Gaos

Bijna tien dagen na de vorige keer, toen een Nobelprijs werd gewonnen, dat maakt het lastig te bepalen waarover nu dan precies te berichten... Er is intussen zo veel gebeurd. Toen had ik als eerstvolgend onderwerp de landbouw in de planning. Daaraan kan ik waarschijnlijk het beste vasthouden. En dan maar zien hoe veel nieuws er intussen bijgekomen is en waar het schip strandt. Om te beginnen ga ik helemaal terug naar 24 september. Want die dag had Nearchus CV op zijn facebookpagina ‘een foto van Wendy Visscher gedeeld’:

‘In een associatieve economie gaat het om het samen brengen van belangen en behoeften, om duurzame en transparante verbindingen met allen die het aangaat. Ons “zusterbedrijf” Odin Estafette (Nearchus, Odin Estafette en andere ondernemingen werken samen in de Stichting Sleipnir) maakt er ernst mee! 

Leuk, Estafette de biologische eetwinkel staat in de Distrifood!!!!’

Op de foto van het artikel is als kop nog net te lezen: ‘Tweeprijzensysteem bij Estafette. Goedkopere bio-producten voor leden.’ Een week later, op 1 oktober, stond dit op de facebookpagina van Estafette de biologische eetwinkel:

‘We mogen het nu eindelijk vertellen: met ingang van vandaag hebben we biodynamische natuurvoedingswinkel GAIA in Den Haag overgenomen. Eigenaresse Aya Van Cuylenburg heeft het stokje van haar winkel aan ons overgedragen, na bijna 35 jaar met plezier, inzet en overtuiging in de biologisch-dynamische wereld werkzaam te zijn geweest. Voorlopig zullen wij de winkel onder de naam Gaia voortzetten. Mét het huidige team van Gaia onder leiding van Hedwig Mulders, die tot vorige week bedrijfsleider van onze Estafette-winkel in Amsterdam Zeeburg was. Het is onze bedoeling om de winkel in 2014 om te vormen tot een Estafette-winkel. De komende maanden zullen we daarvoor de eerste voorbereidingen treffen. Maar voordat we iets in de winkel en het assortiment gaan aanpassen, willen we eerst het team en de klanten beter leren kennen en horen we graag meer over hun bevindingen en verwachtingen!’

Op 7 oktober schreef Lenneke Schot van Biojournaal over een ‘Geslaagd winkelfeest bij De Groene Winkel Zeist. “Rij stond af en toe tot aan de broodafdeling”’:

‘Zoals ieder jaar vierde De Groene Winkel Zeist de eerste zaterdag van oktober weer het winkelfeest. Deze editie van het feest was zelfs extra speciaal omdat De Groene Winkel dit jaar 25 jaar in Zeist gevestigd is. “Het was weer super, iedereen was erg enthousiast”, reageert Astrid Weidmann, moe maar voldaan. “Vanaf 8:30 uur waren de drie kassa’s geregeld bezet. De rijen stonden zo af en toe tot aan de broodafdeling.” In de winkel konden de klanten de hele dag door van allerlei mooie aanbiedingen profiteren. “Sommige aanbiedingen waren echt niet aan te slepen. En uiteraard viel er veel te proeven, zoals de eerste Elstars van Boomgaard Ter Linde.”

Markt

In en rond de winkel van Astrid en Rudy zijn afgelopen zaterdag in totaal 60 mensen aan het werk geweest. Zij waren niet alleen in de winkel aan het werk, maar bemanden onder meer ook de marktkraam van De Groene Winkel op de stoep vóór de winkel. “We verkochten pompoenen in onze kraam. Er zijn 190 kisten doorheen gegaan. Ook is er volop genoten van de 120 liter pompoensoep die we donderdag gemaakt hebben. Hiervoor hadden we de beschikking over een hele snijploeg. Ik heb de soep zelf afgemaakt en op gevoel op smaak gemaakt.”

Op de markt waren ook diverse groothandels en bedrijven van de partij. “Warmonderhof stond er met een kraam, evenals De Traay, Rob en Frank van De Eng B.V. liet de klanten proeven van diverse biologische theeën en verder waren de groothandels Estafette Odin, Udea, De Nieuwe Band en Natudis allemaal present. Ik verbind graag mensen. Dat zag je mooi terug op de markt.”

Mooi compliment

Astrid geeft aan dat ze heel veel positieve reacties heeft gekregen. “Uiteraard zaten er genoeg klanten tussen die hele karren vulden, maar het was ook echt feest. Ik kreeg bijvoorbeeld een mailtje van een nieuwe klant die aangaf dat wij boodschappen doen leuk maken. Dat is het mooiste compliment dat we kunnen krijgen. We doen het op onze manier en dat lukt.” Op het feest zijn volgens haar vooral veel vaste klanten afgekomen. “We hebben tien dagen lang flyers uitgedeeld in de winkel. Dit heeft goed gewerkt. Het was van buitenaf ook erg duidelijk dat er een feestje aan de gang was. Daardoor hebben we zeker wat nieuwe klanten getrokken. Alleen voor de vaste klanten die er niet op gerekend hadden en rustig boodschappen wilden komen doen, leverde het feest enige hinder op.”’

Op de website van Stichting Demeter was intussen dit bericht verschenen, ‘Demeter is versie 2.0 volgens Pierre Wind’:

‘Tijdens een flitsende kookdemonstratie in de Groene Winkel in Zeist leggen koks Pierre Wind en Olivier van der Staal uit wat voor hen de meerwaarde is van koken met producten van biodynamische kwaliteit. Henk van Oers vertelt in het filmpje over zijn nieuwe Demeter vleeswaren zonder nitriet. Pierre: “Je haalt iets uit de grond en je geeft iets terug aan de bodem, dat vind ik schitterend”.’

Algauw volgde bij Stichting Demeter ook ‘Hier is toekomst gezaaid’, een bericht dat steeds werd aangevuld met nieuwere data en evenementen:

‘Ondanks de stortregen zijn op zondag 13 oktober zowel bij Doornik Natuurakkers in Bemmel als op Landgoed Kraaybeeekerhof in Driebergen 60 mensen komen toekomst zaaien. Bij Doornik Natuurakkers gaf Louis Dolmans een diapresentatie en was de BioBakker aanwezig met Demeter broden en granen. Alle deelnemers kregen een primeur mee naar huis: een broodje gemaakt van witte emmer en spelt.

Het was een fantastische dag bij biodynamische boerderij GAOS in Swifterbant. Zo’n 100 mensen kwamen op zondag 6 oktober naar de polder om samen een akker met spelt in te zaaien. In groepen zwierden ze met emmertjes speltzaad uit over de akker om het graan in te zaaien. Niet in traditionele rechte lijnen, maar volgens een ingenieus patroon dat Jos Jeuken en Ellen Krul hadden uitgestippeld, mede geïnspireerd door de kunstenaar Hundertwasser. Na het zaaien waren er nog allerlei andere activiteiten, georganiseerd in samenwerking met Estafette Odin, die vierde dat de kiem voor het bedrijf precies dertig jaar geleden gelegd werd met de oprichting van Odin.

Jos Jeuken: “Ik heb er geen woorden voor. Het was zo’n genietende middag, alles klopte allemaal. De sfeer was overweldigend. Iedereen was bezig met toekomst zaaien”. Bekijk hier een sfeerimpressie van het toekomst zaaien bij Gaos.

Ook bij Piet en Vera van Zanten in Groningen is toekomst gezaaid door een kleine, maar toegewijde en enthousiaste groep van 30 mensen. Vera van Zanten: “ik had nog nooit zoiets gezien. Heel mooi. Mensen hadden de rode pet op en kwamen met hun zaaipet steeds terug om zaad te halen. Ze bleven maar komen...”

Mede-organisator Jorien Quirijnen van de BioBakker: “Het beeld van Piet die voorafgaand aan het zaaien liet zien hoe het moet, zal bij veel mensen blijven hangen, dat was echt een prachtig en waarachtig beeld, zon op die gouden korrels en Piet die in ritmische tred over die donkere geploegde akker liep en het zaad wijds uitstrooide.”

Zelf ook zaaien? Dit is mogelijk tot en met 27 oktober. Kijk voor data en adressen in de agenda.’

Biojournaal had op 7 oktober een nog iets uitgebreider verslag van de zaaidag op GAOS, ‘Feestelijk toekomst zaaien bij bd-boerderij GAOS. “Gezaaid volgens ingenieus patroon”’:

‘Zondag 6 oktober konden geïnteresseerden bij de biologisch-dynamische boerderij GAOS in Swifterband terecht om toekomst te zaaien. Merle Koomans van den Dries van Estafette Odin doet verslag:

“Het was een fantastische dag gisteren bij bio-dynamische boerderij GAOS in Swifterbant. Zo’n 100 mensen kwamen naar de polder om samen een akker met spelt in te zaaien. In groepen zwierden ze met emmertjes speltzaad uit over de akker om het graan in te zaaien. Niet in traditionele rechte lijnen, maar volgens een ingenieus patroon dat Jos Jeuken en Ellen Krul hadden uitgestippeld, mede geïnspireerd door de kunstenaar Hundertwasser.”

“Na het zaaien waren er nog allerlei andere activiteiten, georganiseerd in samenwerking met Estafette Odin, die vierde dat de kiem voor het bedrijf precies dertig jaar geleden gelegd werd met de oprichting van Odin. Met de Odin-imker kon een bezoekje worden gebracht aan de Odin-bijen die op GAOS wonen. Liefhebbers konden zelf pastinaken, wortels en pompoenen oogsten op het land. Een verhalenvertelster amuseerde jong en oud met leuke en inspirerende verhalen en in het stro-café kon iedereen genieten van koffie met lekkers van biologische bakkerij Zonnemaire. De bakker had speciaal voor deze middag ook een bakproef gedaan met drie biologisch veredelde tarwesoorten die op GAOS zijn geteeld. De bakker had de broden volgens de Duitse bakmethode bereid. Na een korte uitleg over het belang van biologische veredeling in tarwerassen kon iedereen de broden proeven en beoordelen. De feedback van de proevers zal worden teruggekoppeld naar de bakker, de boer en naar het Louis Bolk Instituut, die de teeltproef bij GAOS heeft begeleid.”

“De middag werd afgesloten met een soepmaaltijd in het stro-café. De zaaiers gingen vrolijk en tevreden naar huis. De mensen van GAOS en Estafette Odin kijken met veel plezier terug op een mooie dag, met dank ook aan de weergoden. Nu even afwachten hoe het spelt opkomt...”

Jos en Ellen van GAOS stuurden de onderstaande foto’s in naar Biojournaal.

Voor meer informatie: www.gaos.nu’

Biojournaal meldde op 8 oktober ‘64ste EkoPlaza opent 9 oktober in Rijswijk’:

‘Woensdag 9 oktober opent wethouder van economie, standsontwikkeling en wonen, de heer van Hemert, EkoPlaza aan het Bogaardplein 5 te Rijswijk. Een biologische supermarkt die toonaangevend zal zijn voor de formule-ontwikkeling die de keten doormaakt. Het wordt een winkel van circa 410 vierkante meter. Een ruime, overzichtelijke biologische lifestylesupermarkt met een koffiecorner, uitgebreide versgroepen en een mooie cosmetica-afdeling die ervoor zorgen dat een gezonde biologische levensstijl nog beter bereikbaar wordt.

Formule-manager Geert-Jan Smits: “De nieuwe vestigingen laten zien hoe EkoPlaza haar formule continu blijft ontwikkelen om biologisch leven en eten voor iedereen bereikbaar en aangenaam te maken. Biologisch eten wordt voor veel mensen steeds meer onderdeel van hun levensstijl, dus wij passen ons concept hierop aan.” Ook duurzaam ondernemen is een belangrijk issue bij EkoPlaza. Binnenkort wordt de winkel in Rijswijk voorzien van zonnepanelen. Dit jaar nog werd EkoPlaza zelfs nog verkozen tot duurzaamste merk.

Groei

EkoPlaza is één van de snelst groeiende franchiseformules in Nederland. Ook de tweede helft van 2013 opent de biologische supermarktketen nieuwe winkels. Op dit moment zijn er 63 winkels verspreid over Nederland, alsmede een EkoPlaza Academie in Utrecht. Dit jaar opent het Veghelse concern naast Rijswijk ook nog een biologische supermarkt in Wassenaar. In Den Bosch, Enschede, Hengelo en Almere-Stad worden de vestigingen verhuisd, vergroot en reeds nu is bekend dat in 2014 ook in Capelle aan den IJssel een EkoPlaza zal komen. Daarmee is de 70ste winkel bijna in zicht.

