Antroposofie in de pers

Bedoeld is: antroposofie in de media. Maar ook: in de verdrukking. Want antroposofie is niet eenvoudig te grijpen en te begrijpen. Dat geeft snel een vertekend beeld. In deze weblog wil ik ruimte geven om antroposofie, zoals zij in de media verschijnt, op haar merites te beoordelen. Vanuit een positieve instelling. Maar niet kritiekloos.

zaterdag 9 mei 2015

Strandjutten

Er zijn weer nieuwe berichten geplaatst door maandblad Motief op de website van de Antroposofische Vereniging. Meest recent is ‘Promotie “De antroposofische orde”’ op woensdag 6 mei:
‘Vrijdagmiddag 8 mei vindt aan de Vrije Universiteit in Amsterdam de promotie plaats van Janine Verdonk, waar ze haar proefschrift, met de titel De antroposofische orde: Religieus individualisme, gemeenschapsleven en maatschappelijke participatie in de antroposofische beweging in Nederland, zal verdedigen.

Opvallend is dat antroposofie onder religie wordt geschaard. Dat gebeurde ook al bij de promotie van Katharina Brandt op 27 november 2014 aan de faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap van de Rijksuniversiteit Groningen. Brandts proefschrift handelde over Marie Steiner: ihr emanzipativer Lebensentwurf und ihre Verbindung mit Rudolf Steiner vor dem Hintergrund des Modells der Kameradschaftsehe. Antroposofie werd hierbij betiteld als “religieuze stroming”. Het lijkt erop dat antroposofie aan een universiteit anders niet op een wetenschappelijke manier is te benaderen.

De centrale vraag in het promotieonderzoek van Janine Verdonk luidt: “Hoe gaat ‘religieus individualisme’, zoals antroposofen dat beleven en praktiseren, samen met maatschappelijke betrokkenheid, gemeenschapsleven en moraliteit?” Het betreft de tegenstelling tussen individualisme en een sterk ontwikkeld gemeenschapsleven.

In de aankondiging laat de Faculteit der Sociale Wetenschappen op de website van de VU verder weten:

“Tot op heden is er weinig sociaalwetenschappelijk onderzoek gedaan naar antroposofen in Nederland. Verdonk geeft inzage in de antroposofische cultuur. Ze laat zien hoe het huidige antroposofische spreken, denken en handelen gegrond is in de tijd waarin de antroposofische beweging is ontstaan, de roerige periode rond het jaar 1900. ‘De late 19e eeuw was een tijd waarin mensen naarstig op zoek waren naar nieuwe modellen om de sterk veranderde sociale werkelijkheid te begrijpen. De antroposofie was zo’n model,’ vertelt Verdonk. De titel van de dissertatie, ‘De antroposofische orde’, heeft betrekking op deze manier van spreken, denken, en handelen van antroposofen en op de uit het verleden voortkomende structuur achter dit spreken.”

Janine Verdonk werkt sinds 2007 als studieloopbaanbegeleider en studieadviseur aan de Vrije Universiteit. Zij heeft daar culturele antropologie/niet-westerse sociologie gestudeerd, eerder deed zij de sociale academie in Culemborg. Ook was zij werkzaam als docent levensbeschouwing in het voortgezet onderwijs.

De VU vermeldt verder: “Verdonk is twintig jaar betrokken geweest bij de antroposofische beweging: eerst als moeder van Vrije Schoolleerlingen, daarna als onderzoeker. Voor haar onderzoek heeft ze bijeenkomsten van de beweging bijgewoond, meegedaan aan oefeningen en praktijken, antroposofen geïnterviewd en literatuuronderzoek gedaan.”

Inderdaad werkte zij enkele jaren geleden mee met het toenmalige Informatie- en Studiecentrum voor Antroposofie in Haarlem, waar zij in de voorbereidingsgroep zat.

Het proefschrift zal eerdaags in een handelseditie, onder de titel “De antroposofische orde, Geestverwanten van Rudolf Steiner in Nederland”, verschijnen bij de VU Uitgeverij.’
De promotie heeft dus gisteren plaatsgevonden; ik maakte er al melding van in ‘Geestverwanten’ op 24 april. Een eerder bericht verzorgd vanuit Motief was ‘De Reehorst en Triodos Bank’ op maandag 4 mei:
‘Landgoed De Reehorst in Driebergen is van oudsher verbonden met de antroposofische beweging in Nederland. Het werd destijds in 1972 aangekocht voor huisvesting van de Vrije Hogeschool en andere antroposofische initiatieven.

Inmiddels is er veel veranderd. De Vrije Hogeschool is naar Utrecht verhuisd. Triodos Bank is de nieuwe eigenaar van het landgoed. Dit wordt gedocumenteerd door de website “Triodos Bank op De Reehorst. Over onze nieuwe huisvesting”:

“Triodos Bank groeit hard en zoekt naar uitbreidingsmogelijkheden voor haar huisvesting. In december 2011 heeft Triodos Bank het landgoed De Reehorst voorwaardelijk aangekocht met als doel daar Triodos Bank Nederland en Triodos Investment Management te vestigen. Tevens heeft Triodos Bank een revitalisering van het landgoed voor ogen. De aankoop wordt definitief als de benodigde vergunningen voor de bouw van het geplande kantoorgebouw zijn verkregen. De bank streeft er naar om haar zeer duurzame kantoor in 2018 op te leveren.”

De bouw moet najaar 2016 beginnen, het proces daartoe, inclusief het maken van een definitief ontwerp, is op de website te volgen. Op 18 mei organiseert Triodos een informatiebijeenkomst op De Reehorst. In het gedeelte over “gebruikers” wordt uitgelegd dat de bank “een nieuwe noodzakelijke economische pijler onder het landgoed” vormt.

“Op dit moment vervult het landgoed meerdere functies. Er worden congressen en bijeenkomsten georganiseerd in cultuur- en congrescentrum Antropia. Studenten kregen tot voor kort onderwijs op de Bernard Lievegoed University. Enkele kunstenaars hebben hun atelier op het landgoed. De onderzoekers van het Louis Bolk Instituut doen er hun onderzoek ter bevordering van duurzame landbouw, voeding en gezondheid. Verder is er een zorgboerderij en zijn er meerdere kleine stichtingen en ondernemingen op het landgoed gevestigd. Naast al die activiteiten gebruiken meerdere verenigingen en instellingen het terrein voor onder andere evenementen en festiviteiten en genieten wandelaars er van de natuur en de rust.”

Bij de “veelgestelde vragen” staat ook: “Is Triodos Bank van plan de ‘antroposofische’ achtergrond van het landgoed te handhaven?” Met als antwoord: “Triodos Bank is geen antroposofische bank, maar respecteert wel de historie van het landgoed.”

Op de vraag “Zullen de huidige gebouwen op het landgoed gesloopt worden?” wordt geantwoord: “Het is onze intentie om de huidige gebouwen op het landgoed te behouden. Alleen de twee houten bungalows zullen moeten wijken, omdat we op deze locatie het nieuwe kantoorgebouw willen realiseren.’

Op de vraag “Waarom is gekozen voor landgoed De Reehorst?” worden verschillende argumenten gegeven, waaronder ook dit: “Landgoed De Reehorst heeft uiteindelijk de voorkeur gekregen, ook vanuit de gedachte dat op dit landgoed Triodos Bank is opgericht”.’
Ik heb er hier over bericht in Werkelijkheid’ op donderdag 30 april. Verder is er op de website van de Antroposofische Vereniging op 1 mei een uitnodiging geplaatst voor de ‘Algemene ledenvergadering 2015’:
‘Het bestuur van de Antroposofische Vereniging in Nederland nodigt alle leden van harte uit om aan de jaarvergadering deel te nemen op vrijdagavond 29 mei en zaterdag 30 mei in het Ionagebouw te Driebergen.

De jaarvergadering zal zoals eerder gebruikelijk was bestaan uit twee delen. Op vrijdagavond gedenken wij de gestorven leden in een afzonderlijk deel van de jaarvergadering. Wij staan stil bij de vrienden die door de poort van de dood gingen. Hun namen en enkele van hun biografieën worden omlijst door euritmie en muziek, waarmee wij ook gevoelsmatig dichterbij bij hen kunnen zijn. De euritmie is op een gedicht (Chor der Toten van Conrad Ferdinand Meyer), op een “gesprek” van Christus en Michaël en ten slotte op de Proloog uit het Johannes Evangelie. Daar omheen klinkt muziek. Wij hopen met het herstellen van dit stukje traditie de werkelijkheid van onze verbinding met de overledenen meer recht te doen. Bij dit onderdeel zijn ook familieleden van de overledenen als gast welkom.

Op de jaarvergadering staan naast de gebruikelijke terugblik op het werkjaar (2014) en de vooruitblik op de initiatieven en aantal beleidsvoornemens centraal. Een belangrijk punt is (en blijft) dat in de vereniging de leden voor elkaar zichtbaar zijn. Wij willen dat weer vormgeven (zoals op de Grondsteenconferentie afgelopen januari) met enkele miniaturen van leden, zodat u een beeld heeft van wat in en om de vereniging beweegt. Dit zal plaatsvinden in het middaggedeelte op zaterdag, waarna in gespreksgroepen gelegenheid zal zijn met elkaar over deze en andere initiatieven uit te wisselen en de gevonden inspiratie nog eens met elkaar plenair te delen.

Met de opening en doorheen het gehele programma willen wij de jaarvergadering in het teken stellen van onze Grondsteen en het Jaarthema zoals dat in de Allgemeine Anthroposophische Gesellschaft van 27 tot 29 maart 2015 in het Goetheanum aangenomen is. De Grondsteen blijft ons permanente oriëntatiepunt. Met het internationale jaarthema: Ich erkennet sich – im Lichte michaelischer Weltverbundenheit voegen wij ons in een wereldwijde werkrichting in, waarover op de vergadering nader zal worden ingegaan. Wij geven alvast de spreuk mee, die in de voorbereiding voor de jaarvergadering in het Goetheanum werd gegeven (van Rudolf Steiner aan Elisabeth Vreede):

“Erkennt der Mensch sich selbst:
Wird ihm das Selbst zur Welt;
Erkennt der Mensch die Welt:
Wird ihm die Welt zum Selbst.”

Het verslag, meer zakelijke mededelingen, maar ook beleidsmatig doorzicht is onderwerp van het ochtendprogramma. U krijgt van alle bestuursleden een korte blik in hun activiteiten en het financiële jaarverslag wordt door de penningmeester behandeld, waarop zoals gebruikelijk een decharge al worden gevraagd. Een nieuw lid van de kascommissie, Peter Kapenga, wordt aan de leden voorgesteld.

Ook in dit programma op zaterdag hebben de euritmie en de muziek in zowel het ochtend- als middagprogramma hun plaats. Wij zijn verheugd ook dit jaar weer goede kunst te kunnen tonen. Het volledige programma treft u hierna aan.

De officiële stukken voor de jaarvergadering kunt u kort voor de jaarvergadering hier online inzien.

Aanmelden

U wordt verzocht zich aan te melden voor het deelnemen aan de jaarvergadering. Dat kan via het formulier hieronder of bij het secretariaat via het adres: Boslaan 15, 3701 CH, Zeist.

Het is daarbij mogelijk u in te tekenen voor de lunch op zaterdag à € 17,50. De lunchbonnen zijn op zaterdagmorgen bij de receptie in het Ionagebouw vanaf 9.15 uur af te halen. Overigens bent u natuurlijk geheel vrij in deze keuze: er is ook een ruimte waar u uw zelf meegebrachte lunch kunt nuttigen, waar u gebruik kunt maken van o.a. koffie, thee en soep.

Uw aanmelding voor de lunch ontvangen wij graag uiterlijk donderdag 21 mei a.s. om 15.00 uur. De toegang tot de ledenvergadering op zaterdag 30 mei is alleen mogelijk op vertoon van uw roze ledenkaart.

Wij zien uit naar uw komst en delen graag met u de vruchten van het afgelopen jaar en inspiratie voor de komende tijd!

Het bestuur: Jaap Sijmons, Pim Blomaard, Andreas Reigersman, Auke van der Meij, Clarine van Lookeren Campagne, Rik ten Cate, Fanina van Nuffelen, Stephan Jordan’
Op donderdag 30 april had ik ook een bericht vanuit Texel over strandjutten. Daar is de dag daarna een vervolg op gekomen, door dezelfde Jeroen van Hattum in de Texelse Courant, met ‘Leerlingen in actie voor MyBeach’:
‘Zo’n zestig leerlingen van groep 6,7 en 8 van Vrije School Stella Maris in Den Burg hebben donderdagochtend het strand bij Paal 15 opgeruimd.

Voordat ze begonnen, kregen de kinderen in het strandpaviljoen uitleg over MyBeach, het project om het strand schoon te houden. “Iedereen ligt graag op een mooi stukje strand of wil pronken met prachtige strandfoto’s”, aldus een van de begeleiders. “Er blijft echter altijd veel rommel achter, waait weg of spoelt aan. My Beach wil iedereen ervan bewust maken dat je door het strand op te ruimen kunt bijdragen aan een stukje duurzaamheid van de stranden en de Noordzee.” De kinderen kregen ook mee dat rondzwervend plastic een gevaar vormt voor dieren in en om de zee.

