om met het halve ziekenhuis te praten. En dan moest iedereen het nog met elkaar eens worden. Denk maar niet dat die leveranciers na al die tijdsinspanningen nog happig waren om kortingen te geven.”

Volgens Winter valt nog veel meer te besparen op inkoop. Zo’n 20 tot 30 procent, schat hij. “Dat zet zoden aan de dijk, want 40 procent van de omzet wordt besteed aan leveranciers en materialen.”

Op de werkvloer werd de harde sanering van MC Groep aanvankelijk met argusogen gevolgd. “We waren bang dat we met een commerciële eigenaar alleen nog maar heel zakelijk moesten gaan denken”, zegt Sarelse. “Dat we alleen nog rendabele dingen mochten gaan doen en patiënten niet langer als mensen mochten zien.”

Die vrees bleek ongegrond, zeggen Sarelse en haar collega Marijke Adrichen van de afdeling orthopedie nu. “Loek komt soms hard over, maar we hadden wel zo’n type bestuurder nodig. Hij is een echte aanjager.” Maar hij is ook open en benaderbaar. “Ik loop zo bij hem binnen als er wat is”, zegt Sarelse. “Vroeger waren hier alle deuren potdicht”, aldus Adrichen.

De keuze voor een private investeerder was bewust, vertelt Klaske Boersma, klinisch chemisch analist en sinds 1995 lid van de ondernemingsraad. Ook het St Jansdal in Harderwijk had interesse getoond maar de OR zag niets in een publieke partner. “We waren bang voor een tweede Emmeloord. Dat wij een soort tweede polikliniek van Harderwijk zouden worden, zoals destijds was gebeurd met het ziekenhuis in Emmeloord na de fusie met Lelystad.”

De OR was wel gecharmeerd van een bedrijfsmatige aanpak. “Een beetje efficiënter werken, daar is niets mis mee”, zegt Boersma. De nieuw ingeslagen weg pakt goed uit. Het eerste jaar is positief afgesloten, de omzet groeit, medisch specialisten keren terug en de MC Groep werkt aan regionale allianties. “Dat moet ook wel, want we zijn te klein om alleen in deze polder te overleven”, aldus Boersma.

De MC Groep is onder meer een samenwerking aangegaan met de zelfstandige oogkliniek Zonnestraal aan de overkant van de straat. In Dronten is een gezamenlijke polikliniek opgezet met het St Jansdal uit Harderwijk.

De MC Groep van Winter heeft “de grond flink losgewoeld”, is de algehele opinie. “Nu moeten we de zwakke punten benoemen”, zegt Sarelse.

Die zijn er legio. Er is een grote achterstand in investeringen op het gebied van ict, apparatuur en opleiding van de verpleegkundigen.

Adrichen vindt de werkdruk op haar afdeling nu erg hoog. “Het is fijn dat we nu rechtstreeks rapporteren aan de directie (er zijn twee managementlagen verwijderd), maar misschien is in de toekomst wel weer een beetje meer ondersteuning nodig.”

Maar de afdelingshoofden twijfelen er niet aan dat het nieuwe bestuur gehoor geeft aan hun wensen als dat nodig is. “Als we ons verzoek maar kunnen onderbouwen.”

Winter erkent dat hij nu pas toekomt aan het bedrijf zelf. “In het begin ging alle aandacht uit naar de processen die te maken hadden met de transactie. Ik kreeg dan ook een déjà vu toen ik Victor Muller (de topman van Spyker, red.) bezig zag met de overname van Saab. De man weet nog niets van het bedrijf dat hij koopt.”’

In de jaarverantwoording 2009 van Stichting IJsselmeerziekenhuizen lees ik vanaf bladzijde 5:

‘Als onderdeel van de warme doorstart heeft de Raad van Bestuur tal van organisatorische veranderingen doorgevoerd die moeten bijdragen aan het verbeteren van de aansturing van en verantwoording afleggen over de dagelijkse bedrijfsvoering. De belangrijkste veranderingen zijn de volgende:
– Een nieuwe en tot 3 leden uitgebreide Raad van Bestuur met gescheiden taken en verantwoordelijkheden;
– Het verdwijnen van twee management lagen zodat afdelingen direct rapporteren aan en verantwoording afleggen aan de Raad van Bestuur (een platte organisatie met korte lijnen);
– Wijzigingen in het clusteren en aansturen van afdelingen;
– Een resultaatverantwoordelijke duale managementstructuur met een zakelijk en een medisch leider;
– De medisch specialisten in het ziekenhuis hebben een additionele bepaling bij het document Medische Staf ondertekend op het gebied van kwaliteit, service, productiviteit en loyaliteit. Deze bepaling heeft als doel een wezenlijke kwaliteitsverbetering door te voeren.

Onderdeel van deze paragraaf is dat een conflictbepaling zal gelden die het mogelijk maakt om de toelatingsovereenkomst of arbeidsovereenkomst van specialisten per direct te beëindigen indien onafhankelijke deskundigen hebben vastgesteld dat een specialist in strijd met de kwaliteits- en serviceparagraaf functioneert.

Een belangrijke reden om bovenstaande veranderingen door te voeren is dat de Raad van Bestuur gelooft in het concept van ondernemende ziekenhuizen met verantwoordelijke en betrokken medisch specialisten en personeelsleden. Dit resulteert in een bedrijf dat vraaggericht is in plaats van aanbodgestuurd en verder ook outputgericht is in plaats van procesgericht.

Dienstverlening dient centraal te staan en patiënten dienen een herkenbaar en verantwoord niveau van kwaliteit en service te ervaren. Het ziekenhuis dient een aantrekkelijke werkomgeving te zijn waardoor werknemers en medisch specialisten zich verbonden gaan voelen met ons ziekenhuis. Deze visie sluit aan bij de behoefte van een steeds meer eisend en mondiger wordende patiënt en de krappe arbeidsmarkt voor gekwalificeerd zorgpersoneel.

Personeel

In 2009 heeft de Raad van Bestuur afscheid genomen van een grote groep niet-functionerende specialisten en vervangen door nieuwe specialisten. De transitie is sneller gegaan dan verwacht en draagt bij aan de positieve dynamiek binnen de organisatie.

De bureaucratie is aangepakt en drastisch verminderd, onder meer door twee management lagen te schrappen. De bedrijfsvoering verspreid tussen Emmeloord en Lelystad is samengevoegd en gerationaliseerd van 125 fte’s naar 82 fte’s. In totaal zijn 50 fte’s boventallig verklaard. De mobiliteitsbeweging, in constructief en veelvuldig overleg met de individuele werknemers, de ondernemingsraad en de vakverenigingen, heeft snel kunnen ontstaan en per eind 2009 heeft 95% reeds een andere baan gevonden.

OK

De OK problematiek is onmiddellijk geadresseerd en in oktober 2009 kon de Burgemeester van Lelystad het nieuwe OK complex feestelijk openen, een complex waar wij met recht trots op mogen zijn. De IGZ heeft begin 2010 aangegeven tevreden te zijn over de voortgang en ziet en herkent de verbeteringen die over de volle breedte binnen de organisatie plaatsvinden. Wel staat de organisatie nog steeds onder verscherpt toezicht.

Financieel

Aan zorgverzekeraars zijn achterstallige financiële schulden afbetaald. Er is scherp gelet op de inkoopkosten en alle 200 grootste leveranciers zijn vriendelijk doch dringend uitgenodigd om herziene condities overeen te komen.

Simultaan zijn met alle vakgroepen en afdelingen constructieve dialogen gestart op basis van een ziekenhuiskostprijs- en exploitatiemodel teneinde inzicht in de prestaties te geven, om verbetermogelijkheden te identificeren en nieuwe doelstellingen vast te stellen. Door alle veranderingen in 2009 is het gelukt de financiële lekken te dichten en het jaar positief af te sluiten.

Samenwerkingsverbanden

Verder is de Stichting IJZ een behoorlijk aantal samenwerkingsverbanden aangegaan om ons zorgpakket effectiever aan onze klanten te kunnen aanbieden. Met het St. Jansdal ziekenhuis uit Harderwijk is in mei 2009 een gezamenlijke buitenpoli qua infrastructuur in Dronten opgezet. Wel bieden de partijen ieder afzonderlijk en in concurrentie zorg aan de bewoners van Dronten aan. Het Flevoziekenhuis uit Almere gaat een dialysecentrum binnen ons ziekenhuis opzetten, zodat deze zorg in de toekomst voor het eerst binnen Lelystad kan worden aangeboden. Met het oogziekenhuis Zonnestraal uit Hilversum is een exclusieve samenwerking aangegaan om een grote polikliniek met eigen operatiefaciliteiten te realiseren zowel in Emmeloord als in Lelystad waar het volledige pakket van oogheelkundige zorg zal worden aangeboden voor de regio, onder de regie van oogziekenhuis Zonnestraal. Het Vermoeidheidscentrum gaat in 2010 poli draaien in MC│Zuiderzee in Lelystad. Het revalidatiecentrum De Trappenberg uit Huizen is gevraagd om de regie over te nemen van de volwassen- en kinderrevalidatie in Lelystad in 2010, en aan Revalidatie Friesland is gevraagd dit te doen voor onze klanten in de Noordoostpolder. Tenslotte zijn wij in een vergevorderd stadium van samenwerking met het Zorgteam in Lelystad voor wat betreft de fysio- en ergotherapie en met Diëtheek voor wat betreft de diëtetiek. Tevens is er in 2009 een aanzet gedaan tot het starten van poliapotheek in de centrale hal van het ziekenhuis en de geplande opening is begin 2010.’

Een jaar later, op 6 juni 2011, kon zelfs ‘MC Groep realiseert positief financieel resultaat in 2010 van € 1,6 miljoen’ worden gemeld:

‘Voor het tweede achtereenvolgende jaar laat MC Groep een positief financieel resultaat zien van € 1,6 miljoen. MC Groep ligt hiermee goed op koers om eind 2013 weer een positief eigen vermogen te realiseren. “Het jaar 2010 heeft met een productiegroei van 15% laten zien dat de goede medische behandelingen ook gewaardeerd worden door de patiënten in ons verzorgingsgebied. Door samenwerking met het OLVG (Tele-IC) en de andere zorgaanbieders in ons marktgebied zijn we in staat om een steeds betere, maar ook betaalbare zorg te bieden in Lelystad, Emmeloord en Dronten”, aldus Willem de Boer, Raad van Bestuur van MC Groep. Voor het jaar 2011 verwacht MC Groep een groei van ongeveer 10% te realiseren en de ingezette positieve lijn verder door te zetten.’

In de jaarverantwoording 2010 van Stichting IJsselmeerziekenhuizen is vanaf bladzijde 5 onder meer het volgende te vinden:

‘Het jaar 2010 is voor de Stichting een goed jaar geweest waarbij we de in 2009 bereikte resultaten verder hebben verankerd en weer een stabiele ziekenhuisorganisatie zijn geworden. In het afgelopen jaar hebben wij het zorgaanbod in ons marktgebied verder uitgebreid en zijn wij er in geslaagd om in ons adherentie gebied, kwalitatief goede zorg aan te bieden. In 2010 hebben we een productiegroei laten zien van ruim 15% ten opzichte van het jaar vorig jaar. Deze productiegroei hebben we kunnen realiseren met een kleine stijging van het personeelbestand (2,2%). In 2010 hebben in totaal 810 FTE medewerkers zich ingezet voor de zorg in onze ziekenhuizen en onze buitenpoli’s.

Naast het boeken van goede resultaten op het gebied van productie en financiën is het van groot belang dat we structureel goede kwaliteit van zorg leveren. De patiënten in ons verzorgingsgebied hebben recht op een aantrekkelijke zorgomgeving die zich kenmerkt door een toegankelijke, kwalitatief goede en klantvriendelijke (service gerichte) zorg.

