Bedoeld is: antroposofie in de media. Maar ook: in de persbak van de wijngaard, met voeten getreden. Want antroposofie verwacht uitgewrongen te worden om tot haar werkelijke vrucht door te dringen. Deze weblog proeft de in de media verschijnende antroposofie op haar, veelal heerlijke, smaak, maar laat problemen en controverses niet onbesproken.

vrijdag 21 september 2012

Lotusbloemen

Jostein Saether heb ik op zaterdag 21 april in ‘Feedback’ achtergelaten. Hij had op 10 maart in ‘Einloggen, bloggen, flüggen’ nog geschreven:
‘Während vier Jahre habe ich unterschiedliche Blogs betrieben. Der Respons auf dieser Art Wortlaute war sehr unterschiedlich – manchmal positiv und aufmunternd, ab und zu kritisch und beratschlagend, bisweilen auch einfach unpassend. Ich hätte mich allerdings hier und da mehr Kommentare und Rückmeldungen gewünscht, die zu weiteren Erforschungen in geistigen Fragen hätten führen können.’
Het leidde op 4 april tot de vraag ‘Kann ich noch Sachbücher schreiben über spirituelle Forschung – oder lieber mit Fantasy anfangen?’ Sindsdien bleef het daar op zijn gamamila.blogspot.com stil. Maar zie! Hij heeft deze maand de draad weer opgepakt, beginnend op 3 september. Zijn nieuwste bijdrage verscheen gisteren, meteen drietalig, ‘Monologe im Äther – monologues in the ether – monologer i etern’. Ik geef die in het Duits weer:
‘Blogger zu sein, kann ein einsames Unterfangen sein. Grundsätzlich führst du Gespräche mit dir selbst, weil offenbar keiner auf dich hört. Du sitzt Tag für Tag und formulierst Texte für potenzielle Leser. Nur auf deinem Bloggbarometer kannst du beobachten, wie viele unsichtbare Leser du von Stunde zu Stunde, von Tag zu Tag, von Monat zu Monat bekommst. Du siehst die Skala rauf- und runtergehen. Jeder Seitenaufruf von der ganzen Welt wird aktualisiert. Alle Leser sind namenlos oder anonym, sofern sie sich mit einem Kommentar nicht verbrieft haben.

Es ist eine harte Arbeit ohne Lohn. Niemand bezahlte sie dir mit Bargeld gestern. Auch nicht heute siehst du, dass Geld auf deinem Konto eingezahlt ist. Wird deine Arbeit als bloggender Autor überhaupt honoriert? Wird es als nützlich für die Gesellschaft betrachtet? Was ist der Wert deines Blogs in Bezug auf das Bruttoinlandsprodukt der Länder, wo deine Leser leben und Steuern bezahlen? Was ist sein Wert angesichts einer höheren geistigen Perspektive? Du kannst nur dich selbst vertrauen bei der Beurteilung dessen, dass es wertvoll sei, was du tust, so lange nicht einige Kommentatoren hier oder auf anderen Kanälen aufstehen und laut schreien über deine Blogbeschreibungen. Dass es trotz allem sich lohnt, fortzusetzen, auch wenn dein Portemonnaie für jeden Tag, der vergeht, immer leerer wird. Du weißt ja, dass es Wunder gebe? Und Mirakel erteilen auch Münze für den Geldsack.

Im Moment habe ich drei Projekte, die auf diesem Blog laufen, mit welchen es für die Leser weiter zu jonglieren gilt. Zunächst geht es um die Frage des Bösen und meine Erkenntnis, die in Saarbrücken vor einiger Zeit passierte. Zweitens wird eine Fortsetzung meiner karmischen Begegnung mit Rudolf Steiner während seiner Lebenszeit zu erwarten sein, für die ich seit einiger Bedenkzeit versuche, die richtige literarische Form zu finden, sodass meine schärfsten Kritiker, die besonders zahlreich in Norwegen sind (etwas, was jeder Anthroposoph sicherlich glaubt zu verstehen wegen der karmischen Hintergründe), nicht wieder mit ihren sensationellen Argumenten auftauchen müssen. Drittens geht es um den Doppelgänger. Dieses Thema wird parallel in Norwegisch und Englisch dargestellt werden.