Vanaf paal 15 gingen de kinderen daarna in twee groepen in noordelijke en zuidelijke richting om te ruimen. Dat werd begeleid door een medewerker van Zandbank die bijhield wat er allemaal werd gevonden. Volgens een juf van de school waren de kinderen verbaasd over het vele plastic dat aangespoeld was. “Maar ook over de visnetten en de stukken drijfhout.” Na de telling werd nog een “Ren-je-rot” spel gespeeld. Volgens een van de leerlingen was het een leuk spel met allemaal vragen over het strand.’
Op 7 februari had ik het in ‘Mismatch’ voor het laatst over Andreas Burnier. De eerder voor eind 2014 aangekondigde biografie bleek toen uitgesteld tot mei. Ik was al een tijdje heel benieuwd naar de verschijning van deze publicatie. Maar ‘Andreas Burnier, metselaar van de wereld’ door Elisabeth Lockhorn is opnieuw uitgesteld. Die staat nu voor een prijs van € 29,99 aangekondigd voor augustus 2015. Hetzelfde geldt overigens voor ‘Ruiter in de wolken. Joodse essays 1989-2002’ van Andreas Burnier:
‘€ 34,99
Paperback
480 blz.
ISBN 9789045029146
augustus 2015

Na decennia van spirituele omzwervingen kwam Andreas Burnier in de laatste jaren van haar leven eindelijk thuis in het jodendom. Tussen 1989 en haar onverwachte dood in 2002 verkende zij het enorme terrein van Joodse literatuur vanaf de Oudheid tot nu. Dit leidde tot een stroom van artikelen, lezingen, cursussen en essays. Ruiter in de wolken bevat een selectie uit deze essays en artikelen, waarin zij met haar geheel eigen stem en stijl haar ideeën uiteenzet over onder andere Joodse ethiek, de relatie tussen jodendom en christendom, Joodse mystiek, leven en dood, en – toch weer – het verleden dat nooit voorbij was.’
Ik wil weer eens de aandacht vestigen op ‘De grote Rudolf Steiner Citatensite. Meer dan 1000 citaten en fragmenten uit het werk van de grote visionair, denker en hervormer Rudolf Steiner’, van Ridzerd van Dijk. Onvermoeibaar gaat hij voort de mooiste teksten van Steiner samen te stellen en om niet aan het publiek beschikbaar te stellen. Ik werd de afgelopen week getroffen door zeer relevante en actuele citaten, die ik hier graag wil laten volgen. Ik begin met ‘Weten en geloven’, geplaatst op 05/05/2015, en ga vervolgens steeds een dag terug:
‘Er zijn tegenwoordig zeer veel mensen, die gewoon naar wat ze gehoord hebben, in goed vertrouwen de antroposofie aannemen. Maar waarom doen ze dat dan? Waarom zijn er juist zulke mensen in grote aantallen, die in goed vertrouwen de antroposofie opnemen? Ziet u, onder hen zijn de meesten in een zeer bepaalde richting aangelegde religieuze naturen, en zonder dat ze eigenlijk er aanspraak op maken, de dingen meteen tot op de bodem te begrijpen, volgen ze de antroposofie, omdat ze een zekere religieuze ductus in de hele instelling (Duits: Führung), zou ik willen zeggen, van de antroposofische aangelegenheden bespeuren. Het is een soort religieus gevoel, een religieuze gestemdheid, dat vandaag de dag talrijke mensen tot de antroposofie brengt, die niet in de positie zijn de antroposofie zo te doorzien, zoals de botanicus de plantkunde doorziet; en dat wordt immers hier eigenlijk vereist. Men houdt er gewoonlijk niet veel rekening mee, dat met betrekking tot wat ik hier bedoel, de antroposofie toch anders is dan de andere, de uiterlijke, de meer natuurwetenschappelijke wetenschappen. De natuurwetenschappelijke wetenschap is toch feitelijk zo, dat men kan zeggen: als zij de mensen geheel in beslag neemt, dan zal ze daadwerkelijk gevaarlijk zijn voor het geloven, zij zal het geloof beïnvloeden. Het gaat er niet enkel om, dat de wetenschap voor iemand ongemakkelijk is, maar dat men ze ervaart als iets, wat het geheim van het geloven eenvoudigweg stoort. Maar men zal in de praktische behandeling (van deze vraag) vinden, dat men daar bovenuit komt, dat het om een anders geaarde wetenschap gaat, zoals het bij de antroposofie het geval is, zodat inderdaad talrijke mensen eenvoudig de wijze waarop antroposofie optreedt, als een bestendige (Duits: durchgehenden) religieuze ondersteuning beleven. Hoewel ze niet, zoals ik altijd zeg, religievormend wil optreden, wordt toch gevoeld, dat zij zich in een richting beweegt, waarin juist het religieuze gevoel ook meegaan kan. Zo zou dus eigenlijk juist dit idee, dat het weten het geloven doodt – waarvoor ik veel begrip heb –, herzien moeten worden ten opzichte van de antroposofie.

Bron: Rudolf Steiner – GA 343a – Vorträge und Kurse über christlich-religiöses Wirken II – Dornach, 28 september 1921 (bladzijde 92-93)


Men denkt, dat als iemand eenmaal helderziende is, dat hij dan alles weet
Geplaatst op 04/05/2015

Op het gebied, dat men in de ware zin van het woord occultisme noemt, op dit gebied is het onderzoek zeer moeilijk en gecompliceerd. Nietwaar, het is al zo dat als u iemand, die goed gezonde ogen heeft, laten we zeggen naar een landstreek in Zwitserland stuurt, en hij gaat dan op een hoge berg staan en hij komt terug, dan zal hij u een beschrijving geven, die met de feiten overeenkomt. Maar u kunt zich heel goed voorstellen, dat als hij een tweede keer naar deze streek gaat en weer dezelfde berg opstijgt, misschien wat hoger, dan zal hij wat hij dan ziet vanuit een ander gezichtspunt beschrijven. En men zal door de beschrijving vanuit verschillende gezichtspunten een steeds vollediger, een steeds zuiverder beeld van het berglandschap krijgen. Men gelooft nu, dat als iemand eenmaal helderziende is geworden, dat hij dan alles weet. Zo eenvoudig is de zaak niet. Hier, in de geestelijke wereld, gaat het ook altijd om het stuk voor stuk onderzoeken. En ook bij dingen die zorgvuldig zijn onderzocht, vindt men steeds weer nieuwe en nieuwe zaken.

Bron: Rudolf Steiner – GA 140 – Okkulte Untersuchungen über das Leben zwischen Tod und neuer Geburt – Hannover 18 november 1912 (bladzijde 46)


Wij behoren tot een heel andere mensensoort
Geplaatst op 02/05/2015

Niet diegenen zijn de ware geestelijke onderzoekers, die vanuit een zekere hoogmoed of uit een wellust van de ziel levensvreemd worden, die hun hart ophalen aan mystiek en daarbij het leven verachten, die zich wellicht van de overige mensheid afzonderen, allerlei zonderlinge kleren aantrekken en dergelijke of zeggen: Wij behoren tot een heel andere mensensoort. – Veel meer de echte spirituele onderzoekers zijn degenen, aan wie men het helemaal niet merkt, omdat ze in het uiterlijke leven hetzelfde staan als de anderen, ja nog praktischer, omdat ze het leven doordringen met de ware wetten van het uiterlijke leven, die men niet kan leren kennen in de buitenwereld, maar alleen in de bovenzinnelijke wereld; want al het zintuiglijke is geheel afhankelijk van de bovenzintuiglijke wereld. Daarom zei ik al vaker, het beste zal deze spirituele wetenschap, zoals die hier bedoeld is, haar idealen vervuld zien, als ze juist in de verschillende praktische gebieden van het leven inwerken kan.

Bron: Rudolf Steiner – GA 334 – Vom Einheitsstaat zum dreigliedrigen sozialen Organismus – Bazel, 4 mei 1920 (bladzijde 241-242)
Zie ook: De ware geest is de praktische geest


Angst/Gemakzucht/Dwaze theorieën
Geplaatst op 01/05/2015

Er is geen tegenspraak tussen geesteswetenschap en natuurwetenschap, maar volledige bevestiging van de geesteswetenschap door de natuurwetenschappelijke feiten. Maar de mensen wiens beroep het is om te weten, hebben angst; voor de gecompliceerde gedachten, voor het denken in het algemeen hebben de mensen een heilloze angst. En enkel om de reden dat de mens tegenwoordig op een gemakkelijke wijze wat kan leren en dan, als hij een beetje gelezen heeft, een autoriteit kan worden, en niet alleen een autoriteit, maar zelfs een groot ontdekker op het pad der wetenschap, ontstaan zo veel dwaze theorieën. Want als hij zich een paar begrippen heeft eigengemaakt en een paar feiten kent, dan kan hij zich vandaag de dag als hervormer der wetenschap voordoen.

Bron: Rudolf Steiner – GA 167 – Gegenwärtiges und Vergangenes im Menschengeiste – Berlijn, 16 mei 1916 (bladzijde 251)’
Het is dus echt de moeite om ook Steiner zelf te lezen. Ridzerd van Dijk op zijn beurt doet echt veel moeite om Steiner naar adequaat Nederlands te vertalen. Dat gaat hem heel goed af, waar wij dan weer van profiteren. En nu gaan we hier over op het Duits, met berichten in die taal. En in het Engels, maar dat zal nog blijken. Op 3 mei verscheen op de portaal Anthromedia.net ‘Was kostet und was bringt Komplementärmedizin?’ Met als ondertitel ‘Prof. Dr. Thomas Ostermann ist Herausgeber einer Sonderausgabe der Zeitschrift “Complementary Therapies in Medicine” zur Gesundheitsökonomie’, afkomstig van ‘Uni Wttten Herdecke’:
‘Was für die Schulmedizin inzwischen völlig normal ist, nämlich unter Kostengesichtspunkten beurteilt zu werden, will ein neues Projekt an der Universität Witten/Herdecke nun auch auf die Komplementärmedizin anwenden. Prof. Dr. Thomas Ostermann ist Herausgeber einer Sonderausgabe der Zeitschrift “Complementary Therapies in Medicine” zum Thema Gesundheitsökonomie. Es erscheint voraussichtlich im Jahr 2016 im Elsevier-Verlag.

Verschiedene Studien mit hohem wissenschaftlichem Standard haben in den letzten Jahren die Kosteneffizienz der komplementären und alternativen Medizin (CAM) untersucht. “Bei chronischem Kopfschmerz, Rückenschmerzen und Atemwegskrankheiten haben diese Studien Kostenprofile der Behandlungen sowohl in der ambulanten und stationären Patientenbehandlung erfasst”, beschreibt Prof. Ostermann den Forschungsstand. Für ihn und seine Forscherkollegen bietet diese Datengrundlage das Material für entsprechende Modellrechnungen zur Kosteneffektivität: “Unser Ziel ist es, zu untersuchen, in welchen Bereichen komplementärmedizinische Behandlungen auch unter Kostengesichtspunkten wirksam sind und die Gesundheit langfristig wieder herstellen und erhalten.”

Um die Evidenzlage für gesundheitsökonomische Studien zu bündeln, hat er Forscher in allen Ländern aufgerufen, an dem Sonderheft der “Complementary Therapies in Medicine” mit Aufsätzen mitzuwirken, die sich mit der Kostenseite der Komplementärmedizin befassen: Mit ökonomischen Studien zur Effektivität, zum Patientennutzen, zu neuen methodologischen Ansätzen oder zum Qualitäts- und Kostenmanagement.

Weitere Informationen zum Sonderheft finden sich hier:
www.journals.elsevier.com/complementary-therapies-in-medicine/call-for-papers/special-issue-on-health-economics-in-complementary-medicine/

Weitere Kontaktinformationen können Sie unter 02302/926-849/805 erfragen.

Über uns:
Die Universität Witten/Herdecke (UW/H) nimmt seit ihrer Gründung 1982 eine Vorreiterrolle in der deutschen Bildungslandschaft ein: Als Modelluniversität mit rund 2.100 Studierenden in den Bereichen Gesundheit, Wirtschaft und Kultur steht die UW/H für eine Reform der klassischen Alma Mater. Wissensvermittlung geht an der UW/H immer Hand in Hand mit Werteorientierung und Persönlichkeitsentwicklung.

Witten wirkt. In Forschung, Lehre und Gesellschaft.’
‘Das Redaktionsstatut der Zeitschrift die Drei sieht vor, dass der Hauptredakteur der Zeitschrift vom Herausgeber jeweils für fünf Jahre für diese Aufgabe berufen wird. Innerhalb dieser Zeit ist er in der inhaltlichen Gestaltung und Ausrichtung der Zeitschrift unabhängig und frei. Ein Jahr vor Ablauf dieses Zeitraumes können beide Seiten entscheiden, ob die Verantwortung für die Zeitschrift eine weitere Periode fortgesetzt oder beendet werden soll. Diese Regelung soll die redaktionelle Freiheit und Unabhängigkeit einer Zeitschrift sichern, die durch einen Herausgeber von der Anthroposophischen Gesellschaft in Deutschland verantwortet wird.

Dr. Stephan Stockmar hat die ersten drei solcher Fünf-Jahres-Zeiträume der Zeitschrift im 21. Jahrhundert zusammen mit seinen Kolleginnen und Kollegen seit dem Jahr 2000 bewegt – und gerne hätte ich als Herausgeber ihn für einen weiteren Zeitraum von 2016 bis 2020 beauftragt. Aber rechtzeitig haben er und seine Mitredakteurin Dr. Lydia Fechner – aus je individuellen Gründen – angekündigt, dass biografische Veränderungen anstehen und somit die Zeitschrift eine neue Redaktion benötigt. So sehr ich diese persönlichen Entscheidungen respektiere, so habe ich angesichts der erfreulichen Entwicklung der redaktionellen Arbeit, des großen Kreises von zumal jüngeren Autoren und der Qualität der Beiträge einen solchen Wechsel bedauert. Beide Redakteure werden sich im Juli/August-Heft von Ihnen als Leserinnen und Lesern verabschieden und im Hintergrund noch für eine gute Einarbeitung der neuen Redaktion sorgen.

So stand ich als Herausgeber zusammen mit der in der Redaktion verbleibenden Angelika Sandtmann vor der Herausforderung, geeignete Nachfolger für die Drei als eines der »Flaggschiffe « der anthroposophischen Publizistik zu finden. Angelika Sandtmann ist seit Sommer letzten Jahres in das Arbeitskollegium der Anthroposophischen Gesellschaft in Deutschland gewählt worden und dort für Forschungsfragen zuständig. Auch steht sie durch ihre Redaktionstätigkeit publizistischen Fragestellungen nahe. Überhaupt ist das Arbeitskollegium in seiner neuen Zusammensetzung in intensiven Beratungen dabei, die Landschaft der von der Anthroposophischen Gesellschaft herausgegebenen Publikationen neu zu ergreifen und auszurichten.

Nach einer Reihe von Gesprächen mit potenziellen Kandidaten kristallisierte sich für die kommende Redaktion auch eine neue Arbeitsweise heraus. Ein intensiv engagierter Redakteur wird ergänzt von einem Kreis von Mitredakteuren, die ihre Fachkompetenzen, Verbindungen und Anliegen als Teilzeitredakteure mit in die redaktionelle Arbeit einbringen und die Zeitschrift als Team weiterentwickeln wollen.

Von der Arbeitszeit her hauptberuflich wird bereits über den Sommer Claudius Weise (Stuttgart) einsteigen, der 1971 geboren, nach einem Studium der Germanistik, Philosophie und Komparatistik an der FU Berlin und am Novalis-Hochschulverein in Dortmund seine Begeisterung für das Theater entdeckte und neben vielen freien Theaterprojekten zuletzt am Forum 3 in Stuttgart tätig war. Mit ihrer jeweiligen Fachkompetenz werden ihn wie bisher Angelika Sandtmann, aber zusätzlich noch Corinna Gleide (Dunlop-Institut, Heidelberg), Prof. Dr. Christoph Hueck (Tübingen, zuletzt Dozent an der Freien Hochschule Stuttgart) und Stephan Eisenhut (Frankfurt/Main, zugleich Geschäftsführer der mercurial-Publikationsgesellschaft) mit Teildeputaten zur Seite stehen. Die neue Redaktion wird sich mit ihrem ersten Heft im September 2015 vorstellen und wird die Zusammenarbeit und die neue Arbeitsweise in dieser Form zunächst ein Jahr erproben.