Personeel

In het ondernemingsplan 2010 is een ambitieuze daling opgenomen van de personele formatie. Deze daling is in 2010 niet volledig gerealiseerd. Gebleken is dat het meer tijd vraagt om de personeelsformatie te laten dalen in een periode dat ook de productie aanmerkelijk groeit. De overschrijding van de personele kosten wordt vooral veroorzaakt door de kosten van externe inhuur en hogere aantallen FTE vast personeel dan was begroot. Het terugbrengen van het aantal FTE’s en het verminderen van de externe inhuur, met behoud van kwaliteit, is in de tweede helft van 2010 een belangrijke doelstelling geweest.

Het ziekteverzuimpercentage in 2010 bedraagt 3,4% en vertoont een daling ten opzichte van het voorgaande jaar (4,3%). Het ziekteverzuimpercentage is tevens lager dan de begrootte 3,8%. In het afgelopen jaar is tevens gewerkt aan het standaardiseren van de arbeidscontracten en het professionaliseren van het personeelsplanningproces met de invoering van SP-Expert.

Kwaliteit & Veiligheid

In 2010 is er belangrijke vooruitgang geboekt op het gebied van Kwaliteit en Veiligheid. De doelstellingen voor kwaliteit en veiligheid zijn in het eerste half jaar 2010 geïmplementeerd in de planning & control cyclus. De belangrijkste indicatoren zijn per specialisme en afdeling opgenomen in het managementcontract en vormen eens per kwartaal onderdeel van de review gesprekken.

Het documentbeheer is in 2010 verankerd binnen het team Kwaliteit en Veiligheid, waar ook een doorstart met het gebruik van Mavim (protocollenbeheer) heeft plaatsgevonden. Er is een nieuw intern auditsysteem ontwikkeld en uitgetest. Er zijn twee interne audits uitgevoerd en twee semi-externe audits in samenwerking met MediRisk. De medische staf is hier nauw bij betrokken geweest en vanaf september 2010 lopen de audits conform een opgestelde auditplanning.

In 2010 hebben we de patiëntenparticipatie opgezet. Allereerst gestart in MC Dronten en hanteren daarbij de CQ index systematiek. Vanaf september 2010 vinden er ook raadplegingen plaats in MC Zuiderzee en MC Emmeloord. Daarnaast zijn er diverse kwaliteitsprojecten gerealiseerd. Voorbeelden zijn: registratie kwaliteitsindicatoren, Eerste Hart Hulp, fixatieproject, schriftelijke informatievoorziening patiënt, voorbehouden handelingen en de ontwikkeling van zorgpaden.

Financiën

Aan zorgverzekeraars zijn achterstallige schulden afbetaald. Er is wederom scherp gelet op de inkoopkosten en alle 200 grootste leveranciers zijn uitgenodigd om herziene condities overeen te komen.

Simultaan zijn met alle vakgroepen en afdelingen constructieve dialogen gestart op basis van een ziekenhuis kostprijs- en exploitatiemodel teneinde inzicht in de prestaties te geven, om verbetermogelijkheden te identificeren en nieuwe doelstellingen vast te stellen.

In het afgelopen jaar is € 7,6 miljoen geïnvesteerd in zowel de verbetering van de infrastructuur (gebouwen) als de medische apparatuur van het ziekenhuis.

Samenwerkingsverbanden

De Stichting heeft in 2009 en 2010 de volgende deelnemingen opgericht, dan wel daarin een belang genomen en is voornemens om ook in 2011 een aantal nieuwe deelnemingen te realiseren:
– BV Polikliniek Dronten (33%)
– Zonnestraal Flevoland BV (40%)
– Poliklinische Apotheek Lelystad (25%)
– South Sea Investments BV (25%)
– MC Facilitair Bedrijf BV (51%)
– Onderlinge Waarborgmaatschappij Medirisk B.A. (<5%)
In totaliteit is de waarde van de in 2009 en 2010 genomen belangen € 0,5 miljoen.

Daarnaast heeft de Stichting de revalidatie activiteiten overgedragen aan Merem/Trappenberg en is het Flevoziekenhuis op ons verzoek gestart met een Dialysecentrum in ons ziekenhuis voor patiënten uit ons verzorgingsgebied.

Verder heeft de Stichting een tweejarig contract afgesloten met de Huisartsen Coöperatie Flevoland (“HCF”) voor het verzorgen van een gedeelte van de diabeteszorg. Dit betreft chronische ketenzorg voor een groep van ongeveer 5000 patiënten.

Het ziekenhuis van de toekomst wordt steeds meer een netwerkorganisatie in plaats van een hiërarchisch aangestuurd bedrijf dat alles verzorgt. Dit betekent een andere aansturing van de organisatie.

In de visie van het bestuur van de Stichting behelst het “ziekenhuis van de toekomst” de volgende taken:
– Het verzorgen van systeemfuncties.
– Planbare zorg in de vorm van samenwerkingsverbanden met partijen die een aanwijsbare meerwaarde kunnen bieden. (Zogenaamde “Shop in de Shop”)
– Ketenzorg (samenwerking tussen met name 1e en 2e lijn)
– Het aanbieden van ondersteunende diensten zoals: bedrijfsvoering, apotheek, diagnostiek e.d.

Thema’s 2011

Binnen de bovenstaande vier gebieden zullen wij in 2011 verder werken aan het principe “Focus maal volume”. De Stichting hoeft daarbij niet altijd de operationele eindverantwoordelijkheid te hebben voor al deze taken.

De belangrijkste doelstelling voor 2011 is het verder uitbouwen van deze ontwikkeling. We willen ons verzorgingsgebied nog beter bedienen en een hoger marktaandeel realiseren. We verwachten een productiegroei van 11% te behalen. Daarbij zullen wij tevens het hoofd moeten bieden aan de opgelegde macrokorting door VWS. Hiervoor is een uitgebreid besparingsprogramma opgesteld, gericht op het verlagen van zowel de materiële kosten als personele kosten gecombineerd met een productiviteitsverbetering.’

Dat is het veelbewogen verhaal van de overname van de IJsselmeerziekenhuizen tot nu toe. Bij het faillissement van de Zonnehuizen werd dikwijls ook gerefereerd aan het faillissement van Meavita. Hoe zat dat eigenlijk? Op de website van Skipr vond ik per datum van 18 mei 2009 een uitvoerige reconstructie van de hand van Philip van de Poel, ‘De onttakeling van zorggigant Meavita’, afkomstig uit Skipr nr. 6 van juni 2009, die ik ten slotte ter verdere adstructie en lering, zodat zulke dingen niet meer voorkomen en mensen op de werkvloer de signalen bijtijds herkennen, ook hier aanbied:

‘Nu de brokken bijeen geveegd zijn, rest de vraag hoe een regionale speler als Meavita zich in korte tijd kon ontwikkelen tot een van de grootste zorgaanbieders van Nederland. Om vervolgens nog sneller in een miljoenenverslindende vrije val te raken.

“Ik denk dat we ons bij alle nieuwe ontwikkelingen en mogelijkheden steeds vaker zullen afvragen: wat wel, wat niet. Je kunt je gemakkelijk overeten aan de vrije zorgmarkt die zich aandient.” Het zijn profetische woorden die Daan van de Meeberg, dan nog directeur van de ’s Gravenhaagse Dienst Verpleging en Verzorging (GDVV), in 2002 spreekt in Den Haag Transmuraal. En passant ageert hij ook tegen “zorgcowboys” die een graantje proberen mee te pikken van de ontluikende marktwerking in de zorg.

Van de Meeberg kan dan nog niet bevroeden dat hij en zijn jarenlange bestuurlijke kompaan Theo Meuwese anno 2009 in de media als prototype “zorgcowboys” aan de kaak gesteld zullen worden.

Veelvraten

Ongeacht de vraag of de kwalificatie recht doet aan hun optreden, als bestuurlijke peetvaders van Meavita hebben beiden een groot aandeel gehad in de opkomst en ondergang van de zorggigant. Als Van de Meeberg in 2002 waarschuwt voor veelvraten in de zorg, staat Meavita al in de steigers. De samenwerking tussen GDVV Groep en Thuiszorg Den Haag is geen onlogische stap, gezien de vervagende grenzen tussen intra- en extramurale zorg. Maar het zijn ook twee organisaties met een volstrekt verschillende cultuur.

GDVV is van oorsprong een overheidsdienst die pas met de verzelfstandiging in 1996 het predicaat “gemeentelijk” verruilt voor ’s Gravenhaags. De ambtelijke wortels hebben een gezagsgetrouwe, in zichzelf gekeerde organisatie in het leven geroepen. Maar door de focus op het primaire proces soms ook een verrassend innovatieve. Met medewerkers die de boer op gaan om zorg te leveren, is het in 1997 opgerichte Thuiszorg Den Haag extroverter en ondernemender.

Het cultuurverschil blijkt duidelijk uit de laatste zelfstandige jaarverslagen. Waar GDVV zich uitput in saaie opsommingen, spreekt uit de rapportage van Thuiszorg Den Haag een grote voorliefde voor managementspeeltjes. Hele pagina’s worden gewijd aan de methode van Continu Verbeteren en de Turbomethode. “Cascaderen”, “stedelijke afstemmomenten”, “zorgreflectiebesprekingen”, “vraaggericht klantsituaties oppakken”, het is voor de thuiszorgmanagers allemaal gesneden koek.

Daarbij is Thuiszorg Den Haag met zo’n tweeduizend werknemers een stuk groter dan GDVV. Bovendien heeft Thuiszorg Den Haag dankzij de zorgvernieuwingsgelden de spaarpot flink weten te vullen. Hoewel er bij GDVV veel stil vermogen in het vastgoed zit, steekt de dikke drie miljoen eigen geld mager af bij de 37 miljoen die Thuiszorg Den Haag op de bank heeft staan. Tweede man Meuwese brengt het primaat van Thuiszorg Den Haag voor iedereen die het wil horen krachtig naar voren: “Er is veel geld, maar dat is allemaal van de thuiszorg.”

Eigen reorganisatie

Wat beide organisaties gemeen hebben, is dat ze op het moment van de fusie elk worstelen met een eigen reorganisatie. Bij GDVV ettert die reorganisatie al drie jaar door met als gevolg een torenhoog ziekteverzuim van twaalf procent. Ook bij Thuiszorg Den Haag is het geen pais en vree. Een ‘organisatiebreed herontwerp’ maakt duidelijk dat de aansturing en kostenbeheersing verre van optimaal zijn.

Geen gelukkig gesternte dus om een fusie onder te starten. Toch ziet begin 2003 Stichting Meavitagroep officieel het levenslicht. Als de fusiepartners in 2002 bij de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) aankloppen, ziet de kartelwaakhond geen beletsel. Sterker nog: volgens de NMa is er helemaal geen sprake van een concentratie in de zin van de mededingingswet, want beide organisaties blijven zelfstandig. De vraagt rijst of Meavita helemaal helder is geweest over haar strategische voornemens. In 2005 constateert de NMa in ieder geval dat er sprake is van “een verdergaande vorm van samenwerking dan gemeld in 2002”. “Op grond van de waargenomen feitelijke omstandigheden en door partijen overlegde gegevens kan worden geconcludeerd dat er sprake is van de vorming van één economische eenheid.” Met een pro forma toetsing bekrachtigt de NMa wat in wezen een voldongen feit is.

Of volledige versmelting wel of niet het doel is, het invoeren van een nieuwe organisatie wordt direct voortvarend ter hand genomen. In het licht van de lopende reorganisatie bij beide partijen wellicht te voortvarend. “Er ontstond al snel interne concurrentie tussen de twee bedrijven die de sfeer zeer onaangenaam maakte”, herinnert een medewerker zich.