Voor meer informatie: www.ekoplaza.nl’

EkoPlaza is hoe dan ook veel in het nieuws deze weken. Op 2 oktober kondigde Biojournaal ‘Waarachtigheidsweken bij EkoPlaza starten met Zuiver Zuivel’ aan:

‘Vandaag (2 oktober) beginnen de waarachtigheidsweken bij EkoPlaza. In het Waarachtigheidsjournaal vertelt Harmen Siezen het verhaal achter het merk. Deze week ligt de focus in het journaal op Zuiver Zuivel. Zuiver Zuivel streeft met 15 bio-dynamische melkveehouders naar de top in duurzaamheid “van koe tot pak”. In 1980 was Zuiver Zuivel het eerste biologische merk voor dagverse zuivel, boter en kaas in Nederland.

Deze week zijn diverse Demeter-producten van Zuiver Zuivel met 25% korting verkrijgbaar bij EkoPlaza. Bekijk hier het Waarachtigheidsjournaal:

Voor meer informatie: www.zuiverzuivel.nl’

Op 8 oktober heette het ‘Waarachtigheidsjournaal over Bastiaansen Bio Kaas’:

‘Het tweede Waarachtigheidsjournaal van EkoPlaza is volledig gericht op Bastiaansen Bio Kaas. Nieuwslezer Harmen Siezen vertelt in het onderstaande journaal hoe Bastiaansen de laatste jaren gegroeid is en hoe het bedrijf exact in elkaar zit. Ook legt hij meer uit over hoe de kaasproducent en de 49 bij de coöperatie betrokken biologische veehouders hun verantwoordelijkheid nemen voor het milieu en onze toekomst.’

Bionext wist op diezelfde 8 oktober ‘Consumenten kopen voor ruim 1 miljard euro aan biologische voeding’ te melden:

‘De totale consumentenbestedingen aan biologische voeding zijn in 2012 voor het eerst boven de 1 miljard euro uitgekomen. Dit blijkt uit een inventarisatie van ketenorganisatie Bionext in opdracht van het ministerie van Economische Zaken.

De meeste biologische voedingsmiddelen worden gekocht in de reguliere supermarkten, de biologische speciaalzaken en de “out of home” sector. Volgens de Monitor Duurzaam Voedsel 2012, die in juni is verschenen, waren deze verkoopkanalen samen goed voor 934 miljoen euro. Uit de inventarisatie van Bionext blijkt dat in de “overige verkoopkanalen”, waaronder boerenmarkten, boerderijwinkels en reguliere speciaalzaken, voor nog eens 70,1 miljoen euro aan biologische voedingsmiddelen is gekocht. Hiermee komen de totale consumentenbestedingen boven de 1 miljard euro uit.

Bavo van den Idsert, directeur Bionext: “Gecertificeerde biologische voeding is breed verkrijgbaar. Denk aan de potjes babyvoeding die bij de drogist liggen, de verse AGF bij de groentezaak of het vlees op de boerenmarkt. Een kwart van de biologische boerderijen doet aan directe verkoop en heeft een webshop of boerderijwinkel. Daar zitten grote, succesvolle initiatieven tussen.”

Het rapport “Trends in directe verkoop” is vanaf 9 oktober te downloaden op de website van Bionext.’

Biojournaal voegde hier op 10 oktober ‘Biologische omzet met 12,1% gegroeid. Omzet in eerste halfjaar 2013 bedraagt 498,6 miljoen euro’ aan toe:

‘De biologische omzet bedroeg in de eerste helft van 2013 in totaal 498,6 miljoen euro. Vorig jaar was dit 444,7 miljoen euro. Dit betekent een groei van 12,1% ten opzichte van het eerste half jaar van 2012. Dit alles maakte WUR-onderzoeker Johan Bakker dinsdag 8 oktober tijdens het Bio-Congres in Amsterdam bekend.

Het gaat om de biologische omzet in de volgende verkoopkanalen: supermarkten, de out-of-home sector en speciaalzaken (samen goed voor circa 85% van de markt). Bekijk hieronder de biologische omzet per verkoopkanaal.

De omzet in supermarkten is met ruim 15% gestegen, in de out-of-home sector met bijna 12% en speciaalzaken met 8%.

De belangrijkste productgroepen zijn “Overig Food” (113.600 euro in 2012, 128.800 euro in 2013), “AGF” (814.000 euro in 2012, 952.000 euro in 2013) en “Zuivel” (100.500 euro in 2012, 107.600 euro in 2013).

De omzet van biologische aardappelen, groente en fruit is in het eerste half jaar van 2013 in supermarkten met 17% toegenomen. De omzet van brood steeg met 19% in supermarkten en de out-of-home sector. Er zijn 30% meer biologische eieren verkocht in supermarkten en de koffie- en theeomzet in de out-of-home sector steeg met 11%. De omzet in biologische vis nam met 18% toe in supermarkten, maar dit is nog een erg klein product.

Opvallend is dat de omzet van vlees(waren) in supermarkten met toegenomen is, maar dat de populariteit hiervan in de out-of-home sector afneemt. De biologische zuivelomzet in de out-of-home sector steeg wel met 7%.’

Alsof er helemaal geen economische crisis is... Voor berichtgeving over de ‘Duurzame top 100’ van Trouw op 10 oktober moet ik uitwijken naar Biojournaal, die de honneurs uitstekend waarnam in ‘Wederom diverse bio-ondernemers in Duurzame 100’:

‘Op 10-10, de Dag van de Duurzaamheid, mag de Duurzame 100 van Trouw uiteraard niet ontbreken. De volledige lijst is op deze website te vinden. De redactie van Biojournaal heeft de belangrijkste “bio-ondernemers” hieronder op een rijtje gezet.

Positie 22 (+17) is voor Jaap Korteweg, biologische akkerbouwer en oprichter van de Vegetarische Slager. Joris Lohman van de Youth Food Movement, de jeugdige tak van Slow Food, is te vinden op positie 25. Volkert Engelsman van Eosta staat op positief 51. Trouw heeft vooral veel waardering voor het Nature & More-systeem van Eosta waarmee zij de herkomst van producten transparant communiceren.

Erik Does, algemeen directeur van Udea is dit jaar terug te vinden op positie 57. Er staat wel een kanttekening bij: “Does mag dan wel dertig plaatsen gestegen zijn, de 25 extra filialen waar hij het vorig jaar over had zijn er nog niet. Het zijn er vijftien geworden, wat het totaal op 65 filialen brengt.”

Biologische teler Krispijn van den Dries is terug te vinden op positie 71. Dit is onder meer te danken aan zijn opvallende actie in 2012. Hij kwam in het nieuws toen hij 6000 kilo biologische aardappelen op de Dam in Amsterdam dumpte en gratis weggaf.

Drees Peter van den Bosch van Willem & Drees is voor het derde jaar op rij te vinden in de Duurzame 100. Dit keer op positie 84, vorig jaar op positie 50. “Let op volgend jaar zullen we stijgen”, reageert Willem & Drees op Twitter. Peter Blom, directeur van Triodos Bank, is dit jaar de grootste daler in de Duurzame 100. Hij zakte maarliefst 77 plaatsen naar positie 87. Sven Pluut, kredietanalist bij Triodos Bank, staat op positie 56.

Bron: Trouw’

Het is de vraag of Maino Remmers van het Radio 1 Journaal die kanttekening van Trouw al kende toen hij zijn radioreportage maakte en op 8 oktober in alle vroegte op zijn weblog schreef over ‘3% biologisch succes’:

‘Het persbericht van Bionext juicht: consumenten, wij met z’n allen dus, kopen voor ruim 1 miljard aan biologische voeding. Cijfers over 2012 volgens de Monitor Duurzaam Voedsel 2012. Het klinkt als een doorbraak, maar die ene miljard is slechts 3% van onze totale besteding aan voedsel. Voor veel mensen is biologisch duur, ook al doen sommige supermarkten meer en meer hun best om het assortiment aan te vullen. Wij maakten een boodschappenlijstje met daarop brood, kaas, beleg, melk, eieren; kortom een dagelijks lijstje. Bij de gewone supermarkt komen we op € 33,52, bij Ekoplaza op € 57,73. We zijn bij de duurzame super dus € 24 euro duurder uit. Zet biologisch door of blijft het een klein partje van de grote taart? We zijn ondermeer op de Jofra-Hoeve in Esch, bij Boxtel waar ruim 800 vleesvarkens scharrelen. Yolanda en Frank vertellen dat de bioboer van de begintijd nu toch serieuzer wordt genomen en dat de bedrijven ook groter zijn geworden. “Er ligt nog te weinig in de schappen van de supermarkt, of het is op,” zegt Frank, “ermoet gewoon meer keuze komen en de klant moet er vaker tegenaan lopen”. Beiden erkennen dat na 30 jaar het aandeel bioproducten nog laag is maar dat de stijgende lijn zal voortzetten. “Wat je ziet is dat met name de vleesproducten wat achterblijven omdat daar het prijsverschil met doorsnee producten nog hoog is”. Yolanda toont in de winkel die aan de boerderij ligt de verse worst zonder enig conserveermiddel. “Een nieuw product is de Bossche draak, een smaakvol worstje”. De verslaggever die zelf uit het Bossche komt kan zo’n draakje niet laten liggen...

Verse worst hangt te drogen in de boerderijwinkel

Werner Buhrs is boerderijslager en vertelt over smakelijke hammen, sappige stukjes vlees met een goede structuur. Over gehakt uit de super die eerder in de pan ligt te koken van al het vocht dat het bevat. “Soms is vanbakken geen sprake”. Het is een kwestie van wennen. “Er komen steeds meer mensen die nadenken over wat ze in hun mond stoppen. Er is steeds meer aandacht voor gezonde voeding en obesitas. Mensen worden bewuster over wat er in de maaltijd gaat en zullen langzaamaan bereid zijn om er ook meer voor te betalen”. Dat het duurder is mag duidelijk zijn: de 800 varkens krijgen duurder voer en nemen op de hoeve in het lommerijke Esch meer ruimte in beslag. Wie langs gaat kan de boerderij ter plekke bezoeken en terecht in de winkel. Verser kun je hier de ham niet krijgen. “De grote slachterijen die de massa aan de supermarkten leveren doen er voor de vorm vaak een kratje biovlees bij. Op verpakkingen geitenmelk staan geiten afgebeeld in een groen weiland, maar dat heeft niks met bio te maken,” zegt boer Frank die van plan is om binnenkort een stadsboerderij in Den Bosch (Rosmalen) te openen die groter van opzet zal zijn. “We blijven groeien, ook al gaat het langzaam”.

Pal naast het grote distributiecentrum van de Sligro in Veghel staat het gebouw van groothandel Udea, vol met alleen bioproducten. “We koelen met bietensap, er zit geen koelvloeistof in onze koeling,” zegt directeur Erik Does die de koelingen laat zien. “Het begon allemaal misschien een beetje met het vingertje,” zegt Does, “maar de biowinkel van 10-20 jaar geleden is aan het verdwijnen, de markt op dit vlak professionaliseert”. Vrachtwagens rijden af en aan. “Omdat er een gestage groei is en we langzaam steeds groter worden, zie je ook dat de leveringen vlotter gaan. Grotere hoeveelheden rechtstreeks van de producent die binnen een dag in de winkel kan liggen”. Udea levert aan restaurants, kleine winkels maar ook aan de Eko-Plaza’s. Speciale bio-supermarkten waarvan binnenkort de 65e open zal gaan. “Die winkels zien er niet meer uit zoals ze eruit zagen in de jaren ’80. Het zijn moderne, frisse en grotere winkels met een ruime keuze. Niet ergens achteraf maar meer en meer in het centrum van een gemeente. Het moet er gewoon goed uit zien, misschien wel een beetje ‘hip’zijn. Ik denk dat de omzet van bioproducten steeds harder zal stijgen omdat mensen steeds bewuster zullen kiezen”.

Maar toch: we maakten een boodschappenlijstje met dagelijkse boodschappen en kwamen dus bij EkoPlaza 24 euro duurder uit... “Dat verschil zal minder worden, maar kijk ook eens even naar het verschil. Die kip van ons is echt van een totaal andere kwaliteit dan die in de meeste supermarkten ligt. Aan de prijs van de kaas zijn we aan het werken. Maar als we gestaag door groeien en de hoeveelheden stijgen, zal de prijs vanzelf dalen en steeds concurrerender worden. Je krijgt waar voor je geld. Let maar op, gewoon een kwestie van tijd en gestage groei,” zegt Erik Does in de koelhal.