Die potenziellen schwedischen Leser müssen sich damit begnügen, die norwegische Sprache darüber zu lesen, und die standhaften deutschsprachigen Leser müssen sich direkt auf das Buch beziehen, das hier bestellt werden kann: Chr. Möllmann Verlag. Im Buch können sie dann live verfolgen, was ich es hier in Norwegisch und Englisch über den Doppelgänger bringe. So können sie auch problemlos in der Debatte mitmachen in den Kommentarsträngen auf dem Blog, die während des Herbstes hoffentlich anwachsen wird. Natürlich ist es für manche Leser einfacher, sich in privater Oberflächlichkeit auf Facebook zu verbergen, als Teil der Entwicklung eines freien Geisteslebens basierend auf meinem Blog zu sein, aber ich glaube daran, dass es noch möglich ist, für einen notwendigen und guten Zweck voranzugehen: Die Indivdualizerung der Anthroposophie.’
Op 7 september schreef Jostein Saether bijvoorbeeld over ‘Der Moment der Erkenntnis und die Problematik des Bösen’:
‘Eine neue Erkenntnis oder ein Einsicht kommt oft unangemeldet. Es ist nicht möglich, vorherzusagen, ob eine Erkenntnis kommen oder wann sie irgendwann kommen wird. Sie entzieht sich unserer vorgefassten Meinungen und lässt sich nicht dirigieren. Die Erkenntnis ist eine völlig freie Tatsache, die ihre eigenen ungeschriebenen Gesetze folgt, oder die durch ihre Erscheinung ein bisher nicht entdecktes Gesetz umschreibt. Die Einsicht geschieht, etwas, was der Begriff schon sagt, innerhalb des individuellen Horizonts des Erkenntnisträgers. Eine Erkenntnis erscheint gern, wenn wir allein sind, als ob sie zu Beginn ihres Erscheinens mit uns allein sein will. Aber es muss nicht so sein, denn sie kann auch eintreffen, wenn wir mit anderen Menschen zusammen sind – z.B. während eines Gesprächs.

Eine Erkenntnis kommt oft als willkommene Reaktion auf eine lange getane Quest oder Suche nach einer Antwort auf eine Frage, ein Rätsel oder ein Problem. Wenn ich mich über etwas nicht auskenne, dann muss ja keine Erkenntnis kommen. Unwissenheit ist gewissermaßen die Bedingung der Erkenntnis, ihr weißer Leinwand. Diese Aussage wird dadurch bestätigt, dass es dem sogenannten naiven Narren oft gelingt, eine unwiderlegbare Wahrheit auszusprechen. Solche Erkenntnisse schweben sozusagen in der Luft und werden irgendwie im richtigen Moment vom zuständigen Wahrsager eingefangen, der unmittelbar danach weiterhin um alles und nichts unwissend auftreten kann und antwortet: “Das weiß ich nicht!”

Nur die Erkenntnisse, die wir selber in unserem eigenen Bewusstsein prästieren zu gebären irgendwie nach einer längeren Schwangerschaft, und die unser Leben beeinflussen und verändern, damit wir es besser als zuvor bewältigen können, werden weiterhin als ein spirituelles Ferment in der Seele fortwirken, das wahrscheinlich unsere Fragen befruchten können, so dass neue Erkenntnisse später kommen werden. Die Wege und das Auftreten der Erkenntnis in meinem eigenen Bewusstsein zu verfolgen, ist eine Beschäftigung gewesen, die ich betrieben habe, solange ich mich erinnern kann. So war es nicht ohne Grund, dass einige Freunde mich ein Philosoph nannten, schon als ich ein Kind war. Die Erscheinungsart, die Grammatik, die Dramaturgie und die Philosophie der Erkenntnis beschäftigen mich jedes Mal, wenn eine neue Erkenntnis geboren wird.

Vor einigen Wochen bekam ich eine Erkenntnis über die Problematik des Bösen, die mir von so außerordentlicher Bedeutung zu sein schien, dass ich fast vom Stuhl fiel, auf dem ich saß. Wie durch Zufall befand ich mich zusammen mit zwei weiteren Personen am Küchentisch in einem Haus in der gleichen Straße, wo ich damals lebte, als ich nach Deutschland vor 14 Jahren zog. Diese Erkenntnis über die Existenz und das Geheimnis des Bösen entstand gegen Ende eines Gesprächs, dass wir am Frühstückstisch auf der Terrasse begonnen hatten und jetzt in der Küche fortführten, weil es draußen eine kleine Kälte gekommen war.