Visies, concepten en campagnes

Als uitvloeisel van de nieuwe bedrijfscultuur wordt het personeel overladen met telkens nieuwe visies, concepten en campagnes. “Belevingsgerichte zorg” heeft zijn intrede nog niet gedaan of er moet worden gewerkt aan “ketenomkering” en “luisteren naar de vraag (achter de vraag)”. Ook het management krijgt het voor de kiezen: “Cross-selling en het ambassadeurschap krijgen concreet handen en voeten. We vullen het profiel van de manager aan met kernwaarden die gericht zijn op ondernemerschap.” Managers worden geacht ‘paaltjes te slaan’ en ‘de liefdevolle confrontatie’ in te passen in hun dagelijkse gedrag.

Dat het personeel het allemaal niet meer kan volgen, wordt pijnlijk duidelijk uit een rapportage van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) in 2005. “Opgevallen is dat sommige beleidsbeslissingen niet of onvoldoende doordringen op de werkvloer”, constateert de inspectie. De inspectie heeft ook een duidelijke boodschap: “De borging van kwaliteit verdient meer aandacht.”

Voetjevrijen

De alarmerende signalen van de werkvloer lijken niet tot de raad van bestuur door te dringen, in beslag genomen als ze wordt door de eigen strategische agenda. Ontelbare uren bestuurlijk overleg lekken weg naar initiatieven die weinig concreets opleveren, anders dan het snuffelen aan mogelijke fusiepartners. “Er is wat vergaderd en in restaurants gezeten”, aldus een betrokkene. De raad van bestuur spreekt liever in strategische termen over al dit voetjevrijen: “Een effectief relatienetwerk is noodzakelijk in deze veranderende wereld.”

Al zijn concrete resultaten niet direct zichtbaar, het doel is duidelijk: Meavita wil groeien. “Wij willen een partij zijn die niet te passeren is”, licht Meavita-bestuursvoorzitter Van de Meeberg de ambitie naderhand in Zorgvisie toe. Daarbij denkt Van de Meeberg niet alleen aan de klant, maar ook aan het zorgkantoor, de verzekeraars, de gemeenten én het ministerie van VWS. “Als je de grootste bent, zit je bij de staatssecretaris aan tafel en dirigeer je hoe het gaat”, schetst een betrokkene de rusteloze groeidrang.

Een ander bestuurlijk stokpaardje is innovatie en ICT. Zoals veel aanbieders maakt Meavita zich grote zorgen over de groeiende zorgvraag in combinatie met een krimpend arbeidsaanbod. Innovatie en ICT moeten in dit opzicht uitkomst bieden. Een reële inschatting van een urgent probleem, maar dadendrang wint het binnen de Meavita-top van realiteitszin.

Stille trom

Veel plannen worden ingegeven door wishfull thinking, waarbij elementaire premissen over het hoofd worden gezien. Dat blijkt al bij het opzetten van een nieuwe front office. Een externe consultant stelt vast dat het project vanwege de verschillende IT-systemen een kostbare aangelegenheid zal worden. Als bestuurder Jelle Moraal dit aan zijn medebestuurders moet meedelen, is dit voor Theo Meuwese reden om de vertrouwensvraag aan de orde te stellen. Met een collega die een dergelijk project niet van de grond krijgt, kan hij niet langer samenwerken. Van de Meeberg en de kersverse voorzitter van de raad van toezicht Loek Hermans kiezen de zijde van Meuwese, waarna Moraal met stille trom en een royale afkoopsom vertrekt. “Aan dat vertrek werd eigenlijk geen woord vuil gemaakt, op een gegeven moment was Moraal weg en dat was het dan”, herinnert een oud-medewerker zich. “Heel vreemd eigenlijk.”

Desastreuze plannen

Vreemd is op zijn minst dat het uitvoeren van deze opdracht bij Moraal ligt. ICT is van meet af aan het kindje van Van de Meeberg en Meuwese. In het veld profileert Meuwese zich gaandeweg als een heuse goeroe op het gebied van zorg-ICT. Met als slogan “high tech en high touch” vertelt hij op congressen graag over de gecombineerde kracht van mens en techniek. Collega-instellingen die nog niet “ICT-volwassen” zijn worden met enig dedain bekeken.

Het is in deze tijd dat de desastreuze plannen voor beeldtelefonie worden ontwikkeld. Eerst onder de naam het Paarse Hart, maar vanwege de ongelukkige medische associatie wordt het uiteindelijk Meavita Thuis. De implementatie wordt met een inmiddels voor Meavita typerende voortvarendheid ter hand genomen. In een mum van tijd zijn er tienduizenden exemplaren besteld. De techniek mag zich dan op het Chinese platteland bewezen hebben, in Nederland willen cliënt en personeel er niet aan.

Het geringe draagvlak verbaast sommige betrokkenen niet: “Het waren miljoenenplannen die vanaf een kladje papier werden gepresenteerd.” Innovatie is duur, weet ook de raad van bestuur. De zoektocht naar fusiepartners gaat dan ook onverdroten verder. Eind 2005 wordt een combine gesloten met De Wielborgh in Dordrecht. Het is een partner waar Meavita zich mee kan laten zien; klein maar fijn en behangen met keurmerken en prijzen. En bovendien bezig met de ontwikkeling van een woonpark voor senioren in Spanje, wat aansluit bij de steeds internationalere ambities van Meavita.

Toch kleeft er vanuit Meavita-optiek een minpuntje aan De Wielborgh. Het is niet de partner waarmee Meavita op landelijk niveau een “onpasseerbare” partij wordt.

Die partner wordt in 2006 toch gevonden. De match komt op onnavolgbare wijze tot stand. Tweede man Meuwese stapt op bij Meavita en gaat in april 2006 aan de slag als bestuursvoorzitter bij Sensire/Thuiszorg Groningen (TZG). Op zichzelf geen vreemde stap. Meuwese kent Sensire via de thuiszorg-BV die Meavita en Sensire in 2005 gezamenlijk in Leiden hebben opgezet. Bovendien delen Sensire en TZG Meuweses voorliefde voor ICT. Wel vreemd is het feit dat de overstap en een mogelijke fusie tussen Meavita en Sensire/TZG al snel door elkaar lopen. Aanvankelijk staken de stemmen onder de betrokken toezichthouders. Sommige zijn benauwd voor te snelle, premature stappen. De schaal van de organisatie is ook zonder precedent. In een klap tekent zich een organisatie af die actief is van Groningen via Arnhem tot Den Haag. Daarbij eist Meuwese ook nog eens het bestuursvoorzitterschap van de nieuw te vormen organisatie op, terwijl er binnen Meavita nog brandjes rond zijn persoon woeden. Toch worden deze plooien glad gestreken. Meuwese krijgt als voorzitter het roer in handen, Daan van de Meeberg neemt plaats op de bijrijderstoel.

Intimiderend

De rolverwisseling – bij Meavita in Den Haag was Van de Meeberg nummer een en Meuwese second in command – roept vragen op over de relatie tussen beide bestuurders. Volgens sommige insiders geeft een karakterologische schets de feitelijke rolverdeling beter weer dan papier. Gaat het over Van de Meeberg, dan klinken al snel typeringen als “aimabel” en “welbespraakt”, maar ook “kameleontisch”, “slecht in het nemen van beslissingen” en “statusgevoelig”. Meuwese is de man die op de achtergrond aan de touwtjes trekt: “imponerend” en voor wie zijn bijzondere gevoel van humor niet kan volgen “intimiderend”.

Bezien vanuit de groeiagenda van Meavita oogt de hele gang van zaken in retrospectief als een strategische meesterzet. Nog mooier wordt het als Sensire-dochter Vitras in de loop van het jaar samen gaat met CMD, waarmee het concern in Midden-Nederland een stevige voet aan de grond krijgt. Op 1 januari 2007 staat met Meavita Nederland binnen de zorgmarkt een speler op, waar – zo zal anderhalf jaar later blijken – niemand omheen kan.

Haagse herrie

Meavita Nederland wordt van meet af aan geplaagd door de Haagse herrie waar de moederorganisatie al vanaf 2003 mee worstelt. Al snel is het nieuwe hoofdkantoor in Amersfoort in de greep van kongsivorming en onderling duw- en trekwerk. Opnieuw sneuvelen er managers. De gaten worden gevuld met op dat moment al rijkelijk aanwezige externen, interimmers en adviseurs. Ook zorginhoudelijk is er geen heldere koers. Het ene moment moet de Wielborgh-visie op wonen en zorg leidend zijn, het andere moment wordt er een deal overwogen met vertegenwoordigers van het Amerikaanse Eden Concept.

Tot overmaat van ramp wordt in de loop van 2007 duidelijk dat de administratie van Meavita Den Haag steeds verder in het ongerede is geraakt. In een ultieme poging de administratieve chaos het hoofd te bieden, heeft Meavita eind 2006 een joint venture opgezet met financiële dienstverlener Accounting Plaza. De outsourcing-operatie is geen succes. Vita Plaza BV sterft in de boeken naderhand een stille dood. Als klap op de vuurpijl komen ook de kosten van het mislukte TV-Foonproject bij miljoenen tegelijk bovendrijven.

Strategische vergezichten

Het zijn deze omstandigheden die het nieuwe concern dubbel kwetsbaar maken voor de enorme prijzenslag op de thuiszorgmarkt die volgt op de invoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de bijhorende aanbestedingsprocedure. De raad van bestuur lijkt intussen te vluchten in steeds wijdsere strategische vergezichten. Typerend is de kek vormgegeven digitale brochure op de website van Meavita Nederland. “Our essentials” luidt de ronkende titel. Bij alle kleurige plaatjes, waaronder een kaartje met Meavita als de navel van Europa, vraagt de lezer zich enigszins verward af waarom een Nederlandse thuiszorgaanbieder zich zo nadrukkelijk aan een internationaal publiek zou willen voorstellen.

Een in de jaarstukken verstopt BV’tje op Bonaire maakt duidelijk hoe ver Meavita in 2007 van haar “essentials” is afgeraakt. Het is een vehikel voor een onvoldragen plan om “iets” te doen op het zonnige Caribische eiland. Terwijl de organisatie langzaam leeg bloedt, gaat topman Meuwese zelf poolshoogte nemen om dit “iets” nader te onderzoek. Het is een van zijn laatste bestuursdaden: in oktober 2007 treedt Meuwese op aandringen van de raad toezicht terug. Bij gebrek aan kandidaten neemt Van de Meeberg tijdelijk het stokje over, maar een half jaar later is ook de andere grondlegger van Meavita weg.

Astronomisch

De uitkomst van het Meavita-drama is begin dit jaar breed uitgemeten in de pers. Het is de schaal van de problemen die de ondergang van Meavita tot een nationale kwestie maakt: de zorg voor honderdduizend cliënten en het werk van twintigduizend werknemers zijn in het geding. Ook de verliezen zijn astronomisch: in het eerste jaar van haar bestaan eindigt Meavita Nederland ruim 32 miljoen euro in de min, in 2008 gaat er volgens schattingen iedere maand een miljoen euro het raam uit.

Bijna de helft van de 32 miljoen verlies in 2007 is toe te schrijven aan de gewraakte TV Foon. Om de kosten te dragen, worden de fusiepartners leeg getrokken. Sensire draagt ruim zes miljoen euro bij, TZG ruim vier miljoen en Vitras/CMD bijna twee miljoen euro. Bedenker Stichting Meavitagroep sluit de rij met 1,7 miljoen euro.

Daarmee betalen de fusiepartners een hoge prijs voor de mislukte samenwerking. De vraag is echter of dit ook niet de tol van eigen ambitie is. Weliswaar constateren de accountants in de aanloop naar de fusie dat het financieel wel snor zit bij de Meavitagroep, wie de jaarstukken leest kan vaststellen dat Meavita ook in 2006 en 2005 al stevig verlies draait. En als er al geld verdiend wordt, is dit vooral te danken aan toevallige omstandigheden als een gunstige rentestand en het vrijkomen van incidentele gelden. Dit weerhoudt Meavita er niet van om zich als een ondernemende organisatie pur sang te profileren, zo blijkt uit een credo in 2005: “Wij definiëren marktwerking in termen van kansen zien en kansen pakken.”

