Goetheanum-leiding

Het tweede kwartaal is zo goed als om en ik heb nog geen bericht opgemaakt. Drie maanden is een hele tijd, maar Motief weet toch een aardig overzicht te bieden. Te beginnen op 11 april.

Nog steeds enorme groei van vrijescholen

De Vereniging voor vrijescholen laat weten dat de groei nog nooit zo groot is geweest als in de afgelopen tien jaar, namelijk 35%. Men schrijft:

‘Vrijescholen groeien daarmee landelijk sterk bovengemiddeld. In totaal volgen nu 27.500 leerlingen in Nederland vrijeschoolonderwijs, 16.000 in het primair onderwijs en 11.500 in het voortgezet onderwijs. Dat blijkt uit een inventarisatie van de Vereniging van vrijescholen.’

De vereniging zegt dat dit te danken is aan de onderwijsvisie: ‘Het is vooral de pedagogische visie van de vrijeschool waar ouders en leerlingen voor warmlopen. Het onderwijs richt zich niet alleen op de ontwikkeling van kennis, maar op de hele persoonlijke ontwikkeling van leerlingen.’

De oorzaak van de groei is deels de oprichting van nieuwe vrijescholen. ‘In het basisonderwijs (22% in 10 jaar) gaat dat om extra locaties van bestaande vrijescholen waar een hele nieuwe stroom wordt neergezet en ook worden er nieuwe vrijescholen opgericht. Zo startten in schooljaar 2017-2018 nieuwe scholen in Castricum en Oss.’

De groei rijst de pan uit op middelbare scholen: ‘In het voortgezet onderwijs is de groei nog sterker (58% in 10 jaar). Er zijn minder middelbare vrijescholen ten opzichte van de basisscholen. Leerlingen uit groep 8 van de vrijeschool (lees: klas 6 op de vrijeschool) kunnen niet altijd naar een middelbare vrijeschool. Dit is regelmatig aanleiding voor ouders om te ijveren voor de oprichting van een nieuwe vrijeschool.’

Het volgende bericht is op 18 april:

Herverdeling van taken in het bestuur van de AAG

Nadat op 24 maart 2018 de Algemene Ledenvergadering van de Algemene Antroposofische Vereniging (AAG) in Dornach, Zwitserland, heeft besloten de twee bestuursleden Paul Mackay en Bodo von Plato niet te herkiezen, heeft de Goetheanum-leiding gewerkt aan het plan voor een overgangstijd. Het resterende bestuur van de AAG bestaat uit vier personen. Dit bestuur en de sectieleiders van de Vrije Hogeschool voor Geesteswetenschap vormen samen de Goetheanum-leiding.

De taken en mandaten van Paul Mackay en Bodo von Plato in de organisatie, voor projecten, conferenties en werkverbanden, blijven bestaan tot de ‘hei-sessie’ van de Goetheanum-leiding op 11 en 12 juni. Dan zullen de taken en mandaten worden herverdeeld. De opdracht aan Paul Mackay om de Algemene Antroposofische Vereniging verder in de Raad van Commissarissen van Weleda te vertegenwoordigen, is door het bestuur op 10 april bekrachtigd.

De Goetheanum-leiding wil de periode tot de sessie in juni gebruiken om de uitslag van de stemming te analyseren en evalueren, en verdere beslissingen voor te bereiden. In het bijzonder zullen daarbij deze vragen centraal staan: welke fouten en welk verzuim is de Goetheanum-leiding aan te rekenen? Welke ontwikkelingen heeft zij niet juist ingeschat? Waar is er een gebrek aan begrip voor de leden? Waar waren processen niet transparant en onvoldoende te volgen?

De Goetheanum-leiding schrijft in een brief aan de medewerkers en de leden: ‘Wij willen nog sterker proberen ons in te spannen met onze intenties vanuit het Goetheanum zo mogelijk alle leden mee te nemen.’ Met als doel perspectieven voor de toekomst voor de antroposofie in de wereld en aan het Goetheanum te ontwikkelen.

Ramon Brüll van het Duitse antroposofische maandblad Info3 levert commentaar op de gebeurtenissen in een artikel in het meinummer, dat sinds 17 april online staat. Hij interpreteert de situatie als de doorbraak van de ‘conservatieve fractie’. Als het grootste probleem ziet hij echter iets anders. Hij vraagt zich af of een vereniging nog wel de meest geschikte juridische vorm is en of een personele unie van verenigingsbestuur, leiding van het Goetheanumbedrijf en hoofd van de Vrije Hogeschool voor Geesteswetenschap in deze tijd nog adequaat is.

‘Voor de verschillende taken, zoals coördinatie van wereldwijde activiteiten van de Antroposofische Vereniging, de zakelijke leiding van de miljoenenhuishouding van het Goetheanumbedrijf en de leiding van een op spiritualiteit gerichte Hogeschool, worden verschillende vaardigheden vereist.’ Aldus de opinie van Ramon Brüll.

We gaan mei in, want op 2 mei verscheen:

Het weten, meten en toepassen in de zorgpraktijk

Op 18 mei vindt het jaarlijkse symposium van het lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg aan Hogeschool Leiden plaats. Het gaat over het weten, meten en toepassen in de zorgpraktijk.

‘De interesse in vitaliteit, zelfregulatie en gezondheid is de afgelopen jaren in de maatschappij en in de gezondheidszorg sterk gegroeid. Het versterken van zelfregulatie als een gezondheid bevorderende benadering kan beschouwd worden als een aanvulling op de ziekte bestrijdende benadering. Om deze benadering professioneel in de zorgpraktijk te gebruiken zijn kennis, meetinstrumenten en implementatietrajecten in de zorgpraktijk voor verschillende doelgroepen noodzakelijk.’

In De Krant van de Aarde – de krant van Groen Nederland, jaargang 13, nummer 2 van april-mei 2018, staat een interview met de lector Antroposofische Gezondheidszorg, onderzoeker Erik Baars: ‘Antroposofische gezondheidszorg past goed bij deze tijd’.

‘Veel patiënten ervaren dat ze baat hebben bij antroposofische gezondheidszorg, maar hoe zit het met de wetenschappelijke onderbouwing hiervan? Lector Antroposofische Gezondheidszorg Erik Baars vertelt over het belang en de resultaten van wetenschappelijk onderzoek op dit gebied.’

De gezondheidsbevorderende insteek van de antroposofie blijkt goed aan te sluiten bij de opmars van gezondheidsbevordering in de reguliere medische wereld.

Baars: ‘Antroposofie is in essentie een geesteswetenschap, een benadering die bedoeld is als een aanvulling op de bestaande wetenschap. Dat betekent dat er onderzoek gedaan wordt, waar kennis uit voortkomt. Die kennis wordt toegevoegd aan wat we al weten op basis van eerder onderzoek, net als in de natuurwetenschappelijke wereld. Dat is volgens mij een van de sterke kanten van de antroposofische gezondheidszorg: dat er heel veel uitgewerkte kennis is, die naar mijn idee bovendien goed aansluit bij wat er natuurwetenschappelijk in de gezondheidszorg gevonden is.’

Dat wordt duidelijk tijdens het symposium op 18 mei, waarop zelfregulatie en het versterken ervan vanuit verschillende perspectieven en op verschillende niveaus wordt benaderd.

‘Sprekers uit binnen- en buitenland zullen de volgende vragen aan bod laten komen: Wat is autonome (fysiologische) regulatie? Wat is psychologische zelfregulatie? Welke kennis is er inmiddels ontwikkeld? Welke meetinstrumenten zijn er ontwikkeld en getest om veranderingen in zelfregulatie te kunnen meten? En hoe gebruiken we deze kennis en instrumenten in de klinische praktijk met cliënten/patiënten?’

7 mei bracht:

Rumoer om de landelijke bibliotheek in Den Haag

De landelijke antroposofische bibliotheek in Den Haag is al minstens een jaar een omstreden onderwerp binnen de Antroposofische Vereniging. Het is vooral acuut geworden door de verbouwing van het pand waarin de bibliotheek van oudsher is gevestigd, het Elisabeth Vreedehuis in de Riouwstraat te Den Haag, waardoor de bibliotheek een half jaar lang gesloten is geweest. Maar nu deze opnieuw en wel drie volle dagen per week geopend en ook de catalogus weer online beschikbaar is, is het rumoer nog niet verstomd.

Het is een landelijke trend dat bibliotheken opnieuw positie moeten kiezen en hun functie moeten herdefeniëren, als niet al meteen sluiting dreigt, omdat de realiteit duidelijke grenzen stelt aan de mogelijkheden. Evenmin is het vanzelfsprekend om zo’n gespecialiseerde bibliotheek als deze landelijke bibliotheek in bedrijf te houden, dat vraagt veel van alle betrokkenen.

De website AntroVista plaatste begin mei een alarmerend bericht onder de kop ‘Petitie voor de bibliotheek’. Daarin staat: ‘Het bestuur van de Antroposofische Vereniging heeft het voornemen om het budget van de landelijke bibliotheek in Den Haag vrijwel te halveren. Hierdoor zou o.a. veel materiaal uit de collectie moeten verdwijnen.’ Met het oog op de jaarvergadering op 19 mei wordt opgeroepen een petitie te ondertekenen die het bestuur verzoekt op zijn schreden terug te keren. Inmiddels hebben er al meer dan zeventig mensen ondertekend.

Het bestuur op zijn beurt ontkende in het eigen blad Motief in alle toonaarden dit van plan te zijn. Het kondigde de jaarvergadering 2018 aan met onder meer dit agendapunt: ‘Een door het bestuur ingestelde commissie doet verslag van haar onderzoek naar de centrale bibliotheek van de vereniging en geeft mogelijk een advies over de toekomst. Het rapport is hier te downloaden: Advies landelijke AViN-bibliotheek.’

Dat advies luidt in kort bestek dat de bibliotheek een landelijke uitleen- en informatiefunctie heeft en houdt (de lokale uitleenfunctie is een impliciet gegeven). Net zoals de bibliotheek een wetenschappelijke functie heeft en houdt, waarvoor de secties van de Hogeschool voor Geesteswetenschap worden betrokken bij het collectiebeheer. Bezuinigen dient alleen te geschieden naar evenredigheid en rekening houdend met de realisatie van de hieronder genoemde doelstelling. Zolang het fysiek realiseerbaar blijft, worden alle functies van de bibliotheek op één locatie gehouden.

Die doelstelling van de bibliotheek is volgens de commissie: ‘Het verwerven, ontsluiten en ter beschikking stellen van antroposofische informatie ten dienste van zowel leden van de Antroposofische Vereniging in Nederland als van andere belangstellenden en wel zodanig, dat de collectie fysiek en digitaal gemakkelijk toegankelijk is, een hoge actualiteitswaarde heeft en dat historisch en wetenschappelijk waardevolle boeken en andere documenten bewaard blijven.’

Het is een advies aan het bestuur, dus het is afwachten wat het bestuur de leden op 19 mei als voorstel zal voorleggen en wat de Algemene Ledenvergadering vervolgens zal besluiten.

Op 16 mei gevolgd door:

Tweede brief van de Goetheanum-leiding

Na op 13 april een eerste brief te hebben geschreven naar aanleiding van de jaarvergadering op 24 maart, heeft het hoofdbestuur er op 14 mei een tweede aan toegevoegd (in het Duits en in het Engels). De vorige keer schreef het bestuur dat het nog wel tot de ‘heisessie’ op 11 en 12 juni zal duren, voordat het knopen kan doorhakken over wat de Algemene Ledenvergadering in maart besloten heeft. Alles zomaar aanpassen gaat niet, nu de uitslag van de stemming anders is uitgevallen dan wat het bestuur en de vertegenwoordigers van de landelijke verenigingen zich hadden voorgesteld. Ondertussen is men wel al bezig met de voorbereidingen voor die later te nemen besluiten.

‘In deze voorbereiding wordt duidelijk dat bij onze Hogeschool voor Geesteswetenschap het bepalen van de toekomstige leiding van de Algemene Sectie een grote uitdaging is. Hiermee zijn vragen verbonden over het profiel en de werkwijze van deze voor het geheel van de Hogeschool belangrijke sectie. Dit alles zal in de tijd tot de bijeenkomst over vier weken nauwelijks voldoende duidelijk zijn geworden. Niettemin geldt ook hier wat we voor alle taken aan het Goetheanum hebben besloten: het mandaat aangaande de leiding zal bij de junisessie nieuw worden toebedeeld. Tot dan behouden Paul Mackay en Bodo von Plato hun taken die zij voorlopig binnen de leiding van de sectie in de overgangstijd blijven vervullen.’

Dit is niet het enige onderwerp in deze brief. Ook het verloop van de jaarvergadering zelf geeft aanleiding tot nieuwe overwegingen.

‘Ons bereiken veel dringende reacties. Hoe kunnen we de over de hele wereld verspreid levende leden op gepaste wijze laten deelnemen aan de besluitvorming op de jaarvergadering, zoals bij de bevestiging van bestuursleden, statutenwijzigingen of de hoogte van de ledenbijdrage? De Goetheanum-leiding heeft Gerald Häfner (leider van de sociaal-wetenschappelijke sectie) en Justus Wittich (bestuurslid) het mandaat gegeven tot eind juni een proces te beginnen dat zal leiden tot voorstellen over nieuwe vormen van deelname door leden. Deze kunnen dan op de jaarvergadering van 2019 worden besproken en eventueel besloten. De Algemene Antroposofische Vereniging, zoals deze momenteel functioneert en zich tot nu toe wereldwijd heeft ontwikkeld, moet tot in de statuten tot uitdrukking komen. Vanaf het begin zijn hierbij de negentien secretarissen-generaal betrokken, die achttien landelijke verenigingen op vijf continenten vertegenwoordigen. Tegelijkertijd versterkt zich dit jaar de uitwisseling met veertien verdere verenigingen (met minder dan vijfhonderd leden).’

In de brief maakt het bestuur ook gewag van een verandering in zijn voornemen om de Faust van Goethe in 2020 weer op te voeren. Nu zal er niet van de uitvoering van Christian Peter uit 2016-2017 worden uitgegaan, maar een geheel nieuwe enscenering worden ontwikkeld. Dat zal echter meer tijd en geld kosten, zodat een volledige Faust dan nog niet tot de mogelijkheden behoort, maar wel een ingekorte.

Ook intern in het Goetheanum zijn er veranderingen te melden. De werkprocessen worden bekeken door een nieuw gevormde bedrijfsleiding, bestaande uit Stefan Hasler, Justus Wittich en voorlopig tot juni Paul Mackay. Daartoe wordt wekelijks ook een vergadering gehouden met tien bedrijfsbepalende medewerkers die afdelingsoverstijgend een dwarsverband tussen enerzijds de elf secties en anderzijds het huis en de leiding moeten leggen.

Tot slot zijn er verschillende personele wijzigingen. Als voorbeeld wordt Martin Zweifel genoemd, die verantwoordelijk was voor de succesvolle betonsanering van het Goetheanum, en die door de gemeenteraad van Dornach is benoemd tot directeur van de afdeling bouwzaken.

De derde maand van het tweede kwartaal is juni. Op 6 juni verschenen maar liefst drie berichten:

Nieuwe consumentenvraag en biodynamische landbouw

14 juni infodag voor geïnteresseerden in de opleiding op de hoofdlocatie in Dronten. Maak kennis met duurzame landbouw en ontdek of het werken met planten en dieren iets voor je is. Op Aeres Warmonderhof word je opgeleid tot boer van de toekomst. Biologisch-dynamisch boer om precies te zijn. Er is een opleiding voor jongeren, maar er is er ook één voor volwassenen die in deeltijd willen leren voor een nieuwe carrière in de biologisch(dynamische) landbouw.