Die Erkenntnis kam nicht zuerst als ein Gedanke, den ich sodann versuchte, in Worten zu formulieren. Nein, sie stellte sich in und zwischen den Wörtern ein, währenddessen ich sprach. Und erst, nachdem ich die Erkenntnis aussagte, konnte ich sie nun denken. Es fühlte sich unmittelbar danach so an, als ob ich mit dieser Erkenntnis von Jahr zu Jahr gewandelt sei, und zwar während meines ganzen Lebens, ohne es zu wissen. Also formulierte ich sie während ein paar Minuten und dann schlug ihre Gedankeninhalt in mein Denken hinein, wie eine doppelte Erkenntnis im Bewusstsein – als ob sich zwei Gedanken durchquerten, um im Bewusstsein ein Kreuz zu bilden. Es war gleichzeitig als ob eine Erlösung, eine Befreiung, eine Aufklärung auf einer unsichtbaren geistigen Ebene in der Nähe unserer menschlichen Existenz einträte, und dass jemand jetzt einen Fuß in unserer Welt hineinstellen oder eine Hand hineinhalten würde, weil die Person in und mit der Erkenntnis frei geworden sei.

In der Zwischenzeit habe ich diese neue Erkenntnis wieder und wieder in meinem Gedächtnis genommen, als ob ich – wie ein Schneider, der ich ja auch bin – ihrem Saum ins Detail nachzugehen habe; und, ja, denn ich wollte mir auch versichern, dass es sich nicht nur um einen Unsinn handelte. Ich habe noch nicht einen einzigen Buchstaben, einen einzigen Wort oder einen einzigen Satz darüber geschrieben. In den Wochen, die vergangen sind, habe ich sie unausgesprochen und ungeschrieben liegen gelassen, als ob ich eine Zeitlang herumstreichen müsste, um auf den richtigen Moment zu warten, um etwas über sie zu verfassen. Und der richtige Moment scheint noch nicht gekommen zu sein. Es ist, als ob ich zuerst ernsthaft krank werden müsste, welches ich auch inzwischen geworden bin, um etwa eine Abhilfe zu schaffen, um diese Erkenntnis ins Rampenlicht zu stellen. Das klingt fast kränklich und prätentiös, aber so steht nun die Sache vor mir, egal wie ich sie herumdrehe.’
Het doet me denken aan wat ik op 7 september op de website van Michael Eggert las, ‘Bloggen als geistige Übung. Ein Manifest’:
‘Mein kleines Manifest “Bloggen als geistige Übung” erscheint nun doch nicht als Printversion. Daher stelle ich es hier ins Netz. Eine Textprobe, worum es u.a. geht:

“Es gibt ein typisches Kennzeichen – bei mir und vielen Zeitgenossen –, das darauf hindeutet, dass frei werdende Kräfte im ätherischen Kopfbereich ein Breitenphänomen sind, aber als solche nicht unbedingt erkannt werden: Es ist die Fähigkeit, Gesprächsverläufen in Gruppen zu folgen, die spezifische Verlaufsart eines Gesprächs um ein Thema zu erkennen und damit eventuell intuitiv aussprechen zu können, worum es der Gruppe eigentlich geht, ohne dass es den Beteiligten bisher bewusst geworden ist.

Ebenso kann man auf die mäandernden oder scheinbar gegenläufigen Verläufe im eigenen Lebenslauf schauen oder die komplexe Dynamik psychischer Abläufe, deren Hemmnisse und emotionale Abgründe in sich oder anderen erkennen. Das Denken ist potentiell prozessual geworden; man kann Entwicklungen, Trends und Irrwege erkennen. Das kann nur durch eine Instanz im Inneren entstehen, die nicht restlos in die Vorgänge verwickelt ist, der so genannte ‘Zeuge’. In einer Weltgesellschaft, in der die Teamarbeit (und nicht mehr der omnipräsente, alles bestimmende Generalist) essentiell wird, ist das eine grundlegende Ich-Kompetenz.