Het is het soort kretologie dat in de hele sector weerklank vindt, maar volgens een insider niet kan verhullen dat er een groot verschil is tussen “ondernemen” en “ondernemertje spelen”. “Wat me in die jaren in de hele branche is opgevallen, is dat al die nieuwe bestuurders glimmend van trots met elkaar een feestje maakten. Dat ging heel anders dan in het bedrijfsleven. In de zorg heb je geen eigen geld en je loopt geen risico. Je hoeft alleen maar maatschappelijk kapitaal bij elkaar leggen, je gaat zitten en je kunt fuseren. Niemand zal het toegeven, maar dan is het met de verleiding van meer status en salaris erg gemakkelijk om de ene fusie na de andere te doen.”

Dit verhaal is mede tot stand gekomen op basis van vele uren gesprek. In het belang van de betrokkenen is hun verhaal geanonimiseerd. Bestuurders Daan van de Meeberg en Theo Meuwese en de voorzitter van de raad van toezicht Loek Hermans zijn benaderd om hun verhaal te doen. Meuwese wil tot de hoorzittingen in de Tweede Kamer eind mei niet in de publiciteit treden. Van de Meeberg en Hermans hebben bij het ter perse gaan van dit verhaal niet gereageerd.

Afkoopsommen

Voor het afkopen van bestuurlijke onmin moet Meavita in de loop der jaren diep in de buidel tasten. Bestuurder Jelle Moraal krijgt in 2004 een ontslagvergoeding van 738.000 euro plus volledig jaarsalaris van 138.000 euro, hoewel hij al per 1 maart vertrekt. Topman Theo Meuwese krijgt in 2007 bijna 470.000 euro mee, plus ook een heel jaarsalaris van 190.000 euro, hoewel hij per 1 oktober uit dienst treedt. Bij zijn overstap van Meavita naar Sensire in 2006 is er voor Meuwese geen ontslagvergoeding, maar zijn laatste maandsalaris bij Meavita bedraagt 55.000 euro. Daarnaast krijgen verschillende voortijdig vertrokken directeuren bedragen in de orde van grootte van een ton. En passant maakt Meavita aanzienlijke kosten voor het inhuren van interimmers. Maarten van der Vorst staat bijna een jaar voor 55.000 euro per maand op de loonlijst.

Haagse bluf

Bij het rusteloze zoeken naar nieuwe fusiepartners bedient Meavita zich van een flinke portie Haagse bluf. De rondborstige houding aan de koffietafel valt niet overal goed. “Onder het mom van een grap werd me verteld dat ik maar beter mee kon doen, omdat ze ons anders zouden opslokken”, herinnert een V&V-bestuurder in het oosten des lands zich. “Daar sta je dan als kleine aanbieder, ik heb het er Spaans benauwd van gehad. Ik voelde ook de hete adem van mijn eigen management en raad van toezicht in de nek. Die vroegen zich hardop af of we wel strategisch genoeg vooruit keken. Maar ik had direct een vaag voorgevoel, ik dacht dat wordt veel te groot. Toch vraag je je af: wat doen wij fout dat zij zo groeien, alleen heb ik nooit begrepen waar ze al dat geld vandaan haalden.”

NPCF redt

In 2008 staat het water Meavita zo aan de lippen dat bij de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) moet bijsprongen. De NZa doet geen mededelingen over de hoogte van de gegeven liquiditeitssteun. Een tweede steunverzoek wordt in december afgewezen. Ook staatssecretaris Bussemaker houdt de hand op de knip. Dit neemt niet weg dat het ministerie van VWS zeer nauw betrokken is bij de redding van verschillende Meavita-onderdelen. Het ministerie timmert hiervoor een hoogst opmerkelijke constructie in elkaar. Een ambtelijke werkgroep stelt de statuten op van vijf stichtingen, waarop de Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie wordt benaderd om deze lege stichtingen middels een handtekening officieel op te richten. In het belang van de continuïteit van de zorg is de NPCF best bereid om vijf minuutjes werk te doen. Uiteindelijk worden twee van deze stichtingen gebruikt voor de doorstart van respectievelijk Thuiszorg Groningen en de Haagse Wijken WoonZorg (HWW).

Doorstart

“Meavita defuseert” was eind vorig jaar het nieuws dat de definitieve deconfiture van de zorggigant inluidde. Inmiddels staan alle werkmaatschappijen weer op eigen benen. Sensire, Thuiszorg Groningen, De Wielborgh en Vitras/CMD doen dat weer onder de oorspronkelijke naam. Meavita West is opgesplitst in verschillende delen. De woonzorgpoot heet sinds kort Haagse Wijk- Woonzorg (HWW). Thuiszorg Service Nederland, dochter van schoonmaakbedrijf Asito, heeft in Den Haag de huishoudelijke verzorging overgenomen. Daarmee is de situatie niet anders dan toen Thuiszorg Den Haag en GDVV hun gezamenlijke groeispurt begonnen. Met als verschil dat bijna organisaties toen over een eigen vermogen van tussen de dertig en veertig miljoen euro beschikten.’

Reputatieschade

2012-01-19T15:50:00.001+01:00

Skipr meldt vandaag ‘Zonnehuis Groep baalt van naamsverwarring’:

‘De Zonnehuis Groep in Bilthoven is ongelukkig met de naam die LSG-Rentray en Loek Winter hebben gekozen voor de doorstart van de failliete Zonnehuizen. Volgens de Zonnehuis Groep zorgt de naam stichting Continuering Zonnehuizen Groep voor verwarring en reputatieschade.

De Zonnehuis Groep is een van oorsprong protestantchristelijke netwerkorganisatie, die bestaat uit zes juridische stichtingen die actief zijn in de verzorging, verpleging en thuiszorg. Sommige van deze stichtingen voeren daadwerkelijk de naam Zonnehuis, zoals Zonnehuis Noord en Zonnehuis Amstelveen. Ondanks de naamsgelijkenis hebben zij niets te maken met de failliete Zonnehuizen, zo laat de Zonnehuis Groep in een persbericht weten. “De aantijgingen over financieel wanbeleid door het voormalige bestuur van stichting Zonnehuizen uit Zeist stralen helaas ook af op het bestuur van de Zonnehuis Groep”, aldus de Zonnehuis Groep. “Dit wordt als zeer pijnlijk ervaren en is een onjuiste voorstelling van zaken.”

Schrikken

Volgens voorzitter Marc Janssen van de Zonnehuis Groep zorgen de perikelen rond de failliete ggz-instelling voor veel onrust onder medewerkers, cliënten of vrijwilligers. “Die schrikken als ze horen dat de Zonnehuizen failliet zijn.” Ook krijgt de Zonnehuis Groep geregeld vragen van samenwerkingspartners en leveranciers.

Doorstart

Volgens Janssen dreigt de naamsverwarring nog groter te worden nu LSG-Rentray en Loek Winter onder de naam stichting Continuering Zonnehuizen Groep een doorstart maken. “Die naam lijkt natuurlijk wel heel erg op de Zonnehuis Groep”, stelt Janssen. Janssen heeft de kwestie inmiddels aangekaart bij Loek Winter in de hoop om in overleg tot een oplossing te komen.’

Het is ook verwarrend. Want het adres van het bestuursbureau van de Zonnehuisgroep is Professor Bronkhorstlaan 10 te Bilthoven. En wie komen we tegen op Prof. Bronkhorstlaan 24? Inderdaad: de Lievegoed Zorggroep. Dat is weliswaar geen Zonnehuizen, maar wél antroposofisch. Behalve de Zonnehuisgroep is er ook een Vereniging Het Zonnehuis. Op de homepage van beide organisaties lezen we inderdaad:

‘Zonnehuis Groep geen relatie met stichting Zonnehuizen uit Zeist

Op dinsdag 10 januari 2012 is bekend gemaakt dat de activiteiten van antroposofische stichting Zonnehuizen uit Zeist voortgezet worden onder de naam stichting Continuering Zonnehuizen Groep. De huidige activiteiten van volwassenenzorg Zonnehuizen worden overgenomen door een nieuw opgerichte onderneming DeSeizoenen van zorgondernemer Loek Winter. LSG-Rentray neemt de activiteiten kind- en jeugdzorg alsmede het onderwijs over.

Reputatieschade

Helaas zorgt de naamgeving van stichting Continuering Zonnehuizen Groep voor verwarring onder relaties en bewoners van de zes zelfstandige zorgorganisaties die deel uitmaken van de landelijke netwerkorganisatie Zonnehuis Groep. Dit zijn zes juridische stichtingen die zorg verlenen in verzorg- en verpleeghuishuizen alsmede thuiszorg. De vele zorglocaties (o.a. Zonnehuizen) zijn herkenbaar in hun regionaal maatschappelijk ondernemerschap en zijn financieel gezond. De aantijgingen over financieel wanbeleid door het voormalige bestuur van stichting Zonnehuizen uit Zeist straalt helaas ook af op het bestuur van de Zonnehuis Groep. Dit wordt als zeer pijnlijk ervaren en is een onjuiste voorstelling van zaken.

Bakermat

Samenwerkingsverband Zonnehuis Groep is ontstaan vanuit de bakermat van Vereniging Het Zonnehuis en deze zet zich al 90 jaar in voor waardige zorg voor kwetsbare ouderen. Zij werkt mee aan verbetering van de kwaliteit van zorg en leven door wetenschappelijk onderzoek en vernieuwende projecten in de ouderenzorg.’

De missie van de Zonnehuisgroep wordt als volgt omschreven:

‘De Zonnehuis Groep zet zich in voor mensen die door ouderdom of anderszins de regie hebben verloren en afhankelijk zijn van intensieve zorg. Door deelname in de Zonnehuis Groep worden regionale instellingen gefaciliteerd om krachtig en herkenbaar regionaal maatschappelijk ondernemerschap te kunnen voeren. Dit wordt versterkt door een gezamenlijke investering van de deelnemers in onder andere een merkenbeleid, contractsoliditeit, intervisie en innovatie. Dit alles onder het motto Meer waarde in zorg.’

Ga ik nu bij Zonnehuisgroep naar ‘Kennisnetwerk’, zie ik deze tekst:

‘De Zonnehuis Groep is een landelijk samenwerkingsverband van zorginstellingen die herkenbaar zijn in hun regionaal maatschappelijk ondernemerschap. Door het stimuleren van samenwerking en kennisuitwisseling tussen medewerkers van de verschillende zorglocaties, wordt er gewerkt aan een vitaal kennisnetwerk.’

Maar niet alleen dat, ook een filmpje over de organisatie. En wie kijkt ons daar prominent aan? ‘Tom van der Meulen. Zorgcomb. Nieuwe Maas / Voorz. Zonnehuisgroep’, volgens het onderschrift. Het moet een wat ouder filmpje zijn, want ik kom hem niet meer tegen als voorzitter van het bestuur. Ook niet meer bij Zorgcombinatie Nieuwe Maas overigens. Wel is daar sinds gisteren het bericht ‘Verwarring rondom faillissement “Zonnehuizen” in Zeist’:

‘Afgelopen maanden is het faillissement van zorginstelling Stichting Zonnehuizen in Zeist veel in het nieuws geweest. Ook binnen ZNM ontstond onrust omdat wij als “Het Zonnehuis” (ZNM) en lid van de “Zonnehuisgroep” naar buiten treden en dit door de overeenkomende namen verwarring geeft. De Zonnehuisgroep, waarbij ZNM is aangesloten, is een landelijk samenwerkingsverband van zes zelfstandige zorgorganisaties (in de ouderenzorg) die herkenbaar zijn in hun regionaal maatschappelijk ondernemerschap. Stichting Zonnehuizen in Zeist richt zich op mensen met een ontwikkelingsstoornis en heeft diverse locaties voor de doelgroepen kind, jeugd en (jong) volwassenen.