Justus Wittich, Herausgeber für die Anthroposophische Gesellschaft in Deutschland’
Dat is inderdaad een flinke verandering. Van maandblad ‘Die Drei’ naar weekblad ‘Das Goetheanum’. Het meest recente nummer, nr. 19 van 8 mei, deze week dus, brengt dit opmerkelijke bericht op pagina 10, door middel van een interview:
‘Neues Mysteriendrama. Marke Levene bereitet eine Welttournee vor, in der Eurythmie, Shakespeare und eine Fortsetzung der Mysteriendramen erscheinen werden.’
Opmerkelijk, mede door wat we op het spoor komen via de ‘links’ op de website van het ‘Verlag für Anthroposophie’, namelijk de website van de ‘Freie Vereinigung für Anthroposophie. Gruppe auf sachlichem Feld der Allgemeinen Anthroposophischen Gesellschaft’, die ik op een andere manier niet weet te bereiken (namelijk niet via de actuele pagina van de ‘Freie Vereinigung für Anthroposophie “Morgenstern”’). Alleen langs deze weg komen we op een bijzondere ‘Mysteriendramen-Pfingstwochenendtagung mit Judith von Halle’:
‘«Zum fünften, sechsten und siebenten Mysteriendrama Rudolf Steiners» 
Fünf Vorträge, eine Lichtbilderbetrachtung und eine eurythmische Darstellung von Szenen aus den ungeschriebenen Mysteriendramen Rudolf Steiners mit dem Lichteurythmie-Ensemble unter der Leitung von Thomas Sutter und Klangimprovisationen von Pit Gutmann

Samstag, 23. Mai 2015, 10:00 bis 21:00 h
Sonntag, 24. Mai 2015, 10:00 bis 17:00 h

Samstag, 23. Mai

10:00 bis 11:00 h: 1. Vortrag von Judith von Halle: «Zum fünften Mysteriendrama Rudolf Steiners»
11:15 bis 12:30 h: 2. Vortrag von Judith von Halle: «Zum fünften Mysteriendrama Rudolf Steiners»
16:00 bis 17:00 h: 3. Vortrag von Judith von Halle: «Zum sechsten Mysteriendrama Rudolf Steiners»
17:15 bis 18:30 h: 4. Vortrag von Judith von Halle: «Zum sechsten Mysteriendrama Rudolf Steiners»
20:00 bis 21:00 h: Aussprache, Fragenbeantwortung

Pfingstsonntag, 24. Mai

10:00 bis 11:30 h: 5. Vortrag von Judith von Halle: «Zum siebenten Mysteriendrama Rudolf Steiners»
15:00 bis 16:45 h: Betrachtung der Motive der Kuppelmalerei, mit Lichtbildern
16:15 bis 17:00 h: Szenen aus den ungeschriebenen Mysteriendramen Rudolf Steiners: Eurythmische Darstellung mit dem Lichteurythmie-Ensemble unter Leitung von Thomas Sutter, Klangimprovisationen von Pit Gutmann

Tagungskarte CHF 140,–
Vorauszahlung nach Anmeldebestätigung (ggf. auch Barzahlung möglich vor dem 1. Vortrag):
Verein zur Förderung de anthroposophischen Arbeit, 4143 Dornach
CH: Postfi nance Kto Nr 60-653 996-2 (IBAN CH55 0900 0000 6065 3996 2
DE: Postbank Kto Nr 35057 702 / BLZ 60010070 / IBAN: DE96 6001 0070 0035 0577 02

Die Teilnahme an der Tagung ist nur gesamthaft möglich. Anmeldung notwendig bis 18. Mai’
Wat is er gaande, vraag je je daarbij dan onwillekeurig af. Maar we gaan nu de Engelstalige wereld in, en bezoeken de website ‘The Working of the Spirit’. Daar vinden we onder ‘About The Working of the Spirit’:
‘Vision statement

Our vision is that through this project we will further the renewal of the performing arts initiated by Rudolf Steiner, enabling the performing artists to live in a contemporary and dignified manner, so that they can fulfill more truly art’s task to harmonize the spiritual-divine with the physical-earthly.

Mission statement

The mission is to form a new ensemble of performing artists and support professions that will create a series of arts festivals around the world, centered on the production of a new play, “The Working of the Spirit,” based on the characters and events of Rudolf Steiner’s four mystery dramas, augmented by other theater and eurythmy performances, including workshops, with the intention that this work will be continued into the future.


These pictures of the forces of destiny are shaped by their understanding of the work of Rudolf Steiner, 1861-1925, a scientist of the spirit. Dr. Steiner’s work included four dramas created during arts festivals in Munich in 1910, 1911, 1912 & 1913. These dramas show the destiny elements for a constellation of characters through multiple life times, from Ancient Egypt, through Hibernia, the Middle Ages, and into the early 20th century.

The clarity of understanding of the formative forces of destiny (karma) and the central questions of esoteric Christianity make these works unique in human history.

A group of artists who produced these dramas in the English language and toured throughout the northern hemisphere during the 1980’s and 1990’s are coming together again to work on a new play based upon the characters and events of the first four plays.

This new play, coupled with a Shakespearean production and an orchestral Eurythmy production (the art form initiated by Rudolf Steiner), is the basis of a planned international tour in 2016/ 2017. The plan is large and bold. The modern challenges to keep the performing arts alive and to develop arts rooted in Beauty, Truth and Goodness are manifold. This group of individuals, including artists and skilled supporters in a wide variety of fields, have agreed to undertake the bringing of this world wide tour into being.

The pathway is to further reveal to an ever-widening audience the understanding of the complexity of destiny for individuals, and for culture at large when The Working of the Spirit is included in the day to day realities of life.

Leadership

The leadership of the Lemniscate Arts International Tour is carried by two bodies. The Artistic Board oversees the development of the three productions. The Board of Directors of Lemniscate Arts holds responsibility for the legal framework and financial success of the project.

Artistic Board & Advisors

Michael Burton, Sydney, Australia
Beth Dunn-Fox, Chestnut Ridge, New York, USA
Matthijs Dijkstra (Matthew Dexter), London, England
Peter Jackson, Dornach, Switzerland
Marke Levene, Freeport, Maine, USA
Adrian Locher, Gloucester, England
David Macgregor, Stroud, Gloucestershire, England
Duncan Macintosh, Forest Row, Sussex, England
Geoff Norris, East Grinstead, Sussex, England
Barbara Renold, Chestnut Ridge, New York, USA
Barbara Richardson, Freeport, Maine, USA
Penelope Snowdon-Lait, Christchurch, New Zealand
Kim Snyder-Vine, Sylvania, Ohio, USA

Board of Directors & Advisors

Chris Allen, Phoenix, Arizona, USA
Charles Burkam, Phoenix, Arizona, USA
Jim Freeman, Port Orchard, Washington, USA
Linda S. Golding, New York, New York, USA
Ken Ingham, Waban, Massachusetts, USA
Marian Leon, Ann Arbor, Michigan, USA
Marke Levene, Freeport, Maine, USA’
Marke Levene komt als enige twee keer voor, hij is dan ook de spil in het geheel. We kunnen waarschijnlijk het best zicht op deze onderneming krijgen door zo veel mogelijk de berichten onder ‘Latest news’ chronologisch te volgen (ik heb er een selectie van gemaakt). De geschiedenis is al zeker drie jaar gaande. Dus vooruit, daar gaan we:
‘John Barnes Discusses The Working of the Spirit

October 12, 2012 by Jim Freeman

John Barnes, writer, actor, teacher, discusses his experience with “The Soul’s Awakening” and his thoughts on “The Working of the Spirit”.

[zijn verhaal vertelt hij op video, ter plekke te bekijken; gelukkig staat de tekst er uitgeschreven onder:]

Well, I’m John Barnes. My grandfather was a playwright and dramatist. And I, as a teacher, I used to put on plays with my classes.

I’ve enjoyed drama and also seeing drama in Broadway and other places. But this drama goes to deeper levels of human experience than you generally, you catch glimpses of it in all good drama, but here, it really comes to much more powerful, much more vivid experience. The question of one’s destiny, how it relates to other people in different levels, struggling to find the right relationships, going through all kinds of temptations all over drama of human development, all the pitfalls come to realization that had to be overcome, his encouragement, deep abysses of despair, tremendous euphoria, and then devastation is the whole development of the, let’s say mature human being comes to enfoldment in various ways in these various characters. So, it’s a very rich human drama.

Okay. Well, I’m really looking forward to seeing this new production by Mr. Levene because based on my experience of his book, of his previous production of the Mystery Dramas. So, I think it’s going to be quite a revelation, very dramatic, very rich, sensuously. There’ll be a lot of movement, a lot of color. The dramatic delivery will be very sensitive, full of nuances, powerful.

I think that Levene’s experience as in movement through eurythmy contributes a great deal to the kind of expression that you need to express the deeper dimensions of the human struggle that are portrayed in this type of drama.

So, I’m really looking forward to it. I hope it comes about as I’m sure I’m not the only one that’ll be really looking forward to it. I support it whole heartedly. I think it could mean a great deal for anyone who’s going to be able to see these performances because it touches on universal human themes that I think everyone shares in one way or the other even though we’re not aware consciously perhaps of the depths of our own personality, but we’re all human beings and this is sort of the, you can say the full enfoldment of all these potentials and possibilities of human development. So, it really should be a very important event and definitely needs support.


Michael Hedley Burton, writer

October 13, 2012 by Jim Freeman

I first read one of Steiner’s Mystery Dramas a long time ago when I was 22 years old. I was hooked immediately and can remember reading all four of these long plays over four consecutive nights. I was an acting student then and had recently completed my Diploma in Drama course at Auckland University under Mervyn Thompson. As I read these new plays, I did not understand all that I was reading, but I could recognize that they were like nothing I had ever read before and were linked to the great currents of classical Greek tragedy that had influenced the world so profoundly. I felt in these plays that they had a power that held great potential to take drama further. Less than a month later I went out of my way, on a hitchhiking tour to Europe through America, to meet Peter Mennaker, a young actor who was beginning to produce the Mystery Dramas in America. It was a short meeting, but it left me with a feeling for something that would happen between him and me in the future. Unfortunately Peter died some years later at the tender age of 30.

That year, after I had arrived in England, I studied at Emerson College in Sussex and was lucky enough to be involved in a performance of the Second Mystery Drama, taking the part of Capesius. The production was quite amateur on many levels, and yet I still see it as being the most important artistic experience of my life. The director was Adam Bittleston, who was certainly no actor but who understood at a very deep level the new mysteries of the Word. Adam had made his own translations of all four plays, and to work with him was something I will never forget. We performed for the students of Emerson College and also took the play on tour to Sheffield, Botton Village in Yorkshire and Steiner House in London. Someone wrote to Adam after the London performance that what we had done “was the most important spiritual event in London since Rudolf Steiner last lectured there!”

I arrived a second time in England as the group Portal Productions was coming to a close in its rehearsals for the First Mystery Drama. I joined them on a wet, cold day in London in Steiner House during a never-ending technical rehearsal and then headed up to Yorkshire where I had work doing speech and drama with adults with special needs. I never saw that performance of the first play but did see the Second Mystery Drama, The Soul’s Probation, directed by Christopher Marcus, which signified for me that the work had now been brought to a whole new level of professionalism. The highlight for me was a masterfully directed scene in which Maria confronts Ahriman. A bat flew into the theatre and zoomed around for the exact duration of that scene, leaving at the very end of it. You could not possibly ask for better staging!

That group went on to do the Third Mystery Drama, and this time I joined them as an actor. We took the play on a short tour, and it was this that paved the way for a much more ambitious project for the Fourth Drama. In that, we set out to bring the play to twelve countries in Europe and five cities in North America. Adrian Locher and myself were given the task of doing a new translation – something that was a very good apprenticeship for me for the present task as writer of a new play that arises out of the four.

When the tour finished there was a feeling of great potential. I decided I wanted to take on the task of writing new plays inspired by the four and set myself the goal of writing seven plays that would deal with the theme of spiritual events so that I could gradually learn for myself how to write a “mystery drama”. Some of these plays were performed and some weren’t, and it was only after I’d written the seventh, a play about Charles Darwin called Collapsing Creation that was performed at the Hurstpierpoint Festival in England in 2010, that I realized I had indeed fulfilled my self-chosen task and broken into a new kind of writing. However, there were few people around to perform such plays in the new style that they demanded, and I decided to hang up my hat and return to other forms of work. I resumed the healing work of Chirophonetics (sounds of speech combined with massage) and returned to the work I loved with adults who have special needs. The potential for a renaissance of culture that I had felt at the end of the Fourth Mystery Drama just had not taken place, but seeds planted through the work of Portal Productions must have been growing in the darkness.

So far there has not taken place in mainstream culture any great rebirth of a new form of drama of the kind we felt would happen when we worked with Portal Productions. This new project could change that. I don’t know if I will be involved after the writing of the play, but the writing itself is a great task and a fulfillment of goals I set myself in 1994 in a way I could not possibly have imagined then. I am very grateful to Marke Levene for the vision and the perseverance he has shown that has enabled this project to be born.

My vision for what could come out of a fifth mystery drama:

If we consider a different art to speech and drama – that of music – we can look at a time, such as the end of the Eighteenth Century, when music was far less of a cultural force in people’s lives than it is today. Great music had been written by Bach, Vivaldi and Mozart, but the orchestras of the time were unprofessional, the music was held in a strait-jacket of classical tradition and audiences were philistine in their musical appreciation. During the Nineteenth Century that changed entirely. Classical music still does not reach as many people as we would like, and it is subject to many retrograde pressures, but no one can deny that music has found its place as an important world-cultural force and that orchestras, composers and conductors work out of a level of professionalism quite unheard of in Mozart or Beethoven’s day.

In the arts that are centered around human speech, I compare the situation now with that of music in the late Eighteen Century. Drama has been taken to a high level, but recent tendencies have been towards new forms of movement and away from a firm connection to literary significance. We are also very locked into the physical world, whereas the arts need to be seen as an expression of spiritual realities. This is a fine time to bring about a new style of theater. Those who wish to bring about a rebirth of drama and connect it to what came to us from the time of Shakespeare will seem to be swimming against the tide, but the tide does need to turn, and the Word needs to find a new significance in our lives.

At the start of the Twentieth Century, Rudolf Steiner brought undreamt of possibilities to expression in everything that has its origin in human speech. He gave us the new art of eurythmy, he showed in many lectures the connection between macrocosm and microcosm that is carried in human speech and he wrote four plays that are an example of what writers and actors can achieve in future. There is a fruitfulness in what Steiner brings as understanding of speech that I am certain cultural initiators of the future will not be able to ignore. If culture is allowed to go its own way freely, I believe that it will find a new connection to the sources of speech. It is partly to encourage this that our present project is beginning.

My picture of what this new play could bring is of a far-reaching revolution in the performing arts. The work that we are planning will be hated by some, for it challenges people on many different levels. But there are new forms of art that we are only beginning to understand. The life-and-death questions of our time cannot be considered separate from questions regarding the presence or absence of spiritual powers in people’s lives, and the art of drama is uniquely placed to bridge human experience with objective, spiritual fact. This festival of a new form of speech, drama and eurythmy could change the world! We will start open to such possibilities, and gradually it will be revealed to us what is possible.


The Play has been written

November 22, 2012 by markelevene

Dear Friends,

I wish to bring everyone up to date with the process that we are in and its progress. The big announcement is that the first draft of the play “The Working of the Spirit” has been completed. Michael Burton has taken the outline that I perceived 17 years ago and brought it to life with a wide breath of imagination and linguistic skill.