Audiofragment 1
Audiofragment 2
Audiofragment 3
Audiofragment 4
Audiofragment 5
Audiofragment 6’

Bionext op zijn beurt schreef over de ‘Duurzame 100’ op 14 oktober bewonderend:

‘Dit jaar staan er drie ondernemers uit de biologische sector in de Duurzame 100 van dagblad Trouw: Erik Does, directeur EkoPlaza, Krispijn van den Dries, biologische akkerbouwer en Volkert Engelsman, directeur van Eosta / Nature&More. Leuk om te vermelden is dat de huidige staatssecretaris van Landbouw, mevrouw Sharon Dijksma, als enige lid van het kabinet ook in de Duurzame 100 staat. Dijksma weet uitstekend waar “biologisch” voor staat en wat er gaande is in deze groeiende sector. Gefeliciteerd allemaal, met deze eervolle vermelding!’

Op 8 oktober bracht het Louis Bolk Instituut dit persbericht ‘Mansveld ontvangt boek Over de Crisis’ uit:

‘Staatssecretaris Mansveld van Milieu heeft dinsdagmiddag 8 oktober het eerste exemplaar “Over de crisis niets dan goeds” ontvangen uit handen van Sjef Staps.

Aanpak problemen rond klimaat en biodiversiteit vereist nieuw bestuursmodel

Dinsdagmiddag 8 oktober heeft Staatssecretaris Wilma Mansveld van Milieu het boek “Over de crisis niets dan goeds” ontvangen van auteur Sjef Staps, tijdens een druk bezochte forumdiscussie in Den Haag. Het boek, dat interviews bevat met 25 prominente Nederlanders, benadrukt de urgentie om problemen rond klimaatverandering en biodiversiteit aan te pakken. De geïnterviewden – een brede groep van o.m. Jan Terlouw, Marjan Minnesma, Jane Goodall, Ed Nijpels en James Hansen – zijn het er unaniem over eens: de urgentie om het probleem op te lossen is enorm.

Regiefunctie van overheid noodzakelijk

Auteur Sjef Staps, verbonden aan het Louis Bolk Instituut – onderzoeksinstelling voor duurzame landbouw, voeding en gezondheid in Driebergen – werd getriggerd door de struisvogelpolitiek van de samenleving als het gaat over de nefaste effecten van de verslechtering van onze leefomgeving. “Willen onze kleinkinderen nog van deze aarde kunnen genieten, dan zullen we een enorme reductie moeten realiseren in ons gebruik van grondstoffen en energie. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving gaat het om een reductie van niet minder dan 80%. We kunnen daar niet onderuit. Maar beperken in een systeem dat nu nog overvloed en welvaart biedt, is uiterst complex. Het is dus logisch dat dat op weerstand stuit. Ik ben er dan ook van overtuigd dat de overheid haar verantwoordelijkheid écht moet oppakken op het gebied van grondstoffenbeheer en milieu. Zij moet de regie nemen en samen met burgers en bedrijfsleven zorg dragen voor huidige én toekomstige generaties. Het feit dat de Staatssecretaris dit boek officieel in ontvangst heeft willen nemen, is een hoopvol signaal.” Daarbij is het de vraag of de nieuwe, mondiale en lange termijn problemen op te lossen zijn binnen ons huidige bestuurlijke bestel. Onze samenleving is immers steeds meer op de korte termijn gericht. Er is behoefte aan een nieuw model met een stabieler lange termijnbeleid.

Praktische handvatten

Naast het gedachtegoed van de 25 geïnterviewden bevat het boek praktische handvatten voor burgers en consumenten en een lijst van no regret maatregelen die elke overheid kan nemen om het verschil te maken ten gunste van klimaat en biodiversiteit.

Boek en bijeenkomsten

Het boek “Over de crisis niets dan goeds” van Sjef Staps is verkrijgbaar via de boekhandel en via de website www.overdecrisisnietsdangoeds.nl en kost € 24,90. Bij het hele project (het boek, de interviews, de boekpresentatie en de discussiefora later dit jaar) is maximaal rekening gehouden met de CO2-voetafdruk. Het project is gefinancierd door het Louis Bolk Instituut en de Ministeries van EZ en I&M.

Naar aanleiding van dit boek is Sjef Staps geïnterviewd door dagblad Trouw. Lees het interview d.d. 8 oktober 2013.

Voor meer informatie neemt u contact op met de auteur, Sjef Staps.’

Nog zoiets: Biojournaal berichtte op 10 oktober ‘Duurzaamheidsambities van bedrijven reiken steeds verder. Eerste Nationale Duurzaamheidsmotor uitgebracht’:

‘De duurzaamheidplannen van de meeste bedrijven zijn crisisbestendig en de ambities reiken steeds verder. 41% van de Nederlandse ondernemingen vindt dat ze sinds het uitbreken van de crisis méér aandacht besteden aan het verduurzamen van hun producten en processen dan voordien. Twee derde zegt niet van de eerder geformuleerde plannen te zijn afgeweken. Bovendien betrekken 6 van de 10 ondernemingen klanten, medewerkers, leveranciers en aandeelhouders actief bij het ontwikkelen en uitvoeren van hun duurzaamheidsbeleid.

Dit zijn enkele opvallende uitkomsten van de eerste Nationale Duurzaamheidsmonitor. Een onderzoek dat op initiatief van Search, een ingenieurs- en adviesbureau, laboratorium en opleidingsinstituut, tot stand is gekomen. Dinsdag 8 oktober, net voor de Dag van de Duurzaamheid (10-10), zijn de resultaten van de Nationale Duurzaamheidsmonitor op een druk bezochte bijeenkomst in De Hermitage in Amsterdam gepresenteerd.

Bestuurders geven inzicht in duurzaamheid organisaties

De afgelopen maanden gaven 893 bestuurders van Nederlandse ondernemingen aan hoe ze aankijken tegen duurzaamheid en hoe ver ze zijn met de organisatorische en procesmatige aanpassingen. En wat dit betekent voor hun winstverwachting, kostenpatroon en continuïteit. Het resultaat is een unieke momentopname van de stand van zaken in duurzaam ondernemend Nederland. Anne-Marie Rakhorst, algemeen directeur van Search en initiatiefnemer, kondigde aan het onderzoek in de toekomst te willen herhalen. “Door de Nationale Duurzaamheidmonitor weten we nu hoe in de bestuurskamers over duurzaamheid wordt gedacht. Een dergelijk onderzoek is vooral waardevol als je ontwikkelingen kunt blijven monitoren. Wat mij betreft wordt dit het ijkpunt voor de ontwikkeling van het bedrijfsleven op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen.”

Duurzaamheid steeds vaker van strategische waarde

Aan duurzaamheid wordt tegenwoordig een grote strategische waarde toegekend. Dat blijkt uit meerdere uitkomsten van het onderzoek. Niet alleen zijn de plannen en ambities dus bestand tegen het heersende crisisgevoel, de marktvraag naar duurzaam geproduceerde goederen en diensten is volgens de respondenten juist met 62% gestegen. Een andere aanwijzing: bij drie kwart van de ondernemingen beheert de directie zelf het MVO-dossier en voelen bestuurders zich persoonlijk verantwoordelijk voor een goede uitvoering ervan.

Overige uitkomsten:

– Veel kansen op kostenbesparingen blijven onbenut. Een meerderheid van de ondervraagde bedrijven besteedt in het gevoerde duurzaamheidsbeleid (nog) geen aandacht aan de zaken die de meeste efficiëntie- en kostenvoordelen opleveren. Nog maar 43% is bezig met het reorganiseren van aan- en afvoerstromen en slechts 26% zet slimme ICT in bij het realiseren van de duurzaamheidsdoelen. Een derde is bezig met het energiezuiniger en mensvriendelijker (her)inrichten van de huisvesting.

– Meten is nog lang niet altijd weten. Een derde van de ondernemingen meet alle duurzame doelen. 46% volstaat met het gestructureerd in kaart brengen van een deel ervan. Dit botst met de uitkomst dat de helft van de ondernemingen aangeeft dat toezichthouders vaker vragen om een cijfermatige onderbouwing van MVO-plannen en van wat al is gerealiseerd.

– Méér dan zuinig met energie alleen. Drie kwart van de respondenten noemt het terugdringen van het energieverbruik als één van hun belangrijkste prioriteiten. Maar 6 op de 10 ondernemingen zet daarnaast in op het vergroten van de betrokkenheid van eigen medewerkers bij de ontwikkeling en uitvoering van MVO-plannen. Twee derde zegt ernaar te streven klanten, leveranciers en aandeelhouders nauwer te betrekken.

– Een gedeelde duurzaamheidsambitie is een bindende factor. In bijna de helft van de Nederlandse ondernemingen kent iedereen in de organisatie de MVO-doelen en zijn de respondenten ervan overtuigd dat deze ook leven onder de medewerkers. 61% biedt medewerkers de gelegenheid om hun meningen en ideeën in te brengen.

Voor meer informatie: www.duurzaamheid-search.nl’

De ‘Delftse Post’ wist tegelijkertijd over ‘Dag van de Duurzaamheid: Delft plaatst zonnepanelen’ te berichten:

‘Vandaag, donderdag 10 oktober, is het de Dag van de Duurzaamheid. Wethouder Brandligt ondertekent namens de gemeente Delft de eerste e-deal Widar in de Zon. Hiermee maken de gemeente Delft, Vrije School Widar en EkoPlaza Delft afspraken over het plaatsen van zonnepanelen op het dak van de school.

Dankzij de zonnepanelen kan de school een deel van haar elektriciteitsverbruik duurzaam opwekken, wat aansluit bij haar duurzaamheidbeleid en educatief programma. Scholen hebben vaak een groot dakoppervlak waar veel zonnepanelen op kunnen. Dat zet zoden aan de dijk! Op het dak kunnen zo’n 90 zonnepanelen geplaatst worden. Dit is de eerste e-deal die de gemeente met lokale partners sluit. E-deals dragen bij aan de ambitie Delft Energieneutraal 2050. De komende tijd wil de gemeente met nog meer lokale partners dergelijke e-deals sluiten.

Financiering

Het project Widar in de Zon onderscheidt zich niet alleen door de omvang, ook door de innovatieve manier van financieren. EkoPlaza Delft investeert in de zonnepanelen. Dankzij groene investeringsregelingen kan EkoPlaza de zonnepanelen relatief goedkoop aanschaffen. Ouders en betrokkenen van Widar kunnen participeren door het kopen van een set waardebonnen die de biologische supermarkt verkoopt. Widar betaalt EkoPlaza een jaarlijks leasebedrag voor de zonnepanelen. Na ongeveer 10 jaar neemt de school de panelen over en wordt zij eigenaar van de installatie. Daarna beschikt zij de daarop volgende 15 jaar over gratis duurzame energie.

Besparingen

Energieneutraal Delft houdt in dat er in 2050 alleen nog energie wordt gebruikt van zon, wind, biomassa en aardwarmte voor alle gebouwen en voor het verkeer en vervoer. Dit is nodig omdat de fossiele brandstoffen opraken en de opwarming van de aarde moet worden beperkt. Die ambitieuze doelstelling is alleen haalbaar als iedereen meedoet: organisaties en bedrijven, gemeente en bewoners. Gezamenlijk moet het lukken om in de komende jaren flinke stappen te zetten op weg naar een forse CO2 reductie.’

Gisteren nog berichtte de Gooi- en Eemlander ‘Biologisch-dynamische imkers bijeen in Laren’:

‘Het Gooi heeft een nieuwe imkersvereniging: BD-imkers ’t Gooi. In de serre van muziekschool Schering en Inslag in Laren vindt zaterdag de eerste bijeenkomst plaats.

“Vereniging” is eigenlijk niet het juiste woord, zo blijkt uit de woorden van Jan Goedkoop, één van de initiatiefnemers. “BD-imkers onderscheidt zich van andere bijenverenigingen omdat wij imkeren vanuit de biologisch-dynamische achtergrond. Maar wij richten geen vereniging op in de zin van een club met een bestuur, statuten en ledenvergaderingen.” De groep is ontstaan nadat de landelijke werkgroep van biologisch-dynamische imkers de vertegenwoordigers uit het Gooi opriep om eens te kijken of ze daar een regiogroep konden oprichten.

Het aantal BD-imkers is de laatste drie jaar verdubbeld van vijfhonderd tot circa duizend. Tijdens de kennismakingsbijeenkomst, zaterdagmiddag vanaf 13.30 uur, nemen twee voortrekkers van het BD-imkeren, Wim van Grasstek en Albert Muller, de aanwezigen mee op een “tocht door het bijenjaar”.

Zo’n 40 belangstellenden hebben zich al opgegeven voor de bijeenkomst. Belangstellenden hoeven zelf helemaal geen imker te zijn of plannen te hebben om te gaan imkeren. Een mailtje dat men aanwezig wil zijn is voldoende: jangoedkoop@me.com’

Ook gisteren bracht Biojournaal verslag uit van een ‘Geslaagde Estafette-filmavond “Dansen met gehoornde dames”:

‘Volle bak gisteravond (15 oktober) in het Beaufort-huis in Austerlitz: maar liefst 100 mensen kwamen er om de film “Dansen met gehoornde dames” te zien. De filmavond werd georganiseerd door Estafette de biologische eetwinkel naar aanleiding van de heropening onlangs van de Estafette-winkel op de Leusderweg in Amersfoort.