Vanwege de unieke opleiding die er wordt geboden, stromen er jongeren uit het hele land en het buitenland in met vooropleidingen van vmbo tot vwo. Hier gaan praktijk en theorie echt hand in hand, want jongeren wonen, werken en leren op Aeres Warmonderhof. ’s Morgens zitten ze in de les, ’s middags werken ze op de boerderij vlakbij. De volwassen deeltijders komen één dag per week naar school en lopen stage op een bio(dynamische) boerderij naar keuze.

Biologische en biologisch-dynamische boeren verkopen hun producten steeds vaker rechtstreeks aan hun klant en er werken vaak meer medewerkers op het bedrijf. Daardoor zit er een stevige sociale kant aan dit bio-boerenleven. Sommige bio-boeren hebben een zelfoogsttuin of stadstuin, wat betekent dat klanten zelf hun portie komen oogsten van het land. Daarvoor is veel voorlichting en uitleg nodig. Nog zo’n nieuwe vaardigheid die van de boer van de toekomst wordt gevraagd.

Tijdens de informatiedag volg je een proefles, lunch je met de studenten in hun huisjes op het erf en werk je mee op de boerderijen. Zo kun je het beste ontdekken of het boerenleven iets is voor jouw toekomst: denk aan bedrijfsleider zijn op een boerderij, aan een stadslandbouwbedrijf of bijvoorbeeld een zorgboerderij.

De vraag van de consument van tegenwoordig sluit aan bij de manier waarop biodynamische boeren altijd al werken: duurzaam, lokaal geproduceerd, geen uitputting van bodem, planten en dieren, een eerlijk loon voor de boer. In de biodynamische landbouw staat de kringloop centraal en is een gezonde bodem de basis voor gezond voedsel. Dat is toekomstdenken. De biodynamische landbouw is gebaseerd op de antroposofische wereldvisie van Rudolf Steiner. Je maakt op school kennis met deze manier van kijken en kunt ervaren of dit wat voor je is of niet.

Afgestudeerden van Warmonderhof kom je tegen in binnen- en buitenland, als ondernemer of medewerker op grote en kleine boerderijen, zorgboerderijen of stadslandbouwprojecten, in allerlei uitvoerende of leidinggevende functies in natuurvoedingswinkels, groothandels of product verwerkende bedrijven. De opleiding is ook een goede opstap voor alle soorten hbo-opleidingen.

Wil je langskomen? Meld je dan even aan via de website. Of hoor in deze filmpjes van studenten zelf hoe het wonen, werken, leren er aan toegaat op Aeres Warmonderhof.


De staat van het vrijeschoolonderwijs is opgemaakt

Op maandag 4 juni publiceerde de Vereniging van vrijescholen voor de allereerste keer de ‘Staat van het Vrijeschoolonderwijs’. De eerste exemplaren werden door voorzitter Rian van Dam op woensdag 30 mei overhandigd aan Lisa Westerveld (GroenLinks), Michel Rog (CDA) en Roelof Bisschop (SGP). Dat gebeurde tijdens een onderwijsdialoog, waarin bestuurders en leraren van vrijescholen hun zorgen uitspraken over de vrijheid in het Nederlandse onderwijs.

Met de Staat van het vrijeschoolonderwijs reageert de Vereniging van vrijescholen op de eenzijdige conclusie van de onderwijsinspectie over het vermeende ‘afglijden van het Nederlandse onderwijs’.

‘Als die beeldvorming wordt gebruikt voor nog meer inperking van de ruimte in onderwijs, dan gaat dat ten koste van de diversiteit. Leraren worden uitsluitend uitvoerders van onderwijs, scholen worden “meer van hetzelfde” en ouders hebben straks weinig meer te kiezen. Voor vrijescholen is het belangrijk dat er keuzevrijheid is en dat scholen voldoende ruimte hebben om de eigen pedagogische visie op onderwijs in de praktijk vorm te geven’, zo stelde Rian van Dam.

De aanwezige Kamerleden toonden begrip voor de zorgen van de vrijescholen en gaven aan belang te hechten aan autonomie in het onderwijs. Rog en Bisschop spraken zich hiervoor uit, Westerveld gaf aan dat GroenLinks op dit moment een partijdebat voert over de vrijheid van onderwijs.

De Vereniging van vrijescholen volgt de politieke ontwikkelingen op de voet en zal in het schooljaar 2018-2019 zelf met enkele partners een debatreeks organiseren, onderwijssector breed.

De Staat van het Vrijschoolonderwijs is uitgebracht in het licht van het bijna gelijknamige rapport van de onderwijsinspectie. De publicatie toont recente ontwikkelingen in het vrijeschoolonderwijs en geeft diverse auteurs podium om eigen ervaringen en ideeën te delen. Vrijescholen vragen daarmee óók aandacht voor de niet direct meetbare, maar wel merkbare opbrengsten van het onderwijs.


Willem Frederik Veltman overleden op 95-jarige leeftijd

Een oudgediende van de antroposofische beweging, Willem Frederik Veltman, is op 22 mei in zijn woonplaats Den Haag op 95-jarige leeftijd overleden. In januari verscheen nog zijn autobiografie, Licht en Duister. Het verhaal van mijn leven.

Tot het eind van zijn leven was hij ten nauwste verbonden met de Vereniging voor Vrije Opvoedkunst, die het blad Vrije Opvoedkunst (VOK) uitbrengt. Hij was na de Tweede Wereldoorlog, in 1947, een van de heroprichters van deze vereniging, op 24-jarige leeftijd, zodat hij die meer dan zeventig jaar trouw gediend heeft. Al die tijd heeft hij als redacteur en auteur een belangrijk stempel op het tijdschrift met dezelfde naam gedrukt.

Al gauw raakte hij ook nauw betrokken bij het reilen en zeilen van de Antroposofische Vereniging, hij werd eind jaren vijftig ook redacteur van het ledenblad van deze vereniging. In de jaren zestig en zeventig was hij tevens bestuurslid. In de jaren negentig raakte zijn relatie met de vereniging echter ernstig bekoeld, wat hem noopte afstand ertoe te nemen.

Wim Veltman was op veel terreinen actief, ten eerste in de landelijke vrijeschoolbeweging. Hij is vooral bekend geworden door zijn cursussen en voordrachten, en door de vele boeken die hij schreef. In zijn werk werd hij gedreven door zijn liefde voor toneel, zijn idealen met betrekking tot Europa en de inspiratie uit de antroposofie en uit het Christendom.

Wim Veltman heeft veel boeken op zijn naam staan. Die zijn destijds voornamelijk uitgegeven door Uitgeverij Vrij Geestesleven, waar hij ook bestuurslid is geweest. Later nam Uitgeverij Christofoor een aantal van zijn titels over. Zijn boeken gingen onder meer over Chartres, Hellas, Victor Hugo, Goethe, Dante, over de vrijeschool en over karma en reïncarnatie. Een monumentale reeks titels.

Publicaties van Wim Veltman

De vrije scholen. Beginselen en methode 1957
Nella fiamma d’amor. Studie over het leven en werk van Dante Alighieri 1968 Tweede druk 1978 met nieuwe titel Dantes openbaring
Wat is antroposofie? 1970
Karma en reïncarnatie 1974
Shakespeare’s imaginatieve wereld. De vormen van dingen onbekend 1976 Tweede druk 1989 met nieuwe titel Meer dan een spel der verbeelding. Geestelijke realiteiten in het werk van Shakespeare
Rudolf Steiner. Een biografie 1980
Chartres. Historie, de kathedraal, het geheim van Chartres 1980
Zangers en ketters. De cultuur van troubadours en katharen in Zuid-Frankrijk 1981
Goethe en Europa. Een bezinning op de huidige wereldsituatie 1982
Tempel en graal. Over de mysteriën van tempelorde en graal en hun betekenis voor onze tijd 1989
Antroposofie. De weg van het ik 1991
Reïncarnatie en regressie. Over de werking van het karma 1993
Mensen en planeten. Een kosmisch georiënteerde psychologie 1993
De spirituele werkelijkheid van het Christendom 1996
Ravenna. Tijden, beelden en gestalten 2002
Victor Hugo, Oceaan. Mysteriesporen in leven en werk van Frankrijks grootste dichter 2006
Hellas. herinnering, bezinning, toekomstverwachting 2009
Licht en Duister, het verhaal van mijn leven 2018

Op 11 juni kwamen de Zonnehuizen nog eens in beeld:

Nieuw Veldheim in de maak

Een verrassende wending in de continuing story van de Zonnehuizen in Zeist. De grote instelling, ooit opgericht door Bernard Lievegoed, ging in 2011 failliet. Het werd overgenomen door eerst Intermetzo, maar die raakte zelf ook in de problemen, later door Pluryn. We berichtten daarover. Het vastgoed moest worden afgestoten en staat momenteel te koop. Nu is er onder anderen door oud-medewerkers van de Zonnehuizen het initiatief genomen om het vastgoed te verwerven, onder de noemer ‘Nieuw Veldheim’, bestemd voor ‘ecologische inclusieve buurtontwikkeling, duurzaam wonen en werken voor meerdere generaties en doelgroepen in Zeist’.

De bijbehorende website meldt: ‘Vereniging Azarias Buurtontwikkeling heeft op 21 februari 2018 Coöperatie Nieuw Veldheim opgericht om de herontwikkelingslocaties Veldheim, Stenia en Peronnik aan te kopen en vervolgens te transformeren naar duurzame, inclusieve buurten. Deze locaties liggen aan de Utrechtseweg 69, 86 en 119 in Zeist en behoren tot de Stichtse Lustwarande. De Stichtse Lustwarande strekt zich uit van de Bilt tot Rhenen en kent meer dan honderd buitenplaatsen en landgoederen langs de zuidwestelijke rand van de Utrechtse Heuvelrug.

We hopen u te interesseren om mee te doen. Er is haast geboden, omdat we voor 2 juli 2018 een bod gaan uitbrengen en we daartoe meer dan 50 woningen verkocht dienen te hebben van de 89 die we gepland hebben. Op deze website leest u meer over ons burgerinitiatief tot buurtontwikkeling.’

De initiatiefgroep gaat voortvarend te werk. Onder de kop ‘Bod op oud-Zonnehuizen locaties’ schrijft men: ‘Sinds half april staan in Zeist de voormalig Zonnehuizen locaties, Veldheim, Stenia en Peronnik, te koop. Azarias Buurtontwikkeling heeft ontwerpschetsen laten maken en in samenspraak met omwonenden de plannen verder ontwikkeld. In de plannen is plaats voor diverse soorten woningen en maatschappelijke organisaties (opleidingen, zorg, werkplaatsen). Voor de aankoop is Coöperatie Nieuw Veldheim opgericht. Zij zal voor 2 juli 2018 een indicatief bod doen. Omdat de tijd begint te dringen, zoeken we een groter publiek om de belangstelling te peilen. Alleen als velen de plannen steunen en meedoen, zal het lukken!’

Er wordt gestreefd naar historische continuïteit. Initiatiefneemster Alexandra Buijsman vertelt op de website: ‘Het gaat erom de functies wonen, werken en zorgen samen te brengen in levendige buurten met een voorbeeldfunctie voor de samenleving. We houden het gedachtegoed levend, van waaruit professor Bernard Lievegoed (oprichter van Zonnehuizen in 1931) en zijn vrouw Nel Schatborn (directeur van Zonnehuizen tot 1976) samen met de begeleiders vele honderden kwetsbare kinderen ondersteund hebben. Door deze bijzondere locaties te transformeren naar inclusieve zorgzame buurten, bouwen we voort op de historie van aandacht voor elkaar en de omgeving in de ruimste zin van het woord. Lievegoed noemde dat bouwen aan een helende omgeving voor de samenleving. Dat is de opgave voor Azarias Buurtontwikkeling.’

Tot slot was er op 25 juni aandacht voor wat er in Dornach gebeurt:

Derde en vierde Goetheanum-brief aan de leden

Op 16 mei berichtten we over de ‘Tweede brief van de Goetheanum-leiding’, waarin het hoofdbestuur aan het Goetheanum in Zwitserland verslag deed welk gevolg het gaf aan de jaarvergadering 2018.

Inmiddels zijn twee nieuwe brieven verschenen die de meest recente ontwikkelingen schetsen, in het kader van meer transparantie en communicatie. Behalve versies in het Duits en Engels, meteen ook vertalingen in het Frans en Spaans.

De derde brief verscheen begin juni, dus nog voor de interne conferentie van het bestuur op 11 en 12 juni, waarin knopen zouden moeten worden doorgehakt. Het bestuur beschreef daarin dat het tot zijn verrassing moest vaststellen dat veel mensen geen duidelijk beeld hebben hoe de leiding van het Goetheanum wordt samengesteld en hoe deze werkt. In de brief legde men dit uit en stelde kort de mensen voor die deel uitmaken van deze leiding.

De vierde brief verscheen medio juni, dus na de interne conferentie, en maakte de resultaten daarvan bekend. Het is een lange brief geworden. De korte samenvatting in vijf punten luidt aldus:

1. De Goetheanum-leiding neemt de volle verantwoordelijkheid voor de Vrije Hogeschool voor Geesteswetenschap over. Uit haar waarneming vanuit Hogeschoolperspectief benoemt zij in de toekomst leden van het hoofdbestuur en vraagt de Algemene Ledenvergadering deze keus te bevestigen.

2. Het hoofdbestuur bestaat uit Justus Wittich, Joan Sleigh, Constanza Kaliks und Matthias Girke.

3. De behartiging van zaken die de eerste klas van de Hogeschool betreffen, is aan Claus-Peter Röh toebedeeld. Hij wordt hierin door Joan Sleigh (Engels) en Constanza Kaliks (Spaans/Portugees) ondersteund.

4. Justus Wittich draagt procesverantwoordelijkheid om binnen een jaar de Algemene Antroposofische Sectie van een eigen sectieleiding te voorzien. Daarbij werken onder anderen Florian Osswald en René Becker mee. In de tussentijd blijft Joan Sleigh aanspreekpunt voor de Algemene Antroposofische Sectie.

5. De Goetheanum-leiding heeft Rebekka Frischknecht (voor de medewerkers), Stefan Hasler (Goetheanum-leiding) en Justus Wittich (hoofdbestuur) met de bedrijfsvoering in huis belast.

Op de foto: de Goetheanum-leiding na de interne conferentie op 11 en 12 juni 2018 (foto: Heike Sommer).

Rehabilitatie

Het is eind maart. Als ik in deze maand nog een bericht wil maken, moet dat nu snel. Er valt uiteraard veel te melden. We beginnen waar we de vorige keer waren gebleven.

Best bijzonder: antroposofische opleidingen aan Hogeschool Leiden
26 februari 2018

Kijkje in de keuken bij antroposofische opleidingen.

Iedereen die wil weten wat er gebeurt bij de opleidingen Docent Muziek, Vrijeschool Pabo, Docent Dans/Euritmie en Kunstzinnige Therapie kan op 17 maart terecht op De Ontmoetingsdag op Hogeschool Leiden.

Op die dag kan iedereen een kijkje nemen in de keuken van de bijzondere opleidingen, kennis maken met studenten en docenten, en workshops en presentaties bijwonen. De workshops worden in twee rondes verzorgd door studenten en docenten van de organiserende opleidingen.

Klik hier voor meer informatie en aanmelding.