We have been meeting weekly via Skype as he is in Australia to discuss his progress and I was able this week to read the full draft of the entire play. We have a process planned to work with the core group of Actors and Eurythmists to go into detail with the work and be sure that we can all stand behind it with full artistic and spiritual integrity. There will be more communication shortly about the development of the overall plan and how you may be able to help the project come to life.

All the best,

Marke Levene


Matthijs Dijkstra / Matthew Dexter Makes Connections

December 13, 2012 by Jim Freeman

The collection of talent clustered around The Working of the Spirit, Portal Productions and Lemniscate Arts is world class, if I may put it that way. On this weblog, we have already introduced you to Marke Levene, Michael Burton and others but we received a recent greeting from an important former cast member and actor, Matthijs Dijkstra/Matthew Dexter. He is currently touring a one man play of A Christmas Carol in Northern Ireland but let him explain his connection to the mystery dramas in his own words:

“Matthijs Dijkstra / Matthew Dexter had a slightly roundabout path towards Acting. The bug bit him young, as so often does, and he was involved in many a schoolplay since primary. During a spell in India as a young boy he learnt English, allowing him to move to London for his acting training, after an attempt to read History at University.

The Chrysalis Acting School, run by Peter and Barbara Bridgmont was a small outfit, but intensly artistic, and he enjoyed every moment of it. The teachers were all inspired by the ideas of Rudolf Steiner on acting, an incredibly enriching experience. (a private sudent of theirs was Mark Rylance, who always credits bot in his biogs) Matt’s career led him into acting and voice over work, and fate led him to take part in the 4th Mystery Drama produced by Marke Levene.

Later, in his 40’s he followed an extended training in speech formation with Maisie Jones and Christoper Garvie. Since then he has developed his one-man shows, developing the speech and acting techique further, and touring the UK, Ireland and the continent with his performances. The last three years he has been involved in the Mystery Drama productions in Spring Valley, where he played Capesius, the professor of History.”

If you happen to be in Northern Ireland for this season be sure to check into his performance. It should be an enlightening and enjoyable performance.


The next steps in development of the new Play

December 25, 2012 by markelevene

Dear Friends,

The warmest of Christmas greetings to you all.

We have been able to bring the timing of our process so that the next step begins during the Holy Nights period in preparation of the new play The Working of the Spirit. As many of you may know but for those who do not, there is a core group that is working on the preparation of the project. Almost all of this group has worked together either on the Portal Productions mystery drama presentations or the Dvorak Symphony project.

In the preparation of the new Mystery Drama we have incorporated the indications that had been given by Rudolf Steiner as to what would be in the next play had the events of 1914 not ended the summer festivals in Munich. One of the aspects is that the retrospective scenes of the earlier incarnation of the characters would have been at Delphi in Greece.

We have now circulated the first draft of the complete play to the group that will be meeting in Delphi to work together for 5 days. The idea being to be sure that we can stand behind this production from both a spiritual and an artistic view. At first glance it might seem to be a lot to meet in Delphi but when you consider that 2 members of the group are coming from the Southern Hemisphere, 3 are coming from North America, 4 from Europe, there is virtually no difference in cost to meet in Greece or in New York. It became clear that the opportunity to be in that location for this process was the right choice. We are working now on the final travel details.

All the best and more to follow as events unfold. Marke Levene


Portal Productions

January 11, 2013 by markelevene

Dear Friends,

In response to many questions I will be adding information about the history of this initiative. We will also begin a process of putting information on the site that could be useful for those who have a continuing interest in the Mystery Dramas. It has been a pleasant surprise in this process to discover so many serious students of Anthroposophy who had not previously developed a relationship to the Dramas but plan to now. Our hope is that our new effort will only further the development and support for those who continue to work in bringing the Mystery Dramas forward.

We have received permission from Sevak Gulbenkian from Rudolf Steiner Press in England to put on our site extracts from Eileen Hutchins Introduction to the Mystery Dramas. I recently discovered that many people in the USA are not aware of this publication. I was asked by friends in Sonoma County CA to do a workshop on the biographies of the characters in the Dramas. I made notes for those in attendance and in so many places I could not find language that was more clear and beautifully written then what Eileen Hutchins had published in 1984. It is not available at the moment but Sevak has agreed to support the communication efforts around our project.

all the best, Marke Levene


History of Portal Productions

January 11, 2013 by markelevene

In the Holy Nights of 1985/6 the impulse to produce the Mystery Drama’s in the English Language at as professional a level as was possible in the English speaking world arose in Marke Levene. The key first step was to discover what lived in the will life of the trained artists of Speech Formation. Marke met with Christopher Garvey and Kim Snyder-Vine, two artists and teachers that he had come to know during his Eurythmy training in England.

Given that Marke had already established a production company in England that made Wooden Toys and musical instruments, the question was asked with an understanding of both the artistic challenges as well as the practical implications of such an idea.

During 1986 a series of meetings took place and the speakers in England prepared to offer Scene 1 of the first Mystery Drama at the Annual General Meeting of the Anthroposophical Society in 1987 in London. The presentation reflected that this was an early stage of artistic development but it was accomplished with dedication and skill.

The result was the formation of Portal Productions as a legal entity to hold the initiative. The initial directors were Tom Leonard, John Nixon and Marke Levene for the legal side. There was then a steering group that worked through the challenges to hold the project as a whole.

The premier of the first play was at Michael Hall School in Forest Row, England at Michaelmas of 1989. The company then toured England and Scotland to 9 different venues that Autumn. There are many stories to be told of the challenges associated with the premier but in the end it was successful.

A decision was made to invite Christopher Marcus to be artistic director for the second and subsequent plays. His biography and dedication to performing art was a meaningful development in the scope of the productions. This tour in 1990 once again was in England and Scotland but also went to Northern Ireland.

The production of the third play again toured in the Britain, including Northern Ireland and was then in 1992 brought to Dornach, Switzerland.

The fourth play was done on a much wider scale. Once more throughout Britain but then the additional following cities: Bergen, Norway, Jarna, Sweden, Helsinki, Finland, Copenhagen, Denmark, Amsterdam, the Netherlands, Bonn and Berlin, Germany, Dornach, Switzerland, Vancouver and Toronto, Canada, San Francisco, Chicago, New York, USA. The fourth play had 51 performances to over 16,000 audience members throughout its tour in 1994/5. The touring company was 42 individuals.

There were ideas about future productions but it was decided that the work had been completed and the company was closed down in 1995.


The Next Phase Begins

March 1, 2014 by markelevene

To everyone interested in The Working of the Spirit project:

There is a new feeling after the meetings in Spring Valley and in London such that I think we have entered the next phase of the project. Much is still centered on the performances of all 4 Mystery Dramas in Spring Valley this summer. If you are thinking that you may be planning to attend in August it might be wise to act on that immediately. As of yesterday over 1/2 of all the seats have been sold.

The first of a series of Webinars was held week before last on the characters in the Dramas and that will continue on Tuesday evenings. For those who might be interested, especially those in other countries, we are recording the sessions and if you join the series you will be able to access them at your own schedule through the Anthroposophy.org web site. All of the proceeds from this Webinar series go to support the Threefold Mystery Drama groups efforts this summer.

The meetings in London were very positive in expanding the warmth body around the project. The picture at the moment is now to consolidate those who are interested into 2 circles as colleagues for further development. One is more on the artistic side, the other more on the financial side. We are trying now to find a time and place where a meeting can take place with members of both groups.

Michael Burton is now working on the 3rd draft of the play. We are scheduling meetings in Australia for Michael and Adrian Locher to work on refinement of the texts. I am also planning to spend time with Michael in Australia to work on some of the developmental ideas that have arisen on the story line of the play itself. As I am sure you can imagine ideas have surfaced from many directions about not only what should be in the new Drama, but ideas about when it takes place. We are taking these questions very seriously and will continue to work our way through them. While in the Southern Hemisphere I will plan to search for possible venues and include a visit to New Zealand while I am there. For those who are in Australia or New Zealand. Please let me know what your schedules are like as I would welcome the opportunity to meet you and if possible to talk with others in your area about the project.

The questions about artistic direction in the company have become very much more at the forefront of the developmental process. Serious conversations have started on the drama side. I am hopeful that we will relatively soon be able to move past the early discussions about artistic direction of the Eurythmy into concrete questions with those individuals who could direct our Eurythmy work both in the plays and in the Eurythmy performance. This also includes the questions around the content of the program in the Eurythmy performance.

The next step in those conversations can only truly happen when we have a firmer picture of the financial support necessary to bring this all about. The project is large but already new support has begun to flow and new individuals have begun to work on how to meet the requirements. I am very grateful that others besides myself are working to develop the financial structure on behalf of the project.

The expansions of the membership of the web site is potentially an important part of the communication process, especially in the early days before we have an administrative structure to coordinate a publicity and news releasing campaign. If you have friends and colleagues that might be interested, we would be grateful for you to tell them about the project and the site to see if we can begin a widening of the communication circle still in these early days by asking them to join the site membership.

I do try and respond to all communications that arise about the project and my normal pattern is a prompt response. If you have sent a message and not heard a response please send it again. My assumption being that it may have been lost or possibly I lost track of something I should have replied to. In todays world I take very seriously the importance of every thought and communication, at the least to acknowledge its receipt even if it does not lead to a longer detailed response. I work from the stand point that everyone matters at all times, even when it may be difficult. The lessons of the dramas are for me to understand how to work with the reality that only what we bring with us from our work with others will truly carry the formative forces of the future both individually and for the collective cultural possibilities. With that in mind I want always to respond.

All the best in your work,

Marke Levene


New Work Begins Out of the August 2014 Meeting in Spring Valley, NY

September 7, 2014 by Jim Freeman

New members of the web site are joining most everyday. We want to welcome them and here is a brief recap of where we are at the moment. Since our meeting in Delphi in the spring of 2013 there have been two processes at work, the project to stage a new drama, The Working of the Spirit, and an endeavor to produce an international tour.

The first project has been the work of the “Vessel Group”, volunteers working to support and develop the text of the play with Michael Burton. This process progressed through meetings in Spring Valley, NY, December 2013, in London February 2014, in Australia May 2014 and, most recently, again in Spring Valley August 2014.

The second endeavor was greatly assisted by the opportunity for some members of the Vessel Group to work with Barbara Renold and the community theater members (69 individuals), together with professional performers, to present all four of Rudolf Steiner’s Mystery Dramas at a ten-day conference in Spring Valley in early August. This was the first time that this has ever been done in English.

After the performances an open meeting was held about the project. We expected 30-40 people to come but between 90-100 appeared to spend several hours examining details of our plans. This brought members of the Vessel Group in touch with potential actors, eurythmists and other interested individuals.

This whole experience was a meaningful preparation for the next meeting of the Vessel Group. Today the group is engaged both in staging the new drama, The Working of the Spirit, and in producing an international tour showcasing performing arts arising out of the work of Rudolf Steiner.

Members of the Vessel Group are:

Chris Allen USA
Charles Burkam USA
Michael Burton NZ
Beth Dunn-FoxUSA
Matthijs Dykstra UK
Jim Freeman USA
Ken Ingham USA
Peter Jackson CH
Marian Leon USA
Marke Levene USA
Adrian Locher UK
David Macgregor UK
Duncan Macintosh UK
Geoff Norris UK
Barbara Renold USA
Barbara Richardson USA
Penelope Snowdon-Lait NZ
Kim Snyder-Vine USA

Michael Burton, with the help of Adrian Locher and Marke Levene, has written an inspired script. The group as a whole is confident the presentation of the drama can be brought to an artistic and spiritual level with sufficient integrity that all involved can stand behind it.

Our next steps are as follows:

Polish the script.
Offer to eurythmists and others who are interested The Star Child’s New Descent (the new fairy tale told by Felicia Balde.)
Promote online traffic, exposure, and excitement.
Set up international workshop/audition opportunities.
Sign all directors, musicians, eurythmists, and actors.
Solicit major funding sources.
Present the business plan to prospective donors.
Promote donations through crowd-funding.
Solicit immediate short-term funding from friends.
Insure efficient online communication.

There has been a consistent response from everyone I meet recognizing the potential importance of this project for the further development of the arts that have arisen from the work of Rudolf Steiner.

More information will follow soon. This information will include a new set of video offerings about our work in the project and the relevance of the Mystery Dramas to contemporary audiences.

If you are in a position to help the project move forward please use the “Donate” button on the web site. For US tax payers Lemniscate Arts is a 501c3 corporation. A letter of acknowledgment will be sent for tax deduction purposes.

With thanks for your interest and support,

Marke Levene

September 1, 2014’
Tot de meest recente bijdragen behoort deze van Jim Freeman op 8 maart van dit jaar, ‘The Producer Visits the Puget Sound Area’, waarin hij onder meer dit schrijft, om te beginnen over het vierde mysteriedrama van Rudolf Steiner:
‘Beginning with a failed initiation in the temples of Egypt a group of friends meet again and again over several lifetimes until we find them in modern personalities working together in a furniture factory on the question of how to transform the business and finance operations of their company to be in alignment with what was being demanded from the spiritual world and yet meet the challenges of operating a sustainable business. The story brings to life in verdant images, speech, music and movement the interworking of human karma and beings of the spiritual world.

This story was written by Rudolf Steiner in German from 1910 through 1913. They were known as the Mystery Dramas. The original plays were produced by him with amateur actors and production people at that time. Since then the plays have been re-produced and acted by groups around the world but mostly at the Goetheanum in Dornach, Switzerland where the builders of that world center for spiritual science constructed a stage for that purpose under Dr. Steiner’s direction.

For decades working out of a theater production company named Portal Productions, Marke Levene and dozens of fellow artists and support people produced all four dramas in English and took them on a world tour where tens of thousands of seeking human souls had the opportunity, most for the first time, to see them. A Portal Production presentation of “The Soul’s Awakening” was presented in Burnaby, B.C. in 1995, the last time such was available nearby to audiences traveling from Puget Sound.

At the completion of the tour of the last drama circa 1995 Marke experienced an imagination of the continuation of the story in a new play. Marke shared notes on this imagination with his friend and colleague Michael Hedley Burton, playwright and actor. Michael was inspired to write a script to bring the imagination into form. Once the first draft of the script was completed Marke began to gather together friends who would understand the value of this effort and work to support its development.

Marke, Edward, Michael, actors, support development people, marketers and publicists, many with impressive professional life histories have joined in this effort to produce this new play as a continuation of the story from the original four dramas. Working under a re-invigorated company founded to promote the advancement of art inspired by spiritual science, Lemniscate Arts this group now numbering more than 20 professionals and over 100 active supporters look to bring this new work into being and present it to the widest possible audience around the world. Furthermore, it is hoped that this effort will provide mentorship opportunities for new producers, directors, artists and supporters to foster the creation and touring of performance works inspired by that same source both internationally and in the local communities that participate. If the project is able to produce a surplus it will establish resources and connections for more works in the future.’
Dit moet voor nu genoeg zijn om een beeld te hebben van wat er gaande is. En anders kunt u zelf via de links verdere informatie vinden.
.

donderdag 30 april 2015

Werkelijkheid


De foto is snel genomen en daarom een beetje scheef uitgevallen...