Auch beim Bloggen ist diese Kompetenz gefragt; einmal, um Kommentar-Threads und Diskussion offen laufen lassen zu können, um nur hier und da an den Stellschrauben zu drehen, aber die Lebendigkeit und Widersprüchlichkeit gelten zu lassen. Zum zweiten ist diese Kompetenz notwendig, um eben wirklich die volle Zeitgenossenschaft zu erlangen, d.h. relevant und aktuell das anzusprechen, ‘was in der Luft liegt’. Man kommt auf diese Weise weg von den alten ‘senkrechten’ Strukturen, in denen Leser eigentlich Konsumenten eines kunstvoll komponierten Aufsatzes oder Vortrages sind. In den ‘waagerechten’ neuen Strukturen ist ein Beitrag des Bloggers nur der Anstoß für einen gleichwertigen Diskurs, der Fragen aufwirft, Aspekte beleuchtet, die im Glücksfall im virtuellen Gespräch zu einem befriedigenden Schluss geführt werden. Viele solcher Threads sind in den letzten Jahren in meinen Blogs geführt worden, häufig mit weit mehr als 100 Beiträgen von Lesern. Genau diese Diskurse haben sich als das Attraktivste an den Blogs erwiesen. Es besteht meist eine deutliche Korrelation zwischen Dichte der Diskussion und Zugriffszahlen von Lesern; die Leute wollen Gesprächsverläufe und offene Diskurse verfolgen, nicht vor sie hingesetzte Meinungsbekundungen eines Autors. Die Meinungsbildung findet heute im Prozess statt – daher ist das Blog auch ein geeignetes Medium. Wenn es gelingt, werden neue Beiträge im Blog aus den laufenden Diskussionen gewonnen; manchmal finden auch Rollenwechsel statt, indem einzelne Leser selbständige Beiträge als Teil des Blogs publizieren.

Anzumerken ist an dieser Stelle, dass der Blogger natürlich kein Ideal darstellt; zwar stimmt die tolerante Grundeinstellung, aber es gibt Schwachpunkte in Bezug auf Temperament und Verletzlichkeit. Es ist erstaunlich, wie stark diese Gegebenheiten, Stärken und Schwächen von Teilnehmern der Diskurse im Internet untereinander erkannt werden, auch ohne den ganzen Ausdrucksapparat wie Mimik und Gestik, Stimmlage und Körperhaltung. Offensichtlich übertragen wir Gedanken- und Ich-Sinn auf den Duktus, den Stil und die Art von schriftlichen Beiträgen Anderer. Die Technik behindert die ungeteilte Wahrnehmung des Anderen nicht wirklich.”

Download hier
Een dag eerder had Michael Eggert het over ‘Den eigenen Spiegel putzen. Über Chakren oder Lotosblumen’:
‘“Wenn das Bedürfnis lebendig geworden ist, die verdünnte Aufmerksamkeit – das Alltagsbewusstsein – und die zwanghafte ‘fortwährende Kommentierung von Denkergebnissen durch die fühlende Seele’ durch konzentriertes Üben zu überwinden, entwickelt sich mit der Zeit das Denken ‘zu einem Wahrnehmungsorgan für das Lebendige, für Ätherkräfte’. Es gibt zahlreiche spirituelle Bewegungen und Organisationen, die die Dekonstruktion des Alltags-Ichs propagieren, aber an dieser Stelle statt weiterer Forschungsarbeit eine ansonsten positivistische Erleuchtungsmetaphorik anhängen. Offenbar gibt es eine Reihe von technisch funktionellen Selbstbeglückungsmechanismen, die an diesem Punkt ansetzen können, aber sich in diesem Selbstgenuss auch erschöpfen.

Das Erleben ist aber auch bei denen, die an diesem Punkt erst den Beginn einer ernsthaften geistigen Arbeit sehen, sehr unterschiedlich ausgeprägt. Meist ist ein visuelles Empfinden prägnant, etwa in Form von Wahrnehmung des Ätherischen ‘als leuchtende, strahlende, innerlich sich bewegende Bilder oder Folgen von Bildern.’ Eine weniger visuell ausgeprägte Wahrnehmung fasst Gedanken als komprimierte, sich entfaltende Denkbezüge auf, in Kontexten, die in sich bereits stimmig sind – ein flüssigeres, lebendigeres Denken. Aber es gibt auch eine Neigung zu einer Wahrnehmungsart, die mehr die unteren Sinne aktiviert, vor allem Lebens-, Eigenbewegungs- und Tastsinn. Dann werden innere Kraftstrukturen, innere Räume, dynamische Energien erfahren, die etwas wie ein quasi-leibliches Empfinden bedingen, das aber nicht mehr mit den eigentlichen Körpergrenzen kongruent ist...”

So weit einige Zeilen aus meinem Artikel, der in einer gestrafften Version im Meditations-Schwerpunkt-Heft der Kulturzeitschrift Die Drei (Juli/ August 2012) erschienen ist. Hier zum Download für Interessierte eine zwar schon von mir gekürzte Variante, die aber noch nicht im Lektorat von Anna-Katharina Dehmelt bearbeitet worden ist. Es gibt daher die für mich typischen Einschübe und Querbezüge – auch einige Verweise auf Originalquellen –, die letztlich für eine Printversion zu üppig waren, aber in der Linie der Darstellung auch nicht immer relevant. Hier im Netz darf auch die XXL-Variante (keine Sorge, es ufert nicht völlig aus) einmal zum Zuge kommen. Vielleicht wird Die Drei die dort erschienene letzte Ausgabe des Aufsatzes demnächst auch noch zum Download anbieten.