Voorafgaand aan de film vertelde filmmaker Onno Gerritse waarom hij de film gemaakt heeft. “Een verhaal dat verteld moest worden”, legde hij uit, “maar helaas stonden de publieke omroepen er niet voor open.” Daarom heeft hij de film uiteindelijk in eigen tijd en uit eigen middelen gemaakt. Met succes, want het is een indringende, maar soms ook grappige film geworden. Over de ervaringen van Jan Dirk en Irene van de Voort van De Groote Voort in Lunteren als ze besluiten hun koeien geen antibiotica en vaccinaties meer te geven en over hun zoektocht naar totale balans op het bedrijf, van bodem tot koeien tot kaas.

Na afloop van de film kon het publiek vragen stellen aan Jan Dirk van de Voort en kon er Remeker-kaas worden geproefd: Pril, Rijp en Olde. Toegang voor de film was gratis. Probleem van filmmaker Onne Gerritse is, dat hij geen entreegeld voor de film mag vragen in verband met muziekrechten en dergelijke. Deze filmavond was mogelijk dankzij een mooie samenwerking tussen Onno Gerritse, het Beauforthuis en Estafette. Op de oproep aan de bezoekers om een vrijwillige bijdrage te doen opdat de film opnieuw ergens vertoond kan worden, is zeer positief gereageerd. Estafette zal alle bijdragen van gisteravond gebruiken als startkapitaaltje om een volgende filmavond te organiseren. Een datum volgt binnenkort!

Voor meer informatie over de film: www.dansenmetgehoorndedames.nl’

Het was op 30 september dat John Hogervorst op de weblog van de ‘Summer Foundation’ schreef over ‘Economische voorspellingen’:

‘Het nieuws van tegenwoordig: een gebeurtenis, een foto of een pakkende quote vliegt langs en voordat het echt tot je doorgedrongen is, buitelt het volgende alweer over je heen. Als je eens over iets wilt doordenken, loop je bijna per definitie achter de feiten aan.

Mijn persoonlijke positie hierin is hopeloos: ik blijf maar vasthouden aan een gesprekje van nog geen 10 minuten dat Matthijs van Nieuwkerk, ’s lands meest vooraanstaande presentator, een paar weken geleden had met enkele economen.

“Waarom hebben economen de crisis niet zien aankomen?”, daar ging het over. De economen putten zich uit in allerlei verklaringen waaruit duidelijk werd dat het gewoon moeilijk is om voorspellingen over de economie te doen. De economie als wetenschap blijkt verwant met de meteorologie; economen en weersvoorspellers zijn vakbroeders. Beide groepen wetenschappers kampen met het probleem dat de werkelijkheid vaak eigenzinnig is en zich anders gedraagt dan de voorspelling.

Ik duid het hen niet euvel, zeker de economen niet. De werkelijkheid van de economie wordt nu eenmaal bepaald door het gedrag van alle mensen op aarde. Als je dan nagaat, laten we eerlijk zijn, hoe moeilijk het kan zijn om ons eigen gedrag correct te voorspellen... wordt ook duidelijk dat we welke economische raming of voorspelling dan ook, gerust met een korreltje zout kunnen nemen. Ook in de economie kan het vriezen en kan het dooien.

Maar nu dit: een gezonde economie brengt voort waar mensen behoefte aan hebben; een gezonde economie verzorgt alle mensen ter wereld; een gezonde economie is duurzaam, verspilt geen grondstoffen en draagt zorg voor de aarde; een gezonde economie is de basis voor een menswaardig bestaan van alle mensen.

Moet je economie gestudeerd hebben om, zo globaal als hier aangeduid, heel eenvoudig te kunnen inzien wat een gezonde economie is en wat deze als taak heeft?

Het lijkt me het beste wanneer economen nu als een haas aan de slag gaan om uit te werken welke stappen gezet kunnen worden om de economie tot een gezonde economie te maken. Daarbij gaat het niet om ingewikkelde rekenmodellen maar om het bouwen van nieuwe samenwerkingsvormen die ruimte bieden aan wat hier als gezonde economie wordt aangeduid.

Dan durf ik te voorspellen dat de economische werkelijkheid beter zal zijn dan ooit tevoren.’

Op 1 oktober voegde Ruud Thelosen op zijn weblog ‘Maatschappelijke Driegeleding’ hier ‘Coöperatie en Associatie’ aan toe:

‘Coöperatie als de beste economische organisatievorm voor de toekomst

De coöperatieve verenigingsvorm is eigenlijk al heel oud maar wordt nog steeds niet op juiste waarde geschat. Van oorsprong is het een Britse uitvinding en werden de eerste coöperatieve meelfabrieken al opgezet in 1760 in Woolwich en Chatham. De arbeiders in deze coöperatie waren ook eigenaren van de fabriek. Robert Owen de bekende maatschappelijke activist en schrijver, was zeer geïnspireerd door deze organisatievorm en kwam zelfs met een voorstel in 1816 in het Britse parlement om coöperatieve gemeenschappen op te richten.

Later ontstond ook het tijdschrift The Coöperator. Dit blad besteedde veel aandacht aan het oprichten en besturen van coöperatieve gemeenschappen. Zo werden er ook een aantal congressen over georganiseerd. Later kwamen er ook de coöperatieve winkels bij waarvan de bekendste The Rochdale Society (of Equitable Pioneers) was, opgericht in 1844. De winst die de winkel maakte werd verdeeld onder de leden van de coöperatie. In Nederland zijn later de coöperatieve winkels met de sprekende namen als “Eigen Hulp” en “Help U zelf” opgericht. Zelfs bedrijven omarmden het concept en openden coöperatieve kantines en winkels en ook in het leger was een coöperatieve mess heel normaal en coöperatieve militaire tehuizen (cercles militaire) die voedsel en onderdak boden aan militairen. Een bekende verbruikscoöperatie was ook de Nederlandse Coöp.

Het coöperatieve gedachtengoed werd verder gedragen in de oprichting van een woningbouwvereniging (in Rochdale) en kan gezien worden als de oorsprong van de sociale woningbouw en ook de later in Nederland bekende woningbouwcoöperaties.

De socialistische en anarchistische politieke bewegingen waren vurige pleitbezorgers van de coöperatieve beweging, maar vonden een geduchte tegenstander in de kerk. Na de eerste wereldoorlog kwam er een beetje de klad in coöperatieve winkels omdat ze de schaalvergroting van grotere winkelketens niet konden bijhouden en armoedebestrijding en sociale voorzieningen meestal door de overheid werden geregeld. Toch ontstonden weer nieuwe vormen in de agrarische sector (FrieslandCampina, Avebe etc.) en financiële instellingen, zoals in 1860 door Raiffeisenkas in Duitsland (kredietunie) en later ook in Nederland met Raiffeisen- en Boerenleenbanken, waaruit in 1972 de latere Rabobank is ontstaan. Er zijn ook coöperatieve verzekeringsmaatschappijen (Onderlinge Waarborgmy, Univé etc.). Wat de meeste mensen niet weten is dat ook de meeste bloemen- en tuinbouwveilingen coöperaties zijn, zoals FloraHolland.

Een bijzondere agrarische vorm is ook de boerenzelforganisatie zoals “Erfgooiers in het Gooi”, voor het gezamenlijk gebruik van landbouwgronden. Er waren ook regio’s met coöperatieve verenigingen als Agrarische Bedrijfsverzorging (AB) om bij ziekte of overlijden van de boer de continuïteit van agrarische bedrijven te waarborgen.

Wellicht het meest onbekend waren de overheidscoöperaties zoals Dimpact, VAOP, WiGo4It, MidWaste en Parkeerservice. Van recentere datum zijn de nu veel opkomende energiecoöperaties voor het beheer en exploitatie van windmolens of zonnepanelen (WEL en Zon zoekt Dak).

Een veelvoorkomend gemeenschappelijk kenmerk is dat coöperaties in het verleden veelal werden opgericht in economische crisistijden en/of agrarische perioden van rampspoed. Zo was de hierboven genoemde Raiffeisen burgemeester van een klein dorp in Duitsland dat in 1845 te maken kregen met een grote hongersnood. Diep getroffen door deze ellende ging de burgemeester eerst wat geld inzamelen om meel te kopen en zette later een bakkerij op. Het zelf gebakken brood werd uitgedeeld aan de arme boerenfamilies. Ook richtte hij een schooltje op zodat kinderen onderwijs kregen. Hij merkte echter dat deze charitatieve ondersteuning niet genoeg was, want de boeren moesten weer kunnen werken en geld lenen voor hun bedrijfsinvesteringen. Dus bedacht Raiffeisen een kredietunie (Darlehnskassen-Verein) waaruit later de coöperatieve Raiffeisen- en Boerenleenbanken zijn ontstaan. De verzamelde spaargelden van de inwoners werden uitgeleend aan boeren door middel van kredieten met betaalbare rentes.

Deze coöperatieve banken waren het sociale antwoord en als tegenhanger van de uitbuitende woekerrentes en -praktijken. De vele coöperatieve agrarische en zuivel-, suiker- en veevoederbedrijven waren opgezet om elkaar (financieel en organisatorisch) te steunen, maar ook om de in de gehele bedrijfskolom en bedrijfstak gerealiseerde winsten eerlijker te verdelen. Als lid of vennoot hadden afhankelijke boeren (als leveranciers) ook inspraak en zeggenschap over de ontwikkeling van de verwerkende (aardappelmeel-, suiker-, zuivel-) industrie. De onderlinge belangen tussen de verschillende economische schakels en dus de samenwerking kunnen zo beter op elkaar worden afgestemd. Daar is waar het in de economie eigenlijk om moet gaan: het organiseren van een efficiënte en effectieve productie en verspreiding van schaarse goederen en diensten.

In onze vrije markt economie draait echter alles om concurrentie en winstmaximalisatie en juist niet om een duurzame productie en verspreiding waarvoor samenwerking essentieel is.

Coöperaties zijn in Nederland verenigd in de Nationale Coöperatieve Raad voor land- en tuinbouw (NCR). België kent als rechtsvormen de coöperatieve vennootschappen met onbeperkte en beperkte aansprakelijkheid (cvoa en cvba) . De eerste houdt een zeker risico in voor de leden/vennoten die ook met hun privévermogen aansprakelijk kunnen worden gesteld bij eventuele verliezen. In Nederland kennen we weer andere rechtsvormen met Coöperatie U.A. (uitgesloten aansprakelijkheid) Commanditaire Vennootschap, Besloten Vennootschap, Naamloze Vennootschap, maar ook Coöperatieve Vereniging. Op Hogescholen en Universiteiten bij economische, juridische of bedrijfskundige opleidingen wordt de kennis over coöperaties nauwelijks meer doorgegeven. Er is in Nederland zelfs maar een hoogleraar coöperatief recht aan de Universiteit van Tilburg.

Artikel 2:53 t/m 2:63 van het Burgerlijk Wetboek besteedt aandacht aan coöperaties.

Er zijn vele soorten coöperatie voor allerlei situaties. Zo zijn er bedrijfs-, consumenten-, producten- of diensten- en overheidscoöperaties. Bedrijfscoöperaties kun je weer onderverdelen in werknemers-, eigenaars- en ondernemerscoöperaties. Leden kunnen consumenten, afnemers, maar ook leveranciers zijn. Leden kunnen particulieren, maar ook bedrijven en/of organisaties zijn. Kortom voor elk wat wils!

Afgelopen jaar heeft Nederland maar eigenlijk ook de hele wereld weer opnieuw kennis kunnen maken met het belang en de rol van coöperaties wereldwijd dankzij het VN-jaar van de Coöperatie. De Rabobank heeft er relatief veel aandacht aan besteedt omdat uit onderzoek gebleken is wat eigenlijk vrij weinig mensen weten of zich realiseren, namelijk dat er zelfs meer mensen werkzaam zijn in coöperaties dan voor multinationale ondernemingen. De Spaanse coöperatie Mondragon en de vele Zuid-Amerikaanse landbouwcoöperaties kregen hernieuwde aandacht.

De door Rudolf Steiner voorgestelde associatieve economie is een specifieke voortzetting van de historische coöperatieve organisatie- en samenwerkingsvormen. Associaties zijn economische samenwerkingsvormen van producenten, handelaren en niet te vergeten vertegenwoordigers van afnemers/consumenten per bedrijfstak en gezamenlijk. Ze kunnen het beste gerealiseerd worden in de vorm van ledencoöperaties. Dat levert maximale economische vrijheid en samenwerking op én voorkomt overtredingen van de wet op de economische mededinging.’