Motief meldde gisteren op de website van de Antroposofische Vereniging ‘Overlijden Maarten Udo de Haes’:
‘De Christengemeenschap, beweging voor religieuze vernieuwing, maakt bekend dat haar oud-bewindsdrager en geestelijke met emeritaat Maarten Udo de Haes op 25 april in Hilversum op 77-jarige leeftijd is overleden.

In Motief nr. 191 van april was het waarschijnlijk laatste artikel van Udo de Haes verschenen onder de titel Door te vergeven raakt alles uit balans, dat wij hier online ter inzage geven: Vergeving.

In 1938 geboren op Java, Indonesië, ontving Maarten Udo de Haes in 1968 de priesterwijding, waarna hij als geestelijke werkte in Oostenrijk en Nederland. Vanaf 1978 was hij 21 jaar bewindsdrager voor Nederland en Vlaanderen. Vanaf 1983 maakte hij 24 jaar lang deel uit van de Kring van Zeven, het centrale leidingsorgaan van de internationale priesterkring. In die hoedanigheid begeleidde hij onder meer de stichting van de Christengemeenschap in Japan. Eind 2007 ging hij met emeritaat.

Maarten Udo de Haes heeft verschillende publicaties over de sacramenten in de Christengemeenschap op zijn naam staan, over de doop, de jeugdwijding en de huwelijkswijding. In 2011 verscheen zijn autobiografie Priester, goochelaar en gewoon mens.’
Op 25 april besteedde filmmaker Rüdiger Sünner op de website van Info3 in een korte necrologie aandacht aan het overlijden van auteur Gerhard Wehr, in ‘Nachruf auf Gerhard Wehr. Das geheime Buch’:
‘Am 22. April 2015 ist Gerhard Wehr gestorben. Mit seinen Werken über Mystik und esoterische Themen sowie mit seinen Biographien über große Gestalten der Geistesgeschichte wurde er weit über anthroposophische Kreise hinaus bekannt. Rüdiger Sünner erinnert sich an eine besondere Begegnung mit dem eigenständigen und originellen Forscher und Autor, der immer wieder auch in Info3 präsent gewesen ist.

Die Nachricht vom Tod Gerhard Wehrs hat mich stark berührt. Ich zähle nicht nur seit vielen Jahren zu den begeisterten Lesern seiner Bücher, sondern begegnete ihm auch persönlich, etwa zu einem Interview für meinen C. G. Jung-Film Nachtmeerfahrten und bei gemeinsamen Veranstaltungen dazu. In Erinnerung bleibt, neben dem umfassend gebildeten Geist, die zarte Gestalt und persönliche Bescheidenheit dieses bedeutenden Mystik-Forschers und Biographen. Trotz seiner innigen Verbindung zu spirituellen Strömungen im Untergrund des Abendlandes wollte Wehr nie so etwas wie ein “spiritueller Lehrer” sein. Er vertraute ganz auf die unterschwellige Wirkung des geschriebenen Wortes, auf die empathische und differenzierte Darstellung der Ideen etwa von Jakob Böhme, Meister Eckhart, Martin Buber, Rudolf Steiner, Helena Blavatsky oder C. G. Jung. Bedeutend für mich wurden vor allem sein Buch über Steiner und Jung sowie seine bis heute unübertroffene Jung-Biographie, die für die Vorbereitung meines Filmes sehr wichtig war. Wehr war nie ein Parteigänger. Mit fein nuanciertem Ton wägte er auch Problematisches etwa bei Steiner oder Jung ab, Helmut Zander nannte ihn sogar den “Vater der kritischen Steiner-Forschung”.

Eine besonders anrührende Facette erlebte ich, nachdem wir das Interview für den Jung-Film beendet hatten. Während eines Spazierganges am Ufer der idyllischen Schwarzach erzählte mir der damals fast Achtzigjährige von der schweren Demenzerkrankung seiner Frau. Meistens erkenne sie ihn nicht mehr und dämmere nur so vor sich hin. Aber es sei seine Pflicht, sie täglich in einem Heim zu besuchen, um einfach still neben ihrem Bett zu sitzen und zu warten, was komme. Dies sei vor allem deshalb hart, weil seine Frau einmal seine erste Leserin und Kritikerin gewesen war, seine Muse, seine Begleiterin auf Reisen zu den Wirkungsorten der Protagonisten seiner Bücher. Nachdem er das gesagt hatte, fing Wehr bitterlich an zu weinen. Aus dem Mystikforscher, der etwa mit Jakob Böhme wusste, dass Gott auch ein “Abgrund” ist, brach plötzlich aller Schmerz der Welt ungeschützt hervor. Dies berührte mich so, dass ich bei späteren Telefonaten einmal die Frage aufwarf, wie und ob mir in solch einer Situation wohl mein “spirituelles Wissen” weiterhelfen würde. Wehrs Frau war inzwischen verstorben und zu meinem Erstaunen nahm er meine Anregung, so etwas einmal in einer Art Autobiographie zu erörtern, interessiert auf. Er stimmte mir zu, dass ja gerade seine jetzige Lebenssituation ein wirklicher Härtetest sei, um zu prüfen, wie stark seine Spiritualität angesichts des Untröstlichen, Tragischen und Niederschmetternden überhaupt sei. Bei einem unserer letzten Gespräche meinte er, er habe mit einem solchen Manuskript begonnen, spüre aber, wie seine Kraft nachlasse. Doch allein die Bereitschaft, sich dem zu stellen, fügte meiner Bewunderung für seine Arbeit noch eine zusätzliche Note hinzu. Wehrs geheimes, nie geschriebenes Buch wird immer in meiner Imagination bleiben. Und trotz aller Trauer über den Verlust dieser besonderen Persönlichkeit macht es Freude, aus seinen anderen Texten heraus zu erahnen, wie es wohl ausgesehen hätte.’
Cosmetica- en geneesmiddelenfabrikant Wala maakt op zijn beurt een overlijden bekend:
‘Am Sonntag, 26. April 2015, ist Karl Kossmann, geboren am 1. März 1927 in Essen, nach einem ereignisreichen und arbeitsintensiven Leben in die geistige Welt zurückgekehrt.

Bis in seine letzten Lebenstage hat sich Karl Kossmann für die Belange der von ihm mitbegründeten Unternehmensstiftung (WALA Stiftung) eingesetzt und die Entwicklung der WALA begleitet. Er gehörte zu den Pionieren der WALA, die er mit kaufmännischem Geschick, unermüdlichem Arbeitswillen und wachem Humor lange Jahre leitete.

Im Jahre 1986 fällten er und Herr Dr. Heinz-Hartmut Vogel die selbstlose, visionäre Entscheidung, ihre Gesellschafteranteile vollständig in die WALA Stiftung zu überführen.

Karl Kossmann vermittelte Kunden, Partnern, Mitarbeitenden sowie Besuchern auf unnachahmliche Art Werte und Wesen des Unternehmens. Als Mitgestalter über mehr als sechs Jahrzehnte ließ er jahrelang alle neuen Mitarbeitenden intensiven Anteil an Ursprung und Geschichte der WALA nehmen. Sein großes Interesse an Menschen, auf die er offen und herzlich zugehen konnte, ließ zahllose Freundschaften und Arbeitsbeziehungen entstehen, die er nie aus den Augen verlor.

In tiefer Dankbarkeit und Verbundenheit nehmen wir Abschied von Karl Kossmann, der die WALA auch in Zukunft begleiten wird. Wir teilen die Trauer der Angehörigen und wünschen ihnen in dieser Zeit Kraft und Zuversicht.

Für die WALA Stiftung
Wolfgang Gutberlet & Herwig Judex & Dr. Marcus Roggatz & Dr. Wolfgang Schuster

Weitere Informationen:
Interview mit Karl Kossmann

Karl Kossmann, Von der Idee zur Wirklichkeit. Autobiografie. Berlin: Salumed 2007, 296 Seiten, Taschenbuch. Lizenzausgabe, € 11,– [D] ISBN 978-3-928914-14-7’
Dat interview werkt niet, maar ik heb wel een ander gevonden dat duidelijkheid schept. Namelijk dit van Jürgen Schäfer op 1 maart 2012 bij de Neue Württembergische Zeitung, ‘Mit der Wala Zeichen gesetzt’:
‘Er ist der große alte Steuermann der Wala: Karl Kossmann hat das Unternehmen Jahrzehnte geführt und vom Fluch des Kapitalismus befreit. Heute feiert der gebürtige Essener seinen 85. Geburtstag.

Nichts ist stärker als eine Idee: Dieser Satz von Wala-Gründer Dr. Rudolf Hauschka ist für Kossmann das Erfolgsgeheimnis der Eckwäldener Firma, die weltweit Naturkosmetik und Heilmittel vertreibt. Durchgesetzt hat sich Hauschkas Idee, Produkte im Einklang mit der Natur hervorzubringen. Kossmann könnte den Satz auch für sich in Anspruch nehmen. Er hat Hauschkas Erbe mit einer eigenen Idee weiterentwickelt. Und die heißt: “Dem Kapitalismus Ade zu sagen.”

Wie das geht? Der Wala-Besitz war seit 1953 auf mehrere Personen verteilt, 1962 wurde Kossmann Mitgesellschafter. Nach Hauschkas Tod 1969 plädierte er für eine Mitarbeiterbeteiligung, die akzeptiert wurde. 1986 brachten er und der Arzt Dr. Heinz-Hartmut Vogel als letzte Gesellschafter ihre Anteile in eine Unternehmensstiftung ein, die das Kapital führt – neben der produzierenden Wala GmbH. Noch heute sieht der große alte Mann in diesen Stationen sein Lebenswerk. Und es bestimmt seinen Wunsch an die Zukunft: Dass das Modell erhalten bleibe und möglichst viele Nachahmer findet. Denn noch sei es die große Ausnahme. Kossmanns Credo: “Wenn alle Firmen Stifungen wären, gäbe es die gesamten sozialen Probleme nicht.” Denn sie müssten keinen Gewinn für die Besitzer erwirtschaften.

Kossmann hat sich dabei von der Anthroposophie leiten lassen, die Rudolf Steiner entwickelte und Hauschka zum Erfolg führte. In die Wiege gelegt wurde ihm das nicht. Kossmann stammt aus einer Bergarbeiterfamilie im Ruhrpott. Mit 14 begann er eine kaufmännische Lehre bei Krupp, dem Großunternehmen und Waffenschmiede in seiner Heimatstadt Essen. Der Krieg erwischte ihn nicht mehr als Frontsoldat, aber mit der Härte von dreieinhalb Jahren Kriegsgefangenschaft in Polen. Unter dramatischen Umständen gelang ihm die Flucht.

Der Spätheimkehrer fand im zerbombten Nachkriegsdeutschland eine neue Lebensphilosophie. “Ich habe mich gefragt, warum ich all die lebensbedrohlichen Situationen überlebt habe und schließlich den Sinn in der Anthroposophie gefunden”, erzählt er. Ihm sei klar geworden, dass es sein Lebenssinn sei, etwas im Sozialen zu verwirklichen. Seine Lebensaufgabe fand er darin, den Gegensatz von Kapital und Arbeit zu überwinden.

Von Essen ins schwäbische Nest Eckwälden kam Kossmann 1952, als ein neuer kaufmännischer Leiter der Wala gesucht wurde. Damals hatte die Firma gerade mal sieben Leute, sie war ein exotischer Farbtupfer in dem Dorf mit zwölf Kleinstbauern. Der Norddeutsche hat damals “fast kein Wort verstanden”, schmunzelt er.

Kossmann führte die Wala bis Mitte der 90er-Jahre, Einfluss im Stiftungsrat behielt er bis heute. Den mächtigen Neubau am Ortseingang von Eckwälden hat er gelenkt und begleitet, er steht hinter der Weichenstellung für das künftige Werk in Bad Boll und Zell. Noch immer ist er Vorsitzender der Dr. Hauschka-Stiftung zur Förderung der Medizin, speziell der anthroposophischen. Seine Lebensgeschichte hat er vor Jahren als Buch herausgebracht: “Von der Idee zur Wirklichkeit”.’
Weer terug naar Nederland. Om precies te zijn: naar de website ‘Triodos Bank op de Reehorst. Over onze nieuwe huisvesting’. Die geeft inderdaad wat het belooft:
‘Welkom op deze website over de nieuwe huisvesting van Triodos Bank. Op deze site kunt u meer lezen over de voorgenomen plannen voor landgoed De Reehorst en het nieuwe kantoor van Triodos Bank. Ook houden we u via deze weg op de hoogte van de laatste ontwikkelingen.

Triodos Bank groeit hard en zoekt naar uitbreidingsmogelijkheden voor haar huisvesting. In december 2011 heeft Triodos Bank het landgoed De Reehorst voorwaardelijk aangekocht met als doel daar Triodos Bank Nederland en Triodos Investment Management te vestigen. Tevens heeft Triodos Bank een revitalisering van het landgoed voor ogen. De aankoop wordt definitief als de benodigde vergunningen voor de bouw van het geplande kantoorgebouw zijn verkregen. De bank streeft er naar om haar zeer duurzame kantoor in 2018 op te leveren.

De informatie op deze website zal meegroeien met de ontwikkelingen in het proces. Zo is de website momenteel gevuld met schetsontwerpen, welke we in een later stadium zullen vervangen door definitieve ontwerpen. Op het moment dat de bouw van start gaat, is deze website ook de plek waar de voortgang van de bouw gevolgd kan worden.’
Er is veel informatie te vinden. Om te beginnen deze ‘informatiebijeenkomst Triodos op Reehorst’:
‘Op 18 mei 2015 organiseert Triodos Bank een informatiebijeenkomst over haar komst naar De Reehorst. Bewoners, betrokkenen en belangstellenden zijn van harte uitgenodigd.

De bijeenkomst vindt plaats in cultuur- en congrescentrum Antropia, op loopafstand van station Driebergen-Zeist.

De markt biedt informatie over de nieuwe huisvesting van Triodos op landgoed De Reehorst. Diverse specialisten informeren de bezoekers graag over de plannen, die niet alleen de nieuwe huisvesting omvatten maar tevens een kwaliteitsimpuls voor het gehele landgoed betekenen.

Locatie: Antropia, Hoofdstraat 8, Driebergen
Aanvang: 19.00 uur
Einde: 21.00 uur

Wij hopen u op 18 mei te ontvangen. Aanmelden is niet nodig.’
Bij ‘Landgoed’ staat er:
‘Triodos Bank heeft het voornemen om zich te vestigen op een bijzonder landgoed. Daarmee krijgt de bank de komende decennia de verantwoordelijkheid voor het beheer en de ontwikkeling van het landgoed.

Passend bij de missie van Triodos Bank is een landgoedvisie opgesteld met het leidende principe dat cultuur, natuur en economie zich op De Reehorst in evenwicht met elkaar ontwikkelen. Vanuit dit principe wordt het landgoed een plek die mensen inspireert en waar zij verbinding beleven met andere mensen, met kunst en cultuur, met landbouw en de natuur.