Insgesamt handelt es sich um einen meditativen Zugang, der auf frühe Anregungen von Rudolf Steiner zurückgeht, durchaus praktikabel, aber in der anthroposophischen Szene weitgehend undiskutiert ist, aber einen Zugang im handelnden Umgang auch für nicht-anthroposophische Leser bietet. Während in der hier vorliegenden Fassung Bezüge zum Zen-Buddhismus vorhanden sind, fehlt der Bezug zum – von den persönlichen Wurzeln her – islamischen Mystiker A.S. Almaas, der in knapper Form in der Printversion zu finden ist.

Hier nun der Download-Link.’
Van Noorse en Duitse webloggers kunnen we hier vandaan ook de oversteek naar Nederlandse maken. Na een maand afwezigheid is John Wervenbos vandaag terug met ‘Danige deining’. Hij heeft daarbij interessant eigen nieuws vergaard en zijn tekst van veel links voorzien:
‘Zaken kunnen soms anders lopen dan je denkt. Ook met een weblog. Zo dacht ik vorige maand rond 23 augustus op Cahier een blog te kunnen plaatsen over dichten en dichtwerken, inclusief twee eigen korte gedichten, maar (1) ik vergiste me in de complexiteit van het onderwerp en (2) nog belangrijker, (levens)thema’s hieraan verbonden moest ik nader doorwerken en doorleven, bleken behoorlijk onder mijn huid te zitten; met dichten kun je aardig wat losmaken op onder- en bovenbewust gebied, ...niet alleen in taalkundig opzicht. Ik ben daar behoorlijk vatbaar en gevoelig voor merk ik. Nu ben ik wel zover. Komend weekend schrijf en plaats ik het blogbericht.

Speciaal voor dit digitale notitieboekje kocht ik van de week webruimte in bij webhost One.com. Johanna Knottenbelts hoofdstuk De dichtkunst als weg tot inwijding (derde hoofdstuk uit het boekwerk Dichtkunst in het licht der antroposofie) heb ik deze week reeds op Website Cahier geplaatst. Ten behoeve van het blogbericht voeg ik daar het komend weekend nog twee andere hoofdstukken aan toe, één van en één over Albert Steffen uit het boekenpakket Albert Steffen Werke.

Moet me weer even oriënteren in blogland. Goede zaak dat Kees Kromme een eigen weblog is begonnen: Antroposofie en Apocalypse, waarmee hij krachtig uitpakt met artikelen uit Apocalypse Nu! Verwelkom ik zeer. Staat nu ook in mijn blogrol. Ridzerd van Dijk, Mirthe Duindam en Michel Gastkemper stomen natuurlijk onverminderd door. Zal mijn vizier er weer op gaan richten. Ook op De Aardespiegel die vandaag weer van start is gegaan, alsook op de door mij gewaardeerde blogberichten van Enno Nuy en die van andere bloggers opgenomen in mijn blogrol.

Het ziet ernaar uit dat er een kabinet PvdA/VVD van de grond komt. Houd mijn hart vast. Is dit echt wat “het volk” wil? De 'volkswil' heeft gesproken? Nou ja, ik in ieder geval niet, praktisch bezien. Tja, wat zijn de alternatieven? Stemde deze keer uit armoede op de Piratenpartij... Kuch. Had net zo goed blanco kunnen stemmen, zoals ik wel vaker deed de afgelopen decennia...

Afgelopen avond aan een bijeenkomst van antroposofen gehouden in Cultureel Centrum Orion deelgenomen. Onderwerpen: problematiek en crises anno 2012/13 antroposofische werkgebieden en antroposofie in het algemeen; verandering van tijdgeest, individualisering enzovoort. Georganiseerd en geëntameerd door Tom Peetoom; een greep uit een aantal instellingen vanavond vertegenwoordigd door mensen die uiteraard op eigen titel spraken en toehoorden: Antroz, De Zonnehuizen (voorheen), Rudolf Steiner College, Stichting Vrienden Huize Thomas, Orion/Edith Maryon College, Schoolbegeleidingsdienst, Vrije School Prinsenland, Bernard Lievegoed FondsAntroposofische Vereniging afdeling Rotterdam, Therapeuticum Helianth, Stichting Antroposofisch Huis, Cliëntenraad Orion en Eridanus, Christengemeenschap Rotterdam. Moeilijke en controversiële materie.