Maar Het Zonnehuis, ZNM, noch de Zonnehuisgroep hebben iets te maken met de zorginstelling Stichting Zonnehuizen in Zeist. Afgelopen week is naar buiten gekomen dat Stichting Zonnehuizen in Zeist verder zal gaan als Stichting Continuering Zonnehuizen Groep. De naam van de zorginstelling zal veranderen in “De Seizoenen”.

Nogmaals is er geen enkele verbintenis tussen ZNM en deze partijen. ZNM is een financieel gezonde organisatie die geen reorganisatie behoeft te ondergaan. Met dit bericht hopen wij de misvattingen en verwarringen rondom dit nieuws uit de wereld te hebben geholpen.’

‘Dhr. Th. van der Meulen’ komen we weer tegen als lid van de Raad van Toezicht van Antroz. Overigens vertoont hij een treffende gelijkenis met een andere Van der Meulen in de antroposofische zorg. Wat geen toeval is. Hoe klein kan de wereld zijn! Maar je moet wel de dingen uit elkaar kunnen houden. Over de Zonnehuizen (die in Zeist en elders in het land) is meer te melden. Er waren gisteren weer ‘Antwoorden van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (VWS) op vragen van het Kamerlid Leijten (SP) over het faillissement van de Stichting Zonnehuizen’:

‘Antwoorden op kamervragen van het Kamerlid Leijten (SP) over het faillissement van Stichting Zonnehuizen.
(2011Z27603)

1.
Is het correct dat Zonnehuizen failliet is verklaard? Zo ja, op welke wijze wordt de zorg gecontinueerd? 1)
1.
Op 27 december 2011 is Stichting Zonnehuizen door de rechtbank Utrecht failliet verklaard. Op 10 januari 2012 is bekend geworden dat de activiteiten van Stichting Zonnehuizen zijn overgenomen door LSG-Rentray en de Groep Winter. Deze partijen zorgen ervoor dat de zorg voor cliënten gecontinueerd wordt. De overname is vastgelegd in een overeenkomst tussen de curator enerzijds en de overnemende partijen anderzijds. Die overeenkomst is niet openbaar. Bij de beantwoording van de vragen (hieronder) baseer ik mij op uitgebrachte persberichten en op het op 29 december 2011 door de curator gepubliceerde faillissementsverslag. Dat is een zogenaamd openingsverslag dat met enige regelmaat door de curator zal worden geactualiseerd (zie www.vanvanriet.nl).

2.
Zijn er schuldeisers die beslag kunnen leggen op zorggelden die via het zorgkantoor worden verstrekt? Zo ja, hoe gaat u dit voorkomen? Zo neen, op welke wijze is de zorg gecontinueerd?
2.
Vrijwel al het geld dat een zorginstelling ontvangt is afkomstig van een zorgkantoor en/of zorgverzekeraar. Schuldeisers claimen in geval van faillissement dus bijna altijd zorggeld, dergelijke claims op zorggeld zijn niet te voorkomen.
Tijdens het faillissement was de continuïteit gegarandeerd omdat het zorgkantoor betalingen is blijven verrichten voor geleverde zorg en de curator aangegeven had de betalingen van het zorgkantoor uitsluitend aan te wenden voor de continuïteit van zorg. Schuldeisers kunnen geen beslag leggen op gelden van de overnemende partijen.

3.
Is het mogelijk dat schuldeisers geld dat bewoners en andere zorgbehoevenden van Zonnehuizen toebehoren kunnen claimen? Zo ja, op welke wijze gaat u dit voorkomen? Zo neen, op welke wijze krijgen de bewoners en andere zorgbehoevenden hun geld van de curator terug?
3.
Zie antwoord op vraag 4.

4.
Is het juist dat opgebouwde vakantie-uren van personeelsleden van Zonnehuizen vervallen, omdat hun werkgever failliet is? Zo ja, op welke wijze kunnen de personeelsleden zich – al dan niet als collectief – melden als schuldeisers? Zo neen, op welke termijn krijgen de personeelsleden hun opgebouwde vakantie-uren uitbetaald?
4.
De door de rechtbank benoemde curator is verantwoordelijk voor (eventueel) te verrichten betalingen aan schuldeisers, terugbetalingen aan bewoners en uitbetaling van opgebouwde vakantie-uren. De Faillissementswet geeft het kader waarbinnen de curator opereert. VWS heeft daarin geen rol. Op grond van de Loongarantieregeling neemt het UWV de achterstanden in de betaling van het salaris van de laatste 13 weken vóór faillissement over en de vakantiedagen en het vakantiegeld van het laatste jaar.

5.
Is het juist dat er ‘serieuze’ overnamekandidaten zijn voor onderdelen van Zonnehuizen? Zo ja, welke kandidaten zijn dat voor welke onderdelen? Bent u van mening dat zowel zorgbehoevenden en hun familie, als personeel het recht hebben te weten wie de overnamekandidaten zijn? Zo neen, waarom niet?
5.
In genoemd faillissementsverslag staat dat er ruim 40 belangstellende partijen waren. De curator heeft aangegeven dat zij met diverse partijen in overleg is getreden. Het is aan de curator om de namen van geïnteresseerde partijen al of niet openbaar te maken of mede te delen aan cliënten, personeel en/of familie. Inmiddels is er een overname, zoals u weet.

6.
Klopt de suggestie dat er toegewerkt wordt naar een overname door een partij die ook al in zicht was vóór het faillissement? Zo ja, waarom is een faillissement dan niet afgewend? Op wie wordt de schuld nu verhaald?
6.
LSG-Rentray en de Groep Winter waren, ook al voor het faillissement, in gesprek met Stichting Zonnehuizen. De curator meldt in haar faillissementsverslag: “Vanwege het feit dat een volledige overname niet mogelijk was op de termijn die de bewindvoerder voor ogen stond, terwijl de voldoening aan lopende verplichtingen niet meer integraal kon worden zekergesteld, heeft de bewindvoerder met instemming van de bestuurder de rechtbank op 27 december verzocht de surseance van betaling in te trekken en heeft de rechtbank het faillissement van de Stichting uitgesproken.” Het afwenden van een faillissement was dus niet meer mogelijk. De schuld blijft achter in de oude Stichting Zonnehuizen.

7.
Wordt werkelijk met iedere mogelijke overname partij gesproken? Hoeveel partijen hebben zich gemeld? Hoeveel zijn afgewezen?
7.
Dit is aan de curator. Zie verder het antwoord op vraag 5.

8.
Is het juist dat er een overname kandidaat is voor enkel het vastgoed? Zo ja, op welke wijze zal dit de continuïteit van de zorg garanderen? Kunt u uw antwoord toelichten?
8.
De curator is verantwoordelijk voor de afhandeling van het faillissement. Onderdeel daarvan is het voeren van gesprekken of onderhandelingen met geïnteresseerde partijen en om daarover nadere informatie te verstrekken.

9.
Klopt het dat er een “bidbook” is, waarin (verschillende delen van) Zonnehuizen wordt aangeprijsd, voor eventuele kopers? Is het juist dat zo een bidbook veel geld kost, zodat kleine geïnteresseerde partijen worden afgeschrikt door het hoge bedrag van het bidbook zelf? Wat kost het bidbook van Zonnehuizen?
9.
Er is een bidbook voor de overname van de Stichting Zonnehuizen opgesteld met daarin informatie voor geïnteresseerde partijen. Een dergelijk bidbook is eigendom van de bewindvoerder/curator en die mag een vergoeding vragen voor gebruik van het bidbook.
Het verslag van de curator zegt hierover: “Omdat de bewindvoerder/curator aan de Zorgkantoren heeft gegarandeerd dat de bevoorschotting op de productie uitsluitend zou worden aangewend voor de continuering van zorg, heeft de bewindvoerder zich genoodzaakt gezien de geïnteresseerde partijen een bijdrage te vragen voor de kosten van het samenstellen van het bidbook, nu daarvoor ook vele externe partijen zijn ingeschakeld, waaronder de bij de Stichting werkzame interimmers op de financiële afdeling. Van geïnteresseerden in een integrale overname is een bijdrage van € 10.000,00 gevraagd en ontvangen. Van partijen die geïnteresseerd waren in delen van de organisatie tot drie locaties is € 5.000,00 gevraagd en ontvangen.”

10.
Is het mogelijk, dat tegen de zin van de Centrale Cliëntenraad in, de organisatie zijn antroposofische grondslag verliest wanneer een gedeelte (of het geheel) van Zonnehuizen door iemand wordt opgekocht? Zo ja, welk belang wordt er gehecht aan de wens van de Centrale Cliëntenraad? Kunt u uw antwoord toelichten?
10.
Uit het persbericht van de overnemende partijen maak ik op dat zij de antroposofische grondslag willen behouden.

11.
Is de continuïteit van zorg voor de zorgbehoevenden op zo een wijze gewaarborgd dat zij in hun vertrouwde omgeving kunnen blijven wonen? Zo neen, op welke wijze is het (gedwongen) verhuizen van zorgbehoevenden een vorm van continuïteit en kwaliteit van zorg? Zo ja, hoe gaat u in de gaten houden of zorgbehoevenden niet tegen hun zin in verhuisd zullen worden?
11.
De overnemende partijen waarborgen de continuïteit van zorg en gaan het aanwezige onroerend goed in kaart brengen. Bij wijzigingen in de woonsituatie dient de Cliëntenraad te worden ingeschakeld en de IGZ houdt verscherpt toezicht.

12.
Bent u van mening dat de stem van de zorgbehoevenden en hun familie optimaal gehoord wordt tijdens het faillissement? Kunt u uw antwoord toelichten?
12.
De IGZ heeft geconstateerd dat sprake is van transparante informatieverstrekking door de curator en de bestuurder a.i. tijdens het faillissement, maar ook dat dat niet hetzelfde is als formele zeggenschap over de toekomst van een organisatie/locatie waar sommige patiënten al bijna hun hele leven wonen. Nu de overname een feit is dienen alle reguliere procedures weer gevolgd te worden. De IGZ let nadrukkelijk, via contact met de cliëntenraad op hun beleving.

13.
Hoe verklaart u dat al het personeel tussen vier en zes weken ontslag zal krijgen? Op welke wijze strookt u dit met de belofte dat de continuïteit en kwaliteit van de zorg gewaarborgd is? 2)
13.
De curator kan de arbeidsovereenkomst van de medewerkers opzeggen. Dat is bij Stichting Zonnehuizen ook gebeurd. Het UWV neemt de salarisbetaling over de opzegperiode van minimaal 4 en maximaal 6 weken over, de duur van de opzegperiode is afhankelijk van de lengte van het dienstverband.
Een dergelijke salarisdoorbetaling is, om voor de hand liggende redenen, van groot belang voor de continuïteit en kwaliteit van zorg. Ik heb de IGZ gevraagd de situatie bij Stichting Zonnehuizen van dag tot dag te monitoren en daarbij nadrukkelijk aangegeven daarbij ook de Cliëntenraad en de Ondernemingsraad te betrekken. De IGZ heeft kort na het bericht dat er sprake is van een overname besloten tot verscherpt toezicht, daar ben ik blij mee.

14.
Erkent u dat het juist het personeel is dat continuïteit en kwaliteit garandeert in een zorginstelling ongeacht welke eigenaar er is van een zorginstelling? Zo neen, waarom niet? Zo ja, hoe kan het dan zijn dat al het personeel ontslag krijgt?
14.
Ja, dat ben ik met u eens. Volgens de overnemende partijen krijgt het overgrote deel van de medewerkers in de directe zorg en onderwijs een nieuwe arbeidsovereenkomst aangeboden.