De Reehorst heeft een rijke historie en maakt deel uit van de Stichtse Lustwarande. Deze cultuurhistorie wordt als belangrijk kenmerk van het landgoed gerespecteerd en inzichtelijk gehouden bij nieuwe ontwikkelingen. Voor veel gebruikers is het landgoed een thuis geworden. Triodos Bank heeft de intentie om zo veel mogelijk van de huidige activiteiten in stand te houden.’
Bij ‘Gebouw’ wordt vermeld:
‘Het nieuwe kantoorgebouw van Triodos Bank, dat een oppervlakte krijgt van 12.500m2, wordt optimaal ingepast in het landgoed. Hierbij zijn de bestaande natuur en cultuur-historische waarden van het landgoed belangrijke aandachtspunten. Het Triodos gebouw wordt een zeer duurzaam kantoor.

Bij aanvang van de ontwerpfase zijn diverse onderzoeken uitgevoerd op het gebied van ecologie, cultuurhistorie, archeologie, bomen, bodem, water en verkeer. De uitkomsten van deze onderzoeken zijn meegenomen in de uitwerking van het ontwerp.

Ook bij het bouwproces wordt rekening gehouden met de op het landgoed aanwezige flora en fauna. Het uiteindelijke doel is om naast het realiseren van een nieuw gebouw ook te zorgen voor een ecologische, culturele en financieel-economische stimulans voor het landgoed.’
Over ‘Omgeving’ lezen we:
‘Bij de ontwikkeling van de nieuwe huisvesting op landgoed De Reehorst wordt rekening gehouden met verschillende omgevingsfactoren.

Zo zijn de ontwikkelingen op het landgoed onderdeel van een bredere gebiedsontwikkeling waarbij het stationsgebied Driebergen-Zeist volledig wordt vernieuwd. Triodos Bank zoekt daarbij naar nauwe samenwerking met betrokken partijen om de ontwikkelingen in de omgeving en op het landgoed zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen.

Daarnaast kent het landgoed een aantal direct omwonenden en zijn er op dit moment diverse gebruikers en bedrijfsactiviteiten op het landgoed. Andere stakeholders die onderdeel uitmaken van de directe omgeving zijn vooral maatschappelijke organisaties die een nauwe betrokkenheid hebben bij het landgoed. Met al deze stakeholders voert Triodos Bank op een open en transparante wijze de dialoog.’
Er is ook een pagina met ‘Veelgestelde vragen’:
‘» Proces en planning
» Natuur
» Gebouw
» Landgoed

Proces en planning

»Wat staat er te gebeuren op landgoed De Reehorst?

Triodos Bank groeit hard en is op zoek naar uitbreidingsmogelijkheden voor haar huisvesting. In december 2011 heeft Triodos Bank het landgoed De Reehorst voorwaardelijk aangekocht met als doel daar Triodos Bank Nederland en het internationale kantoor van Triodos Investment Management te vestigen. Triodos Bank heeft een nauwe band met de regio Driebergen/Zeist als plaats van oprichting en gebied waar veel medewerkers wonen. Daarnaast zoekt Triodos Bank vanuit duurzaamheidsoverwegingen huisvesting dichter bij het station, omdat klanten en medewerkers vanuit heel Nederland naar ons toe komen. De vestiging van Triodos Bank op landgoed De Reehorst betekent een herontwikkeling, revitalisering en kwaliteitsverbetering van dit bestaande landgoed.

»Wat is de planning van de bouwerkzaamheden?

Triodos Bank heeft landgoed De Reehorst eind 2011 voorwaardelijk aangekocht. De aankoop wordt pas definitief als de benodigde vergunningen voor de bouw van het nieuwe kantoor van Triodos zijn verkregen. In 2012 is een schetsontwerp gemaakt. We verwachten het definitief ontwerp van het nieuwe kantoor in 2015 af te ronden. Na het verkrijgen van een onherroepelijke bouwvergunning kan de bouw starten. De oplevering van het nieuwe kantoorpand staat medio 2018 gepland.

»Hoe blijf ik op de hoogte van de ontwikkelingen?

Om zo veel mogelijk mensen op de hoogte te kunnen houden van de details van onze plannen is deze website www.triodosopreehorst.nl gerealiseerd. Op het moment dat de bouw van start gaat, is deze website ook de plek waar de voortgang van de bouw gevolgd kan worden.

»Waarom bouwt Triodos Bank een nieuw kantoor, terwijl er in Nederland veel kantoren leeg staan?

Triodos Bank groeit en de huidige huisvesting wordt te klein. Daarom ontstond de noodzaak voor Triodos Bank om op zoek te gaan naar nieuwe kantoorruimte. Voorwaardelijk voor geschikte kantoorruimte is een optimale bereikbaarheid per openbaar vervoer, omdat klanten en medewerkers vanuit heel Nederland naar ons toe komen. Daarnaast is het voor Triodos Bank belangrijk dat onze nieuwe huisvesting bij uitstek uitdrukt waar wij als eigenwijze bank voor staan.

De leegstandsproblematiek en de herbestemming van leegstaande kantoorruimte heeft onze uitdrukkelijke aandacht, ook bij de kredietverlening. Wij hebben daarom actief gezocht naar mogelijkheden tot het overnemen en herontwikkelen van leegstaande kantoorruimte op of nabij een goed bereikbaar station in de regio. We hebben gezocht bij Amersfoort, Utrecht Centraal en station Driebergen-Zeist. Tot onze spijt was er geen passende ruimte beschikbaar die wij in eigendom konden verwerven. Daarom is besloten tot nieuwe huisvesting.

Oorspronkelijk was het onze bedoeling om voor geheel Triodos Bank een nieuw kantoor te bouwen. Omdat we echter geen leegstand willen laten ontstaan in onze bestaande panden in Zeist, zijn de plannen teruggebracht van ruim 20.000 m2 naar 12.500 m2. Het internationale hoofdkantoor van de bank blijft gevestigd op de huidige locatie in Zeist.

De verhuizing van Triodos Bank naar De Reehorst draagt bij aan het behoud van het landgoed. Het landgoed in zijn huidige vorm was zijn voortbestaan niet zeker, hetgeen ook is te zien aan de huidige staat van onderhoud. Triodos Bank zal de zorg voor De Reehorst voortzetten en het landgoed ontwikkelen met alle respect voor mens en milieu. Op die manier willen wij de gebruikers nu en in de toekomst een mooi en toegankelijk landgoed bieden dat recht doet aan zijn rijke historie. De huidige maatschappelijke functies van het landgoed, zoals de zorgboerderij, het cultuur- en congrescentrum, ruimte voor kunstenaars, onderzoek en onderwijs willen we daarbij handhaven.

Om de natuur op het landgoed zoveel mogelijk te ontzien kiezen wij er bewust voor om de nieuwe huisvesting zo dicht mogelijk bij de geplande infrastructurele activiteiten rond het station te plaatsen en de ecologische functie van het landgoed aan de zuidkant te versterken. Door de ecologische hoofdstructuur (EHS) daar uit te breiden komt een verbinding tot stand tussen de ecologische zones van het Kromme Rijngebied en de Heuvelrug. Dit sluit aan bij de gebiedsvisie van de Gemeente Utrechtse Heuvelrug.

»Wat gebeurt er met de huidige kantoorpanden van Triodos Bank?

Triodos Bank Nederland en Triodos Investment Management zullen gehuisvest worden op de nieuwe locatie. Om in de aanloop naar de nieuwe huisvesting de groei op te vangen, is voor Triodos Bank Nederland tijdelijke kantoorruimte gehuurd op Utrechtseweg 44. Het kantoorpand op de Utrechtseweg 60/Nieuweroordweg 1 blijft in gebruik als locatie voor het hoofdkantoor van Triodos.


Natuur

»Waarom kiest Triodos Bank ervoor om in de Ecologische Hoofd Structuur (EHS) te gaan bouwen?

De komst van Triodos Bank op het landgoed draagt bij aan de handhaving van de EHS. Onze intentie is om de EHS juist te versterken en de nieuwe huisvesting zal in lijn met die intentie ontwikkeld worden. Door de herontwikkeling van het stationsgebied zal de kop van het landgoed een intensief gebruikte zone worden. De nieuwe huisvesting van Triodos Bank zal daarom, en in lijn met de Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie, in deze zone worden gerealiseerd. De EHS zal elders, waar het belangrijker en waardevoller is, worden versterkt.

De mogelijkheid om in de EHS te bouwen bestaat ook uitsluitend bij de gratie van het feit dat de EHS versterkt wordt. Hier zal nauwkeurig op toegezien worden in de plannen, tijdens de bouw en na ingebruikname van het nieuwe kantoor. Wij beogen de aanwezige natuur en natuurelementen met monumentale/cultuurhistorische waarde (bijv. houtopstanden, zichtlijnen) zoveel mogelijk te behouden en waar ze beperkt moeten wijken, dit ruimschoots te compenseren door aanleg van nieuwe natuur. Met de nieuwe huisvesting wil Triodos Bank een voorbeeldfunctie vervullen op het gebied van duurzaam ontwikkelen. Het landgoed in zijn totaliteit is ons vertrekpunt.

»Gaat Triodos Bank de EHS-gebieden verbinden en zo ja, hoe dan?

Ja, dat gaan we doen. We doen dit door een integraal EHS-plan samen met het infrastructuurplan te realiseren. Hiermee verbinden we het EHS-gebied ten zuiden van de A12, via de EHS op De Reehorst met het EHS-gebied ten noorden van de Hoofdstraat.

»Zal de natuur aangetast worden door de bouw van het nieuwe kantoor?

Triodos Bank beoogt de aanwezige natuur en natuurelementen met monumentale/cultuurhistorische waarde (bijv. houtopstanden, zichtlijnen) zoveel mogelijk te behouden en waar ze beperkt moeten wijken, dit ruimschoots te compenseren door aanleg van nieuwe natuur. In nauwe samenspraak met de gebouwarchitect en landschapsarchitect is de beste locatie bepaald.

»Welk aantal boommarters is er gesignaleerd en blijven ze bestaan als wij er gaan bouwen?

Er zijn kleine marterachtigen gesignaleerd zoals wezels, hermelijnen en bunzingen. Aantallen zijn niet bekend. Tijdens de bouw dient de aannemer zich aan een uitvoeringsprotocol te houden. Hierdoor wordt een negatieve impact tijdens de bouw zoveel mogelijk voorkomen.

»Wordt er tijdens de bouw en in de keuze van de aannemer rekening gehouden met de dieren?

Ja, er zijn diverse onderzoeken gedaan naar de aanwezigheid en diversiteit van fauna en hoe deze zo min mogelijk in hun huidige leefomgeving/biotoop worden verstoord. Er is ook gekeken naar mogelijkheden ter verbetering van het leefgebied van diverse diersoorten. Tijdens de bouw dient de aannemer zich aan een uitvoeringsprotocol te houden. Hierdoor wordt een negatieve impact tijdens de bouw zoveel mogelijk voorkomen.

»In hoeverre tast het nieuwe kantoor op De Reehorst de natuur aan?

In de herontwikkeling, waarbij boskap beperkt blijft tot enkele naaldbomen en kleine stroken struikgewas, zal de aanwezige avifauna wat betreft soorten niet afnemen. Doordat de herontwikkeling van het gebied leidt tot verplichte herplant van bomen en struikgewas zal in de toekomst ook weer nieuwe broedbiotoop beschikbaar zijn. De natuurinrichting zal bestaan uit een afwisseling van waterpartijen, bomenlanen, bosontwikkeling en ontwikkeling van bloemrijke graslanden.


Gebouw

»Hoe groot wordt het nieuwe kantoor van Triodos Bank?

De nieuwe huisvesting op landgoed De Reehorst zal 12.500m2 omvatten. Triodos Bank Nederland, Private Banking en Triodos Investment Management zullen gehuisvest worden op de nieuwe locatie. Het hoofdkantoor van Triodos zal blijven op de locatie op de Utrechtseweg/Nieuweroord in Zeist. Oorspronkelijk was het de bedoeling om voor geheel Triodos Bank een nieuw kantoor te bouwen. Omdat we echter geen leegstand willen laten ontstaan in onze bestaande panden in Zeist, zijn de plannen teruggebracht van ruim 20.000 m2 naar 12.500 m2.

»Het gebouw is vrij modern, is dit in afstemming met de andere gebouwen op De Reehorst?

Het gebouw is inderdaad modern. Het is de invulling van het landgoed van de 21ste eeuw. Het landgoed is 160 jaar oud en kenmerkt zich doordat in verschillende periodes door de tijd heen (gebouw)ontwikkelingen hebben plaatsgevonden passend bij de periode van die tijd. Deze “transformatiedynamiek” wordt met het kantoor van Triodos voortgezet. Het uitgangspunt in de plannen voor de bouw van een nieuw kantoor op De Reehorst is daarom niet conserveren, maar juist het toevoegen van een nieuwe tijdslaag zonder daarbij oude tijdlagen uit te vlakken.

»Het gebouw is bijna volledig van glas; is het dan bij donker weer een “lichtbak”?

In de intensiteit van het licht kan geschakeld worden. Er wordt gewerkt met bewegingsmelders, zodat bij afwezigheid van medewerkers het licht automatisch uit is.

»Hoe zit het met de vogels, die tegen het gebouw aan kunnen vliegen?

Er is rekening gehouden met vliegroutes van onder andere vleermuizen. Om die reden is er ook 10 meter afstand gehouden tot de boomkronen. Daarnaast is bij het ontwerp van het gebouw gekozen voor een volume dat is opgebouwd uit drie losse torentjes waar de vleermuizen tussendoor kunnen vliegen. Tot slot is er middels randoverstekken herkenbare textuur aangebracht, die voorkomt dat vleermuizen/vogels tegen de ramen opvliegen.

»In hoeverre kan de begane grond ook door niet-bankmedewerkers gebruikt worden?

De begane grond is het gedeelte dat (semi-)openbaar is. Op de begane grond komen in ieder geval een restaurant, een duurzame ontmoetingsplaats en enkele vergaderzalen.

»Welke (vooruitstrevende) duurzaamheidsmaatregelen worden er getroffen?

Het gebouw en het landgoed worden op zo’n manier ontwikkeld dat de Ecologische Hoofd Structuur (EHS) versterkt wordt. We streven ernaar om voor het gebouw een Breeam Outstanding Certificaat te verkrijgen. Dit is de hoogst haalbare certificering voor duurzaamheid, verdeeld over negen categorieën: management, gezondheid, energie, transport, water, materialen, afval, landgebruik en ecologie en vervuiling.

»Is er rekening gehouden met uitbreiding van het kantoor?

Uitbreiding van het kantoor is op de gekozen plek niet mogelijk. Er is rekening gehouden met de groei van de bank tot 2030.

»In hoeverre wordt autogebruik ontmoedigd en gebruik OV gestimuleerd?

De directe nabijheid van het station stimuleert gebruik te maken van OV. De parkeerplaatsen voor autogebruikers bevinden zich het verst van het kantoorgebouw.

»Waar zal de parkeergelegenheid voor Triodos Bank gerealiseerd worden op het landgoed?