Sprak donderdagavond (20-9-2012) gelijk ook even met Marko van Gerven, die mede verbonden is aan het Bernard Lievegoed Fonds. Dit in verband met activiteiten van de Netwerk Universiteit anno 2012/13. Graag zou AViN Rotterdam op een verenigingsavond in 2013 een spreker van de Netwerk Universiteit nader over de intitatieven en projecten horen vertellen. Marko van Gerven gaf aan dat deze week deze universiteit een eigen plekje op het web gekregen heeft, los van de website Bernard Lievegoed Fonds en dat klopt, zie: Netwerk Universiteit. Goede zaak en het is ook hoogste tijd dat ze zich weer nader presenteren en, wat mij betreft, positief bedoeld, ook verantwoording afleggen. Van Gerven gaf ik mijn contactgegevens. We zullen zien of iemand van deze universiteit te zijner tijd en gelegenheid heeft om in 2013 iets te vertellen over dit antroposofische initiatief. Hij zal het aankaarten, ik hoor nader en als het aan mij ligt bespreken we het nader.

Uitstekende zaak dat het kleine boekwerkje De positieve en de negatieve mens nu vertaald in de boekhandel ligt. Kan het een ieder aanraden. Schafte het zelf verleden week aan. Bestudeerde het de afgelopen jaren al een aantal keren vanuit het Duits en had zelf al reeds een vertaling geschreven; een werkvertaling welteverstaan. Het blijft leerzaam. Ook nu ik het opnieuw lees. Bart Muijres van uitgeverij Pentagon is naar mijn idee een uitstekende uitgever en kundig vertaler. Had een goed telefoongesprek met hem, ruim een maand geleden. De boekpresentatie van het nieuw te verschijnen boek De opstanding van het denken, vrijdag 5 oktober 2012 om 20.15 uur in het Ita Wegmanhuis aan Weteringschans 74 te Amsterdam, kan ik echter niet bijwonen. Dat zou ik niet redden qua terugreis. Overdag op een zaterdag of zondag gehouden zou me denk ik wel lukken.’
Dat van die Netwerkuniversiteit had ik in principe al op 13 augustus in ‘Bio in Rio’ gemeld, maar nog niet de uitkomst gezien. Dus daarheen gesneld, maar er is nog niet zo veel te vinden; brokstukjes eigenlijk alleen maar. Zo lees ik bijvoorbeeld in ‘Over de Netwerkuniversiteit’:
‘De Netwerkuniversiteit heeft als doelstelling een platform te zijn voor mensen die de verbinding zoeken tussen reguliere wetenschap en de antroposofische geesteswetenschap. De door Rudolf Steiner ontwikkelde antroposofie (link AViN) streeft naar een verruiming en verdieping van de antroposofische wetenschap vanuit inzicht in de geestelijke oorsprong van de werkelijkheid.

De Netwerkuniversiteit verenigt academici die ervan overtuigd zijn dat duurzame oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken alleen gevonden kunnen worden door een verruiming van de gangbare wetenschappelijke denkkaders. Centraal staat daarbij de wetenschappelijke, morele en innerlijke ontwikkeling van de wetenschapper zelf.

De Netwerkuniversiteit werkt interdisciplinair en bestaat uit academici uit alle mogelijke wetenschapsgebieden. Zij organiseert jaarlijks symposia en workshops en faciliteert de ontmoeting en uitwisseling tussen antroposofische wetenschappers.

Op deze wijze stimuleert de Netwerkuniversiteit de ontwikkeling van nieuw antroposofisch wetenschappelijk onderzoek en het zoeken naar nieuwe onderzoeksmethodieken. In haar activiteiten zoekt de Netwerkuniversiteit telkens de samenwerking met maatschappelijke partners buiten het antroposofische veld.

De Netwerkuniversiteit is een initiatief van het Bernhard Lievegoed Fonds (link: hiervoor materiaal van de oude website gebruiken).’
Dit laatste is natuurlijk een mooi (of beter: lelijk) voorbeeld van hoe het niet moet. Je moet de naam van Bernard Lievegoed niet verkeerd schrijven. En ook geen tekst van een andere website (de moeder-website) overnemen en je eigen aantekeningen wat je nog moet doen laten staan. Nu gebeurt dat toch... Maar goed, het is dus nog in ontwikkeling. Bij ‘Actueel’ is onder ‘LinkedIn discussie’ dit te vinden:
‘Zeist, 14 september 2012

Beste leden van de Netwerkuniversiteit,

Momenteel zijn wij in de fase het congres Gezonde Zorg meer publicitaire aandacht te geven. Zo haken wij met de “special guest”, die het congres zal afsluiten, in op de recente reacties in de media over de toekomst van de zorg. We hopen vanuit de actualiteit de aandacht op het congres te vestigen.