Programma
09.45 uur: Inloop & Markt
10.15 uur: Opening door studenten
11.15 uur: Eerste workshopronde
12.15 uur: Tweede workshopronde
13.00 uur: Biologische lunch en ruimte voor Ontmoeting
14.00 uur: Einde

De workshops worden in twee rondes verzorgd door studenten en docenten van de opleidingen Kunstzinnige Therapie, Docent Muziek, Docent Dans/Euritmie en Vrijeschool Pabo. Deelname aan de Ontmoetingsdag is kosteloos. Wel is het belangrijk om je komst door te geven via het aanmeldformulier.

Sinds 1 januari 2013 vormen de opleidingen van voormalig Hogeschool Helicon in Zeist en Den Haag onderdeel van het cluster Educatie van Hogeschool Leiden. Dit betreft de opleidingen Docent Dans/Euritmie, Docent Muziek en de Vrijeschool Pabo. De opleidingen kenmerken zich door hun antroposofische grondslag.

Per april 2014 zijn de eerstegraads lerarenopleidingen Dans/Euritmie en Muziek in Den Haag verhuisd naar de locatie van Hogeschool Leiden in Leiden. De Vrijeschool Pabo in Zeist was al in een eerder stadium verhuisd.

Hogeschool Leiden kent nog vier andere clusters, waaronder het cluster Zorg. De opleiding Kunstzinnige Therapie behoort hiertoe. Deze opleiding Kunstzinnige Therapie – die haar basis in de antroposofische gezondheidszorg heeft – is de enige geaccrediteerde hbo-opleiding voor het beroep van kunstzinnig therapeut en bestaat al sinds 1992 aan Hogeschool Leiden.


Presentatie nieuw boek over de jeugd van Rudolf Steiner
26 februari 2018

Op de geboortedag van Rudolf Steiner, op 27 februari nu 157 jaar geleden, zal het nieuwe boek van Martina Maria Sam over kinder- en jeugdjaren van Rudolf Steiner ten doop worden gehouden. Dat gebeurt heel toepasselijk in de boekhandel in het Goetheanum te Dornach, Zwitserland.

De auteur toont in het boek veel details uit Steiners leven tussen 1861 en 1884. Zoals biografische schetsen van zijn belangrijkste klasgenoten en leraren op school, gereconstrueerde lesroosters, onderwerpen van opstellen en gevolgde colleges. Als bijproduct kon de auteur verschillende keren iemand identificeren en bepaalde verbanden leggen. Zo werd duidelijk dat de zus van jeugdvriend Rudolf Ronsperger – de vrouw van een bekende, in Berlijn levende schrijver – Luise Kautsky was. In de nalatenschap van het echtpaar Luise en Karl Kautsky bevond zich niet alleen een foto van broer Rudolf, maar ook een brief waarin de reden voor zijn suïcide in 1890 staat.

Is de auteur ook iets te weten gekomen over de hobby’s van Rudolf Steiner? De biografe schrijft dat hij zichzelf op eigen initiatief boekbinden, steno, Latijn en Grieks leerde. ‘Opvallend bij Rudolf Steiner is zijn al vroeg aanwezige, sterke kennisdrang – van de vraag: wat gebeurt er binnenin een spinnerij?, via de het droogproces van inkt en de mathematische fundamenten van het atomisme die hij als twaalfjarige zelfstandig probeerde te doorzien, tot kennistheoretische vraagstukken, bijvoorbeeld over de natuur van het Ik.’

Martina Maria Sam liet zich leiden door een innerlijk motief. Rudolf Steiner heeft er zelf op gewezen hoe vroege biografische ervaringen in zekere zin tot ‘kijkglazen’ kunnen worden voor geesteswetenschappelijk onderzoek. Zo heeft de diepe schaamte die hij beleefde toen hij als leerling een nieuw, door zijn ouders duur gekocht schrift door een omgevallen inktpot had bedorven, tot een ‘versterking van zijn krachten tot geestelijk bevatten’ gevoerd. Zulke verbanden zijn niet in het minst aansporingen om de eigen biografie opnieuw te bezien.

Martina Maria Sam, Rudolf Steiner. Kindheit und Jugend (1861-1884). Verlag am Goetheanum, Dornach 2018, 488 bladzijden, € 50.


Het verschijnen van ‘Bronnen van de euritmie’
14 maart 2018

In april verschijnt het langverwachte boek van Werner Barfod, Bronnen van de euritmie. Het wezen van de mens in dierenriemgestiek en planeetgebaar. Scholingsmotieven en nieuwe vertolkingsmiddelen in de euritmische kunst op basis van de antroposofische menskunde. Bewerking, samenstelling, vertaling en annotatie door Paul Peter Vink.

De inhoud van Bronnen van de euritmie is verdeeld over vier boeken:

Boek I en Boek II: In de eerste twee boeken staat de Logosverbondenheid van de mens centraal. Zowel in verband met zijn constitutie, als in verband met zijn culturele en individuele ontwikkelingsmogelijkheden en -opgaven.

Boek III: Het derde boek wil aan de hand van voorbeelden uit de woordkunst mogelijkheden aangeven die tot het gaan van een dergelijke weg kunnen enthousiasmeren.

Boek IV: Om deze scheppingsmogelijkheden te mobiliseren en tot ontwikkeling te brengen, is het van belang dat het Ik van de euritmist zich zodanig versterkt dat het vrij kan gaan ademen tussen Ego en hoger Ik. In het oefentraject van de meditatieve euritmie zijn daartoe de voorwaarden gegeven. De meditatieve euritmie is het onderwerp van het vierde boek.

Door te kiezen voor een indeling in vier ‘boeken’, een glossarium, appendices en een uitgebreid notenapparaat is Bronnen van de euritmie als een handboek opgezet voor in principe iedereen die geïnteresseerd is in de euritmie. Het boek is ontstaan uit een uniek project en langzaamaan gegroeid, in directe samenwerking met Werner Barfod, rond het thema ‘De scheppende kracht van het woord.’ Het motto van Bronnen van de euritmie luidt: ‘Het Woord stroomt werkzaam door de wereld, en de vormen van de wereld houden het Woord vast.’

Het boek verschijnt bij Uitgeverij KaBeiRoi, een initiatief van Paul Peter Vink en zijn vrouw Hildegard Backhaus Vink. Bronnen van de euritmie is de eerste publicatie van deze nieuwe uitgeverij, die onder de naam Verein KaBeiRoi Verlag is ingeschreven in het handelsregister van Arlesheim in Zwitserland. Geïnspireerd door de aloude wijsheid van de Kabieren: ‘Natuur is geest, geest is natuur’, wil de uitgeverij in haar fonds titels van antroposofische auteurs uit met name het Duitse taalgebied opnemen.

Bronnen van de euritmie is met behulp van een formulier op de website van de uitgeverij te bestellen met een korting van € 20,00, namelijk voor de sterk gereduceerde prijs van € 49,50 (verkoopprijs bij verschijnen € 69,50). Deze aanbieding geldt tot het moment waarop het boek rond 7 april in de boekhandel verkrijgbaar zal zijn. Het boek wordt bovendien kosteloos per post toegezonden. Bronnen van de euritmie verschijnt in een linnen gebonden uitgave voorzien van twee leeslinten en telt ruim 1300 pagina’s in dundruk.


Maak helder wat je doet en waarom
19 maart 2018

‘Er vindt momenteel een discussie plaats onder leerkrachten van vrijescholen over het leren schrijven en leren lezen in de eerste klas van de vrijeschool. Een aantal scholen hanteert de zogenaamde José Schraven methodiek en weer anderen zijn het daar hartgrondig mee oneens en gaan voor één van de kroonjuwelen van de vrijeschool: het leren schrijven en lezen zoals Rudolf Steiner dat heeft aangegeven voor de kinderen in een eerste klas.’

Zo valt te lezen op de website van ‘Gezondmakend onderwijs’, onder de kop ‘Platform “Met ons kun je Schrijven en Lezen”’. Dit platform blijkt een initiatief te zijn van de redactie van de tijdschriften Vrije Opvoedkunst en De Lerarenbrieven. De bedoeling is het thema ‘Leren Lezen en Schrijven’ te bespreken en uit te diepen en daarbij ook andere belanghebbende partijen uit te nodigen om deel te nemen. Met name worden genoemd ‘de pedagogische sectie van de AViN, de BVS (Schoolbegeleidings-dienst), de Vereniging van vrijescholen, Vrijeschool Pabo (v/h Hogeschool Helicon), de Vereniging voor Vrije Opvoedkunst en individuele leerkrachten die zich in dit onderwerp verdiept hebben of zich willen verdiepen.’

Men geeft echter aan het ook heel belangrijk te vinden dat ouders hierover meedenken en zich kunnen uitspreken. ‘De redactie van Vrije Opvoedkunst en De Lerarenbrieven zal de ingekomen reacties verzamelen en een samenvatting daarvan opnemen op de site.’

Het digitale platform is vinden op de website van de Vereniging voor Vrije Opvoedkunst. Op de website staan al acht heel diverse bijdragen, van Ingrid Boelens, Kim Lapré, Kees Warmerdam, Frans Lutters, Annechien Wijnbergh (BVS schooladvies) en Joep Eikenboom. De laatste schrijft: ‘Een aantal jaren geleden tijdens een bijeenkomst op de Dordtse Vrije School raadde een onderwijsinspectrice ons aan om toch vooral vast te houden aan en te gaan staan voor de kwaliteit die het vrijeschool-onderwijs te bieden heeft. Zij waarschuwde voor de neiging binnen de vrijescholen om zich uit angst alsmaar aan te passen aan wat in het onderwijsveld zogenaamd “verwacht” wordt. “Maak helder wat je doet en waarom”, was haar boodschap.’

Ingrid Boelens van de vrijeschool Amersfoort schrijft: ‘Mij werd duidelijk dat velen mijn zorgen delen, daar waar het gaat over het loslaten van de goede, mooie en ware menskundige achtergronden van ons vrije-school-leerplan. Op veel vrijescholen gaat het niet meer om de werking van het onderwijs, maar om resultaten en vooral om die met grote snelheid te behalen. Ik krijg de indruk dat op veel scholen de meeste leerkrachten “gewoon” meegaan in het zo snel mogelijk leren lezen en schrijven en “onze” uitgangspunten ‘vergeten’ (of niet eens kennen). Daarnaast is er een handjevol (meestal minder) leerkrachten dat grote zorgen heeft, niet in gesprek kan of mag en niet weet hoe nu verder. Ook zijn er ouders die over deze gang van zaken in de vrije scholen vragen stellen.’

Voordat ik met het meest recente bericht van Motief kom, eerst deze oproep op de website van de Antroposofische Vereniging, die daar sinds begin februari op staat:

Oproep jaarvergadering 2018 in Dornach

De jaarvergadering van de Algemene Antroposofische Vereniging in Dornach (Zwitserland) zal dit jaar plaatsvinden van 22 tot en met 25 maart. Dat betekent dat de vergadering dit keer niet op vrijdag, maar al op donderdag begint en duurt tot en met zondagmorgen. Dat is niet zonder reden. Drie belangrijke zaken staan op de agenda.

Ten eerste, dat wij al even onderweg zijn om de impuls van de vereniging als geheel te versterken, vanaf de Wereldconferentie Michaël 2016. De drievoudige aanpak om deze vereniging met de impuls van het Goetheanum als Hogeschool voor Geesteswetenschap, op basis van de Grondsteen, te verlevendigen en te verdiepen komt uitgebreid aan de orde. In werkgroepen is er alle gelegenheid om in kleiner verband nader op verschillende aspecten in te gaan en actief mee te doen.

Ten tweede is er de rehabilitatie van Ita Wegman en Elisabeth Vreede die door een uitgebreide voorbereiding – in samenspraak met een initiatiefgroep vanuit de leden uit verschillende landen – nu een prominente plek krijgt op de jaarvergadering. Op donderdag en vrijdag is er steeds een lezing over een van beide vrouwen uit het eerste bestuur en wij hebben gelegenheid om als leden ons uit te spreken in een plenair gesprek, alvorens op zaterdag met de formele punten van de jaarvergadering (huishoudelijk gedeelte) ook over een voorstel tot opheffing van de ontslagbesluiten van Ita Wegman en Elisabeth Vreede uit 1935 te stemmen. Het voorstel zal bekend worden gemaakt in het weekblad Das Goetheanum.

Ten derde is er de herbenoeming van de bestuursleden Paul Mackay en Bodo von Plato. Na zeven jaren moet een bestuursbenoeming worden bevestigd of zij eindigt. Dat besluit ligt voor beiden op de jaarvergadering ter stemming voor. Dit jaar treedt Seija Zimmerman af, die in Finland haar werk voor de antroposofische geneeskunde zal voortzetten. De overige bestuursleden zijn Constanza Kaliks, Joan Sleigh en Matthias Girke. Bij het uitblijven van een herbenoeming – die niet vanzelfsprekend is – zou het bestuur halveren. Tijdens hun laatste treffen in februari in Conegliano in Italië (een verslag daarvan verschijnt in Anthroposophie Weltweit) spraken de Europese secretarissen-generaal de zorg uit dat er voldoende continuïteit blijft in het bestuur en dat de stem van de Antroposofische Vereniging als wereldvereniging voldoende gehoord wordt tijdens de jaarvergadering en niet te veel een lokale aangelegenheid van de leden in (de omgeving van) Dornach. Zij spraken zich uit voor de herbevestiging van Paul Mackay en Bodo von Plato, die in de wereld het gezicht zijn van de vernieuwing van de vereniging. De impuls om de vereniging te verlevendigen en tegelijk de onderlinge samenhang te versterken gaat in belangrijke mate van hen uit. De secretarissen-generaal roepen leden van hun landelijke verenigingen op om naar de jaarvergadering in Dornach te gaan om in ieder geval de stem uit de verschillende landen sterker te laten horen. Het besturen van de Algemene Antroposofische Vereniging is meer dan een lokale aangelegenheid en we staan op een cruciaal knooppunt in de ontwikkeling.

Vandaar dat ik hier graag de oproep doe, dat u met een roze ledenkaart naar Dornach komt op de jaarvergadering. Daarvoor zijn nu drie hele goede redenen, die ons als Nederlandse leden mede aangaan! Het wordt verder een jaarvergadering met rijk programma (zie de website www.goetheanum.org).

Jaap Sijmons

Dan door naar het laatste bericht van Motief, dan weet u waar dat vandaan komt.

Rehabilitatie en wijziging bestuur AAG in het Goetheanum
27 maart 2018

De verwachte rehabilitatie van Ita Wegman (1876-1943) en Elisabeth Vreede (1879-1943), die in 1935 van hun bestuursfunctie werden ontheven, vond eind maart plaats op de Algemene Ledenvergadering van de Algemene Antroposofische Vereniging in het Goetheanum te Zwitserland. De Nederlandse voorzitter Jaap Sijmons doet op de website van de Antroposofische Vereniging in Nederland verslag van deze Jaarvergadering van 22 tot 25 maart 2018. Tegelijk stemden de aanwezige leden in het Goethenaum niet voor de door het bestuur voorgestelde bevestiging van de verlenging van de bestuurstermijn van de huidige bestuursleden Paul Mackay en Bodo von Plato. Het hoofdbestuur aan het Goetheanum bestaat dientengevolge nu uit vier personen.