Nobelprijs

De wandeling die op 5 mei 2012 begon in ‘Kalenberg’ is bijna ten einde. We zijn intussen in Ossenzijl beland, via het pad langs de Kalenberg-Noord, later overgaand in de Oudeweg en helemaal op het eind in de Motorkade. En nu staan we op de brug in Ossenzijl.

Dacht ik vandaag verder te gaan met berichten over landbouw, na gisteren in ‘Oeroud’ vooral met pedagogie bezig te zijn geweest, is er intussen toch weer meer nieuws op dit gebied bijgekomen, dat ik daar eerst nog naar zal terugkeren. En dan had ik nog niet eens vermeld dat het gisteren de ‘dag van de leraar’ was... Niet dat dit aan de vrijescholen voorbij was gegaan, maar ik ben het in het nieuws eigenlijk niet tegengekomen. Wat wel? Op de Facebookpagina van Stichting Vrijescholen Athena werd in de namiddag het ‘Vertrek Geert Looyschelder als bestuurder van Stichting Vrijescholen Athena’ bekendgemaakt:

‘Geert Looyschelder zal per 1 november aanstaande Stichting Vrijescholen Athena gaan verlaten. De afgelopen vierenhalf jaar was hij werkzaam als bestuurder van deze stichting, waartoe 14 vrijescholen uit Noord- en Oost-Nederland behoren.

In de acht jaren daarvoor was Geert Looyschelder ook in andere functies binnen de vrijeschoolwereld actief, onder andere als directeur van de Geert Groote School (locatie Hygiëaplein) te Amsterdam, in verschillende taken binnen de Vereniging voor Vrijescholen en als columnist voor het tijdschrift de Seizoener. Na ruim twaalf jaar vrijescholen treedt hij per 1 november in dienst als directeur-bestuurder van het openbaar onderwijs in Hilversum.

Leo Mink, voorzitter van de Raad van Toezicht van Athena, noemt het vertrek van de bestuurder “een fors verlies voor onze stichting; we raken een deskundige en betrokken bestuurder kwijt. Onze stichting staat er in vele opzichten beter voor dan vierenhalf jaar geleden en dat is voor een zeer groot deel aan te merken als zijn verdienste.”

De taken van Geert Looyschelder zullen binnen de Stichting Vrijescholen Athena vanaf 1 november tijdelijk door een interim-bestuurder worden overgenomen. De Raad van Toezicht verwacht per 1 februari 2014 een nieuwe bestuurder te kunnen aanstellen. In dat kader is de Raad van Toezicht van Athena in samenspraak met de stafmedewerkers, directeuren en GMR van Athena reeds begonnen aan een wervings- en selectietraject.’

Het is blijkbaar heel plotseling, gezien het feit dat men nog een maand of vier denkt nodig te hebben voor het vinden van een nieuwe bestuurder. Dan was dit vast niet de bedoeling. En wat ons betreft ben ik bang dat we met het vertrek van Geert Looyschelder ook verstoken zullen zijn van die snelle en accurate berichtgeving, die we steeds vanuit deze koepelorganisatie tegemoet mochten zien. Ander opmerkelijk nieuws vandaag kwam uit Göttingen in Duitsland. Christina Sticht van het Duitse persbureau ‘dpa’ schreef op de website van ‘News4teachers. Das Bildungsmagazin’ (in Nederland ben ik het met deze informatie nog niet tegengekomen, wel als het gebruikelijke nieuws, zie bijvoorbeeld ‘Nobelprijs: onderzoek celtransport’ bij de NOS gisteren) dit artikel ‘Vom Waldorfschüler zum Hirnforscher: Thomas Südhof erhält Nobelpreis’:

‘Ein ehemaliger Waldorfschüler wird mit dem renommiertesten Wissenschaftspreis der Welt ausgezeichnet: Der gebürtige Göttinger Thomas Südhof erforscht seit Jahrzehnten die Signalübertragung im Nervensystem.

Er ist nicht zu Hause geblieben und hat auf den Anruf aus Stockholm gewartet. Dass er den Medizin-Nobelpreis erhält, erfuhr der Neurowissenschaftler Thomas Südhof (57) auf dem Weg zu einem Zellbiologie-Kongress in Andalusien. «Wir sind alle außer uns», sagt Nils Brose, Direktor am Max-Planck-Institut für experimentelle Medizin, der mit Südhof in Dallas und Göttingen zusammengearbeitet hat.

In Fachkreisen galt der vielfach ausgezeichnete Biochemiker und Neurobiologe schon länger als Aspirant für den wichtigsten Wissenschaftspreis weltweit. Südhof habe als erster erkannt, welche methodischen Ansätze nötig sind, um die Synapsen zu verstehen, sagt Brose. In seinem Labor an der renommierten Stanford Universität in Kalifornien erforscht der gebürtige Niedersachse unter anderem die molekularen Grundlagen von Krankheiten wie Alzheimer oder Autismus.

Südhof wuchs in Göttingen und Hannover auf, in Hannover machte er an der Waldorfschule 1975 Abitur. Er habe sich als Schüler für sehr viele Fächer interessiert, mit Ausnahme von Sport, beschreibt der Spitzenforscher in einer kurzen Autobiografie, die 2010 anlässlich der Verleihung des norwegischen Kavli-Preises veröffentlicht wurde. Der Sohn zweier Ärzte studierte in Göttingen Medizin und forschte für seine Doktorarbeit am Max-Planck-Institut für physikalische Chemie. Bereits 1983 zog er in die USA und arbeitete in Texas im Labor von Michael Brown and Joseph Goldstein, die 1985 den Nobelpreis bekamen.

Von 1995 bis 1998 kehrte der Wissenschaftler in seine Heimat zurück und baute am Göttinger Max-Planck-Institut für experimentelle Medizin ein Labor auf. Sein Lebensmittelpunkt blieb aber Amerika. Nach Meinungsverschiedenheiten mit der neuen Führung der Max-Planck-Gesellschaft sah Südhof seine berufliche Zukunft dann doch wieder in den USA, wie er 2010 schrieb. Die wissenschaftlichen Bande zu den Göttinger Kollegen habe er aber nie verloren, erklärten die niedersächsischen Forschungsinstitute am Montag.

Südhof begann als Biochemiker, er ist Zellbiologe, Genforscher, Physiologe und Hirnforscher. Nils Brose ist schon lange von der akribischen Arbeitsweise des Medizin-Nobelpreisträgers beeindruckt. So kenne der 57-Jährige beispielsweise die Projekte der Doktoranden in seinem Labor in- und auswendig. «Er hat ein außerordentliches Gedächtnis. Das habe ich sonst noch nirgendwo gesehen.»

Die traditionsreiche Studentenstadt in Südniedersachsen bietet offenbar einen guten Nährboden für künftige Spitzenforscher. Thomas Südhof ist nach Hochschulangaben der 45. Nobelpreisträger, dessen wissenschaftliche Laufbahn mit der Universität Göttingen verknüpft ist.’

Weer terug naar Nederland. Nee, eerst naar België. Daar hebben we ‘30 Jaar Steinerschool De Wingerd te Mariaburg’, gisteren verschenen op de website van ‘De Polder. Nieuws uit Polder en Kempen’ en blijkbaar geschreven door ‘RJ’ (dat is nog net geen RG: Hergé):

‘Verscholen tussen het Mariaburgse groen bevindt zich reeds 30 jaar Steinerschool De Wingerd. Steinerschool, achter dit begrip schuilt een alternatieve onderwijsvorm, basisonderwijs, dat ook wordt gegeven in Lier, Antwerpen, Gent, Aalst, Brugge, om er maar enkele te noemen. De vestiging De Wingerd in Mariaburg pakte op 4 en 5 oktober feestelijk uit. De 190 leerlingen en hun 20-tal leraars met schoolhoofd Johannes Barkmeyer lieten niets onverlet om hun Steinerschool extra in de verf te zetten. In de goedgevulde feestzaal verwelkomde een heus groot blokfluit-ensemble van leerlingen het geachte publiek met een “Vivaldi-achtige” ouverture. De entree van de kleuters en ook een heus kinderkoor, het lerarenkorps dat zang en toneelkwaliteit toonde. Een fameuze bedeling van omgerekend 300 lekkere “toetjes” en een fiere schoolleider Barkmeyer die zeer gelukkig klonk... Met zijn allen beleefden ze de historiek van 30 feestelijke Winderd-schooljaren. Een amusant kort blijspel daaromtrent lokte bijval bij groot en klein. De kinderen genoten, alle ouders evenzeer. Zeg maar: een kinderlijke academische zitting, waar volwassenen een voorbeeld aan kunnen nemen...!

De taart met 300 lekkere gebakjes werd feestelijk ontstoken: er zat vuurwerk in, de smaak was voortreffelijk.

Maar eerst. Naar buiten voor de Steiner-ballonnen-vlucht. Toen die kleurrijke dingetjes in de ijle Mariaburgse lucht hun weg zochten naar hopelijk verre oorden... kon de schoolpret niet op: Happy Birthday, De Wingerd. Edoch: 8 vroegtijdig geloste ballonnetjes daar werd een mouw aangepast: 8 nieuwe werden opgeblazen. Dat enkele exemplaren in appel en perenboom verzeilden, ach wat zou het: keurballons tussen keurfruit. Zaterdagavond was er een reünie en Wingerdfuif en werden souvenirs van toen nostalgisch opgehaald.

weetje uit historische tijd

In juni 1983 werd Steinerbezieler Luc Cielen ontboden op het groot bureau van Mr Jacques De Baeck, directeur van de Bank van Ste-Mariaburg en de Verzekeringsmaatschappij Antverpia.

De Baeck was een zeer bedrijvig man, hij was ook voorzitter van het schoolbestuur van de Steinerschool in Antwerpen. Zei de bankdirecteur: “dat je hier, vlak tegenover mijn deur, Boskapellei, 50, een nieuwe school wil beginnen, daartegen heb ik geen bezwaar... Maar maak er geen Steinerschool van...!” De Baeck vreesde immers dat Antwerpen klanten zou verliezen aan Mariaburg.

De Baeck vergiste zich zelden, maar hier, meneer directeur, liet U toch een ferm steekje vallen. Ach... na al die tijd, het zij U vergeven, bij deze! erjee.

inlichtingen: de.wingerd@skynet.be Zwemdoklei 3 2930 Mariaburg-Brasschaat tel. 03.665 41 90’

In Nederland waren er ondertussen ‘Stoute jongens’ volgens de website van Uitgeverij Nearchus vandaag:

‘Leuk, schrijvers met een goede pen én een onbevangen blik. Wendy Schouten, auteur van Bevallen op eigen kracht, publiceerde weer in het NRC, nu over “stoute jongens”.

Het onderwijs onderdrukt en kleineert jongens door hun spierkracht, agressie en moed te negeren en onderdrukken. Frustrerend, zowel voor de jongens in kwestie als voor de docenten. Jongens zijn niet stout maar stoutmoedig. Het onderwijs kan nog wat leren van het voetbal. Lees hier het hele artikel’

Wendy Schouten had ik hier op 20 juli nog in ‘Ananassen’ en op 6 augustus in ‘Observaties’. De link leidt ons niet naar NRC Handelsblad, maar naar haar weblog ‘Eigen kracht’, waarop zij vandaag ‘Alleen een man in de klas kon mijn zoon kalmeren (NRC 06-10-2013)’ plaatste en dat zo begint:

‘Het onderwijs onderdrukt en kleineert jongens door hun spierkracht, agressie en moed te negeren en onderdrukken. Frustrerend, zowel voor de jongens in kwestie als voor de docenten. Jongens zijn niet stout maar stoutmoedig. Het onderwijs kan nog wat leren van het voetbal.

Als peuter sloeg mijn zoon hinderlijke leeftijdsgenoten genadeloos tegen de vlakte. Hem een “sorry” ontfutselen bleek onmogelijk. Een klap was voor hem een prima middel om je territorium af te bakenen. “Kijk eens wat je gedaan hebt, dat kindje huilt en heeft heel erg pijn” begon een juf meestal hoopvol. Maar voor tranen of emotionele pressie was hij ongevoelig. “Moet ie maar ophouden als ik het zeg”, antwoordde hij hooguit. In het gunstigste geval zei juf dan: “De volgende keer moet je mij roepen, dan kunnen we er over praten.” Maar hij keek wel uit. Hij dopte liever zijn eigen boontjes en praten was wel het laatste waar hij op zat te wachten.