Wij willen jullie uitnodigen mee te doen aan de discussies die we gestart zijn op LinkedIn. Onder het hoofd # Gezonde Zorg zijn jullie zeer welkom te participeren aan de discussie ter voorbereiding van het congres zelf. Als opwarmer volgen hier enkele stellingen van Jaap Koot, een van de medeorganisatoren.

– Centraal: kwaliteit van leven voor patiënt en zorgomgeving
– Eigen regie patiënt, familie en vrienden
– Volledige emancipatie zorggebruiker (o.a. e-health)
– Erkenning sociaaleconomische gezondheidsachterstanden
– Gezondheidsbevorderende benadering boven ziekte bestrijding
– Ontmoedigen medicalisering en stimuleren humanisering van de zorg

Er is meer dan genoeg plek bij Van Nelle, dus zegt het voort en werk mee aan de inhoud van het congres!

Tot 10 oktober,

Namens de organisatoren,
Marko van Gerven, medeorganisator vanuit de Netwerkuniversiteit’
Ook dit congres kwam op 13 augustus in ‘Bio in Rio’ al ter sprake. Meer is te vinden op www.mvonetwerkzorg.nl. Verder is dit interessant, ‘Jaarlijkse conferentie Netwerkuniversiteit’, een bericht van eergisteren 19 september:
‘De Netwerkuniversiteit van het Bernard Lievegoed Fonds houdt haar jaarlijkse conferentie op 16 november aanstaande met als titel: “Fragmenterende Samenleving – Samenbindende Waarden” – Waarden als bindmiddel voor een coherente samenleving”.

In de samenleving zien we de golfslag van ontbinden en verbinden. Als belangrijkste thema in deze conferentie wordt stil gestaan bij hoe premoderne concepten als deugd en morele ontwikkeling een plek krijgen in een postmoderne samenleving, waarin waardeoriëntatie en waardedeling ten grondslag liggen aan democratie en beschaving.

Maar ook welke rol moderne informatie en communicatietechnologie daarbij spelen. Immers, sociale media creëren nieuwe, digitale gemeenschappen, soms met maatschappelijke actie en /of politieke actie. Zo komt er meer aandacht voor de medemens getuige de vele televisieprogramma’s en hospice’s...

Meerdere sprekers zullen met de aanwezigen het programma invulling geven. Zo zal filosoof en musicus Ad Verbrugge u meenemen in de zoektocht naar wezenlijke en gedeelde waarden, niet opgelegd maar vrij gezocht. Schrijfster en filosofe Désanne van Brederode geeft een beschouwing op dragende en verbindende waarden die ten grondslag liggen aan onder andere politieke keuzes in Nederland en de directeur van “Young Works” Yvonne van Sark zal ingaan op wat jongeren beweegt in dit kader en tot welk gedrag sociale media kan leiden. Bestuurslid Jana Loose treedt op als dagvoorzitter en interviewer.

De bijeenkomst zal van 15.00 tot 19.00 plaatsvinden op de Triodos Bank aan de Nieuweroordweg no.1 te Zeist.’
In ‘Bio in Rio’ wees ik er al op dat er op de datum van 10 oktober twee congressen tegelijkertijd worden georganiseerd, maar blijkens de Iona Stichting zijn dit er inmiddels zelfs drie. Leest u maar mee. Dit is eerst nogmaals het ‘Congres gezondheidszorg’ (alleen klopt de titel niet precies, die luidt namelijk, zoals we net gezien hebben, ‘Congres Gezonde Zorg’):
‘10 oktober 2012: Congres Duurzaamheid in de zorg
Rotterdamse Van Nelle Fabriek, van 8.30-17.30 uur

Doel
Het doel van het congres is mensen werkzaam in de brede sector van de gezondheidszorg te enthousiasmeren voor maatschappelijk verantwoorde zorgverlening. Hierbij gaat het om zorg die zowel de gebruiker als de zorgverlener centraal stelt; om zorg gericht op de toekomst van mens en milieu.