Sijmons schrijft: ‘Zeven jaar geleden werd de levenslange benoeming van de bestuursleden vervangen door een zevenjaarstermijn. Voor Paul Mackay en Bodo von Plato begon deze termijn in 2011 en nu waren zij aan herbenoeming toe. De algemene vergadering heeft niet in meerderheid vóór gestemd. Voor de jaarbijeenkomst van vier dagen (donderdag tot zondag) hadden zich circa 560 leden aangemeld. Bij het gedeelte van de jaarvergadering op zaterdagmiddag, waarop de stemming plaatsvond, liep de zaal vol tot bijna 1000 leden. Er werden bij de stemming voor de nieuwe bestuurstermijn voor Paul Mackay 937 geldige stemmen uitgebracht, 408 voor, 467 tegen en 62 onthoudingen. Voor Bodo von Plato 940 geldige stemmen en 398 voor, 486 tegen en 56 onthoudingen.’

Voorzitter Sijmons maakt ook gewag van een merkwaardige bijkomstigheid in dit proces: ‘Het Zwitserse verenigingsbestuur publiceerde in haar mededelingenblad nog enkele dagen voor de vergadering aan al haar leden zijn brief aan de algemene Vorstand met daarin het oordeel dat Paul Mackay en Bodo von Plato niet moesten aanblijven. (…) Gelet op de reacties in de zaal en uiteindelijk ook de stemmingsuitslag ontstond bij de kring van secretarissen-generaal en de landelijk vertegenwoordigers de stellige indruk dat de negatieve stemming bij meer lokale leden oververtegenwoordigd was en de positieve stem van leden verder weg minder tot uitdrukking kwam. Aanwezig was nog geen 2% van de leden uit de hele wereld. Gezien het geringe verschil in stemmen en het grote verschil in gerepresenteerde bestuursstandpunten moeten wij ons op die situatie wel bezinnen.’

Het hele verslag is op de website van de Antroposofische Vereniging te vinden:

Rehabilitatie en gewijzigde bestuurssamenstelling

Verslag Jaarvergadering 2018 in Dornach

De recente jaarbijeenkomst en algemene ledenvergadering van de Allgemeine Anthroposophische Gesellschaft (AAG), van 22 tot 25 maart in het Goetheanum te Zwitserland bracht een paar opvallende zaken, waarover ik hier graag, vooruitlopend op berichtgeving in Motief, kort verslag doe.

Rehabilitatie Ita Wegman en Elisabeth Vreede

De door de initiatiefgroep van onder anderen onze Nederlandse leden Marijcke van Hasselt en Pieter van Blom werd een motie tot het opheffen van het besluit van 1935, waarbij Ita Wegman en Elisabeth Vreede van hun bestuursfuncties werden ontheven, aan de orde gesteld. In de aanloop naar de stemmingen (tijdens de algemene ledenvergadering op zaterdagmiddag), hebben Stephan Jordan en ik op donderdag de leden verteld over het Elisabeth Vreedehuis in Den Haag. Op donderdagavond hield Frans Lutters een uitgebreide en goed ontvangen lezing over het leven en de persoonlijkheid van Elisabeth Vreede. Op vrijdagavond sprak Peter Selg over Ita Wegman, maar eigenlijk vooral over de huidige vereniging, die hij ziek vond. Met een vrijwel unaniem besluit (een enkele tegenstem en onthouding) werd de betreffende motie aangenomen. Duidelijk was allen ook dat dit formele besluit niet de rehabilitatie is, maar dat het bijdraagt aan een rehabilitatie die reeds was ingezet en verder mag worden doorgezet. Als zodanig een mooi en enigszins feestelijk moment van de bijeenkomst.

Herbenoeming Paul Mackay en Bodo von Plato

De door het bestuur voorgestelde bevestiging van de verlenging van de bestuurstermijn van de bestuursleden Paul Mackay en Bodo von Plato is niet goedgekeurd. Zeven jaar geleden werd de levenslange benoeming van de bestuursleden vervangen door een zevenjaarstermijn. Voor Paul Mackay en Bodo von Plato begon deze termijn in 2011 en nu waren zij aan herbenoeming toe. De algemene vergadering heeft niet in meerderheid vóór gestemd. Voor de jaarbijeenkomst van vier dagen (donderdag tot zondag) hadden zich circa 560 leden aangemeld. Bij het gedeelte van de jaarvergadering op zaterdagmiddag, waarop de stemming plaatsvond, liep de zaal vol tot bijna 1000 leden. Er werden bij de stemming voor de nieuwe bestuurstermijn voor Paul Mackay 937 geldige stemmen uitgebracht, 408 voor, 467 tegen en 62 onthoudingen. Voor Bodo von Plato 940 geldige stemmen en 398 voor, 486 tegen en 56 onthoudingen.

Seija Zimmermann treedt als bestuurder af vanwege haar werk als kinderneurologe en dragende kracht van de complementaire geneeskunde in Finland (wat samenvalt met een emeritaat op de pensioengerechtigde leeftijd, maar zij blijft dus in Finland actief). Het bestuur bestaat daarom nu uit Justus Wittich (penningmeester), Joan Sleigh (Algemene Sectie), Constanza Kaliks (tevens leiding Jeugdsectie) en Matthias Girke (tevens leiding Medische Sectie).

Paul Mackay en Bodo von Plato kregen een langdurige staande ovatie voor hun inzet voor de vereniging, zodat niet de indruk moet ontstaan dat hun persoon als zodanig in het geding was. Zij maken vooralsnog nog steeds deel uit van de Algemene Sectie van de Goetheanum-leiding, waarin zij immers een taak hebben die boven hun bestuursfunctie uitgaat. Hoe dit verder zal gaan is in beraad.

Overige moties

Op de vergadering werden onder meer nog vier verdere moties van Thomas Heck behandeld, die door hem na behandeling alsnog werden ingetrokken of werden weggestemd. Opvallend was het op zijn minst dat hij bij de bespreking van de jaarcijfers in afwijking van de officiële jaarrekening een tekort van € 3,8 mln. becijferde, welk getal op dat moment ook in de pers opdook (de jaarrekening werd overigens goedgekeurd en décharge verleend). Een motie van Eckhart Dönges om in het blad Das Goetheanum elke week tenminste één volle bladzijde tekst van Rudolf Steiner af te drukken kreeg een meerderheid van de stemmen achter zich.

De Allgemeine Anthroposophische Gesellschaft als Weltgesellschaft

Tijdens de aanloop en op de vergadering speelde nadrukkelijk het thema van de vereniging als een de hele wereld omvattende vereniging. Het was namelijk in de voorvergadering van de secretarissen-generaal en vertegenwoordigers van de landelijke verenigingen duidelijk geworden dat er een verschil in opvatting bestond tussen het bestuur van de Zwitserse vereniging, waarvan alle leden vonden dat Paul Mackay en Bodo von Plato niet moesten worden herbevestigd, en de secretarissen-generaal en landelijke vertegenwoordigers, die (met alle nuance en onderscheidenheid) alle van mening waren dat deze beide bestuurders een belangrijke taak in het team van het bestuur en de Goetheanum-leiding hebben. Met het oog op de ontwikkeling van de hernieuwing van de Goetheanum-impuls zou het zeer onwenselijk zijn als het bestuur hen zou moeten missen.

De kring van de secretarissen-generaal heeft dat in november 2017 al publiekelijk uitgesproken. De Zwitserse secretaris-generaal brak overigens zijn aanwezigheid gedurende de vergaderingen van deze kring in november af en ook de secretaris-generaal van Italië was op het einde niet meer aanwezig (in volgorde van aantal leden per land: wel Duitsland met twee secretarissen-generaal, Nederland, USA, Zweden, Groot-Brittannië, Frankrijk, Brazilië, Australië, Noorwegen, Finland, Oostenrijk, Denemarken, België, Nieuw-Zeeland, Canada en Japan).

In de dagen voor de jaarvergadering kwamen daar nog alle vertegenwoordigers van de bestaande landelijke verenigingen zonder uitzonderingen bij (Oost-Europese landen, Zuid-Afrika, India et cetera). Zien wij hen als representanten van de vereniging als wereldgemeenschap, dan is het Zwitserse standpunt de uitzondering (nog geen 10 % van de leden). Op de vergadering heeft de grote kring van vertegenwoordigers de aanwezigen op het hart gedrukt ook deze stem in de afwegingen mee te nemen.

Het Zwitserse verenigingsbestuur publiceerde in haar mededelingenblad nog enkele dagen voor de vergadering aan al haar leden zijn brief aan de algemene Vorstand met daarin het oordeel dat Paul Mackay en Bodo von Plato niet moesten aanblijven. Twee medewerkers van het Goetheanum namen in krachtige termen tegen Paul Mackay en Bodo von Plato stelling in het (Zwitserse) digitale tijdschrift Ein Nachrichtenblatt en riepen de leden op om naar de vergadering te komen en tegen de herbenoeming te stemmen.

Gelet op de reacties in de zaal en uiteindelijk ook de stemmingsuitslag ontstond bij de kring van secretarissen-generaal en de landelijk vertegenwoordigers de stellige indruk dat de negatieve stemming bij meer lokale leden oververtegenwoordigd was en de positieve stem van leden verder weg minder tot uitdrukking kwam. Aanwezig was nog geen 2% van de leden uit de hele wereld. Gezien het geringe verschil in stemmen en het grote verschil in gerepresenteerde bestuursstandpunten moeten wij ons op die situatie wel bezinnen.

Jaarmotief en -impuls

Door de dominantie van het bestuursvraagstuk zou ten onrechte in de schaduw kunnen blijven dat de jaarbijeenkomst toch vooral bedoeld was om een beweging in de vereniging op basis van de Grondsteenmeditatie te versterken en om de betekenis en relevantie van de Goetheanum als Hogeschool voor Geesteswetenschap te verlevendigen. Wij namen de betekenis van het Geest-Bezinnen in dat verband in ogenschouw. Bijdragen daarover waren er van Stefano Gasperi (secretaris-generaal van Italië), Ariane Eichenberg, Bodo von Plato, Christiane Haid, Justus Wittich en mij. Over dit thema meer op onze jaarvergadering voor Pinksteren!

Jaap Sijmons, secretaris-generaal voor Nederland

Er was hier het een en ander aan voorafgegaan, de vorige keer meldde ik enkele berichten uit de niet-antroposofische (Duitstalige) pers. Dat kan met het volgende worden aangevuld. Eerst maar het grote interview in weekblad Das Goetheanum (nummer 10 van 9 maart) met de beide bestuursleden Bodo von Plato en Paul Mackay, dat kort voor de jaarvergadering online gratis toegankelijk werd gemaakt onder de titel ‘Lass mich ein, ich bin deine wahre Menschenwesenheit’:

Am 24. März stimmt die Generalversammlung der Allgemeinen Anthroposophischen Gesellschaft darüber ab, ob Paul Mackay und Bodo von Plato ihr Vorstandsamt am Goetheanum um sieben weitere Jahre verlängern werden. Sie selbst haben diesen Zäsurmoment in die Satzung eingebracht und damit das Amt auf Lebenszeit verabschiedet. Wir baten sie zu einem Gespräch und fragen: Wie geht es ihnen selbst, wie sehen sie die Entwicklung der Anthroposophie, was ist ihnen gelungen und in welche Zukunft schauen sie?

Maar ook Christian Mensch van de Basellandschaftliche Zeitung / Solothurner Zeitung, die de vorige keer al ter sprake kwam, had over hetzelfde onderwerp twee nieuwe bijdragen. Op 23 maart was dat ‘Das Geld der Rudolf-Steiner-Bewegung wird langsam knapp’:

An ihrer Jahrestagung hat die Allgemeine Anthroposophische Gesellschaft grundlegende Entscheide zu treffen. Denn die Rudolf-Steiner-Bewegung kämpft mit anhaltenden finanziellen Problemen.

Op 27 maart gevolgd door ‘Hardliner proben Aufstand: Steiner-Bewegung verweigert dem Vorstand die Gefolgschaft’:

Die GV der Allgemeinen Anthroposophischen Gesellschaft hat zwei Vorstandsmitgliedern die Bestätigung für eine weitere siebenjährige Amtszeit verweigert. Als Reaktion trat Weleda-Chef Paul Mackay per sofort aus dem Führungsgremium zurück.

Even een heel ander onderwerp, dat op 23 maart aan bod kwam bij Deutschlandfunk, over Friedrich Rittelmeyer:

Der erste christlich-anthroposophische Bischof Deutschlands

Die meisten Deutschen dürften ihn nicht kennen: Friedrich Rittelmeyer. Im Umfeld von Waldorfschulen ist das anders: Rittelmeyer war der erste Erzoberlenker der Christengemeinschaft, einer Kultgemeinschaft, die der Anthroposophie nahe steht. Vor 80 Jahren ist Rittelmeyer gestorben.

Maar goed, laten we eerst terugkeren naar Nederland, naar iets anders ook. Op de website van Motief staat bij #220 van maart deze ‘Ontmoeting’:

Het is woensdagochtend, half tien… de luiken net open. Iemand klopt op de deur. Of we al koffie schenken? Ons café opent pas om 10 uur, maar ik laat de man binnen. Hij neemt plaats in de serre, bij het raam en kijkt uit over de winterse tuin. Ik vertel hem over ons koffieconcept: geen dure pistonmachine, maar vers gemalen bonen in een cafétiere. Van de beste koffieleverancier van Nederland: Peeze koffie. ‘Een cafétiere, met van die slappe koffie?’, vraagt de man, die thuis overduidelijk wel zo’n luxe koffiemachine heeft staan en verse espresso’s maakt. ‘Is dat soms antroposofisch?’ Ik moet denken aan een film die ik laatst zag. Daarin werd gegrapt over de zogenaamde ‘antroposofische knuffel’: een muf ding met knoopjes in handjes en voetjes. Nee, het vooroordeel van wollig zijn we nog niet kwijt. Ik kijk hem glimlachend aan nodig hem uit de proef op de som te nemen. En ik vertel dat het mooi meegenomen is als je dan zo’n potje koffie bestelt en even moet wachten tot het getrokken is, er even tijd vrij komt voor het ontmoeten van een ander mens. Een kunstwerk. Of jezelf.

Ik vraag hem of hij er iets lekkers bij wil: wortelcake of appeltaart. Hoeft niet, hij heeft net ontbeten. Nieuwsgierig geworden naar wat hem hier brengt vraag ik hem of hij al van deze plek wist. ‘Ja, ik zie al bijna een jaar containers voor de deur staan in de tijd dat ik hier langsfietste. En opeens hing de vlag uit, branden er kaarsjes binnen en lijkt het huis bewoond. Ik was nieuwsgierig naar wat er nu in is gekomen. Zat er hiervoor niet iets in met dans?’ Ik vertel hem over de euritmie-academie, die naar Leiden verhuisde en hoe de stichting Euritmie het gebouw verzorgde. Om het (gouden) stokje aan de Antroposofische Vereniging over te geven, die er flink in investeerde om het 2018-proof te maken, open voor de wereld. Hij knikt begripvol.

Maar wil ook weten hoe het dan zit met diegene waarvan het huis de naam draagt: Elisabeth Vreede. Wie was zij dan en waarom is het naar haar vernoemd? Ik vertel hem over de jonge Elisabeth, die hier op een paar steenworpen afstand woonde, dat Rudolf Steiner bij haar ouders thuis lezingen gaf en dat ze later met hem meereisde naar Berlijn en Dornach, om uiteindelijk in het eerste bestuur van de vereniging plaats te nemen. Dat we door deze naam haar eren, maar tegelijkertijd de toekomst tegemoet treden met haar levenswerk indachtig: hemel en aarde verbinden. ‘En grappig,’ zegt de man, ‘zo dicht bij het Vredespaleis, leuke woordspeling als je het zo bekijkt.’ ‘Het was ook nog eens praktisch haar achtertuin’, voeg ik eraan toe.