15.
Vindt u het terecht dat het personeel dat part noch deel heeft aan het faillissement het gelag moet betalen, omdat zij ontslagen worden en straks opnieuw moeten solliciteren voor hun oude functie? Kunt u uw antwoord toelichten?
15.
Bij een faillissement zijn er in de meeste gevallen alleen maar verliezers. Curatoren rekenen het veelal tot hun taak zoveel mogelijk ontslagen personeelsleden bij een doorstartende partij weer aan een nieuwe functie te helpen vooral als dat voor de continuïteit van de zorg nodig is. Hierboven heb ik al aangegeven dat het overgrote deel van de medewerkers in de directe zorg en onderwijs een nieuwe arbeidsovereenkomst krijgt aangeboden.

16.
Bent u bereid alles in het werk te stellen om er voor te zorgen dat het personeel van Zonnehuizen hun opgebouwde arbeidsrechten behoudt? Zo neen, waarom niet? Zo ja, hoe gaat u dat doen?
16.
Het is aan het personeel en hun vertegenwoordigers om hun belangen te behartigen. De overheid heeft daar geen rol in. Wel ben ik blij dat de overnemende partijen het overgrote deel van het primaire personeel overnemen.

17.
Vindt u dat u een goed voorbeeld stelt door Zonnehuizen failliet te laten gaan? Zo ja, vindt u ook dat het beeld dat personeel de dupe is het imago van werken in de zorg vergroot?
Kunt uw antwoord toelichten?
17.
De vraagstelling suggereert dat de overheid het faillissement van Stichting Zonnehuizen had kunnen voorkomen. Dat is niet het geval. Wat het imago van de zorg betreft wordt dat naar mijn mening ook geïllustreerd door de toewijding van de medewerkers die juist nu er hun schouders onder blijven zetten.

18.
Bent u bereid deze vragen zo snel mogelijk te beantwoorden?
18.
Ik heb geprobeerd deze vragen, gecombineerd met de aanvullende vragen van 20 december 2011 alsmede de nieuwe vragen van 12 januari 2012 zo snel mogelijk te beantwoorden.

1) http://www.zorgvisie.nl/Ondernemen/12987/Zonnehuizen-is-failliet.htm
2) Interne mail Zonnehuizen’

En dan waren er gisteren meteen ook ‘Antwoorden van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (VWS) op vragen van de Kamerleden Leijten en Van Gerven (beiden SP) over de overname van Zonnehuizen en het ontslag van medewerkers’:

‘Antwoorden op kamervragen van de Kamerleden Leijten (SP) en Van Gerven (SP) over de overname van Zonnehuizen en het ontslag van medewerkers.
(2012Z00288)

1.
Wat is uw reactie op het bericht dat het failliete Zonnehuizen wordt overgenomen en dat één derde van 1500 fte gaat verdwijnen? 1)
1.
Van dat bericht heb ik kennis genomen.

2.
Welke onderdelen van Zonnehuizen worden door welke partij overgenomen? Kunt u uw antwoord toelichten?
2.
Volgens het persbericht van LSG-Rentray en de Groep Winter nemen zij gezamenlijk alle activiteiten van Zonnehuizen over waarbij LSG-Rentray zich zal richten op de kind- en jeugdzorg en het onderwijs en de Groep Winter zich zal richten op de volwassenenzorg.

3.
Klopt het dat de ondernemer Loek Winter de winstgevende onderdelen van de Zonnehuizen overneemt en geen (mede)verantwoordelijkheid wil dragen voor de niet of minder winstgevende onderdelen? Kunt u uw antwoord toelichten?
3.
Blijkens bovengenoemd persbericht is sprake van een gezamenlijke overname van alle activiteiten. Er is sprake van gezamenlijke verantwoordelijkheid. Van geen (mede)verantwoordelijkheid voor niet of minder winstgevende onderdelen is dus geen sprake. Volledigheidshalve zij vermeld dat winstuitkering in de intramurale AWBZ verboden is.

4.
Welke en hoeveel BV’s zijn opgericht door de heer Winter en/of Rentray om een overname van Zonnehuizen mogelijk te maken? Kunt u uw antwoord toelichten?
4.
Deze vraag kan ik niet beantwoorden omdat ik niet over de daarvoor benodigde informatie beschik.

5.
Waarom heeft de Inspectie voor de Gezondheidszorg de voormalige Zonnehuizen nu onder verscherpt toezicht gesteld, en niet eerder? Kunt u uw antwoord toelichten?
5.
De IGZ hield al intensief toezicht op de Stichting Zonnehuizen. De overname van de Stichting Zonnehuizen door de LSG-Rentray en de groep Winter biedt duidelijkheid voor de continuïteit van de organisatie, maar kan – zoals elke overname – ook extra risico’s met zich meebrengen voor de kwaliteit en continuïteit van zorg. De IGZ wil de effecten van de overname nauwlettend volgen en heeft daarom voor een periode van zes maanden verscherpt toezicht ingesteld. Ik ben blij met deze extra waarborg voor de kwaliteit van zorg.

6.
Klopt het, dat het aantal van 500 voltijdsfuncties dat verdwijnt naar boven bijgesteld kan worden door de nieuwe organisatie? Hoeveel mensen komen daarmee in totaal op straat te staan?
6.
Een dergelijk aantal wordt vermeld in de media. Het precieze aantal voltijdsfuncties dat verdwijnt alsmede het aantal personen dat die voltijdsfuncties vervulde zal pas na verloop van tijd duidelijk worden. Zie ook het antwoord op de volgende vraag.

7.
Op welke manier moeten de hulp- en zorgverleners van Zonnehuizen de continuïteit en kwaliteit van zorg waarborgen, als zij niet weten waar zij aan toe zijn en hun baan wellicht op de tocht staat?
7.
Voor de periode dat het UWV de salarisbetaling overneemt worden medewerkers geacht hun werkzaamheden voort te zetten. Daarmee is voor die periode de continuïteit van zorg gewaarborgd. In de tussentijd moet duidelijk worden welke medewerkers door de overnemende partijen weer in dienst worden genomen. Overigens heb ik geen enkele aanwijzing dat medewerkers in deze voor hen moeilijke omstandigheden die verantwoordelijkheid niet nemen. Ik hoor juist dat ze hun schouders er onder zetten en daar heb ik respect voor.

8.
Hoe kunt u garanderen dat de overname van Zonnehuizen geen negatieve consequenties zal hebben voor de continuïteit en kwaliteit van de zorg wanneer honderden medewerkers ontslagen zullen worden? Kunt u uw antwoord toelichten?
8.
Zorgkantoor en IGZ houden daar (verscherpt) toezicht op.

9.
Waarom lag er een concept-brief klaar lag bij Zonnehuizen om daarin te melden dat de kwaliteit van zorg niet langer gewaarborgd kon worden?
9.
Bij de regelmatige bezoeken van de IGZ is die conceptbrief aan de orde geweest. Mede op basis van de conceptbrief heeft de IGZ besloten om na de overname verscherpt toezicht in te stellen. Blijkbaar is deze conceptbrief niet verstuurd.

10.
Was u ten tijde van het debat, gehouden op 22 december 2011, ervan op de hoogte dat er mensen ontslagen zouden worden of dat daar voornemens toe waren? Zo ja, over hoeveel ofte [moet natuurlijk FTE’s zijn, MG] werd er toen gesproken? Waarom hebt u dat niet gemeld? Kunt u uw antwoord toelichten?
10.
Ten tijde van het debat op 22 december 2011 was de surseance van betaling uitgesproken. Van (voorgenomen) ontslagen was mij toen niets bekend.

11.
Deelt u de mening dat het al dan niet in opstand komen tegen het voormalig bestuur, het faillissement en de nasleep ervan geen reden mag zijn voor ontslag? Kunt u uw antwoord toelichten?
11.
De curator heeft de arbeidsovereenkomst met alle medewerkers verbroken. Overnemende partijen beslissen welke medewerkers weer in dienst genomen worden.

12.
Op welke wijze zijn de opgebouwde arbeidsrechten van de medewerkers van Zonnehuizen gewaarborgd?
12.
Het is aan het personeel en hun vertegenwoordigers om hun belangen te behartigen. De overheid heeft daarbij geen rol. Wel ben ik blij dat de overnemende partijen het overgrote deel van het primaire personeel overnemen.

13.
Bent u bereid al het mogelijke te doen om de banen van de medewerkers van Zonnehuizen te behouden, en ervoor te zorgen dat hun eisenpakket, met 5 eisen die overhandigd zijn aan de curator, wordt ingewilligd? Kunt u uw antwoord toelichten?
13.
Ik hoop dat de medewerkers die niet bij de overnemende partijen aan de slag kunnen elders snel weer aan het werk kunnen. VWS heeft daarbij geen rol.

14.
Zijn de Cliëntenraad Volwassenenzorg Zonnehuizen en andere cliëntenraden om advies gevraagd, conform het medezeggenschapsrecht? Zo nee, waarom niet?
14.
Op mijn verzoek onderhoudt de IGZ nauw contact met de cliëntenraden omdat ik vind dat hun stem van belang is. De IGZ bericht mij dat er sprake is van transparante informatieverstrekking door de curator en de bestuurder a.i. aan de cliëntenraden.

15.
Waarom wordt de overname aan de cliëntenraad gepresenteerd als een feit, terwijl hij er wettelijk nog een advies over dient uit te brengen? Kunt u uw antwoord toelichten?
15.
Zie mijn antwoord op vraag 14.

16.
Wie neemt de verantwoordelijkheid voor het onderwijs bij Zonnehuizen voor zijn rekening? Kunt u uw antwoord toelichten?
16.
LSG-Rentray heeft de onderwijs activiteiten overgenomen.

17.
Wanneer zal de onzekerheid en onduidelijkheid voor alle betrokkenen, van medewerkers tot bewoners en hun naasten, voorbij zijn, en wat gaat u doen om dat te bespoedigen?
17.
Ik hoop dat die onzekerheid niet lang meer zal duren. Dat is afhankelijk van de voortgang van de besluitvorming van overnemende partijen.

18.
Kunt u garanderen dat de overname geen negatieve consequenties zal hebben voor de continuïteit en kwaliteit van het onderwijs? Kunt u uw antwoord toelichten?
18.
Door de overname van de onderwijsactiviteiten door LSG-Rentray is sprake van continuïteit van het onderwijs. Het bevoegd gezag van de school (wat dus LSG- Rentray is) is verantwoordelijk voor de continuïteit van het onderwijs. De onderwijsinspectie houdt daar toezicht op.

19.
Is er nog de inzet om de miljoenen euro’s, die zijn verdwenen onder het voormalig bestuur en Raad van Toezicht, terug te krijgen? Zo ja, op welke manier? Zo nee, waarom niet?
19.
Er is een procedure gestart om de voormalige bestuurder en raad van toezicht aansprakelijk te stellen.

20.
Bent u voornemens een diepgravend onderzoek te starten naar de rollen van alle betrokken (interim) bestuurders die met het faillissement van Zonnehuizen en de overname te maken hebben? Kunt u uw antwoord toelichten?
20.
Eerder al zegde ik toe onderzoek te doen naar de manier waarop onder andere de externe toezichthouders in deze casus hun rol vervuld hebben. Ook de curator doet onderzoek naar de oorzaken van het faillissement.

21.
Welke betrokkenheid heeft u, of uw ministerie, gehad bij de overname? Kunt u uw antwoord toelichten?
21.
Mijn ministerie, noch ikzelf, zijn betrokken geweest bij deze overname. Het Waarborgfonds voor de Zorgsector (WFZ) heeft namens VWS, samen met de banken, deelgenomen aan besprekingen met overnemende partijen en de curator. Dat vloeide voort uit het feit dat Stichting Zonnehuizen beschikt over rijksgegarandeerde leningen. Eerder informeerde ik u daar al over. Het WFZ heeft ervoor gewaakt dat de rijksgarantie misbruikt werd om kosten of risico’s van banken, geïnteresseerde partijen en/of curator af te wentelen op de staat en daarmee op de collectieve middelen.