Het was het begin van een schoolcarrière waarin mijn zoon negen jaar lang dagelijks de afkeuring van zijn onderwijzeressen over zich afriep. Hij was niet het dociele kind dat zij graag zagen maar een speels beweeglijk dier niet van zins zich te laten kooien in een klaslokaal of vrouwen te volgen die “verdrietig” werden als hij een in hun ogen minder geslaagd grapje maakte. Pogingen hem te socialiseren langs de weg van het empathisch gesprek mislukten keer op keer. Dit alles bezorgde hem dagelijks strafregels en kruisjes op het bord en mij een wekelijkse gang naar de juf. Wat was er met hem aan de hand? Hij gedroeg zich asociaal, onaangepast. Ik begreep het niet. Mijn oudste zoon was met dezelfde opvoeding een modelleerling.

Zo kritisch als mijn zoon op school beschouwd werd, zo bejubeld werd hij op het voetbalveld. Zijn negatieve karaktertrekken (hyperactief, asociaal, koppig, eigenwijs, weinig empathisch en onbereikbaar) werden door trainers, ouders en medespelers in een positief daglicht gesteld (dynamisch, onafhankelijk, wilskrachtig, onnavolgbaar, koelbloedig en onverstoorbaar). Mijn zoons zwakke kanten op school bleken zijn sterke kanten in het voetbal. Langs de lijn zag ik helemaal geen onwillig afgesloten kind maar een open jongen die zich afstemde op zijn medespelers en elke opmerking van zijn trainer registreerde. Ik zag iemand die niet per se zelf hoefde te scoren maar grenzen wilde verleggen en het groepsbelang wilde dienen. En ik zag iemand die zijn emotie goed kon uitschakelen waardoor hij de bal kalm en berekenend in de kruising schoot als dat nodig was.’

Dit is nog maar de helft van haar artikel, de rest kunt u op haar weblog lezen. Het vormde misschien wel een reactie op een op 4 oktober op de website van NRC Handelsblad geplaatst opinieartikel van Paulien Derwort, ‘Vrouwen willen echte man, geen knaap met V-hals’. Het thema leeft al langer, en dan vooral in het kader van de feminisering van het onderwijs. Op 28 februari besprak Chantal Caes op de website van ‘Welingelichte kringen’ een boek met een tegendraadse visie op ‘Feminisering van het onderwijs nadelig voor jongens. En meer van dat soort flauwekul’:

‘Pedro De Bruyckere – pedagoog, docent en onderzoeker aan de Arteveldehogeschool in Gent – heeft samen met Casper Hulshof – psycholoog en docent onderwijskunde aan de Universiteit Utrecht – een boek geschreven dat de nodige mythes over het onderwijs, leren, technologie in de klas en het functioneren van onze hersenen ontkracht: “Jongens zijn slimmer dan meisjes” (niet dus).

Het onderwijs staat bol van de theorieën, visies, methodes en hulpmiddelen, maar vaak is de juistheid of het nut ervan niet wetenschappelijk onderbouwd. Erger nog: van een aantal theorieën en opvattingen is bewezen dat ze niet kloppen, maar ze vormen wel de basis voor beleid en praktijk. In het boek worden 36 van deze mythes weerlegd, zoals:

– mensen hebben verschillende leerstijlen
– leren door zelf te ontdekken is beter dan uitleg krijgen
– 93% van onze communicatie is non-verbaal
– baby’s worden slimmer van klassieke muziek
– van games leer je niets behalve geweld

Neem nu het vermeende schadelijke effect van de “feminisering van het onderwijs” voor jongens. Het is een feit dat er veel meer vrouwen werkzaam zijn in het onderwijs, vooral op de basisschool (80-85%). Tegelijkertijd doen jongens het minder goed op school. De verleiding is groot om een verband te leggen tussen deze 2 fenomenen en dat is ook niet nieuw (150 jaar geleden werd al hetzelfde beweerd). Uit onderzoek blijkt echter dat noch het geslacht van de leerkracht, noch dat van de directie van invloed is op de cognitieve prestaties van leerlingen. Een overwegend vrouwelijk team heeft geen negatieve invloed op de prestaties van jongens, ook niet bij vakken als wiskunde. Andersom gaan meisjes ook niet beter presteren en krijgen ze geen positiever beeld van het vak wiskunde als het wordt gegeven door een vrouw. Kortom, er is geen wetenschappelijk bewijs voor “het vrouwengevaar” voor jongens op school.

Jongens zijn slimmer dan meisjes
En andere mythes over onderwijs en leren
Pedro De Bruyckere, Casper Hulshof
€ 19,99
Van Duuren Psychologie/Lannoo Campus
ISBN 9789081516372’

Gisteren in ‘Oeroud’ haalde ik een opinieartikel van Sieneke Goorhuis-Brouwer in Trouw aan, ‘Kleuters worden dommer van de iPad’. Intussen is daarop ook alweer een reactie verschenen, ‘Te veel paniek over kleuters met iPads’ van Casper Hulshof, ‘docent onderwijskunde Universiteit Utrecht. Co-auteur van het boek “Jongens zijn slimmer dan meisjes en andere mythes over leren en onderwijs”’:

‘De iPad in het klaslokaal maakt kleuters echt niet dommer, reageert onderwijskundige Casper Hulshof. – Al ruim honderd jaar probeert de pedagogiek haar normatieve jas af te schudden. Dat dat niet altijd lukt, blijkt uit de moralistische bezwaren die nu klinken tegen de iPad in het onderwijs.’

Maar dit alles komt, voor zover ik weet, slechts indirect uit het vrijeschoolonderwijs voort, hoewel er veel overeenkomsten zijn. Nu is dit bij elkaar wel weer even genoeg over onderwijs, waarbij ik trouwens bewust Zutphen er even buiten heb gelaten. Ook daar zou wel wat over te berichten zijn, maar dat is complexer van aard. Als afsluiter nog even iets anders, dat toch wel raakvlakken met het voorgaande heeft. Op de website van de Iona Stichting is ‘Programma Antroposofie & Samenleving’ te vinden:

‘Het gezamenlijke veld van antroposofische organisaties heeft een grote maatschappelijke impact, veel groter dan meestal gedacht wordt. Toch is er veel te verbeteren, met name in het spanningsveld tussen de voor leerlingen, cliënten en patiënten vereiste sfeer van rustige aandacht, de budgetterings-, beheers- en verantwoordingstechnieken van de huidige tijd en de vernieuwingsnoodzaken om toekomstbetrokken te blijven.

In ons project Antroposofie en Samenleving kijken wij met leidinggevenden van antroposofische organisaties samen in dat spanningsveld en helpen wij om bruggen te slaan tussen de krachtenvelden in die organisaties. Aan de hand van het volgende PDF bestand kunt u zien welke initiatieven er in de herfst van 2013 zullen plaatsvinden: Initiatieven Antroposofie & Samenleving herfst 2013.’

Daarin vinden we het volgende onder de titel ‘Activiteiten Project Antroposofie en Samenleving, herfst 2013’:

‘1.) Presence Cirkels: 6 bijeenkomsten in de herfst/winter met een inhoudelijke en meditatieve opmaat en verdiepende intervisie rondom gekozen thema's. De Cirkels bestaan uit 5 tot 7 personen en worden begeleid.
Thema’s zijn o.m.:
– Elkaar helpen om m.b.v. Theorie U een vernieuwingstraject in gang zetten in je eigen organisatie;
– Elkaar steunen in een volgende stap in je ontwikkeling met open mind, hart en wil;
–  Samen onderzoeken hoe stilte, oefeningen en meditatie in je vergaderingen en werk verdiepend kunnen werken;
– Het creatief omgaan met het spanningsveld in je organisatie tussen regelgeving en idealen;
– Thema’s die je zelf inbrengt.

De startbijeenkomst voor alle geïnteresseerden is op 29 oktober van 16.15 tot 21.00 uur op de Reehorst in Driebergen (tegenover het station). Na kennismaken en een inhoudelijk-methodische bijdrage over de werkwijze, gebaseerd op Theorie U, starten we op deze dag met de eerste Cirkelbijeenkomsten. In de eigen Cirkel worden vervolgafspraken gepland alsmede de plaats(en) van de bijeenkomsten.
Kosten: 440 euro voor 6 bijeenkomsten van anderhalf dagdeel.
Begeleiders: Auke van der Meij en Clarine Campagne

2.) Inspiratiebijeenkomsten: grotere bijeenkomsten van een middag en avond waarbij ervaren onderzoekers, organisatie adviseurs of leidinggevenden een thema uitwerken.
’s Avonds wordt met oefeningen en gesprek dit thema gerelateerd aan je eigen werk en organisatie.

De eerste inspiratiebijeenkomst is op 5 november van 15.00 tot 21.00 uur in de Villa op de Reehorst in Driebergen.
Klaas van Egmond zal vanuit zijn ervaringen en visie op de huidige tijd met ons in gesprek gaan over de opgaven voor organisaties met een spirituele impuls. Klaas van Egmond wordt momenteel gezien als één van de maatschappelijk meest invloedrijke mensen in Nederland; mede door zijn onderzoek en visie m.b.t. het werkzaam maken van waarden en het brengen van samenhang in een uiteenvallende maatschappij (http://www.klaasvanegmond.nl).
Kosten: 60 euro inclusief maaltijd.

3.) Retraites: twee en driedaagse bijeenkomsten met overnachting in november en eind januari, gericht op werken vanuit je bron en werken aan vernieuwing.

De Retraite “Moedig werken vanuit je bron” vindt plaats van 22 november 10.00 uur tot 23 november 20.30 uur in conferentieklooster Samaya, Werkhoven. Ook op 30, 31 januari en 1 februari vindt weer een Retraite plaats.
Kosten: 215 euro voor maaltijden en verblijf en 150 euro cursuskosten.
Begeleiders: Bas Holvast en Clarine Campagne.
Het programma sturen we je op verzoek toe.

4.) Werkdag voor “ouderejaars”: Wat je aan ervaring en deskundigheid hebt opgebouwd tijdens je werkleven is niet alleen voor jezelf, maar ook voor je organisatie van belang. Veel mensen die in de laatste fase van hun werkleven zijn, hebben de vraag: hoe kan ik mijn ervaring met werk en antroposofie vruchtbaar maken voor jongere medewerkers en hoe kan ik zelf in ontwikkeling blijven?
Kan je met deze vragen zo creatief omgaan dat ze leiden tot wederzijdse inspiratie i.p.v. dat je “een roepende in de woestijn” wordt of je teveel terug trekt?

Dit willen we graag in een verdiepende bijeenkomst onderzoeken en samen met collega's wegen vinden voor het werkzaam maken wat daaruit komt. Naast een inhoudelijke verdieping van de biografische levensfase willen we door oefeningen, gesprek en meditatie de bovenstaande vragen tot vernieuwende mogelijkheden brengen.
Kosten: 80 euro inclusief maaltijden.
Data en plaats: 28 november van 10.00u tot 20.30u op de Iona Stichting in Amsterdam

5.) Leergesprekken: een reeks bijeenkomsten voor leidinggevenden en medewerkers over het met het U-proces onderzoeken en versterken van coherentie en samenwerking in de organisatie en met partners.
Begin 2014 start een heel nieuwe serie “Onderzoeks- en leergesprekken voor leidinggevenden” die wordt voorbereid samen met enkele leidinggevenden en het Edith Maryon College. Bericht daarover volgt.

6.) Scholingstraject Antroposofie: in samenwerking met meerdere instellingen wordt voor het najaar van 2014 een jaartraject voorbereid dat een gedegen verdieping biedt in de Antroposofie; zowel voor jezelf als voor je werk.
Wil je collega’s op onderstaande activiteiten opmerkzaam maken en, liefst spoedig, laten weten als je wil meedoen en meedenken?

Aanmelden via de Iona Stichting: iona@iona.nl.

Projectleider is Clarine Campagne.’

Oeroud

Een week geen bericht gegeven, dat betekent veel nieuws te melden. Eerst maar even de updates van de vorige keer. De ‘Biltsche Courant’ bevestigde op 1 oktober ‘Steinerschool heet nu Het Zonnewiel’:

‘De vrijeschool aan het Weltevreden in De Bilt heeft een nieuwe naam: Het Zonnewiel. Burgemeester Gerritsen onthulde de naam en het bijbehorende logo op de feestelijke nazomermarkt die op het schoolplein was georganiseerd. De nieuwe naam is tevens het startschot van het jubileumjaar van deze 35 jaar oude school met nieuwe naam. Het hele jaar zullen er festiviteiten zijn.

Oeroud symbool

Bestuursvoorzitter Rick de Rijk: “We zijn blij met ‘het Zonnewiel’. Deze naam is door de ouders gevonden, en ook het mooie logo is een geschenk van een ouder aan de school. Het Zonnewiel is een oeroud symbool van de steeds terugkerende kringloop van de seizoenen. De dynamiek van het logo staat voor de levendigheid en vooruitgang die onze school kenmerken. We zijn volop in beweging en geven een eigentijdse invulling aan de traditie van 35 jaar leren met hoofd, hart en handen.”