Op zijn aandringen vertel ik over astrologie en de door haar opgerichte sectie voor wis- en sterrenkunde. Over hoe de antroposofie uitgaat van de realiteit van een geestelijke wereld en onze verbinding daarmee. Hoe je dat in het wereldse, alledaagse kunt vinden: de manier waarop men in de vrijeschool met het kind werkt. Hoe de BD-landbouw zich tot de aarde en kosmos verhoudt en hoe we kunnen vertrouwen op de geneeskracht van ons eigen lichaam, met behulp van de natuur.

Er gaat een lichtje aan bij de man. Hij omschrijft het alsof ‘de puzzelstukjes waarvan hij al wel gehoord had, voor hem op tafel worden uitgespreid’. Hij past ze in elkaar. En bestelt ondertussen een tweede rondje koffie. Toch minder slappe hap dan gedacht, bij die antroposofen op de Riouwstraat.

Stephan Jordan, bestuurslid en antropreneur in het Elisabeth Vreedehuis

En als we dan toch bezig zijn, mag deze Motief #219 van februari er ook wel bij, dan weten we weer waar het allemaal om gaat:

Grondsteenwerk

Als ik op 1 januari het gordijn opendoe, blijkt het tot mijn verrassing helder te zijn. Ik besluit om de Langbroekerwetering af te fietsen op zoek naar een mooie plek voor de nieuwjaarszonsopkomst. Bovendien is het – heerlijk – de stilste (maandag)ochtend van het jaar. De Grondsteenspreuk is, zoals wel vaker, mijn reisgezelschap. Enerzijds omdat deze menszijn, wereld en geestelijke wereld met elkaar verbindt, anderzijds omdat de Grondsteenconferentie voor de deur staat. En heel verheugend: met een groot aantal aanmeldingen.

Als antroposofie, zoals Rudolf Steiner zegt, gedaan moet worden, dan is dat in meditatieve oefeningen en reflectie, in samen of alleen studeren, in stille momenten waarin iets wezenlijks kan oplichten – als inzicht en als ontmoeting met een wezen. Door als Mensenziel bewuster open aanwezig te zijn en wakkerder te zijn voor je gevoelens, zoals de derde en de tweede strofe van de Grondsteenspreuk beginnen. En door, zoals in de eerste strofe genoemd, levend in je ledematen, meer geaard te zijn, verbonden met de aarde dus; de levende aarde die ons draagt. En die ons – voor zover ze dat nog kan – verdraagt… Maar die ook ons bewustzijn nodig heeft. Niet in de laatste plaats omdat we als mens meer en meer de engelentaak moeten overnemen om de elementenwezens te verzorgen. Kunnen we ons dat steeds meer her-inneren?

Aandacht geven aan wat je voelt (en dat je voelt soms ook), geeft het pittige besef dat al die gevoelens realiteiten zijn; schaamte, verlangen naar goedkeuring, vriendschap, irritatie, onzekerheid, blijdschap, verdriet enzovoort. Kun je aanvaarden dat ze er zijn? En dat ze bij ieder mens verschillend zijn en ook in elk moment verschillend? In het bezinnen, in ziele-evenwicht, kun je, behalve ervaren wat die heftige opmerking voor jezelf betekent, ook aandacht geven aan wat die eigenlijk betekent voor degene die hem maakt. Wat spreekt er doorheen? Hoe ontmoet ik jou en de wereld en hoe doet de ander dat?

En ook spreekt de Grondsteenspreuk van een rustend hoofd, een elementaire klus in de stroom van planningen, oordelen, je afvragen, voorstellingen. Dat is niet enkel een kwestie bij meditatie of andere scholingsoefeningen, maar ook als je echt wil luisteren; als je – samen of alleen – een werkelijk goed idee nodig hebt. Of als dat goede idee jou nodig heeft. De Grondsteenspreuk zit vol met oproep. Met de vraag om gedaan te worden. En om samen gedaan te worden. Zeker ook in de bestudering, verdieping en uitwisseling, die een enorme stimulans zijn elke Grondsteenconferentie weer. Maar ook in het dagelijks leven. Het leven op en met de aarde en alle wezens die daarbij horen. Het leven met en tussen Mensenzielen. Opdat goed worde.

Clarine Campagne, bestuurslid

De vorige keer had ik van de Vlaming Lieven Debrouwere acht afleveringen genoemd van zijn serie over Antroposofie en karmabewustzijn op zijn weblog Vijgen na Pasen. Daar zijn er inmiddels weer vier bijgekomen:

3 maart 2018 met Antroposofie en karmabewustzijn (9)
9 maart 2018 met Antroposofie en karmabewustzijn (10)
16 maart 2018 met Antroposofie en karmabewustzijn (11)
23 maart 2018 met Antroposofie en karmabewustzijn (12)

Iets soortgelijks geldt voor Lorenzo Ravagli en zijn serie over de geschiedenis van de Algemene Antroposofische Vereniging, vooral aan de hand van de jaarvergaderingen in Dornach en de verslagen daarvan in Das Goetheanum. We waren de vorige keer gekomen tot 1977. Er kwamen nog twee berichten over dat jaar, om vervolgens door te gaan naar 1978:

1977

Anthroposophen sahen in den revolutionären Umtrieben der jungen Generation vor allem eines: die Sehnsucht nach dem Geist. Dabei konnten sie sich auf den Gründer der Bewegung stützen, der selbst solche Umtriebe als Symptome fehlgeleiteter Spiritualität gedeutet hatte. Als Beispiel sei hier an vielzitierte Ausführungen aus einem Vortrag vom 11. September 1920 erinnert. [Die Weihnachtstagung kann gerufen werden]

1977

Der restliche Teil der Generalversammlung war ausgewählten Länder- und Sektionsberichten gewidmet. Von Interesse sind hier die Beiträge zu Italien und den USA, da sie Einblick in die politische und kulturelle Urteilsbildung sowie das Selbstverständnis führender Anthroposophen im Jahr 1977 geben [Auf der Suche nach dem unentdeckten Amerika]
________________________________________

1978

Das »Dreipäpstejahr« verdankt seinen Namen spektakulären Ereignissen in der katholischen Kirche. Aber nicht nur diese altehrwürdige Institution weist 1978 eine durchwachsene Bilanz auf, sondern auch die Nebenbühne der neuen religiösen Bewegungen und die Hauptbühne der Weltpolitik [Anthroposophie im Dreipäpstejahr]

1978

Wenden wir uns der Generalversammlung als treuem Spiegel des Gesellschaftsbewusstseins zu, die 1978 am 19. März stattfand. Der Tradition entsprechend eröffnete der Vorsitzende, Rudolf Grosse, die Versammlung durch eine Ansprache, in die ein Totengedenken eingebettet war [Versäumte Versöhnung 1]

1978

Der vierte Verstorbene, den Grosse namentlich erwähnte, veranlasste ihn zu etwas längeren Ausführungen, da das problematische Verhältnis zur Institution, die jener repräsentierte – das Jahrzehnte der Gesellschaftsgeschichte geprägt hatte und auch 1978 fortbestand –, den meisten Anwesenden in lebhafter Erinnerung gewesen sein dürfte und Grosse selbst an der Entwicklung dieses Verhältnisses maßgeblich beteiligt gewesen war [Versäumte Versöhnung 2]

1978

Im Schatzmeisterbericht Gisela Reuthers bei der Generalversammlung 1978 spiegelte sich der Mitgliederzuwachs und die zunehmende Attraktivität der Anthroposophischen Gesellschaft.[1] Die Bilanz wies zum Ende des Jahres 1977 Aktivposten in Höhe von rund 16 Millionen Schweizer Franken aus und Passiva in Höhe von rund 10 Millionen. [Zwischen Erlösungsbedürfnis und anthroposophischer Mission]

1978

1978 stand ein für die anthroposophische Metahistorie bedeutender Jahrestag bevor: im Herbst 1979 sollte der Anbruch des »neuen Michaelzeitalters« zum hundertsten Mal wiederkehren. Auf den Erzengel Michael hatte Steiner früh hingewiesen. [Kulturpolitik im Zeichen Michaels ...]

Ik denk dat ik hiermee wel ongeveer het belangrijkste van de afgelopen maand in beeld heb. Het is in ieder geval genoeg te lezen. En voor wie dat niet zo mocht zijn... er zijn nog een paar boeken te melden.

Presentatie van Gebruik je hersens!

Zondagmiddag 8 april, 14.00-16.00 uur, is de presentatie van het nieuwe boek van Arie Bos: Gebruik je hersens!

Voor de meeste boeken over hersenen moet je een universitaire of tenminste een voortgezette opleiding hebben gevolgd om ze te kunnen lezen. Dat geldt ook voor zijn eigen boeken, bedacht Arie Bos. Terwijl hij eigenlijk vond dat iedereen zou moeten kunnen lezen wat hij daarin beweert.

Daarom besloot hij een versie te maken die voor ieder mens, ook voor scholieren in de hoogste klassen van de middelbare school, leesbaar zou moeten zijn.

De auteur verdedigt in dit boek dat niet de hersenen ons gebruiken, maar dat wij onze hersenen gebruiken. Dat doet hij door de werking en de bouw van de hersenen uit te leggen en de rol die het bewustzijn hierin speelt. Wij zijn niet onze hersenen, maar door ze te gebruiken maken we ze tot een bij ons passende hulp voor al ons doen en laten. Hierbij komen zoveel aspecten ter sprake dat je, wanneer je het boek uit hebt, heel veel over hersenen te weten bent gekomen.

Grote Zaal van het Ita Wegmanhuis, Weteringschans 74, 1017 XR Amsterdam.
Vanaf 13.00 uur inloop, koffie en thee, na afloop borrel en hapjes.
Het boek zal daar te koop zijn (prijs: €16,50)

Eerder was daar op dezelfde plek:

Ita Wegman - een levensschets

Feestelijke boekpresentatie van de nieuwe biografie, geschreven door Ed Taylor.

Tevens houdt Ed Taylor een lezing over hoogtepunten uit de levensloop van Ita Wegman.
Eveneens wordt gepresenteerd: de herziene herdruk van het boek Oude en nieuwe mysteriën, van Ita Wegman.

(op de foto: Ita Wegman in Amsterdam samen met Daniël Dunlop en Pieter de Haan)

zondag 4 maart 14:15 uur
Ita Wegmanhuis
Weteringschans 74, Amsterdam

Maar verder kan ik over dit boek helaas niets vinden. En dan voor diegenen die het Duits machtig zijn.

Peter Selg, Die Mysterien der Zukunft. Vom Lebenswerk Sergej O. Prokofieffs

720 Seiten, 19 Abb., Leinen mit Schutzumschlag 35,– Euro / 42,– CHF ISBN 978-3-906947-07-5

Als Sergej O. Prokofieff im Jahr 2001 in den Vorstand der Anthroposophischen Gesellschaft und in die Leitung der Freien Hochschule für Geisteswissenschaft berufen wurde, nahm er sich vor, am Goetheanum in Dornach, als dem prädestinierten «Ort der neuen Mysterien», intensiv an fünf Themen weiterzuarbeiten, die er seit drei Jahrzehnten verfolgt hatte. Rückblickend fasste er sie wie folgt zusammen:

1. Die Pflege der Beziehung zu Rudolf Steiner
2. Die Vertiefung der anthroposophischen Inhalte und vor allem der anthroposophischen Christologie
3. Die Erarbeitung eines immer besser werdenden Verständnisses der Weihnachtstagung 1923/1924 als der Begründung der neuen Mysterien
4. Die Entfaltung der Esoterik der Anthroposophischen Gesellschaft
5. Die Stärkung der Wirksamkeit der Ersten Klasse der Freien Hochschule für Geisteswissenschaft durch Erkenntnisarbeit und die Weiterentwicklung der Allgemeinen Anthroposophischen Sektion als Ort der geistigen Forschung. – Vom Goetheanum aus sollten die spirituellen Inhalte dieser Themenkreise ausstrahlend in der Welt wirksam werden.

En om in stijl te eindigen:

Rudolf Steiner, Briefe und Meditationen für Ita Wegman. Zur Rehabilitierung Ita Wegmans. Band 1

144 Seiten, 43 Abb., Leinen mit Schutzumschlag 25,– Euro / 30,– CHF ISBN 978-3-906947-10-5

Rudolf Steiner arbeitete in den letzten zwei Jahren seines Lebens intensiv mit der Ärztin Ita Wegman zusammen. Mit ihrer Unterstützung begründete er nicht nur die anthroposophische Medizin und Heilpädagogik, sondern auch die Anthroposophische Gesellschaft und ihre Freie Hochschule in neuer Form. Ita Wegmans Bedeutung für das Zustandekommen und die Abhaltung der «Weihnachtstagung» Ende des Jahres 1923 war groß. – Nach seinem Tod formierte sich der Widerstand gegen ihre Person und Position und führte nach Prozessen der Verkennung und Diffamierung zu ihrem Ausschluss vom Goetheanum und der Anthro posophischen Gesellschaft.

Der erste Band dieser Dokumentation beinhaltet Rudolf Steiners Zeugnisse, die – in Form von Briefen und Meditationen – von seiner Wertschätzung Ita Wegmans und ihrer Bedeutung für ihn sprechen. Erstmals werden in diesem Band all seine Briefe an sie aus dem Jahr 1924 in Handschrift wiedergegeben.

Schrikbarend

Het is schrikbarend lang geleden dat deze weblog werd aangevuld met actueel nieuws. De laatste keer was notabene op 8 september, bijna drie maanden terug. Dat heeft natuurlijk zijn reden: vooral drukke bezigheden elders. Misschien komt daarvan nog iets tevoorschijn. Eens kijken welke schade ik kan inhalen.

Op 14 september meldde Motief de ‘Verbouwing van Riouwstraat 1 in Den Haag’:

‘Antroposofie Den Haag’ is een afdeling van de Antroposofische Vereniging in Nederland, de AViN. Met hun website wil deze afdeling een platform bieden voor alle antroposofisch geïnspireerde activiteiten voor heel Den Haag en omstreken. Zij willen ook ruimte geven aan andere activiteiten die op soortgelijke wijze willen werken aan de ontwikkeling van de wereld.

Hun eigen gebouw De Zalen aan de Riouwstraat is tot december gesloten vanwege een renovatie. Stephan Jordan, de nieuwe locatiemanager per augustus 2017, doet op de website verslag over de staat van de verbouwing en de plannen rond de Riouwstraat 1:

‘Met de sluiting van De Zalen op 1 juli is de periode van de verbouwing ingeluid. De laatste gebruikers waren veertig jonge leden van de Antroposofische Vereniging uit heel de wereld, bijeen voor de oprichting van de Nederlandse jeugdsectie. Een bijzondere, inspirerende bijeenkomst. Op de ochtend van hun vertrek ging de sloophamer in het pand. Muren werden doorgebroken, waarmee direct zichtbaar werd hoe de begane grond het gewenste ‘open karakter’ krijgt.

Je kunt nu vanuit de entree tot aan de Rode zaal kijken en tot achter in de serre. In de bouwvak werd al het asbest verwijderd, veel meer dan vooraf gedacht. Een tegenvaller dus. Maar de rest van de bouw verloopt volgens plan: in de kelder is al begonnen met het stucwerk en op alle etages zijn nieuwe netwerken aangelegd: brandveiligheid, waterleiding en elektra.