22.
Klopt het dat men de hypotheek financieel niet rond krijgt, maar dat men dit in de komende 2 jaar wel wil proberen?
22.
Ik heb begrepen dat LSG-Rentray en de Groep Winter alleen de activiteiten van Stichting Zonnehuizen overnemen. Het vastgoed blijft in de boedel van de oude Stichting Zonnehuizen. Geprobeerd wordt in de komende tijd een oplossing te vinden voor de financiering van het onroerend goed.

23.
Wat is de rol van Triodos Bank geweest in deze? Kunt u uw antwoord toelichten?
23.
Daarover heb ik geen informatie.

24.
Hoe ziet de huurconstructie eruit die nu is afgesproken?
24.
De inhoud van de overeenkomst over het vastgoed tussen curator, banken en overnemende partijen is niet openbaar. Zie verder het antwoord op vraag 22.

25.
Wilt u deze vragen beantwoorden in de week van 17 januari aanstaande, zodat de Kamer de antwoorden heeft voor er een nieuw debat wordt gevoerd?
25.
Ja.

1) http://www.rtvutrecht.nl/nieuws/414467/overname-zonnehuizen-vele-honderden-ontslagen.html’

Overigens had De Stentor, alert als altijd, gisteravond hieruit al een artikel van de hand van Anne Boer samengesteld, getiteld ‘Zorggeld Zonnehuizen naar schuldeisers’. De vakbond CNV Publieke Zaak voegde hier vandaag aan toe ‘Zonnehuizen: actie ja of nee?’

‘CNV Publieke Zaak wil weten of haar leden die werken bij Zonnehuizen bereid zijn actie te voeren.

De nieuwe eigenaren van Zonnehuizen, LSG-Rentray en groep Winters, hebben aangegeven dat ze niet veel eisen van de bonden kunnen overnemen, omdat daar geen geld voor is. Wel is duidelijk geworden dat er minder mensen dan gepland ontslagen worden.

De bonden willen zo snel mogelijk een sociale paragraaf opstellen waarmee de overgang van de medewerkers naar de nieuwe eigenaren geregeld wordt. Er moeten goede (financiële) afspraken komen voor de medewerkers die moeten vertrekken én voor de medewerkers die blijven. Verder zijn de bonden geen voorstander van selectie of sollicitatie op de eigen functie. Het personeel van Zonnehuizen krijgt op 24 januari bericht over hun plaatsing of eventueel aangezegd ontslag.

Actievoeren?

CNV Publieke Zaak beraad zich op acties maar wil, voor die te organiseren, van de leden weten of die bereid zijn actie te voeren. De andere bonden zijn gevraagd te wachten met het organiseren van acties tot duidelijk is wat de leden van CNV Publieke Zaak willen.

Werkt u bij Zonnehuizen? Geef dan uiterlijk maandagochtend 23 januari via onderstaand formulier aan of u wel of niet bereid bent in actie te komen. De actie is bedoeld om de LSG-Rentray en groep Winters onder druk te zetten goede afspraken te maken.’

Ik heb nog heel ander nieuws. Afkomstig van het Biojournaal van afgelopen maandag 16 januari, geschreven door Lenneke Schot, ‘Udea wordt dit jaar totaalleverancier en wil naar zestig EkoPlaza’s’:

‘Udea kijkt zeer tevreden terug op het jaar 2011. Ook voor 2012 staat veel op de planning. Udea wordt nog vóór de zomer compleet totaalleverancier. Een ander doel is de opening van de zestigste EkoPlaza voor het einde van het jaar.

Het afgelopen jaar was een bewogen jaar, met veel veranderingen. “De hele omschakeling van de winkelformule is ons zeker niet tegengevallen. Daarnaast hebben we ons actie-promotieprogramma gewijzigd, is ons kassasysteem op de schop gegaan en is het DKW-assortiment fors uitgebreid”, vertelt commercieel directeur Erik-Jan van den Brink.

Hij is erg tevreden over de groei van het aantal winkels en de uitbreiding van het DKW-assortiment. “En we hebben de marges en de omzet in de winkels zelfs boven verwachting kunnen verbeteren. De winkeliers hebben veel waardering voor de open prijscalculatie. Dit geldt ook voor de dynamiek in de samenwerking.” Erik-Jan geeft aan dat er inmiddels 350 klanten wekelijks droge kruidenierswaren bij Udea bestellen. “Dat aantal groeit nog steeds. Daarenboven melden klanten dat ze minder out of stock hebben en minder personeelskosten omdat de handel er ’s ochtends al staat.”

Hij erkent dat er consumenten weg zijn gegaan. “Er zijn veel merken weggestreept, iets waar niet iedereen blij mee was. Maar dit aantal lijkt enorm mee te vallen. En sommigen blijken slechts voor korte tijd een uitstapje naar een andere winkel te hebben gemaakt. Onze prijs-kwaliteitverhouding geeft dan toch de doorslag. Want de klanten die vol met ons assortiment werken, hebben een behoorlijk groeiend klantenaantal en dat is bij veel winkels al jaren een probleem.”

Kassasysteem

Zevenentwintig EkoPlaza's zijn vorig jaar overgegaan op het nieuwe kassasysteem, evenals een aantal franchisers. “Dit systeem gaat ons echt verder helpen. Het bespaart de winkeliers veel tijd. Zo worden de prijzen en schapkaartjes van de groenten centraal aangestuurd. De implementatie ging niet overal even vlekkeloos, maar we zijn nu verder dan ooit en gaan komend jaar nog een paar mooie aanpassingen doorvoeren die tijd gaan besparen in de winkels.”

EkoPlazaformule 2.0

De EkoPlazaformule is in 2011 vernieuwd. Erik-Jan geeft aan dat de reacties hierop erg goed zijn. “De nieuwe EkoPlaza’s in Bilthoven, Apeldoorn, Rotterdam en Groningen doen het prima. De winkeliers zijn er heel blij mee.” In februari opent de vijftigste EkoPlaza. Leeuwarden en Delft openen dan op dezelfde dag. “Vóór het eind van het jaar hopen we ook de zestigste te openen. De formule groeit echt door.”

Totaalleverancier

De doelstelling op de korte termijn is om eind maart daadwerkelijk totaalleverancier te zijn. Udea is met diverse producenten in overleg en gaat nog een paar lijnen aan het assortiment toevoegen. “Na de BioVak willen we hier nog mooie stappen in gaan maken. Daarmee zijn we ook voor de grote groep zelfstandige winkeliers in het land een hele interessante partner geworden.”’

De BioVak in Zwolle is vandaag aan zijn tweede en laatste dag bezig. Ik schreef er zaterdag in ‘Voedselketting’ over. Daar is ook, getuige hetzelfde Biojournaal eergisteren, ‘Wessanen Benelux aanwezig op BioVak 2012’:

‘Wessanen Benelux, de grootste leverancier van biologische voeding in de Benelux, is ook dit jaar aanwezig op de grootste biologische vakbeurs van Nederland. Wessanen Benelux is te vinden op standnummer B.74.

Volledige presentatie

Bezoekers kunnen tijdens de beurs kennismaken met alle bedrijfsonderdelen van Wessanen Benelux. Vanzelfsprekend is er in de stand veel aandacht voor de franchiseformules GooodyFooods en Natuurwinkel. Ook kunnen bezoekers kennismaken met het ruime versaanbod van Kroon Biologische Verswaren. Natuurlijk maken proeverijen deel uit van de presentaties. Eigen merken als Ekoland, LunaeTerra en De Rit zijn in de schappresentatie opgenomen. Ook het BIO-schap, onlangs succesvol geïntroduceerd in tientallen supermarkten, presenteert zich in de stand.

Volop in beweging

Jeremy Deacon, algemeen directeur Wessanen Benelux, licht toe: “De biologische markt ontwikkelt zich sterk. Wessanen Benelux ontwikkelt mee en blijft zoeken naar mogelijkheden om biologische voeding voor iedereen beschikbaar te maken. Dat doen we inmiddels op allerlei manieren en met passende assortimentssamenstellingen voor iedere doelgroep. Wij zijn ervan overtuigd dat de verschillende formules en distributiekanalen elkaar versterken. Hierdoor kan iedere ondernemer die met ons samenwerkt, profiteren van de aanhoudende groei van de markt voor biologische voeding. De BioVak is bij uitstek de gelegenheid om hierover met elkaar van gedachten te wisselen en elkaar te inspireren om die groei verder te versterken. Daarom ontmoeten wij iedereen graag op onze stand.”’

Hoofdvestiging

2012-01-17T11:04:00.004+01:00

Zoals intussen bijna gebruikelijk, beginnen we de dag met CNV Publieke Zaak. Die laat namelijk net weten ‘Mogelijk minder ontslagen Zonnehuizen’:

‘Op maandag 16 januari is er een gesprek geweest tussen de vakbonden en de nieuwe eigenaren van zorginstelling Zonnehuizen. De nieuwe eigenaren hebben aangegeven dat er waarschijnlijk minder mensen worden ontslagen dan eerst de bedoeling was.

In eerste instantie was er sprake van dat van de 1500 FTE’s 1025 FTE’s mee zouden kunnen naar de nieuwe organisatie. In het gesprek met de bonden hebben de nieuwe eigenaren, Rentray en Winter, aangegeven dat er waarschijnlijk toch meer mensen mee moeten naar de nieuwe organisatie. “Volgens de eigenaren is er toch meer personeel nodig”, zegt CNV Publieke Zaak bestuurder Karin Kasper.

In het overleg is ook afgesproken dat er een document komt met afspraken die de nieuwe eigenaren en de bonden maken. Rentray en Winter hebben aangegeven graag met de bonden te willen samenwerken, maar dat er ook sprake is van tijdsdruk.’

Nu hadden we gisteravond wederom Klik Nieuws uit De Maas Driehoek, ook een oude bekende, die meldde ‘Bronlaak hoofdvestiging DeSeizoenen’:

‘Bronlaak in Oploo wordt de hoofdvestiging van DeSeizoenen, de nieuwe antroposofische instelling voor volwassenenzorg die is afgesplitst van de failliete zorggroep Zonnehuizen.

Dat maakte zorgondernemer Loek Winter, topman van DeSeizoenen, zaterdag bekend tijdens bijeenkomsten voor medewerkers en bewoners van Bronlaak. “Het is de grootste vestiging binnen onze groep en Oploo ligt het centraal binnen onze zes vestigingen in Oost- en Zuid-Nederland”, licht Winter toe.

100 dagen

Loek Winter heeft 100 dagen uitgetrokken om het “heel zieke bedrijf” om te bouwen tot de nieuwe, gezonde onderneming DeSeizoenen. “De antroposofie spreekt me aan, maar het financieel plaatje moet kloppen. En dat was hier niet het geval.” Hij wil een revitalisering doorvoeren en streeft daarbij naar enkele procenten rendement per jaar.

Winter, die samen met Philipp Jan Flach en Peter Lesselink de directie vormt van DeSeizoenen, wil de zorg voor de 500 volwassenen op de vestigingen (Olst, Loenen, Zutphen, Oploo, Eindhoven en Heerlen) de komende jaren versterken en uitbreiden.

De directie liet zaterdag weten dat het aantal ontslagen bij Bronlaak beperkt zal blijven. “De mensen die bewoners verzorgen, hebben niets te vrezen.” Ontslagen vallen er vooral bij de ondersteunende diensten. Voor de invulling van noodzakelijk geachte ondersteunende functies werden afgelopen weekend al sollicitatiegesprekken gehouden. “Dat wil ik voor 1 februari rond hebben”, aldus de directeur.

Afbouwen

Winter streeft naar een afgeslankte en sobere organisatie. “Kosten die niet bijdragen aan de zorg, gaan wij afbouwen”, aldus Winter. Naast een afgeslankt management noemt hij beëindiging van te dure contracten (leveranciers) en het afstoten van ‘onnutte’ gebouwen. De woon- en werkgebouwen zullen worden geïnspecteerd. “Ik wil weten of er verbouwingen nodig zijn, want ze moeten wel aan de eisen voldoen.” Voor het gebruik van het vastgoed heeft Winter een tweejarig huurovereenkomst gesloten met de banken.’