De locatie van parkeergelegenheid voor onze medewerkers ligt achter het beukenbos.


Landgoed

»Is Triodos Bank van plan de “antroposofische” achtergrond van het landgoed te handhaven?

Triodos Bank is geen antroposofische bank, maar respecteert wel de historie van het landgoed.

»Blijft het landgoed opengesteld voor bezoekers?

Ja, het landgoed zal toegankelijk blijven voor bezoekers.

»Zullen de huidige gebouwen op het landgoed gesloopt worden?

Het is onze intentie om de huidige gebouwen op het landgoed te behouden. Alleen de twee houten bungalows zullen moeten wijken, omdat we op deze locatie het nieuwe kantoorgebouw willen realiseren.

»Waarom is gekozen voor landgoed De Reehorst?

Triodos Bank groeit hard en is op zoek naar uitbreidingsmogelijkheden voor haar huisvesting. Triodos Bank heeft een nauwe band met de regio Driebergen/Zeist als plaats van oprichting en gebied waar veel medewerkers wonen. Daarnaast zoekt Triodos Bank vanuit duurzaamheidsoverwegingen huisvesting dichter bij het station, omdat klanten en medewerkers vanuit heel Nederland naar ons toe komen. Verschillende opties zijn daarvoor onderzocht, bij Amersfoort, Utrecht Centraal en station Driebergen-Zeist. Landgoed De Reehorst heeft uiteindelijk de voorkeur gekregen, ook vanuit de gedachte dat op dit landgoed Triodos Bank is opgericht en om het landgoed in stand te kunnen houden.

»Wat gaat er met het landgoed gebeuren? Kunnen de partijen die nu gebruik maken van het landgoed hun activiteiten op het landgoed voortzetten?

De vestiging van Triodos Bank op landgoed De Reehorst betekent een herontwikkeling, revitalisering en kwaliteitsverbetering van dit bestaande landgoed. Het Triodoskantoor vormt hierbij een nieuwe economische drager onder het landgoed en draagt daarmee bij aan behoud en continuïteit van De Reehorst en de diverse maatschappelijke en culturele activiteiten die daar plaatsvinden.

»In hoeverre is er samenwerking met de andere functies op het landgoed?

Het Triodoskantoor vormt een nieuwe economische drager onder het landgoed en draagt daarmee bij aan behoud en continuïteit van de diverse maatschappelijke en culturele activiteiten die daar plaatsvinden. Er is geregeld overleg met alle bewoners en gebruikers op het landgoed. We streven er naar om samen met de huidige gebruikers lokale (water-, energie-, afval- en voedsel)kringlopen te sluiten en duurzame energie op te wekken.

Staat uw vraag er niet tussen? Neem dan contact met ons op via: reehorst@triodos.nl
Via de website ‘Herinrichting Stationsgebied Driebergen-Zeist’ leren we nog meer:
‘Driebergen-Zeist krijgt een nieuw station en het gebied eromheen wordt ingrijpend verbeterd. Het stationsgebied van Driebergen-Zeist wordt een compacte OV-knoop, die veilig is en waar al het verkeer goed doorstroomt. Het aantal sporen wordt ter hoogte van het station uitgebreid naar vier en de N225 kruist straks het spoor met een tunnel. In 2019 heeft Driebergen-Zeist een mooi, veilig en gebruiksvriendelijk stationsgebied dat ingericht is op de toekomst. Meer informatie over het nieuwe station vindt u op www.prorail.nl/driebergen-zeist.’
Gisteren publiceerde Ruud Thelosen ‘Waarom vuilnismannen meer verdienen dan bankiers. Voor en tegens van meritocratie’:
‘De prikkelende stelling in de titel van dit boekje van Rutger Bregman en Jesse Frederik roept in eerste instantie ongeloof op totdat je je realiseert dat het werkwoord verdienen meerdere betekenissen heeft. De vraag “Wat verdien je” kun je op meerdere manieren beantwoorden. Letterlijk gesproken vraag je dan naar iemands inkomen of loon, maar figuurlijk gesproken vraag je naar waar iemand “recht op heeft” of rechtens toekomt. Dat zijn twee verschillende zaken die niet altijd samenvallen. Zo beschrijven de auteurs vele vormen van “onverdiend inkomen”. Dan bedoelen ze bijvoorbeeld een erfenis, of opbrengsten verworven uit de bodem, opbrengsten uit patenten en opbrengsten uit speculatie en marktmanipulatie. “Verdiend inkomen” ontstaat door arbeid te verrichten in dienst van de samenleving en waarbij waarde wordt toegevoegd of gecreëerd.

Dit essay is uitgegeven als bijdrage aan de maand van de filosofie, die gewijd is aan het thema ongelijkheid. Dat is extra in de belangstelling gekomen door het boek “Kapitaal in de 21e eeuw” van de Franse econoom Thomas Piketty. Op basis van gedegen onderzoek over een langere periode heeft hij wetenschappelijk aangetoond dat de accumulatie van kapitaal veel sneller gaat dan de groei van inkomen door arbeid. Dat leidt ertoe dat de ongelijkheid steeds verder toeneemt tussen degenen die kapitaal hebben en zij die alleen hun arbeid kunnen inzetten. Een toenemende inkomens- maar vooral ook vermogensongelijkheid is de laatste decennia wereldwijd gezien evident. Uit o.a. onderzoek van Wilkinson & Pickett is bewezen dat een toenemende inkomensongelijkheid vele negatieve maatschappelijke gevolgen heeft. Datzelfde lijkt nu ook het geval te zijn met een toenemende vermogensongelijkheid, die zelfs ook de economie zelf schaadt. Liberaal economen hebben altijd beweert dat een volledig vrije markt en ongebreideld kapitalisme juist ervoor zorgen dat de welvaart verdeeld wordt. Dat blijkt dus een mythe te zijn. Inmiddels hebben internationale organisaties als de OESO, het IMF en de Wereldbank, die altijd de mondialisering, vrijhandel en liberalisering (vrije verkeer van geld en goederen) bepleitten, toch ook de negatieve effecten van toenemende vermogensongelijkheid bevestigd. In eigen land heeft een WRR-studie de bevindingen van Piketty bevestigd. Het CBS die andere definities hanteert is veel voorzichtiger.

Het bijzondere van beide auteurs, die werken voor het digitale tijdschrift “de Correspondent” is dat ze vele historische voorbeelden aanhalen. Indrukwekkend is bijvoorbeeld de staking van vuilnismannen in New York in 1968 waar eerst om werd geschamperd totdat de gevolgen zichtbaar werden. Iedere dag kwam er 10.000 ton afval bij en dat trekt ongedierte aan en veroorzaakt een enorme stank. Uiteindelijk werd zelfs de noodtoestand uitgeroepen. Na 9 dagen kregen de stakers alsnog hun eisen voor een beter salaris ingewilligd. Inmiddels verdient een vuilnisman een respectabel jaarsalaris van $ 70.000, waarbij overwerk en andere toeslagen nog niet zijn meegerekend. Inmiddels wil iedereen wel vuilnisman worden in New York.

Een geheel andere historische gebeurtenis was een bankenstaking in Ierland in mei 1970, die uiteindelijk zes maanden duurde. In no time was 85% van de geldhoeveelheid achter slot en grendel. Tot ieders verbazing bleek het maatschappelijke leven en de economie echter niet tot stilstand gekomen. In de pubs ontstonden spontaan een nieuw soort banken waar mensen elkaar van alles leenden en op eenvoudige papiertjes leningen en schulden bijhielden. In het licht van de titel zou je op basis van deze voorbeelden dus kunnen beweren dat we vuilnismannen veel harder nodig hebben dan bankiers.

Een ander deel van het boekje wordt besteed aan de eerste liberale premier van Nederland, Pieter Cort van der Linden, die zo’n 100 jaar geleden een aantal belangrijke standpunten verkondigde waar de huidige premier Mark Rutte van zou gruwelen. Van der Linden was een groot voorstander van progressieve belastingen en vooral vermogensbelasting. Hij was ook voorstander van overheidsbanken en heeft de oprichting vande Rijkspostspaarbank bepleit, alsook een staatsverzekeringsbedrijf. Samen met zijn liberale minister Willem Treub heeft hij ook het erfrecht verandert waardoor alleen directe familie nog een deel zou kunnen erven. Tegenwoordig is de VVD een tegenstander van erfbelasting.

Auteur Bregman kennen we nog van het boekje “Gratis Geld en andere radicale ideeën”, waarin hij pleit voor invoering van een basisinkomen en flinke vermindering van de omvang van de werkweek. Zie ook http://bedrijfskunde-economie.blogspot.nl/2014/10/gratis-geld-en-andere-radicale-ideeen.html

Het bijzondere van deze auteur is dat hij als historicus ons de ogen opent en ons bevrijdt uit de waan van de dag. Wat heden ten dag bijna onmogelijk lijkt was vroeger heel gewoon. Wie heden ten dage klaagt over hoge belastingen moet eens terug gaan in de geschiedenis. In Nederland, maar ook in Groot-Brittannië en in de Verenigde Staten zijn belastingniveaus geweest van 72% en zelfs 90%. Zeker in oorlogstijd was dit het geval waardoor men dit ook wel “de dienstplicht van de rijken” noemde. We zullen samen deze inkomens- en vermogensongelijkheid moeten bestrijden en moeten echter niet wachten tot er een oorlog uitbreekt of een revolutie ontstaat. De overheid moet hierin voorop lopen en laten we hopen dat het nieuwe belastingstelsel hierin voorziet.

Anders dan in het eerste boekje laten de auteurs hier wat open eindjes liggen. Met hun weergave van verdiend en onverdiend inkomen en vermogen wordt er een academische discussie over meritocratie. Daarmee wordt bedoeld zeggenschap en inkomen naar verdienste. Die verdienste is echter niet eenduidig te berekenen. Wie moet er meer verdienen: een rechter, een arts of een hoogleraar? Veel belangrijker is het om de verschillen tussen inkomens te verkleinen en daarvoor moeten we misschien een maximum-inkomen invoeren zoals nu al voor een deel is gebeurd met de Balkenendenorm voor de publieke sector versus een wettelijk minimuminkomen.’
Heel ander nieuws vond ik gisteren in de Texelse Courant met ‘Nieuw seizoen My Beach van start’, waarin Jeroen van Hattum, ‘Journalist Texelse Courant, beginnend hardloper’ schrijft:
‘Honderd leerlingen van Vrije School Stella Maris in Den Burg gaan donderdagochtend het strand bij Paal 15 op om rommel en afval te ruimen.

Het is de start van een nieuw seizoen MyBeach, het project waarbij bezoekers van het strand wordt gevraagd het strand mee schoon te houden. Er doen langs de Nederlandse kust achttien strandpaviljoens (inclusief een surfschool en een hotel) mee aan MyBeach. Vijf daarvan bevinden zich op Texel: Paal 9, 12, 15, 17 en 28.

Ter herkenning van de campagne staan dit jaar op het strand schepen met masten waaraan de op het strand verzamelde rommel kan worden opgehangen. De masten zijn een verwijzing naar de VOC en Texel 600 jaar Stad. MyBeach is een initiatief van Stichting De Noordzee en kan op het eiland volgens de VVV rekenen op steun van Paal 17, Ecomare en de VVV. De stranden die meedoen aan het project zijn te herkennen aan informatieborden, beachflags, prullenbakken en afvalzakjes van MyBeach.

In augustus vindt er net als vorig jaar weer een Beach Cleanup Tour van Boskalis plaats waarbij in een maand tijd de gehele Noordzeekust wordt opgeruimd. Texel is vrijdag 21 en zaterdag 22 augustus aan de beurt.’
Weekblad ‹Das Goetheanum› schreef gisteren om 9:00 op Facebook over ‘Zwangsimpfungen. Keine Gesundheitsdiktatur!’
‘Unter diesem Motto wendet sich der Bürgerverband ‹Gesundheit Aktiv› gegen die angekündigte Einführung einer Impfpflicht in Deutschland, die im Rahmen der Europäischen Impfwoche vielerorts gefordert wird. Schmidt-Troschke, Geschäftsführer des Verein betont: «Eine Impfpflicht wäre eine völlig überzogene und inakzeptable Maßnahme. Die Impfquoten bei Kleinkindern liegen hierzulande für Masern bei 92 bis 96 Prozent. Viel problematischer ist es, dass Jugendliche und Erwachsene ungeschützt sind. Weil sie die Krankheit nicht durchgemacht haben, lässt der Impfschutz nach 10 bis 15 Jahren nach, übertragen Mütter keinen ‹Nestschutz› mehr auf Neugeborene.» Auch zeigen Länder wie die USA und Italien, dass sich trotz Impfpflicht die Masern nicht ausrotten ließen. Überdies fehle es an einer qualifizierten Kontrolle bei Impfkomplikationen: Sie würden meist verharmlost oder gar nicht gemeldet. Sollte es zu Gesetzesinitiativen für die Einführung einer Impfpflicht kommen, so kündigt der Verein eine breite Kampagne für den Erhalt einer individuellen Entscheidung an. Auch eine Verfassungsklage wird nicht ausgeschlossen. Schließlich handele es sich um die Verletzung des Grundrechtes auf körperliche Unversehrtheit. Gesundheit Aktiv/CC’
En er is ook weer eens een nieuwsbrief van het ‘Institut für anthroposophische Meditation’, van Anna-Katharina Dehmelt ‘in Kooperation mit Goetheanum Meditation Initiative Worldwide — Gesellschaft für Bildekräfteforschung — EnlightenNext — Public Meditation — Freies Bildungswerk Rheinland’, namelijk ‘23.04.2015 // Newsletter April 2015’. Deze gaat over:
‘Tagung “Meditation in Ost und West” – Kolloquium “Anthroposophische Meditation und akademische Meditationsforschung” – Meditation im Kino – Rezension zu “Die Chakren – Sinnesorgane der Seele” – Neue Facette von Andreas Meyer – Umschau auf Veröffentlichungen und Veranstaltungen.

Von Anna-Katharina Dehmelt und Terje Sparby.

Die Tagung “Meditation in Ost und West – Buddhismus und Anthroposophie im Gespräch” war ein festliches Ereignis der Begegnung verschiedener Meditationsansätze und vor allem der Menschen, die sie praktizieren. Viele von ihnen haben die Gelegenheit genutzt, die ihnen bisher fremdere Richtung etwas besser kennen- und verstehen zu lernen. Das hat dazu beigetragen, dass die verschiedenen Ansätze immer weniger als sich gegenseitig ausschließend und immer mehr als sich ergänzende wahrgenommen werden.

Andreas Neider hat von der Tagung in den Mitteilungen aus der anthroposophischen Arbeit berichtet und dabei gleich zur nächsten Tagung vom 26. bis 28. Februar 2016 zum Thema “Meditation in Ost und West – Ich und Nicht-Ich” eingeladen. Terje Sparby hat im Aprilheft von Die Drei berichtet und sehr differenziert die Vielfalt buddhistischer Ansätze und ihr Verhältnis zur anthroposophischen Praxis aufgezeigt (sein Bericht kann online für 3,- Euro gekauft werden), und Christoph Hueck endet seinen Bericht im Aprilheft von Info3 mit der vielleicht etwas zugespitzten Feststellung, “dass der Buddhismus auf zweieinhalb tausend Jahre Geschichte zurückblickt, während anthroposophische Meditation und Schulung nach 100 Jahren erst allmählich erschlossen wird”.