Stap voor stap wordt het resultaat zichtbaar, terwijl blijkt hoe nodig deze verbouwing was qua brandveiligheid en moderne regelgeving, nog even los van de wensen om het pand nieuwe functionaliteiten en égards te geven. In de komende maanden bouwen we met ons team aan de opzet voor de nieuwe onderneming. Ik hoop daarover in de volgende nieuwsbrief meer te kunnen berichten. Of er een nieuwe naam voor De Zalen komt is nog niet besloten, ook daarover later meer!’

Dezelfde dag was er aandacht voor ‘Gezondheidszorg voor het welbevinden van de gehele mens’:

‘Stroom’ heet het tijdschrift van gezondheidsvereniging Antroposana. Een flink aantal artikelen is online te lezen, met een schat aan inhoud. Er is een keur aan onderwerpen, zoals:

geestelijke gezondheid
therapie
biografie
tandheelkunde verzekeren
voeding
opvoeden
ouderen
kraamzorg
geboorte
autisme
column
diversen

Het magazine ligt bij alle antroposofische gezondheidscentra in Nederland in de wachtkamer. Het is een prachtig ledenblad dat vier keer per jaar verschijnt met interessante artikelen over de antroposofische gezondheidszorg.

Wie lid wordt van Antroposana krijgt het magazine gratis thuis. Wie een los nummer wil aanvragen, stuurt een e-mail met zijn of haar verzoek naar secretariaat@antroposana.nl. Dit is geheel gratis.

Antroposana is een gezondheidsvereniging voor mensen die kiezen voor antroposofische gezondheidszorg. Het accent ligt niet op ziekte maar op de gezondheid van mensen. Vanuit hun organisatie behartigt de vereniging de belangen van hun leden. Zodat antroposofische zorg voor iedereen bereikbaar is en blijft.

Antroposana verenigt mensen die zich herkennen in gezondheidszorg die gericht is op het welbevinden en de gezondheid van de gehele mens – dus fysiek, mentaal en spiritueel. Deze zogenoemde integratieve zorg is geïnspireerd op het gedachtengoed van Rudolf Steiner en Ita Wegman. Lees hier meer over antroposofische gezondheidszorg.

Op 20 september berichtte Motief dat de ‘Reünie Warmonderhof één groot feest’ was:

De reünie ter ere van zeventig jaar opleiding tot biologisch-dynamisch boeren op Warmonderhof (zie ook Jubileumfeest en reünie 70 jaar Warmonderhof) op zaterdag 16 september was één groot feest, zo meldt Biojournaal.

Leon Veltman vertelt: ‘Er waren meer dan 500 aanmeldingen en er kwamen ook nog wat mensen onaangekondigd naar de reünie. Dat past eigenlijk ook wel mooi bij Warmonderhof. Met onze eigen mensen erbij waren er in totaal zo’n 750 aanwezigen en we kijken terug op een geweldige dag. Het mooie is dat alle oud-studenten de sfeer nog herkennen en zich meteen weer thuis voelden.’

Dat blijkt ook uit de reportage die Omroep Flevoland maakte. Fred Weinberg (87) vertelt daarin dat hij op 17-jarige leeftijd als student het allereerste jaar van de school meemaakte. ‘De school begon in 1947 in het Zuid-Hollandse Warmond en verhuisde in 1992 naar Dronten. Deze nieuwe plek in de polder is volgens Weinberg ideaal. “Het is ongelofelijk mooi. Ze hebben prachtige gewassen en alles staat er mooi bij.”’

Oud-studenten uit de hele wereld kwamen erop af. De Drontenaar schreef voorafgaand al:

‘Oud-Warmonderhoffers uit Nieuw–Zeeland, Schotland, Canada, Zweden, Oostenrijk, Frankrijk, Duitsland, België, Denemarken en Engeland pakken vliegtuig, trein of auto om terug te gaan naar “hun” Warmonderhof”, aldus de school, die tegenwoordig officieel “Aeres MBO Dronten Warmonderhof” heet.’

Warmonderhof zelf meldt dat ze een alumni-database aan het vullen zijn met alle oud-studenten erin: ‘Dan kun je elkaar vinden en kennis en ervaringen delen. Ook is aan deze oud-studentendatabase een wereldkaart gekoppeld met daarop een overzicht van de bedrijven van oud-Warmonderhoffers. Help mee deze database compleet te maken en schrijf je in!’

Op 2 oktober kwam daar ‘Demeter als topkeurmerk’ bij:

Demeter is een van de elf topkeurmerken die uit onderzoek van Milieu Centraal naar voren zijn gekomen. Deze keurmerken hebben een heldere en goed gecontroleerde meerwaarde. Demeter scoort binnen de biologische keurmerken het hoogst, met de meest verregaande regels wat betreft kringlopen van mest en voer, dierenwelzijn en behoud bodemvruchtbaarheid en biodiversiteit.

Milieu Centraal is een campagne begonnen om de bekendheid van deze elf keurmerken te vergroten. Helaas is er nog steeds een woud aan keurmerken; met regelmaat verschijnen er nieuwe claims op producten in de supermarkt. En dat terwijl er een duidelijke ordening van elf toppers is. Hierin staan maar liefst drie biologische keurmerken: het Europese biologisch keurmerk, het EKO keurmerk en Demeter, het keurmerk voor biologisch-dynamische landbouw. Voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal start daarom een samenwerking met de eigenaren van de topkeurmerken en supermarktketen Jumbo om de keuzestress bij consumenten te verminderen.

Het was in 2016 dat Milieu Centraal alle logo’s en afbeeldingen op voedselproducten beoordeelde. Daaruit volgde een ordening, waarbij elf duurzaamheidskeurmerken toppers bleken. Het doel van de ordening was om consumenten duidelijkheid te geven over welke keurmerken de meeste impact hebben op mens, dier en milieu.

Supermarktketen Jumbo brengt nu als eerste supermarkt de topkeurmerken onder de aandacht bij haar klanten. ‘Van de producten die tot stand komen met zorg voor mens, dier en milieu heeft Jumbo er dit najaar ruim 100 voorzien van een speciaal schapkaartje. Hierdoor ontstaat een duurzame boodschappenroute door de winkel’, aldus Colette Cloosterman-van Eerd, Lid van de Raad van Bestuur en CCO van Jumbo supermarkten. Milieu Centraal juicht het toe als andere supermarkten dit initiatief volgen.

In de campagne ‘Check het plaatje’ geven Milieu Centraal en de betrokken keurmerkorganisaties de consument tips & tools om het kiezen voor verantwoorde producten makkelijker te maken. In de keurmerkenwijzer kun je elk plaatje dat je tegenkomt op een verpakking checken op het gebied van duurzaamheid, transparantie en controle. Met de app op je telefoon heb je ’m in de winkel altijd bij de hand.

Diezelfde dag bleek dat ‘Vrijeschool en montessori werken samen in Den Haag’:

De Vereniging van vrijescholen bericht over een samenwerking tussen vrijeschool en montessori in Den Haag. Het gaat om Montessori Waalsdorp en De Vrije School Den Haag. ‘Dit schooljaar zullen de teams van beide basisscholen samenwerken aan nieuwe manieren om hun onderwijs te verantwoorden. Zodat de opbrengst en kwaliteit van de scholen beter zichtbaar wordt. Dit doen zij onder begeleiding van het centrum onderwijs & innovatie Leiden, onderdeel van de Hogeschool Leiden.’

Dit centrum onderwijs & innovatie schrijft over zichzelf: ‘Binnen Hogeschool Leiden leiden we niet alleen studenten op tot startbekwame leraren, maar verzorgen we ook vervolgopleidingen voor leraren, schoolteams en (toekomstige) schoolleiders die werkzaam zijn in regulier onderwijs, vrijeschool onderwijs en ander (concept)onderwijs. We ondersteunen scholen en hun teamleden bij een leven lang leren. Daarbij werken we vanuit partnerschap. “Samen opleiden”, daar geloven we in!’

De Vereniging van vrijescholen vat samen: ‘Vrijescholen en montessorischolen werken beide vanuit een sterke eigen pedagogisch-didactische visie én met een bijzonder curriculum, waarin veel aandacht is voor de ontwikkeling van het individuele kind. Het sociale proces, de creativiteit en eigen identiteit spelen hierbij een grote rol. Echter socialisatie en de persoonlijke ontwikkeling van kinderen zijn lastig te meten of in toetsresultaten te vangen.’

Zoals Berien Bakker, directeur van Montessori Waalsdorp, zegt: ‘hoe maken we de opbrengst en kwaliteit van ons onderwijs zichtbaar? Zodat we niet alleen het “kennen en kunnen” meten, maar ook het leerproces zelf en het geleerde in de breedste zin laten zien. Daarvoor gaan we het juiste gereedschap ontwikkelen.’

De schoolleider van De Vrije School Den Haag, Niels Schieman, vult aan: als we ‘de brede ontwikkeling van de kinderen onvoldoende zichtbaar maken, bestaat het risico dat we te veel waarde toekennen aan de zogenaamde “genormeerde toetsen” voor taal en rekenen.’

Twee dagen later, op 4 oktober, ging het over de ‘Viering veertigjarig bestaan van Kraaybeekerhof in Driebergen’:

Kraaybeekerhof in Driebergen vierde zondag 1 oktober haar veertigjarig bestaan, zo bericht Biojournaal. Er kwamen in totaal zo’n 300 mensen naar de viering. In die veertig jaar is Kraaybeekerhof uitgegroeid tot het centrum voor biodynamische landbouw, voeding en gezondheid in Nederland. Kernactiviteiten van het Landgoed zijn de tuinen, de Academie, het restaurant en de zalenverhuur.

Onderdeel van het feestprogramma was de onthulling van een nieuw straatnaambord: Addick LandLaantje. Addick Land was de eerste biodynamisch boerende boer op Kraaybeek, later Kraaybeekerhof. Dankzij zijn pionierswerk behoren de gronden van Kraaybeekerhof binnen Nederland tot de oudste bd-gronden. ‘Kleindochter Pyta van de Weg nam iedereen mee terug in de geschiedenis en overhandigde Ronnie Horstman, bestuurder van Kraaybeekerhof, een foto en het verhaal van haar grootvader. Samen met haar oom nam Pyta het nieuwe straatnaambord in ontvangst. Vanaf nu is op het landgoed dus ook het Addick LandLaantje te vinden. Dit is een prachtige nagedachtenis en deze overhandiging was een heel warm moment.’

Janny van der Heijden, jurylid van het tv-programma Heel Holland Bakt, presentatrice bij Omroep MAX en culinair publiciste, sneed vervolgens de verjaardagstaarten aan, gebakken door vrijwilligers en betrokkenen van Kraaybeekerhof. De kaarsjes werden door aanwezige kinderen uitgeblazen.

De jarige wilde niet alleen terug-, maar ook vooruitkijken, door symbolisch aan de toekomst te werken. Een van de akkers werd samen met de aanwezigen met de hand ingezaaid: met winterrogge. Winterrogge is een perfecte groenbemester, die in het voorjaar alleen maar ondergewerkt hoeft te worden.

Op dezelfde dag was er ook een bericht over ‘Crowdfunding voor kunstprogramma over relatie met de gestorvenen’:

Voor de financiering van een gedenkkunstprogramma op 12 november in Eindhoven is een crowdfundingsactie van een maand gestart. De bedoeling is van tevoren een bedrag van € 800 te verzamelen, zodat de toegang gratis kan zijn. De betrokken kunstenaars hechten in dit verband sterk aan ‘warm schenkgeld’: ‘we vinden kaartverkoop aan de deur niet passen bij dit thema’. Iedereen kan meedoen voor € 5, 10, 25, 50 of meer.

Het gaat om een programma over de relatie met de gestorvenen: ‘De dubbelheid dat iemand er niet meer is, niet meer in het fysieke lichaam leeft, maar wel in je eigen ziel en in je herinneringen, je beelden en dromen is, wie kent dit niet? Met euritmiebeweging vormen we choreografieën op existentiële, pakkende gedichten van Doorlie Gerdes en op prachtige muziek van J.S. Bach en Ysay. Solo viool maar toch tweestemmig.

Wat is er te zien “tussen” onze bewegingen in de ruimte? Kunnen engelen zichtbaar-onzichtbaar meebewegen op Bach? Dit is een uur vol muziek, dichtkunst en overdenkingen met betrekking tot onze relatie met gestorvenen.’

‘Op het podium staat een kunstwerk van glazenier Peter Vormer, speciaal gemaakt en ontworpen naar aanleiding van dit thema, verstilling uitnodigend zoals een indrukwekkend raam in een kerk dat kan doen.’

Men wil € 800 via crowdfunding genereren, ‘hoewel de eigenlijke kosten veel hoger liggen. Er zijn enkele initiatieven in Eindhoven waar we voordat we deze actie begonnen een aanvraag hebben gedaan om ons te steunen. En met goed gevolg.’

De kosten van de middag in Eindhoven bedragen € 1080. ‘Ons gedenkkunst uur in Eindhoven is in verhouding tot de ontwikkelkosten wel een klein bedrag (ontwikkelkosten liggen rond de 5500 euro voor zaalhuur van repetities, regie, violiste en spraakkunstenaar, belichtingontwikkeling en kostuums) maar toch best een heleboel geld. Instudering vraagt tijd en geld, en inspiratie en plezier uiteraard.’

12 november, 16.00-17.00 uur, zaal van Vrije School Brabant, Nueneseweg 6, Eindhoven
Uitvoerenden:
Inleiding: Wiel Hupperets
Euritmie: Martine Meursing & Chantal Heijdeman
Spreekkunst: Manjo Joosten
Violiste: Astrid Abas
Regie: Juliette van Lelieveld & Baptiste Hogrefe

Op 11 oktober bleek dat ‘Demeter groeit in omvang en invloed’:

Stichting Demeter, de BD-Vereniging en de landbouwsectie van de Antroposofische Vereniging hielden op 10 oktober het herfstcongres over ‘Biodynamisch en de “vrije” markteconomie. Waarden toevoegen in plaats van afromen’. Op Antropia in Driebergen sprak onder meer Marianne Thieme, fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren, over een ‘planeet-brede’ visie en hoe deze zich moet vertalen in ons landbouw en voedselsysteem. Ook was er het afscheid van Jozien Vos als voorzitter van Stichting Demeter en het aantreden van Jan Schrijver van biodynamische boerderij de Lepelaar als nieuwe voorzitter. Het congres vond plaats tijdens de ‘dutch agri food week’ van 9 tot en met 19 oktober 2017 en werd mede mogelijk gemaakt door Eosta, Green Organics, Natudis, Odin en Udea.

Tijdens het congres werd tevens de ‘Demeter Monitor over biodynamische landbouw en voeding 2016-2017’ gepresenteerd. Daarin staat dat vanaf 2012 het oppervlak dat wordt bewerkt door biodynamische boeren en tuinders gestaag groeit. Het areaal nam toe van 4.962 hectare in 2012 tot 6.466 hectare eind 2016; het aantal boeren steeg in die periode van 119 naar nu 133. Hierdoor valt nu 10,5% van het totale biologisch areaal onder Demeterlicentie, het keurmerk voor biodynamische producten. De gemiddelde bedrijfsgrootte van de Demeterbedrijven nam verder toe naar 49,4 ha. Met bijvoorbeeld de norm in de melkveehouderij dat 80% van het voer van het eigen bedrijf moet komen zijn deze bedrijven daarmee sterk grondgebonden Dat is groter dan het gemiddelde biologische bedrijf (33,7 hectare) en het gemiddelde gangbare bedrijf (32 hectare in 2016).