Burgemeester Gerritsen roemde tijdens een wandeling door de school en de schooltuin de vrijwillige inzet van ouders: “Deze school heeft echt alles, van pizza-oven tot handenarbeid; zonder hulp van ouders is dat in deze tijd niet meer mogelijk”.

Mensbeeld

De Rijk: “De kinderen krijgen een breed palet van taal- en rekenonderwijs volgens de geldende Cito-normen, tot kunstzinnige vakken. Het Zonnewiel laat zich inspireren door het mensbeeld van Rudolf Steiner, naar wie de school eerst vernoemd was. Worden wie je bent, dat is waarbij wij onze leerlingen willen helpen.”

Het Zonnewiel ligt aan de uiterste westkant van De Bilt en heeft leerlingen uit voornamelijk de zes kernen van De Bilt, Utrecht Overvecht, Utrecht Noordoost en Voordorp. Zie ook: www.zonnewieldebilt.nl of bel 030 2210430.’

Ook een update betreft de Cito-score bij RTL4. Op 1 oktober meldde ‘de dichtbijredactie (Witte Weekblad)’ in dit kader ‘Vrije school DeToermalijn is snelst groeiende school’:

‘Vrije School De Toermalijn is het nieuwe schoolseizoen zeer positief begonnen. De school blijkt het snelst te groeien van alle basisscholen in Hillegom. De vrije school heeft in dit nieuwe schooljaar 20 procent meer leerlingen dan vorig jaar, in totaal nu 160. Volgens directeur Dorian Hendriks komt dat, omdat steeds meer ouders zich bewust worden van het feit, dat cognitieve vorming niet het hele onderwijs behelst.

Kinderen moeten volgens Hendriks ook worden ontwikkeld op creatief, sociaal en emotioneel gebied. Ze moeten kennismaken met muziek, poëzie en toneel. Een brede ontwikkeling is in het belang van een kind. Er is veel instroom van kleuters en ook zij-instroom van andere basisscholen, zowel van in als buiten Hillegom. “Veel ouders kiezen een school als ze er anderen waarderend over horen praten”.

Er was overigens ook een klein wolkje aan de horizon. Volgens RTL 4 zou De Toermalijn binnen Hillegom het laagst gescoord hebben bij de Cito-toets. Hendriks: “Wij doen niet mee aan de eindtoets van Cito, wel aan de tussentoetsen van Cito. Natuurlijk is er wel een andere genormeerde eindtoets. Op de vrije School moeten leerlingen, net als op andere basisscholen, voldoen aan de normen wat betreft hun niveau. De brede ontwikkeling wordt in de Cito-toets jammer genoeg niet meegenomen”.

De rekenmethode, die RTL 4 gebruikt heeft bij het naar buiten brengen van de gegevens staat dan ook ter discussie. Tweemaal per jaar zijn er tussentoetsen, waaraan ook De Toermalijn deelneemt. Daarbij scoort de school goed, zelfs hoger dan de norm. Omdat er geen Cito-eindtoets plaatsvindt, zijn de gegevens niet vergelijkbaar. Het beeld is niet volledig.

Het bevalt De Toermalijn overigens heel goed op de locatie aan de Abellalaan. Het groene schoolplein voldoet uitstekend en ook de schooltuinen zijn een plezier voor de kinderen. Zien hoe uit je zaadjes kroppen sla groeien is nog iets heel anders, dan in een boek zien hoe zaad ontkiemt. Hendriks: “Ik ben trots op de school en op het feit, dat steeds meer ouders ontdekken waar we voor staan”.’

De Vereniging van vrijescholen blijkt tegenwoordig gelukkig zeer alert bij het inspelen op de actualiteit, getuige het persbericht ‘Kleuters vrijescholen leren spelenderwijs’ op 2 oktober:

‘Op zondag 29 september besteedde Brandpunt (KRO) in het programma aandacht aan de toetscultuur in het basisonderwijs. Sinds een aantal jaren zijn basisscholen in Nederland verplicht om kleuters te testen.

Vanuit het onderwijsveld en de wetenschap wordt sceptisch tegen deze vroegtijdige toetsing aangekeken. In de uitzending van Brandpunt worden zowel leerkrachten als wetenschappers geïnterviewd. Volgens hen zijn kleuters te jong om individueel te worden getoetst en zeggen de resultaten niets over de ontwikkeling van een kind.

In de praktijk kunnen zelfs averechtse effecten ontstaan wanneer kinderen prestatiedruk ervaren, slechter gaan presteren en daardoor een “speciaal” label krijgen. Tegelijkertijd tonen onderzoekers aan dat toetsing onder kleuters uitsluitend een momentopname weerspiegelt, die van dag tot dag kan verschillen.

Vrijeschoolonderwijs in leeftijdsfasen

Binnen het vrijeschoolonderwijs is de ontwikkeling van het kind de leidraad. Kinderen doorlopen verschillende fases in hun jonge leven. Daar worden het onderwijs en de lesstof op afgestemd, zodat ieder kind zich optimaal kan ontwikkelen.

Er zijn binnen de vrijeschool drie leeftijdsfasen van zeven jaar. In de eerste fase zijn jonge kinderen één met de omgeving. De ervaringen die zij daarbij opdoen komen nog diep binnen. Zij dienen daarin behoed en beschermd te worden. Daarom brengen kleuters op vrijescholen de dag voornamelijk al spelend en daardoor al lerend door.

De kleuterklas van de vrijeschool

De vrijeschool kleuterklas is heel talig. Er wordt veel gebruik gemaakt van verhalen en versjes waarmee de woordenschat vergroot wordt. Omdat dit al spelend en bewegend wordt aangeboden, wordt de fantasie en de motoriek van het jonge kind verder ontwikkeld. Kleuters bouwen met groot en klein materiaal en leren evenwicht en verdeling en aanvankelijke rekenvaardigheden. Al deze vaardigheden worden geobserveerd en bijgehouden in een leerlingvolgsysteem. Door kinderen langdurig en regelmatig te observeren kan de ontwikkeling van de basisvaardigheden van het jonge kind kwalitatief worden beoordeeld.

Uitzending van Brandpunt, KRO

Bijlages:
Verslag van de lezing van Prof. Sieneke Goorhuis-Brouwer tijdens de MichaëlConferentie van 2011
Meer weten over vrijeschoolonderwijs?’

Trouwens, de dag erna, op 3 oktober in Trouw, schreef genoemde ‘Sieneke Goorhuis-Brouwer; orthopedagoog/spraakpatholoog, lector Early Childhood Stenden Hogeschool’ dit opinieartikel ‘Kleuters worden dommer van de iPad’:

‘Pas na hun zevende kunnen kinderen veilig op de laptop of computer spelen en leren. iPadscholen zijn een riskant soort vernieuwing, stelt orthopedagoog Sieneke Goorhuis-Brouwer.’

Het lijkt wel een gecombineerde actie! Maar nee, het is gewoon in het nieuws momenteel; aan alle kanten wordt er aandacht aan besteed. Des te beter dat de vrijeschoolbeweging zich ook roert en meedoet. In dit kader kan ik ook mooi noemen ‘Onderwijs, vermogen van morgen’ op de website van de Iona Stichting (ik noemde dit al eerder in ‘Koppig’ op 6 juli):

‘Op 19 september voerden vier gezaghebbers in het onderwijsveld een gesprek onder de titel Onderwijs, vermogen van morgen. Wat vraagt de huidige samenleving van het onderwijs? Voldoen we daar aan? Waar ligt verantwoordelijkheid? Wie neemt die verantwoordelijkheid? Een videoregistratie van de avond kunt u via de volgende link bekijken: www.debalie.nl/de-balie-tv.

Achtergrond

Men kan het onderwijswerk een warm hart toedragen en niettemin vaststellen dat hier sprake is van een serieuze dreiging van infantilisering en inkrimping van het verantwoordelijkheidsperspectief. En dat in een domein dat van cruciale betekenis is voor de toekomst van een samenleving omdat daar, in het onderwijs, voor leerlingen volwassenheid mogelijk wordt gemaakt.

In het onderwijs wordt geregeld of geprogrammeerd, zo lijkt het, en leraren voeren uit. Maar onderwijs is niet maakbaar als gebruiksvoorwerp. Leraren geraken in verlegenheid: relatie, motivatie, leerprocessen, goede sfeer, veiligheid, het zijn geen gebruiksvoorwerpen, maar kwaliteiten van bestaan en een leraar weet dat. Daarom verzetten zij zich ook tegen de overmatige aandacht voor scores.

De organisatie was in handen van de Iona Stichting, NIVOZ/hetkind en De Balie.’

Behalve op de website van De Balie is de videoregistratie ook direct bij Vimeo te vinden, met deze tekst:

‘Doordrongen van de urgentie dat er in het onderwijs iets moet veranderen, organiseren NIVOZ/hetkind, de IONA Stichting en De Balie in Amsterdam een speciale onderwijsavond. Op deze avondvoeren vier gezaghebbers in het onderwijsveld een gesprek “en public” onder de titel “Onderwijs, vermogen van morgen”. Wat vraagt de huidige samenleving van het onderwijs en voldoen we daar aan? Waar ligt verantwoordelijkheid? Wie neemt die verantwoordelijkheid? Met Gert Biesta, Luc Stevens, Roger Standaert en Jan Anthonie Bruijn.

Het doel van de gesprekken is om nieuwe met elkaar samenhangende proposities te formuleren voor de publieke discussie en een bijbehorend vocabulaire. Het is de uitdrukkelijke bedoeling om de gesprekken te vervolgen. Dat zal gebeuren via een serie nieuwe onderwijsavonden bij de Balie in Amsterdam en natuurlijk via de vertrouwde inspirerende reeks van NIVOZ/hetkind in theater Maitland in Driebergen.

Voor meer informatie zie de website van HetKind: hetkind.org/2013/07/02/wees-erbij-speciale-gespreksavond-op-19-september-in-de-balie-in-amsterdam-onderwijs-vermogen-van-morgen/’

Voor uw gemak zet ik beide video’s hieronder. Eerst die waarin de vier gesprekspartners onder leiding van Ignaz Anderson, directeur van de Iona Stichting, gedurende een uur en twintig minuten over het thema met elkaar in gesprek zijn:

Ik vroeg hierop om commentaar op de Facebookpagina van de openbare groep ‘Vrijeschool’. Die is door Marika Ortmans in het leven geroepen:

‘Hoe kunnen we onze kinderen voorbereiden op een snel veranderende samenleving? In het voorwoord van het boek “DE VRIJE SCHOOL De pedagogie van Rudolf Steiner in woord en beeld” schrijft Willem Veltman: “In onze materiële maatschappij zal de volwassene alleen als mens kunnen functioneren, wanneer hij niet alleen over een zeker aanpassingsvermogen beschikt, maar ook de bron van menselijkheid weet open te houden. Wanneer hij de vrijheid heeft ontwikkeld voortdurend aan het gewordene, het bestaande iets werkelijks toe te voegen, dat hij put uit de geestelijke intenties van zijn individuele wezen.” Woorden die op dit moment zo’n grote uitdaging vormen. Hoe kunnen we in deze tijd het onderwijs vermenselijken? Hoe kunnen we de lente in onze koude wereld naar binnen dragen? Hoe kunnen we het schone, het ware, het edele in deze wereld planten? Wat inspireert ons, wat kunnen we van elkaar leren? Schrijf hierover in de vrijeschoolgroep. Iedereen is welkom: leerkracht, ouder, grootouder, iedereen die de vrijeschool een warm hart toedraagt. Marika Ortmans (maker groep)’

Zijzelf reageerde gisteravond laat op de video als volgt:

‘Marika Ortmans: Boeiend debat! In het kort: Grote kritiek op standaardisatie, globalisering en vertechnisering van het onderwijs. De opvattingen over economie worden meer en meer bepalend in het onderwijs. Prestatie, cijfers, concurentie (tendensen uit de economie)voeren de boventoon. Citotoetsen zijn hierop toegespitst, proberen economie na te bootsen. Te weinig aandacht voor ethiek. Technocraten maken alles meetbaar. Afstraffing voor degene die niet hierin meegaat. Men denkt dat men de wolken kan bereiken door te meten. Dit verwordt echter tot technische onethische sublimatie van de menswetenschap. De aannames deugen niet. Dit is echter de overheersende tendens. Het wordt van bovenaf opgelegd. Voldoet men hier niet aan dan volgen sancties. Inspectie had vroeger gezag. Nu heeft zij macht. Dit heeft angst in de school gebracht. Deze angst moet weer de school uit. De regelende overheid heeft overmacht. Belangrijk om op overtuigende wijze weerstand hiertegen te bieden.’