De Gelderlander kwam gistermiddag al met dit nieuws:

‘Tevens wordt 24 januari duidelijk welke werknemers, die rond nieuwjaar allemaal ontslag kregen aangezegd, een nieuw contract krijgen. Hoeveel arbeidsplaatsen het nieuwe hoofdkantoor bij Bronlaak oplevert is nog niet duidelijk. Ook niet of nieuwbouw nodig is.’

En Karin Kaspar zelf twitterde gisteravond:

‘KarinKasperHilt KarinKasper
Nieuwe eigenaren zonnehuizen en vakbonden willen afspraken op papier zetten. Morgen avond krijg ik een voorstel.#cnv
13 uur geleden’

Update 18.35 uur:

Vanmiddag verscheen een artikel van Robbie Kammeijer in ‘De Nieuwsbode Zeist’, ‘Personeel Zonnehuizen nog in onzekerheid’:

‘“Er zal eerder twintig procent dan dertig procent van het totaal aantal banen bij Zonnehuizen geschrapt worden.” Dat zegt Mariëtte Vos-Lambooy, namens zorggroep LSG-Rentray de nieuwe directeur van het jeugd- en onderwijsgedeelte van Zonnehuizen.

Vos-Lambooy van LSG-Rentray kan nog niet zeggen hoeveel werknemers op straat komen te staan. “Het enige dat duidelijk is, is dat het om personeel gaat dat niet betrokken is bij de directe zorgverlening”, zegt zij. De personeelsleden krijgen uiterlijk volgende week dinsdag bericht of zij wel of niet hun baan behouden. Vorige week werd bekend dat LSG-Rentray de jeugdzorg en het onderwijs van de failliete stichting Zonnehuizen overneemt. De Seizoenen, een nieuw opgerichte onderneming van zorgondernemer Loek Winter, wordt de nieuwe eigenaar van de volwassenenzorg.

Overuren

Het personeel dat LSG-Rentray van Zonnehuizen overneemt zal hetzelfde contract aangeboden krijgen dat zij tot op heden hadden, aldus Vos-Lambooy. Alle overuren die de werknemers hebben opgebouwd dreigen echter verloren te gaan, zo werd vrijdag duidelijk op een informatiebijeenkomst voor het personeel. “Medewerkers die deze overuren uitbetaald willen zien, moeten zich bij de curator melden als schuldeiser”, aldus een van de werknemers. Vos-Lambooy wilde hier geen uitspraak over doen.

Positief

Verschillende medewerkers, die alleen anoniem hun mening kwijt willen, zeggen positief gestemd te zijn na de informatiebijeenkomst. Bij de bijeenkomst was onder andere bestuursvoorzitter Frank Candel van LSG-Rentray aanwezig. “Ik kreeg een goed gevoel van zijn verhaal”, vertelt een van de medewerkers. “Dat LSG-Rentray de antroposofie wil bewaken stemt mij tevreden.”

Diefstal

Volgens verschillende medewerkers zullen er de komende tijd een aantal zaken verbeterd moeten worden. Een medewerker vertelt dat door het faillissement ook geld van jonge cliënten is verdwenen. “Ik ervaar dit als diefstal van de jongeren”, zegt hij.

Voogdij

Een aantal jonge cliënten is door de rechter onder toezicht gesteld. Dat gebeurt als de ouders van de jongeren bijvoorbeeld drugs gebruiken, zelf een verstandelijke handicap hebben of hun kind hebben misbruikt. De jongeren die onder toezicht gesteld zijn krijgen maandelijks geld van de voogdijstichting. Met dat geld wordt onder andere kleding voor de jongeren gekocht en worden kampen betaald. Enkele jongeren hadden volgens de medewerker inmiddels enkele honderden euro’s gespaard. Omdat het geld op rekening van de stichting Zonnehuizen stond, is het door het faillissement van de stichting verdwenen. “Had het geld niet op een andere rekening moeten staan?” vraagt de medewerker zich af.

Twitter

Om aandacht te vragen voor deze situatie plaatste een werknemer oproepjes op “Twitter” om schoenen voor cliënten te doneren. “Help, dringend op zoek naar schoenen maat 47 voor jongen van Zonnehuizen”, schrijft hij. “Zowel stevige als nette schoenen zijn welkom.” Een andere medewerker vroeg via Twitter om oordoppen en werkhandschoenen. “Wie wil ons dit schenken?”

Schrijnende gevallen

Directeur Mariëtte Vos-Lambooy wil niet reageren op de mogelijke verdwijning van het geld van de jongeren. Wel zegt ze inmiddels op de hoogte te zijn van “schrijnende gevallen”. “Ik ben pas een week aanwezig in het hoofdkantoor, daardoor kampen we nog met een informatieachterstand.” Op dit moment voert het bestuur van LSG-Rentray gesprekken met medewerkers om alle problemen bij de zorginstelling te inventariseren.

Uit de gesprekken moet ook blijken wat de stappen zullen zijn die het nieuwe bestuur zal nemen om orde op zaken te stellen.’

Vanochtend kwam Klik Nieuws De Maas Driehoek, behalve het hierboven al weergegevene, ook met ‘Oud-bestuurders Zonnehuizen wacht juridische procedure’:

‘Het ziet er naar uit dat er een juridische procedure wordt ingezet tegen de in juni 2011 weggezonden voormalige bestuurder en de eveneens vertrokken toezichthouders van het failliete Zonnehuizen.

Interimbestuurder Charles Laurey, die na het vertrek van de vorige bestuurder zeven maanden aan het roer stond van Zonnehuizen, heeft de weggestuurde verantwoordelijken schriftelijk een aantal vragen voorgelegd, maar nog geen antwoord ontvangen. “Ik heb me erover verbaasd hoe het mogelijk is dat 2009 met 500.000 euro in de plus werd afgesloten en een jaar later met een verlies van 18 miljoen euro.” Laurey zegt overigens geen enkele aanwijzing van malversatie te hebben gevonden. “Wel stel ik vast dat het bedrijf in 2010 en 2011 niet ‘in control’ is geweest.” Uit het faillissementsverslag blijkt dat in 2010 een omzet van 86,9 miljoen euro werd gerealiseerd. In faillissementsverslag staat ook dat Zonnehuizen voor 62,2 miljoen euro in de schuld staat bij vijf banken en verzekeraars.

Procedure

Mochten de antwoorden van de voormalige bestuurder en toezichthouders op Laureys vragen toch komen, dan is de zaak in zijn ogen “niet in een paar weken opgelost”.

Volgens Marie-José Cools, de curator die het failliete Zonnehuizen onder bracht bij Loek Winter en LSG-Rentray, ligt het voor de hand dat zij als curator namens de gezamenlijke schuldeisers gaat optreden. “Mijn eerste taak was het om de organisatie in veilige handen te brengen. Vanaf nu ga ik uitzoeken hoe het zover is gekomen.” Dat kan teruggaan naar de beweegredenen die ten grondslag lagen aan de fusies die tot Zonnehuizen leidde. Of de oud-bestuurder en toezichthouder hoofdelijk verantwoordelijk kunnen worden gesteld voor het financieel echec, dat is volgens Cools de vraag. “Maar mogelijk was de organisatie hier wel tegen verzekerd.” Als het tot een procedure komt, dan wordt het langjarige kwestie, dat staat volgens de curator wel vast.’

Hierbij past ook het artikel vorige week woensdag 11 januari in NRC Handelsblad door redacteur Antoinette Reerink (niet online), ‘Zonnehuizen in zee met private partij’:

‘De gisteren bekend geworden redding van de failliete antroposofische zorginstelling Zonnehuizen in Zeist is voor de cliënten een zegen, maar voor circa 700 werknemers een ramp.

Alle 3.000 gehandicapten en probleemjongeren behouden hun zorg, maar een derde van het personeel moet op zoek naar ander werk.

Zorgondernemer Loek Winter en jeugdinstelling LSG-Rentray kondigden gisteren aan samen het op 27 december failliet verklaarde Zonnehuizen (20 vestigingen) in zijn geheel over te nemen.

Er waren zestig overnamekandidaten, maar deze twee partijen wisten een overeenkomst te sluiten met de curator, de banken en zorgverzekeraars. De private investeerder Winter krijgt de zorg voor volwassenen, LSG-Rentray ontfermt zich over de vestigingen waar vastgelopen kinderen hulp krijgen.

Het is voor het eerst dat de overheid nauwelijks meer bereid bleek om een zorginstelling in nood te redden. Volksgezondheid koos ervoor Zonnehuizen failliet te laten gaan en dat was een trendbreuk. Het ministerie wil geen herhaling van de geldverslindende drama’s bij thuiszorggigant Meavita en de IJsselmeerziekenhuizen.

De nieuwe eigenaren van Zonnehuizen nemen vooralsnog alleen de zorg over. Winter zegt desgevraagd dat het gezamenlijke overnamebedrag daarvoor waarschijnlijk op circa 15 miljoen euro uitkomt. LSG-Rentray en Winter garanderen het behoud van het antroposofische karakter van de zorg.

De banken accepteerden niet hun bod op de 159 gebouwen en landerijen van Zonnehuizen, waarop een schuld rust van 60 miljoen euro. Wat er met het vastgoed gebeurt moet binnen twee jaar duidelijk worden. Voor bewoners van Zonnehuizen is het dus nog onduidelijk of hun verblijf op termijn gegarandeerd is.

Loek Winter is een zorgondernemer die naar winst streeft. Hij verzamelt zorginstellingen in de problemen. Zo nam hij in 2008 ook de failliete IJsselmeerziekenhuizen over, voor 5 miljoen euro. Hij saneert ze en probeert ze weer rendabel te maken.

Op de vraag of hij wel verstand heeft van zorg voor verstandelijk gehandicapten, zegt Winter: “Complexer dan ziekenhuizen kan het niet zijn.”

De Inspectie voor de Gezondheidszorg is er niet gerust op en heeft Zonnehuizen onder verscherpt toezicht gesteld. Nu veel werknemers weggaan moet de Inspectie controleren of de zorg wel op peil blijft.

Afgelopen voorjaar werd bekend dat Zonnehuizen een verlies had opgelopen van 20 miljoen euro door fouten van het bestuur. Na verschillende fusies had de top de controle over de organisatie (omzet ruim 90 miljoen euro) verloeren. De huidige interim-bestuurder Charles Laurey stelt de ex-bestuurders, onder wie voorzitter Frank Broekhuizen, aansprakelijk. Die procedure loopt.

Laurey was zelf bestuursvoorzitter van Meavita dat in 2009 failliet ging. Hij is de eerste zorgbestuurder die persoonlijk aansprakelijk werd gesteld, samen met zijn toenmalige medebestuurders, onder wie toezichthouder en oud-VVD-minister Loek Hermans.

De Ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam onderzoekt nog of Laurey Meavita destijds slecht heeft bestuurd. Luidt het antwoord ja, moet hij waarschijnlijk een schadeclaim betalen.

Claim van ex-baas?

Frank Broekhuizen, voormalig bestuursvoorzitter van Zonnehuizen onder wiens leiding de zorginstelling op een faillissement afstevende, is een van de schuldeisers van Zonnehuizen. “Als hij het lef heeft zich bij de curator te melden?”, klinkt het nu onder verontwaardigde werknemers.

Broekhuizen sloot een “vaststellingsovereenkomst” met Zonnehuizen voordat hij, na kritiek op zijn bestuur, opstapte. Volgens ingewijden kan hij daarom bij de curator een jaarsalaris, van ruim twee ton opeisen.

“Broekhuizen heeft een vordering op de boedel”, bevestigt interim-bestuurder Charles Laurey. “Hij zal zelf bij de curator moeten aankloppen.” Verwacht Laurey dat? “Iedereen moet zijn eigen afweging maken. Ik weet niet wat ik zelf zou doen.”’