Qua areaal is Nederland wereldwijd iets gezakt naar de zesde plaats wereldwijd. Duitsland is met meer dan 77.000 hectare onder Demeter licentie koploper, op grote afstand gevolgd door Italië en Frankrijk.

Wereldwijd is de omvang van biologische landbouw aan het stijgen, zo blijkt uit het recente rapport The World of Organic Agriculture van FiBL en IFOAM, met gegevens uit 179 landen: 50,9 mln ha is ingeruimd voor biologische landbouw, 1,1 procent van alle landbouwgrond wereldwijd, verdeeld over 2,4 miljoen producenten. Opmerkelijk is dat meer dan driekwart van al die producenten in 2015 in ontwikkelingslanden te vinden zijn. India staat bovenaan de lijst met 585.200 producenten, gevolgd door Ethiopië (203.302) en Mexico (200.039).

Biojournaal meldde op 9 oktober een workshop Demeter bij Natudis exclusief voor Promotie Partners: ondernemers van natuurvoedingswinkels die een dienstenpakket van Natudis afnemen. De trainers waren Petra Essink en Paul Doesburg, auteurs van het boek ‘Barstensvol Leven’. De ondernemers hadden behoefte aan meer informatie om Demeterproducten beter te kunnen aanbieden aan klanten. Enkele reacties: ‘het verhaal achter het Demeter-keurmerk kan ik beter vertellen’, ‘veel stof om onderling nog te bepraten’ en ‘deze workshop was absoluut van toegevoegde waarde’.

Nog meer opmerkelijk nieuws in Biojournaal, uit een interview met trendwatcher Anneke Ammerlaan, die al ruim twintig jaar trendonderzoeker en foodwatcher is. ‘Vanuit haar culinair journalistieke achtergrond – ze stond onder andere aan de basis van AllerHande – volgt ze met haar bedrijf Vision on Food de ontwikkelingen in de (thuis)keuken.’ De meeste innovatie in de biologische landbouw ziet ze expliciet bij Demeter: ‘De biodynamische teelt wordt nog wel eens getypeerd als rigide. Als het domein voor de “donkergroenen”, zij die zijn vastgeroest in oude denkwijzen. Maar het is juist deze tak die zo enorm vernieuwend bezig is. Binnen het biodynamische groentenaanbod staan natuurlijke en pure smaken centraal. Door hun toewijding op het gebied van smaakontwikkeling, het gebruiken van speciale rassen, het veelvuldig experimenteren met nieuwe en “vergeten” rassen, is Demeter op dat gebied echt koploper.’

Ze verklaart verder: ‘We zijn al snel geneigd om vernieuwing te willen zoeken in concepten. De biosector, met Demeter voorop, timmert vooral op het gebied van productdifferentiatie hard aan de weg.’

Op 1 oktober vroeg Demeter in een Open brief aan Kamerleden om vrijstelling voor biodynamische melkveehouders in het fosfaatdossier: ‘Er is immers geen enkele vergelijkbare groep die zover binnen de mestregels werkt en die actief bijdraagt aan een landschap met koeien in de wei, grondgebonden veehouderij en behoud van biodiversiteit. Toch worden – ondanks alle mooie woorden die vaak ter stimulering voor biologische landbouw worden gebezigd – zelfs deze biodynamisch werkende melkveehouders door uw regelingen getroffen, waarvan wij meerdere meldingen uit onze achterban binnen hebben gekregen. Dit kan volgens ons niet de bedoeling zijn.’

Dat het boek ‘Kattensoep van Janneke Schotveld geschenk Kinderboekenweek’ was, kwam eveneens op 11 oktober naar voren:

Op 3 oktober stond er een interview met haar in de Volkskrant: Janneke Schotveld. Zij is de schrijfster van het Kinderboekenweekgeschenk Kattensoep. De Kinderboekenweek duurt dit jaar van woensdag 4 tot en met zaterdag 14 oktober. Er is veel om te doen vanwege het griezelthema Gruwelijk eng. Het gratis geschenk van Janneke Schotveld krijgt iedereen die minstens tien euro aan kinderboeken besteedt.

Schotveld is bekend door haar boeken over ‘Superjuffie’. ‘Drie jaar na haar debuut Villa Fien brak ze in 2010 definitief door met de populaire serie over een lerares die kan vliegen. (…) Ze heeft van haar boeken al zo’n 250 duizend exemplaren verkocht. Desondanks stopte ze pas kortgeleden met lesgeven in het speciaal onderwijs.’

Ze heeft de Pabo gedaan en woont op zorgboerderij De Dijckhof in Driebergen, zo blijkt uit haar website. ‘Tien jaar lang heb ik op mijn eigen schooltje gewerkt. Een klein klasje op de zorgboerderij waar ik toen ook woonde. (…) Daarna heb ik twee jaar op een school voor speciaal onderwijs gewerkt, vooral in klassen voor kinderen met autisme.’

De Dijckhof is onderdeel van Intermetzo, de voormalige Zonnehuizen. Bij een tekening van De Dijckhof schrijft ze: ‘Dit is namelijk de boerderij waar ik zelf alweer ruim acht jaar woon! Ook wonen er zestien jongeren die niet meer thuis kunnen wonen. Hier werken ze in de tuin en met de dieren. Omdat ze nog jong zijn, gaan ze ook naar school. En van dat schooltje ben ik bijna tien jaar de juf geweest. Er komen ook leerlingen die hier niet wonen. Die komen van thuis, een pleeggezin of een woongroep.’

Maar nu is ze dus volledig schrijfster. Nieuwsblad De Kaap berichtte op 25 september: ‘Vanwege haar speciale band met Driebergen heeft ze bij boekhandel Jacques Baas alle 710 geschenken vooraf gesigneerd en geïllustreerd. Janneke: “Tijdens de kinderboekenweek ga ik het hele land door langs boekwinkels en bibliotheken, maar ik wilde toch ook iets bijzonders in mijn eigen dorp doen. Dus ben ik op een zondagmiddag bij Petra en Lars van boekhandel Jacques Baas in de tuin gaan zitten en aan het signeren gegaan. Een flinke klus, maar ook heel gezellig.”’ Een dag later besteedde ook het Algemeen Dagblad aandacht aan deze actie.

Diezelfde dag was er dit derde bericht, namelijk dat ‘Volkert Engelsman winnaar Duurzame 100 van 2017’ was geworden:

Dinsdag 10 oktober was Dag van de Duurzaamheid, in zijn inmiddels negende editie, op initiatief van duurzaamheidsorganisatie Urgenda. Dagblad Trouw besteedt er een dag later traditiegetrouw een heel katern in de papieren editie aan en ook op de website wordt het uitgebreid toegelicht: ‘Wie staan er in de Trouw Duurzame 100 van 2017? Eerlijke prijzen, doeners en voeding: dat zijn de belangrijkste trends in deze negende editie, zo heeft de onafhankelijke jury van twaalf experts bepaald.’

En de winnaar dit jaar is Volkert Engelsman: ‘Voor het eerst staat een pionier uit de voedingssector op nummer 1 in de Duurzame 100. Volkert Engelsman, die een import- en distributiebedrijf heeft in biologische groente en fruit, voert de lijst van 2017 aan. (…) Met zijn bedrijf Eosta probeert Engelsman ‘eerlijke prijskaartjes’ aan groente en fruit te hangen.’

Dat is onder meer bekend van het interview met hem een jaar geleden in Antroposofie Magazine: ‘In het Financiële Dagblad beschuldigde hij supermarkten van “crimineel gedrag” bij de handel in groente en fruit. “De schade die het telen aanricht aan mens en milieu, wordt niet meegerekend in de verkoopprijs. Het is schandalig. Breng de echte kosten in rekening,” zei Engelsman eerder deze week in de krant.’ Ook Motief besteedde aandacht aan de krasse uitspraken van Engelsman.

Nu wordt hij beloond voor het feit dat hij hiermee ook echt iets heeft gedaan: ‘Winnaar Volkert Engelsman heeft afgelopen jaar een proef gedaan om de “echte kosten” maar ook de baten van de teelt van biologisch en gangbaar fruit tegenover elkaar te zetten, een primeur in de wereld. Dat betekent dat effecten als uitputting of verrijking van de bodem, CO2-uitstoot en watergebruik, maar ook de sociale omstandigheden van de werknemers in de prijs meetellen. Dan blijkt: niet biologische producten zijn te duur, maar gangbaar voedsel is te goedkoop.’

Op dinsdagavond werd in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam de top 25 van de lijst bekend gemaakt. Op de foto uit Trouw steekt de verrassende winnaar zijn trofee triomfantelijk in de lucht.

Op 19 oktober werd duidelijk dat ‘Triodos Bank mag definitief bouwen op de Reehorst’:

Triodos Bank liet 18 oktober weten dat de Raad van State de nieuwbouw op de Reehorst in Driebergen goedkeurt. We berichtten hier eerder over op 20 februari in ‘Triodos Bank gaat eindelijk bouwen op de Reehorst’. Zo snel ging het echter niet, er waren bezwaren die tot de Raad van State gingen. Het Algemeen Dagblad was er als de kippen bij om het nieuws te verspreiden met ‘Triodos mag nieuw kantoor bouwen in natuurgebied tussen Driebergen-Zeist en A12’. En zoals Triodos Bank zelf schrijft:

‘Van de Raad van State mogen we ons nieuwe kantoor bouwen op landgoed De Reehorst. Die uitspraak heeft zij vandaag bekend gemaakt. Er waren door twee omwonenden en stichting Milieuzorg Zeist bezwaren ingediend tegen het bestemmingsplan en de omgevingsvergunning. De omwonenden waren bang voor overlast rond het gebouw en er zou geen actuele regionale behoefte zijn aan een nieuw kantoor. De Raad van State heeft deze bezwaren ongegrond verklaard. Zij is van oordeel dat de gemeente voldoende heeft onderbouwd dat er wél een actuele regionale behoefte bestaat aan het nieuwe kantoor. Ook heeft de gemeente voldoende onderbouwd dat het landgoed en de omgeving niet onaanvaardbaar zullen worden aangetast door de aanwezigheid van het nieuwe gebouw en de parkeervoorzieningen.

We zijn natuurlijk erg blij met deze uitspraak. Nu het bestemmingsplan en de omgevingsvergunning onherroepelijk zijn, kunnen we ons integrale plan verwezenlijken om een nieuw kantoor te bouwen op landgoed De Reehorst, en het landgoed een nieuwe, duurzame impuls geven.

De werkzaamheden zullen volgende maand (november 2017) van start gaan en omvatten in eerste instantie een archeologisch- en explosievenonderzoek. De oplevering van het nieuwe kantoor van Triodos Bank staat nu gepland voor mei 2019. Vanzelfsprekend zullen we met de partijen die een beroep hebben ingediend in gesprek blijven over de toekomstige ontwikkelingen op het landgoed.’

Op 25 oktober bleek ‘Faust gered’:

Het Goetheanum maakt bekend dat de nieuwe Faustenscenering verder wordt ontwikkeld en in 2020 weer onverkort in het Goetheanum zal worden opgevoerd. Dat heeft de Goetheanum-leiding op 17 oktober besloten.

Er waren eerder ernstige vragen gerezen over deze enscenering, zoals in Motief 216 van oktober was te lezen (zie dit Faustverslag). Terwijl het publiek tijdens de opvoering van de zomer laaiend enthousiast bleek.

Op de jaarvergadering op 8 april 2017 van de Algemene Antroposofische Vereniging in Dornach, Zwitserland, werd een motie aangenomen die het bestuur opriep verantwoording af te leggen over het ‘Faustproject’. Dit zal plaatsvinden op een speciale ledendag op 3 november in het Goetheanum. In de aanloop hier naar publiceerde het bestuur in Anthroposophie weltweit nr. 11 van november 2017 een uitvoerige (ook financiële) verantwoording van zijn keuze en het verloop van het project.

Intussen is het besluit genomen om verder te werken aan de enscenering van Christian Peter, waarbij Andrea Pfaehler voor het toneelspel en Eduardo Torres voor de euritmie verantwoordelijk zal zijn. Zij waren alle drie al bij deze enscenering betrokken.

Dat de heropvoering pas in 2020 plaatsvindt, heeft te maken met het feit dat er al grote evenementen voor de komende twee jaren zijn gepland, namelijk de opvoering van de vier mysteriedrama’s van Rudolf Steiner. Bovendien vereist het op de planken brengen van de volledige Faust 1 en 2 veel voorbereiding van heel veel betrokkenen.

We komen al in de maand november. Op 6 november werd ‘De inspiratie van Bernard Lievegoed’ gemeld:

Op 12 december is het 25 jaar geleden dat Bernard Lievegoed overleed. Hij was een krachtige inspirator achter maatschappelijke ontwikkelingen in Nederland. Zo stond hij aan de wieg van een nieuwe gehandicaptenzorg, organisatieontwikkeling en universitaire propedeuse voor studenten. Hij wist een hele beweging op deze gebieden in gang te zetten. Zijn thema ‘op weg naar de 21e eeuw’ en onbevreesd ‘het goede doen’ was een mijlpaal en sprak jongeren sterk aan, terwijl ‘de levensloop van de mens’ en ‘mens op de drempel’ op brede belangstelling vanuit de samenleving konden rekenen. Zijn kijk op ‘mensheidsperspectieven’ en ‘over de redding van de ziel’ zijn levensthema’s gebleken. Het wonderlijke is dat al deze onderwerpen niet verouderd zijn, intussen zelfs een hogere actualiteitswaarde hebben gekregen.

Daarom is er op 17 december in Driebergen een symposium rond de inspiratie van Bernard Lievegoed. Christine Gruwez en Friedrich Glasl houden een voordracht, de eerste over de drie grote mensheidsstromingen, de tweede over de actualiteit van de ideeën van Bernard Lievegoed over organisatie en management. Uitgeverij Christofoor presenteert de heruitgave van vijf boeken van Bernard Lievegoed: Het goede doen in de 21e eeuw, De levensloop van de mens, Mens op de drempel, Mensheidsperspectieven en Over de redding van de ziel. Deze boeken zijn ter plekke aan te schaffen. Uitgeverij Pentagon verzorgt een heruitgave van Bezinning op de grondsteen. Daarnaast is er een initiatievenmarkt, waar door Lievegoed geïnspireerde initiatieven zich presenteren.

Alle deelnemers aan het symposium ontvangen een interviewbundel, waarin zeven mensen vertellen hoe zij zich in de praktijk van hun leven en werk door Bernard Lievegoed laten inspireren. Het symposium vindt plaats in het Iona-gebouw van Antropia op Landgoed De Reehorst, aan de Hoofdstraat 8 in Driebergen. Deelname kost € 45. Meer informatie en aanmelden via deze site.

Op 13 november was het nieuws dat het ‘Vrijeschoolonderwijs op steeds meer locaties’ is:

De Vereniging van vrijescholen meldde begin november dat dit schooljaar bovengemiddeld veel nieuwe locaties voor vrijeschoolonderwijs van start zijn gegaan. Nieuwe vrijescholen in het basisonderwijs zijn begonnen in Oss en Castricum, en ook in Hilversum en Rotterdam Nesselande kunnen leerlingen nu vrijeschoolonderwijs genieten. In het voortgezet onderwijs in Deventer startte een leerroute geïnspireerd op de vrijeschoolprincipes met maar liefst 78 leerlingen en op 3 november werd de nieuwe brede VMBO Vrijeschool de Kaap in Rotterdam officieel geopend.