Der Bericht von Terje Sparby hat die Aufmerksamkeit des Portals “Buddhaland” erweckt. Unter den verschiedenen Diskussionsbeiträgen finden sich auch Äußerungen wie “Ich finde es interessant, wie die Anthroposophie sich verbiegen wird, um den Buddhismus zu vereinnahmen” oder “Ich sehe im Institut für anthroposophische Meditation einen Weg der Vermarktung der Anthroposophie, in dem man sich an die Achtsamkeitsbewegung anhängt, denn das Interesse an der Anthroposophie ist ja rückläufig.” Solches liest man denn doch mit Erstaunen. Immerhin zitiert dann ein aufmerksamer Leser aus dem Flyer der Tagung, dass es weniger um “das Bekräftigen von vermeintlichen Übereinstimmungen als ein deutliches Bewusstsein der Differenzen zwischen Buddhismus und Anthroposophie” gehen sollte.

In diesem Sinne hat Anna-Katharina Dehmelt in ihrem Ko-Referat zu dem Beitrag von Michael von Brück den Ausgangspunkt der anthroposophischen Meditation in der denkenden Individualität betont. Die Grundgedanken ihres Beitrages finden sich auch in ihrem Aufsatz “‘Alles in der Welt ist bewusst’. Anthroposophische Meditation als Weg zur Erforschung des Bewusstseins”.

Ebenfalls im März fand das sechste Kolloquium “Anthroposophische Meditation und akademische Meditationsforschung” im Rahmen des Instituts für anthroposophische Meditation statt. Die mitwirkenden Anthroposophen gaben je eine Kurzdarstellung zu den Gründen und Eigenarten ihrer anthroposophischen Meditationspraxis – Aufgabe war, die Besonderheit anthroposophischer Meditation durch die konkreten Erfahrungen in den Blick zu bekommen. Die verschiedenen Beiträge, die sehr individuell waren, hatten doch eine Reihe gemeinsamer Aspekte, die sich so zusammenfassen lassen: “Die bewusste Erfahrung des denkenden Ichs ist der Ausgangspunkt einer anthroposophischen Meditation. In diesem Bewusstseinsraum kann der Inhalt einer Meditation aufblühen. Im Halten und Erleben dieses aufblühenden Inhaltes entsteht Sinn, der ergriffen bzw. gestiftet wird und bis zu einer nondualen Sinn- bzw. Einheits- und Einweihungserfahrung gesteigert werden. Dabei weitet sich das Ich, und in das (denkende) Bewusstsein integrieren sich auf höherer Ebene mehr und mehr auch Fühlen und Wollen. Der eigentlichen Meditation gehen Übungen zur Erfassung des Ich selbst voraus, und die Meditation kann Grundlage werden für geistige Forschung.”

Meditation im Kino – das ist noch relativ neu, insbesondere wenn nicht nur beiläufig meditiert wird, sondern Meditation das Thema des Films ist. “Stopping – Wie man die Welt anhält – Wege zur Meditation” startete am 26. Februar in den deutschen Kinos. Der Film begleitet vier Personen zu ihren Meditationskursen, in denen sie Vipassana- und Zen-Meditation lernen, einen MBSR-Kurs nach Jon Kabat-Zinn besuchen und an den Quellhof fahren zu einem Kurs mit Thomas Mayer und Agnes Hardorp in anthroposophischer Meditation. Die Gruppe beschäftigt sich in diesem Kurs unter anderem mit einem Stein, und die Erfahrung, die Welt und den Alltag als beseelt zu erleben, wird als Besonderheit anthroposophischer Meditation deutlich. Man bekommt von den verschiedenen Ansätzen durchaus einen plastischen Eindruck, weil auch die Kurs- und Meditationshäuser und die dort jeweils Lehrenden gezeigt werden.

Während sich “Stopping” in erster Linie an Menschen wendet, die bereits ein erstes Interesse an Meditation entwickelt haben, geht “From Business to Being” davon aus, dass es “in unserer Gesellschaft eine Überinterpretation der Leistung und eine Unterbetonung des Seins” gibt, wie die Neurowissenschaftlerin Tania Singer es formuliert. “Gute Führung heisst, in sich zu ruhen”, so Rudi Ballreich, der die Entstehung des Films begleitet hat und Gesprächspartner eines der drei Protagonisten mit der Frage “Wie will ich leben und arbeiten?” ist. Dabei spielt Meditation eine Rolle, aber auch Coaching und das Nachdenken über die (Wirtschafts)-Welt. Zu Wort kommen unter anderem Friedrich Glasl, Claus Otto Scharmer, Götz Werner und Arthur Zajonc, die alle von der Anthroposophie inspiriert sind, was aber vor allem in der originellen und eigenständigen Art ihres Umgangs mit den angesprochenen Fragen zum Ausdruck kommt.

“From Business to Being” war bereits vorab vereinzelt zu sehen, zum Beispiel auf der Ost-West-Tagung im März in Stuttgart, die offizielle Premiere wird aber erst am 10. Mai auf dem Filmfest in München sein. Beide Filme wird es mittelfristig sicherlich auch als DVD geben.

Die Bildsprache der Filme ist ähnlich, neben den Menschen zeigen sie vor allem Natur: als wogenden Baum, plätschernden Bach oder beeindruckende Alpenkulisse mit stets blauem Himmel, in dem manchmal ein Vogel kreist. Bei “From Business to Being” gibt es zwischendurch gelegentliche Kamerafahrten durch Hochhauslandschaften. Wenn sich auch beide Filme bemühen, ihr Thema ruhig und achtsam anzugehen, ist man am Ende doch abgefüllt mit einer Menge an Inhalt und an Eindrücken. Man darf gespannt sein, wie sich das Medium Film für das Thema Meditation bewähren wird.

Kürzlich neu erschienen ist in der Reihe “Die kleinen Begleiter” des Rudolf Steiners Verlags die von Andreas Neider herausgegebene Zusammenstellungen “Die Chakren – Sinnesorgane der Seele”. Hier eine kleine Rezension:

Für das Wahrnehmen der uns umgebenen Welt haben wir unsere Sinnesorgane. Womit nehmen wir die tieferen Schichten der Wirklichkeit wahr, ihre Kraft, ihren Sinn, ihre Wesenhaftigkeit? Steiner hat hier zunächst zum Denken gegriffen und es in seiner “Philosophie der Freiheit” als produktives Wahrnehmungsorgan für die wahre Wirklichkeit beschrieben. Mit seiner Tätigkeit in der Theosophischen Gesellschaft hat er sich deren Ausdrucksformen für seine Anschauungen bedient und in seinem Schulungsweg-Erstling “Wie erlangt man Erkenntnisse der höheren Welten” an die östliche Anschauung von den Chakren angeknüpft. Bei ihm werden sie zu differenzierten Wahrnehmungsorganen, die auch differenziert ausgebildet werden können.

Er hat den einzelnen (nicht allen) Chakren verschiedene, zumeist ebenfalls aus der östlichen Spiritualität bekannte Übungen zugeordnet, die neben den eigentlichen Meditationen zu einer gesunden Ausbildung der Chakren beitragen. Weil sie das “neben” den eigentlichen Meditationen tun, wurden diese Übungen von Steiner und bis heute oft “Nebenübungen” genannt.

Der neue, von Andreas Neider herausgegebene Band “Die Chakren – Sinnesorgane der Seele” enthält Steiners diesbezügliche Ausführungen und noch vieles mehr. Wie schon in dem Vorgängerband “Andacht und Achtsamkeit” stellt Neider die (Neben-)Übungen zur Ausbildung der Chakren als Achtsamkeitspraxis dar, wenn auch zur buddhistischen Achtsamkeitsschulung doch starke Unterschiede bestehen.

Der Band macht deutlich, wie Steiner im weiteren Umgang mit dem Thema der Chakren immer stärker die rein seelische Wirksamkeit der Chakren betont, die es eigentlich nur im Moment ihrer Betätigung gibt. Die heute oft vorherrschende Auffassung von den Chakren als energetischen Kraftpunkten lag Steiner fern – erstaunlicherweise hat er auch da, wo man eine solche Betrachtung eigentlich erwarten könnte, nämlich bei der Begründung der anthroposophischen Medizin und insbesondere der Heileurythmie, die Chakren nicht berücksichtigt. Hinsichtlich der mit Steiners Darstellung der Chakren verbundenen Frage, wie die anthroposophische Schulung des übersinnlichen Wahrnehmens sich auf den energetischen Bereich des übenden Menschen auswirkt bzw. welche Vorkehrungen getroffen werden müssen, damit in diesem Bereich keine Probleme auftreten, enthält der interessante und aufschlussreiche Band in der Einleitung und in den Anmerkungen einige Anregungen, die aber im Moment noch auf eine gründlichere und besser verständlichere Ausarbeitung warten.

Vor allem nach seiner Trennung von der Theosophischen Gesellschaft hat Steiner von den Chakren als Sinnesorganen der Seele nur noch in Einzelfällen und vermutlich im Zusammenhang mit bestimmten Fragen aus seinem Umkreis gesprochen. Stattdessen wird in seinen Schilderungen immer mehr und in Anknüpfung an Goethe die ganze Seele mit ihrem Denken, Fühlen und Wollen zur Grundlage einer Entwicklung von Organen für übersinnliches Wahrnehmen. Die Zusammenstellung enthält Passagen, in denen sich der konzeptionelle Übergang von den Chakren zu Imagination, Inspiration und Intuition als Verwandlungsprodukten aus Denken, Fühlen und Wollen beobachten lässt. Das sind interessante Passagen, weil man darin Steiner beim Forschen quasi zuschauen kann. Sie zeigen auch, wie er die in “Wie erlangt man” angelegte Chakrenlehre – auf die er immer wieder verwiesen hat – in eine viel weiter gefasste Lehre übersinnlicher Wahrnehmung und Forschung überführt.

Im Newsletter vom Dezember 2014 haben wir von dem Kolloquium “Yoga und Anthroposophie” in Mannheim berichtet. Der Beitrag von Florian Heinzmann, in dem er sich mit dem Verhältnis zwischen Yoga und Steiners “Wie erlangt man Erkenntnisse der höheren Welten” beschäftigte, wird nun in verkürzter Form unter der Überschrift “Keine Angst vor Yoga” im Mai-Heft von Info 3 erscheinen. Ab Mitte Mai wird er auch online zugänglich sein.

Wir freuen uns, Sie auf eine neue Facette hinweisen zu können: Andreas Meyer hat sich mit den Ablenkungen beschäftigt, die beim Meditieren unvermeidlich auftreten. Vielen Dank dafür! Vom gleichen Autor stammt nun endlich auch eine Rezension des wichtigen Buches “Gehirn und menschliches Bewusstsein” von Johannes Wagemann in Die Drei 4/2015. Und zudem hat er noch eine Serie “Schritte zu innerem Wachstum” in Info 3 begonnen, deren erster Beitrag “Die Verabredung mit sich selbst betrifft” (leider nicht online).

Zum Schluss noch eine kleine Umschau auf Veröffentlichungen und Veranstaltungen (bitte werfen Sie auch einen Blick in den Veranstaltungskalender):

Die Goetheanum Meditation Initiative hat eine neue Website. Corinna Gleide hat in ihrem Aufsatz “Der Schulungsweg als Ich-Prozess” einen oft vernachlässigten Schwerpunkt gesetzt, indem sie die autobiographischen Aspekte und die Auseinandersetzung mit dem Doppelgänger stärker als sonst üblich einbezogen hat. Christoph Hueck hat mit “Geistige Wahrnehmung – Einheit von Produktivität und Empfänglichkeit” einen Monat später daran angeknüpft.

Von Fritz Hemmerich ist mit “Hervor aus dem dunklen Spiegel!” ein ganz besonderes Meditationsbüchlein erschienen. Drei längere Texte in gestalteter Sprache werden zu Grundlage einer Meditation von Karfreitag über Karsamstag zu Ostern. Doch ist damit eigentlich jeder Tag, jeder Morgen gemeint. Die Meditation wird durch Jahre im Eridanos-Zentrum auf Teneriffa praktiziert.

In “Herzdenken – Über inspiratives Erkennen” trägt Martina Maria Sam Steiners Aussagen zur Ausbildung der Inspiration zusammen, und zwar vor allem im Hinblick auf die Erziehung der Gefühle. Dabei arbeitet sie einen Grundzug heraus, der alle Übungen zur Erlangung der Inspiration kennzeichnet: “das Wegschaffen subjektiv-persönlicher, aus dem natürlichen Menschen aufsteigender Gefühlselemente einerseits und das bewusste Erzeugen und Pflegen gewissermaßen objektiver, sich aus der der Sache ergebender Gefühle andererseits.”

Das Büchlein kann auch zur Vorbereitung auf das Kolloquium “Imagination und Inspiration – Unterschiede und Übergänge” in Stuttgart 1. Mai dienen. Auch das 2nd European Summer Research Institute des Mind & Life Instituts auf der Fraueninsel im Chiemsee verspricht mit vielen namhaften Referenten – und wieder ohne anthroposophische Beteiligung – interessant zu werden.

Wenn das alles zu viel wird, gibt es auf der Sommertagung “Alltag und Meditation” in Zürich Unterstützung und Gelegenheit, um zur Ruhe zu kommen. Und das wünschen wir Ihnen unbedingt!’

Labels

Over mij

Mijn foto
(Hilversum, 1960) – – Vanaf 2007 redacteur van de Stichting Rudolf Steiner Vertalingen, die de Werken en voordrachten van Rudolf Steiner in het Nederlands uitgeeft – – Vanaf 2014 redacteur van ‘Motief, maandblad voor antroposofie’, uitgegeven door de Antroposofische Vereniging in Nederland – – 2012-2014 bestuurslid van de Antroposofische Vereniging in Nederland – – 2009-2013 redacteur van ‘De Digitale Verbreding’, het door de Nederlandse Vereniging van Antroposofische Zorgaanbieders (NVAZ) uitgegeven online tijdschrift – – 2010-2012 lid hoofdredactie van ‘Stroom’, het kwartaaltijdschrift van Antroposana, de landelijke patiëntenvereniging voor antroposofische gezondheidszorg – – 1995-2006 redacteur van het ‘Tijdschrift voor Antroposofische Geneeskunst’ – – 1989-2001 redacteur van ‘de Sampo’, het tijdschrift voor heilpedagogie en sociaaltherapie, uitgegeven door het Heilpedagogisch Verbond

Mijn Facebookpagina

Translate

Volgers

Herkomst actuele bezoeker(s)

Totaal aantal pageviews vanaf juni 2009

Populairste berichten van de afgelopen maand

Blogarchief

Verwante en aan te raden blogs en websites

Laatste reacties

Recent Comments Widget

Zoeken in deze weblog

Wordt geladen...

Gezamenlijke antroposofische agenda (in samenwerking met AntroVista)