En hier is de tweede video, duur ook een uur en twintig minuten:

Ook hierop gaf Marika Ortmans vanochtend commentaar in de vorm van een soort inhoudsopgave:

‘Na het debat kwamen de mensen uit de onderwijspraktijk aan het woord. Een zeer belangrijk thema dat door meerderen werd aangekaart is de noodzaak van samenwerking tussen de leerkrachten. Op dit moment geeft een wurgende topdowncultuur onzekerheid en angst aan de basis. Het resultaat van deze onzekerheid en angst is een cultuur van geslotenheid tussen leerkrachten onderling en tussen leerkrachten en ouders. Leerkrachten zijn bang om toe te geven dat zij eigenlijk niet weten hoe het onderwijs van nu en morgen uit moet zien. Duidelijk wordt echter in dit debat dat de “top”, de “overheid” het ook niet weet. Dat geeft kracht om weer een onderwijscultuur van onderaf op te zetten. Dit vraagt dus om samenwerking, openheid en transparantie bij leerkrachten onderling en tussen leerkrachten en ouders. De basis moet sterk en soepel zijn. De directeur van een school heeft hierin een belangrijke sturende functie. Een leerkracht van een PABO zegt dat zij in de opleiding van leerkrachten veel aandacht geeft aan professionalisering en persoonlijke ontwikkeling. Een leerkracht als mens heeft een voorbeeldfunctie in houding en gedrag. Ook geeft zij aan hoe belangrijk het is dat er tussen leerkrachten een veilige leercultuur ontstaat. Het moet normaal en veilig zijn dat leerkrachten in hun leerprocessen open naar elkaar toe willen zijn, van elkaar willen leren. Er is een lerarentekort. Het geven van onderwijs moet weer aantrekkelijk worden gemaakt. Een Belgische wetenschapper gaf een mooie afronding aan dit debat. Hij zei: “Het macrodomein (overheid) moet beleidflankerend zijn met wat aan de basis gebeurt”.’

En zij voegde eraan toe:

‘Misschien zien en horen jullie weer andere dingen dan ik, die belangrijk zijn om hier te melden. Ik weet niet of jullie tijd en zin hebben om deze filmpjes te bekijken en te beluisteren. Wel heel interessant!’

Meer vrijeschoolnieuws vond ik op 2 oktober op ‘Veluweland’ bij lezersnieuws door Ben Scheer, ‘Dubbel feest op Vrije School Valentijn in Harderwijk’:

‘Het eerste jaarfeest is door leerlingen op de Valentijn uitgebreid gevierd. Met de herfst in aantocht beleefden de kinderen het Michaëlsfeest. Michaël werd vroeger geëerd als beschermheilige van de herfst en de behoeder van het graan. Voor de jonge kinderen werd het feest gevierd met het Oogstfeest, voor de oudere door het verhaal van Sint Joris en de draak na te spelen. De dappere ridder die de draak versloeg.

Een van de kenmerken van het Vrije School onderwijs is het vieren van jaarfeesten die de seizoenen volgen. Deze jaarlijkse feesten met mooie symbolen maken veel indruk op de kinderen. Valentijn geeft onderwijs dat past bij de ontwikkeling en levensfase van ieder kind. Het sluit aan bij de natuurlijke behoefte van het kind: leren met hoofd, hart en handen. Dat is belangrijk, omdat een evenwichtige ontwikkeling kinderen een basis geeft om stevig met beide benen in de samenleving te staan.

Als u meer wilt weten over de jaarfeesten en het Vrije School onderwijs bent u van harte welkom op een van de inloopochtenden die we de komende maanden organiseren. De eerstvolgende inloopochtend staat gepland voor 13 november a.s. Meer informatie: www.vrijeschoolvalentijn.nl’

En dan was er nog dit nieuws op 2 oktober op de Facebookpagina van Vrijeschool in Amsterdam-Noord:

‘Op donderdagavond 17 oktober zal er in de Noorderparkkamer in Amsterdam-Noord een informatiebijeenkomst plaatsvinden over de oprichting van een Vrije school in Amsterdam-Noord. Hierbij nodigen we iedereen van harte uit!

Tijdens deze bijeenkomst zal er ingegaan worden op de ontwikkelingen wat betreft de oprichting van de school. Een aantal enthousiaste mensen heeft zich de afgelopen tijd gebogen over de identiteit en visie van deze school en tijdens deze avond is het de bedoeling geïnteresseerden kennis te laten maken met het vrijeschoolonderwijs in het algemeen en het onderwijs op deze nieuwe Vrije school in het bijzonder. Tijdens deze avond zal onder andere gesproken worden door Sacha Holthaus. Zij is directrice van de Geert de Groote school 2 in Amsterdam. Vanaf 19.30 is er koffie en thee en is het mogelijk informatie in te winnen bij de initiatiefnemers. Om 20.00 zal de avond starten en rond 21.30 al de avond zijn afgelopen. Wij hopen u deze avond te ontmoeten!

Vriendelijke groeten,
De initiatiefnemers van de Vrijeschool in oprichting in Amsterdam-Noord’

En als ik toch bezig ben, kan dit er ook nog wel bij, ‘Inloopochtend kleuterklassen De Vrije School Almelo Biesterweg 6 (Schelfhorst)’, op 30 september geplaatst in ‘Twenth Ruiten Drie’:

‘Op dinsdagochtend 8 oktober a.s. is er een inloopochtend in de kleuterklassen van De Vrije School Almelo van 8.30 tot 10.00 uur.

Zoekt u een inspirerende basisschool voor uw kleuter? Kom dan kijken in De Vrije School Almelo. Op dinsdagochtend 8 oktober a.s. zijn van 8.30 uur tot 10.00 uur de deuren van de kleuterklassen geopend. Ervaar zelf de geborgenheid en warmte van de kleuterklas, praat met de kleuterleerkracht of intern begeleidster en kijk rond in de rest van de school. U bent van harte welkom!

De Vrije School Almelo, Biesterweg 6, 7608 RN Almelo, tel. 0546-492727, info@devrijeschoolalmelo.nl, www.devrijeschoolalmelo.nl’

Nu wilde ik na de pedagogie door naar de andragogie, naar een bepaalde vorm daarvan, waarbij ik dacht daar al eens aandacht aan te hebben besteed. Dat klopt wel voor ‘Halveren’ op 23 mei, maar dat betrof alleen nog een aankondiging van een voorbereidingsavond. De werkelijke eerste avond voor jongeren kan ik hier niet terugvinden, terwijl ik echt dacht die opgenomen te hebben... Zo lastig is het nou soms. Maar gelukkig is die nog te vinden op de website van Antroposofische Vereniging, als ‘Actualiteit en spiritualiteit voorjonge mensen in Sijthoff Leiden’:

‘Voor jonge mensen die verder willen kijken dan de crisis lang is. Vier maandelijkse avonden in Sijthoff, Leiden, te beginnen op 16 september.

Hoe kijk je met een positieve blik naar de actuele vragen van vandaag? Hoe kun je verder kijken dan de crisis lang is? Als je om je heen kijkt, zie je dat er van alles gebeurt in de wereld: zowel op het gebied van politiek en economie, als in de natuur, landbouw, kunst en het onderwijs. Hoe vrij kunnen wij vandaag de dag in de actuele vraag staan en handelen? En vooral, wat beweegt jou eigenlijk in de actuele thema’s van deze tijd?

Wij organiseren vier opeenvolgende avonden waar jonge mensen met elkaar deze onderwerpen kunnen onderzoeken. We stellen de avonden open voor iedereen met een vraag op dit gebied en of voor mensen die daar meer over zouden willen weten! We bieden de mogelijkheid en ruimte om met elkaar in gesprek te gaan. Een gesprek waarin iedereen zijn aandeel in kan hebben. Dus wees allen welkom! Daarnaast kunnen we voor de geïnteresseerden deze actuele vragen of thema’s belichten vanuit de antroposofie.

Hopelijk kunnen we zo, na een aantal avonden met elkaar, de ons omringende wereld tegemoetkomen met een ruime, opgefriste en vrijere blik, in het Sijthoff-café of thuis belanden, en daarna met goede moed weer op pad gaan!

Datum: Maandag 16 september, 19.30-21.30 uur
Vervolgavonden: maandagen 21 oktober, 18 november en 16 december 2013, steeds 19.30-21.30 uur
Adres: Sijthoff, Doezastraat 1 B, Leiden
Toegangsprijs: vrijwillige bijdrage
Aanmelding: via jongeren@antroposofie.nl, wordt op prijs gesteld.

De avonden worden georganiseerd in een samenwerking tussen Sijthoff en de Antroposofische Vereniging in Nederland.’

Bij Sijthoff is nu te vinden ‘Spiritualiteit en actualiteit-2’, met gedeeltelijk dezelfde tekst als de vorige keer, maar dan staat er ook dit:

‘We bieden de mogelijkheid en ruimte om met elkaar in een gesprek te gaan, waarin iedereen zijn aandeel kan hebben. Voor de langere termijn hopen we dat deze avonden kunnen uitlopen in regelmatige bijeenkomsten waarin samen gewerkt wordt aan de eigen idealen en initiatieven. Dus wees allen welkom!

Wanneer
De avond start om 19.30 uur en duurt tot 21.30 uur. Vooraf eten we met elkaar in Sijthoff vanaf 18.30 uur. Wie daarbij wil zijn, kan zich opgeven via jongeren@antroposofie.nl

Waar
Cultuurcentrum Sijthoff, Doezastraat 1 B, Leiden

Vervolgavonden
Maandagen 18 november en 16 december 2013

Samenwerking
De avonden zijn een samenwerking van Cultuurcentrum Sijthoff en de Antroposofische vereniging in Nederland’

In de aankondiging is ook een link opgenomen naar ‘Verslag eerste avond’, getiteld ‘Een werkzaam ideaal van menselijkheid’:

‘Verslag van de eerste Sijthoff-avond “Actualiteit en Spiritualiteit”

Maandag 16 september vond de eerste in een reeks van vier avonden plaats die in Sijthoff te Leiden voor jonge mensen wordt georganiseerd. Tien mensen zaten bij elkaar, van diverse leeftijd en achtergrond. “Actualiteit en spiritualiteit” was het thema, en het was boeiend om te zien hoe deze zo veelgebruikte maar ook snel in bloedeloze abstractie vervliegende begrippen concreet werden in ons gesprek. De actualiteit werd echt actueel doordat we niet slechts in algemene termen bijvoorbeeld over Syrië of over het sociale akkoord spraken, maar juist over hoe we de maatschappelijke orde waarin we leven ervaren:

Waar werkt die ons tegen, waar ondersteunt die ons in het verwerkelijken van onze idealen?

De huidige tendens om steeds meer aspecten van onze samenleving verregaand door middel van regels, systemen en protocollen onder strikte controle te krijgen – bijvoorbeeld in zorg en onderwijs, maar ook elders – dook als een rode draad van zorg steeds weer op gedurende ons gesprek. Het kwam terug in een veelheid aan concrete levenssituaties waar we elkaar over konden berichten. Waar zulke systemen ongepast zijn, of een eigen leven gaan leiden, worden ze tot maatschappelijke krachten die zich tegen ons menselijke leven en streven richten, die ons zelfs kunnen vervreemden van onszelf. Terwijl ze toch voortkomen uit maatregelen die door mensen zelf genomen worden. En dat is dan ook waar de spiritualiteit om de hoek kwam in ons gesprek:

Hoe kunnen we ons menselijke leven en streven toch op een passende wijze tot uitdrukking brengen, in deze situaties? Welk beeld dragen we eigenlijk bij ons, diep van binnen, dat ons de on-menselijkheid van zulke ontspoorde systematisering en protocollisering laat ervaren?

Wat is eigenlijk menselijkheid?

Kunnen we een werkzaam ideaal van menselijkheid vinden dat ons op den duur helpt socialere vormen voor onze samenleving te vinden?

We spraken over de mogelijkheden die antroposofische spiritualiteit ons biedt om zulke vragen helder te krijgen, onder woorden te brengen, en te onderzoeken – om zo een frisse, vernieuwende kijk op de actualiteit te ontwikkelen. We zijn dan ook benieuwd naar het vervolg van deze avond, dat op maandagavond 21 oktober zal plaatsvinden! De genoemde vragen zullen weer centraal staan:

Wat kom ik tegen als ik mijn ideaal in de wereld probeer te realiseren? En hoe vind ik in mijzelf het juiste ideaal?

informatie

locatie: Cultuurzaal
datum: 16 september 2013
aanvang: 19:30
einde: 21:30
toegang: vrijwillige bijdrage

reserveren is niet nodig’