De belangstelling voor het vrijeschoolonderwijs blijkt een grote vlucht te nemen. De afgelopen jaren startten steeds enkele nieuwe vrijeschool-locaties per schooljaar. Dit jaar zijn dat er meer dan anders. Ook andere initiatiefnemers voor nieuwe vrijescholen die nog niet gestart zijn, staan te trappelen om te beginnen. De afgelopen jaren zag de Vereniging van vrijescholen tientallen initiatiefgroepen ontstaan verspreid over het hele land.

‘We merken dat ouders en leerlingen steeds vaker verschillende vormen van onderwijs naast elkaar leggen en een bewuste afweging maken. Zij willen iets te kiezen hebben in het onderwijs en gaan niet langer standaard naar de school in de buurt. Ouders willen dat hun kind gezien wordt in de hele ontwikkeling. De onderwijsvisie van de vrijeschool gaat precies daarover: aandacht voor de brede persoonsvorming’, zo verklaart Rian van Dam, voorzitter van de Vereniging van vrijescholen, de enorme aandacht voor de vrijeschool.

Vrijescholen groeien de laatste jaren sterk, zo meldt de Vereniging van vrijescholen. De nieuwe telgegevens van het aantal leerlingen op vrijescholen worden bekendgemaakt in de Staat van het vrijschoolonderwijs, een publicatie van de Vereniging van vrijescholen die begin 2018 verschijnt.

Diezelfde dag werd ook bekendgemaakt dat er al ‘33 jaar antroposofische psychotherapie’ bestaat:

2017 is een jaar met een bijzonder tintje: de NVAP, de Nederlandse Vereniging ter bevordering van Antroposofische Psychotherapie, bestaat 33 jaar. Dit wordt gevierd op vrijdag 17 november, tussen 16.00 en 18.00 uur. Een ieder is welkom: leden, cursisten en docenten van alle NVAP-opleidingen, vrienden, sympathisanten.

Plaats van handeling is de grote zaal van het Raphaëlhuis, Rudolf Steiner Zorg, Nieuwe Parklaan 58 in Den Haag. Bekend als ‘het schip in de duinen’, op initiatief van Willem Zeylmans van Emmichoven gebouwd als Rudolf Steiner Kliniek, waarvan de grondsteenlegging negentig jaar geleden plaatsvond. Tussen 18.30 en 19.30 uur wordt de gasten soep met broodjes aangeboden (graag vooraf opgeven: info@nvap.nl).

Diezelfde avond, om 20 uur, zal Peter Selg hier een voordracht houden, die ook toegankelijk is voor geïnteresseerden. De basis voor zijn voordracht is het boek van Willem Zeylmans van Emmichoven, ‘De werkelijkheid waarin wij leven’. Kosten van de voordracht van Peter Selg zijn € 20, aan de kassa te voldoen.

De Nederlandse Vereniging ter bevordering van Antroposofische Psychotherapie organiseert op zaterdag 18 november een werkconferentie: ‘De ziel als bemiddelaar tussen lichaam en geest’. De ziel wordt van alle kanten bedreigd in deze tijd. Hoe kunnen we de bewustzijnsziel behoeden en ontwikkelen?

De bijdrage van Peter Selg op vrijdagavond is hiervoor een inleidende voordracht. Hij is kinderpsychiater en leider van het Ita Wegmaninstituut in Arlesheim. Hij zal zijn voordracht in het Duits houden.

Op zaterdag zijn er zowel in de ochtend als in de middag werkgroepen waarin samen wordt onderzocht wat er noodzakelijk is om de bewustzijnsziel te ontwikkelen. Deze werkgroepen zijn voor collega’s in de gezondheidszorg en het onderwijs en voor andere geïnteresseerden. Er is voor 8 uur accreditatie aangevraagd bij de beroepsverenigingen. Euritmie zal een belangrijke plaats innemen in het geheel.

‘In en rond de Reehorst in Driebergen veel bouwactiviteiten’ schreef Motief op 20 november:

Triodos Bank meldde vorige week dat de eerste voorbereidende werkzaamheden zijn begonnen voor de bouw van het nieuwe kantoor op Landgoed de Reehorst in Driebergen.

De hoofdaannemer maakt door het aanleggen van de bouwplaats in november en december de toekomstige bouwlocatie gereed. Het is onvermijdelijk dat daarbij vegetatie wordt weggehaald ten behoeve van het nieuwe kantoor. Het meeste rooiwerk is inmiddels voltooid. Op het landgoed zijn ook bomen verplaatst. De komende weken zal er archeologisch en explosievenonderzoek worden uitgevoerd. Daarnaast legt de aannemer aan de buitenrand van het landgoed een transportweg aan voor het bouwverkeer.

Het nieuwe natuurgebied aan de zuidzijde van het landgoed, richting de A12, krijgt eveneens in de komende maanden vorm. Hier worden veel nieuwe bomen geplant. Deze zullen de noodzakelijke bomenkap ruimschoots compenseren. Bovendien zal dit nieuwe natuurgebied de Ecologische Hoofdstructuur versterken. Samen met een nieuw aan te leggen faunatunnel zullen de momenteel versnipperde EHS-gebieden straks met elkaar verbonden zijn, met het landgoed als verbindende schakel.

De bouwonderneming voor Triodos Bank is op 10 november begonnen met informatievoorziening door middel van een eerste nieuwsbrief. Zij werkt aan de realisatie van het nieuwe, duurzame kantoor voor Triodos Bank Nederland en Triodos Investment Management. Met de Informatiebrief wil zij inzicht geven in de aankomende activiteiten.

Ernaast opende bijna tegelijkertijd, op 13 november, de eerste energieneutrale parkeergarage in Nederland. Het was landelijk nieuws, niet alleen de NOS besteedde er aandacht aan. Hij is gebouwd met zoveel mogelijk natuurlijke materialen en op het dak zijn zonnepanelen geplaatst. In deze P+R-garage bij station Driebergen-Zeist is plek voor bijna 600 auto’s.

In dezelfde week is bij ProRail in een Projecten Parade de interne duurzaamheidstrofee uitgereikt aan het project Stationsvernieuwing Driebergen-Zeist. Het project Stationsgebied Driebergen-Zeist is nog steeds gaande en is ook steeds meer gaande. Het zorgt voor een complete vernieuwing en herinrichting van het station en spoorse omgeving van Driebergen. ProRail werkt aan station Driebergen-Zeist in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, de provincie Utrecht, de gemeenten Utrechtse Heuvelrug en Zeist. In 2017 is BAM in opdracht van ProRail begonnen met bouwen, in 2020 is de station helemaal vernieuwd.

Het nieuws op 22 november betrof ‘Landelijke campagne “geen btw op bio”’:

Terwijl groenteboeren vandaag op het plein voor de Tweede Kamer protesteren tegen de btw-verhoging die het kabinet heeft aangekondigd, is er sinds begin november ook een biologische protestactie bezig. De NOS schrijft over de actie van vandaag: ‘De groenteboeren vinden dat voor groenten en fruit eigenlijk helemaal geen btw moet worden geheven, omdat dit mensen zou ontmoedigen om gezond te eten. Het kabinet wil het lage btw-tarief verhogen van 6 procent naar 9 procent. Het lage tarief geldt voor de dagelijkse boodschappen. De detailhandelsorganisatie voor groente en fruit heeft een petitie opgesteld om te protesteren tegen de hogere btw voor groenten en fruit.’

Maar de biologische sector zit niet stil. Zoals Bionext schreef: ‘Op vrijdag 3 november was de aftrap van de campagne “geen btw op bio”. Volkert Engelsman, die vorige maand door Trouw werd uitgeroepen tot meest invloedrijke duurzame Nederlander van 2017, zette bij Gimsel in Rotterdam de eerste handtekening onder de landelijke petitie “geen btw op bio”. Het doel van de initiatiefnemers: in de eerste 100 dagen van het kabinet naar 0% btw op biologische voeding. Op 10, 11 en 12 november konden mensen alvast btw-vrij boodschappen doen bij hun biologische speciaalzaak.

De campagne is een initiatief van de Biowinkelvereniging waarin onder andere de biologische speciaalzaken van Ekoplaza, Natuurwinkel, Odin en Gimsel samenwerken. Met een petitie willen ze bij de Tweede Kamer aan de kaak stellen dat biologische voeding onterecht wordt belast. Want zolang de kosten van milieuvernietiging, zoals de massale insectensterfte, niet worden afgewenteld op de vervuiler maar op de belastingbetaler, is de prijs van biologisch geproduceerde voeding relatief te hoog. Het is de taak van de overheid om drinkwaterbronnen, klimaat, biodiversiteit, bodem en gezondheid te beschermen en te behouden voor huidige en toekomstige generaties. De milieuvriendelijke biologische landbouw is daarin een brede en effectieve maatregel en zou volgens hen daarom vrijgesteld moeten worden van btw.

Volkert Engelsman, die de eerste handtekening onder de petitie zette, heeft de afgelopen jaren vanuit zijn handelsbedrijf Eosta gewerkt om de echte kosten van voeding in kaart te brengen. Uit het onderzoeksrapport True Cost of Food, dat hij samen met de FAO heeft laten uitvoeren, blijkt dat de echte prijs van biologische voeding lager is dan gangbare voeding als je de maatschappelijke kosten voor milieu en leefomgeving meerekent. “Biologische voeding is niet te duur, maar gangbaar voedsel is te goedkoop,” concludeert Engelsman.

Betrokken burgers kunnen de petitie ondertekenen bij de kassa in biologische speciaalzaken of via de campagnewebsite. Het doel is om minimaal 40.000 handtekeningen op te halen. De petitie met handtekeningen zal begin 2018 aangeboden worden aan de leden van de Tweede Kamer.’

Het laatste bericht was op 29 november en ging over het ‘Afscheid Edith Lammerts van Bueren bij het Bolk Instituut’:

Senior onderzoeker Edith Lammerts van Bueren van het Louis Bolk Instituut bereikt haar pensioenleeftijd en neemt daarom in december afscheid. Zij was de afgelopen veertig jaar in belangrijke mate beeldbepalend voor de ontwikkeling van de biologische landbouw in Nederland en Europa.

Het Louis Bolk Instituut schrijft over haar:

‘Ruim dertig jaar is Lammerts van Bueren verbonden geweest aan het Louis Bolk Instituut waar ze zich gespecialiseerd heeft in biologische plantenveredeling. Zowel in Nederland als in Europa was zij de eerste die erin slaagde dit nieuwe onderwerp hoog op de agenda te plaatsen en een gezicht te geven, altijd vanuit de verbinding met andere soorten landbouw.

Als veelgevraagd spreker heeft ze tijdens publieke debatten de wetenschap dicht bij de burger gebracht, alternatieven voor gentechnologie gepresenteerd en de meerwaarde van biologische veredeling aangetoond.

Sinds 2005 bekleedt Lammerts de buitengewone leerstoel Biologische Plantenveredeling aan de Wageningen University. Zij schreef veel publicaties waaronder het eerste wetenschappelijke boek over biologische plantenveredeling.

Voor haar aanjagende en verbindende rol voor vergroening en verduurzaming is zij op voordracht van het Louis Bolk Instituut dit jaar geëerd met een Koninklijke Onderscheiding. Daarnaast is zij in 2012 benoemd tot Nationale Held van de Smaak en heeft zij in november 2017 de IFOAM Recognition Award ontvangen, een blijk van waardering voor haar bijdrage aan internationale visievorming en beleid voor biologische landbouw.

In Lammerts’ werk hebben drie vragen centraal gestaan: welke gewaseigenschappen zijn wenselijk voor de biologische teelt? Hoe ontwikkelen we dergelijke rassen? En welke sociaaleconomische en juridische vraagstukken moeten we oplossen om geschikte rassen voor de biologische sector beschikbaar te hebben?

Dit zijn ook de drie thema’s die tijdens het minisymposium voor genodigden op 7 december aan bod komen, en waar zes vak- en sectorgenoten hun visie op geven. Haar afscheidsspeech houdt Lammerts van Bueren op donderdag 7 december om 16.00 uur in de Aula van Wageningen University & Research. Deze bijeenkomst is vrij toegankelijk.’

En dit zijn alleen nog maar de nieuwsberichten van Motief. Op 1 december verscheen deze tekst uit Motief 218 van december 2017-januari 2018:

Het Elisabeth Vreedehuis

Lang heeft het bestuur gedaan om een besluit te nemen over de naam van het verenigingsgebouw aan de Riouwstraat 1 in Den Haag. Wij ontvingen vele en zeer diverse, soms heel vrijlatende, soms wat meer nadrukkelijke suggesties. Sommige spraken ons zeker aan, maar overtuigden ons later toch niet helemaal meer. Uiteindelijk werden wij enthousiast over een suggestie van een van de leden al aan het begin: het Elisabeth Vreedehuis!

Elisabeth Vreede werd in 1879 in Den Haag geboren. Zij was een getalenteerd en leergierig kind. Haar ouders waren voorname theosofen. Elisabeth hoorde Rudolf Steiner in 1903 voor het eerst spreken en zij zou met haar bemiddelde ouders Rudolf Steiner op vele voordrachtsreizen volgen. In 1910 vestigde zij zich in Berlijn om met Rudolf Steiner te kunnen samenwerken. Op zijn verzoek hield zij voor de leden voorbereidende lezingen over elementaire astronomie (zij had wiskunde, astronomie en filosofie gestudeerd in Leiden). In 1914 ging zij mee naar Dornach om mee te helpen bouwen aan het Goetheanum. In 1923 vroeg Rudolf Steiner haar in het bestuur van de nieuw opgerichte Algemene Antroposofische Vereniging. Zo werd ‘Fraulein Dr. Lili Vreede’, naast de Nederlandse Ita Wegman, de tweede Hollandse in de ‘Urvorstand’.

Zij kreeg een bijzondere opgave voor Nederland toegewezen. De vrijeschool in Den Haag zou opgenomen worden in de Vrije Hogeschool voor Geesteswetenschap en Rudolf Steiner vroeg haar tot het Haagse schoolbestuur toe te treden. Tot de oorlog dat onmogelijk maakte, bleef zij met de school actief verbonden. Zij las in Nederland vaak ook de hogeschoolmeditaties van de esoterische cyclus.

In het huis van de familie Vreede aan de Laan van Meerdervoort in Den Haag had Rudolf Steiner in de beginjaren zelf esoterische voordrachten gehouden. Vanuit het raam van huis Vreede zag hij het park waarin later het Vredespaleis verrees. Daar stond toen nog een tuinhuisje waarin vrijmetselaars samenkwamen. De graaf van Saint Germain had daar in de achttiende eeuw tijdens zijn verblijf in Nederland aan de bijeenkomsten deelgenomen. Voor Rudolf Steiner was dat belangrijk. De plek is op een steenworpafstand van Riouwstraat 1.

Elisabeth Vreede was een zeer moedige, maar tegelijk soms wat onzichtbare persoonlijkheid, omdat zij, om Rudolf Steiner mee te kunnen maken, te vroeg en zodoende buiten haar eigen karmische groep zou zijn geïncarneerd. Wie zich in haar leven verdiept, zal het met ons eens kunnen zijn dat het pand Riouwstraat 1 terecht haar naam krijgt. Meer daarover graag op de officiële opening in 20 januari 2018!

Jaap Sijmons

Waarmee de berichtgeving van deze weblog vandaag in ieder geval mooi rond is. Ook al hebben we slechts bij Motief gebuurt. (En voor alle berichten geldt: de verwijzingen en links vindt u in het originele bericht. Het is ondoenlijk om ze hier allemaal over te nemen. Daarvoor zijn het er gewoon te veel.)

.