Thema en inhoud
Centraal thema van het congres is de duurzame relatie zorgverlener en gebruiker/patiënt. Duurzame gezondheidszorg draait om de emancipatie van de patiënt, de gerichtheid van de hulpverlener op de zorgvrager als individu in diens context (de vraag achter de vraag) en om het introduceren van noodzakelijke vernieuwende ontwikkelingen vanuit de samenleving binnen de zorg. Maatschappelijke participatie en de subjectieve waardering van de zorgvrager van de zorgrelatie, zijn naar ons idee beslissende uitkomsten van elk zorgproces. Een belangrijk middel om duurzame gezondheidszorg te realiseren is maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Het centrale thema, de duurzame zorgrelatie, komt aan de orde in plenaire sessies.

Rondom het centrale thema worden zes ondersteunende thema’s uitgewerkt, die samen het MVO bouwwerk vormen:
Leiderschap voor duurzame organisaties;
Motivatie en beroepstrots van medewerkers in de zorg;
Onderwijs en onderzoek in de zorg;
Duurzaamheid in de bedrijfsvoering;
De sociale context van gebruikers en duurzaamheid;
Co-creatie als bron van duurzame innovatie.

Initiatiefnemers
Dit congres is een initiatief van een samenwerkingsverband van personen en organisaties, die zich in de afgelopen jaren hebben ingespannen om het thema duurzaamheid in de zorg onder de aandacht te brengen, namelijk:
– Initiatiefgroep Duurzame Gezondheidszorg (onder andere Iona Stichting en Bernard Lievegoed Fonds)
– MVO Netwerk Zorg (MVO-Nederland, gezondheidsinstituut NIGZ en Milieuplatform voor de Zorg)
– ZonMw

Datum en Locatie
Het congres vindt plaats in Rotterdam op woensdag 10 oktober 2012 in de Rotterdamse Van Nelle fabriek.
Meer informatie en aanmelding via www.mvonetwerkzorg.nl.’
Maar nu vind ik op de pagina met ‘actueel’ op de website van Iona Stichting ook dit over ‘Joseph Jaworski’:
‘Woensdag 10 oktober 2012 vindt op initiatief van Hein Dijksterhuis in de Amsterdamse Rode Hoed een bijzondere ontmoeting met Joseph Jaworski plaats.

Joseph Jaworski is de bron van inspiratie voor vele leiders in de wereld. Na zijn boeken “Synchroniciteit” en “Presence” heeft hij nu “Oorsprong” geschreven. Het is de Nederlandse vertaling van zijn boek “Source.” Hij stond aan de wieg van Theorie U en verdiept dit gedachtengoed verder in zijn laatste boek.

Hij stelt innerlijke ontwikkeling centraal, maar wel om daarmee de transformatie in de wereld te bewerkstelligen. Samen met de aanwezigen zal hij gaan verkennen hoe ”Synchroniciteit,” “Theorie U” en “Oorsprong” zich tot elkaar verhouden en hoe we dit in ons dagelijks werk kunnen toepassen.

Marc van Roon zal de ontmoeting met zijn vleugel begeleiden. Hij is een begenadigd pianist die eerder met Jaworski heeft gewerkt in leiderschapsprogramma’s. Als geen ander weet hij de muziek uit de zaal naar boven te laten komen.

Bij inschrijving voor 1 september is de toegangsprijs € 185. Na 1 september bedraagt het € 250. Dit is inclusief de boeken “Oorsprong” van Joseph Jaworski en “I am back – with love.” van Hein Dijksterhuis. Het aantal plaatsen is beperkt. Meer informatie en aanmelden gaat via deze link.

De organisatie is in handen van UNOO in samenwerking met Cordes, VanVieren, de Iona Stichting en Christofoor.

Oorsprong
In “Oorsprong” schrijft Joseph Jaworski over zijn zoektocht naar ons verborgen innerlijk weten. Het beschrijft de periode van zijn leven na de bestseller “Synchroniciteit.” Hij vertelt over het ontstaan van Theorie U, het belang van de innerlijke ontwikkeling van de Theorie U beoefenaar en de “Capacity to sense and actualize emerging realities.” Oorsprong gaat over onze onderlinge verbondenheid.

I am back – with love
Jaworski was voor Hein Dijksterhuis de bron van inspiratie om zich verder in Theorie U te verdiepen. Dijksterhuis volgde een training bij hem in 2004 en dat was de start van zijn eigen “journey.” Zijn reis heeft hij beschreven in het boek “I am back – with love.” Hij beschrijft hierin in detail en met humor zijn “Presencing” ervaring tijdens een quest in de Anza-Borrego woestijn.

De laatste informatie vind je op:https://www.facebook.com/Crossingthetippingpoint
Dus ook al op 10 oktober, net als het ‘Bio-Congres 2012: Duurzaam ondernemend’. Maar dat is nog niet alles. Want op de vooravond daarvan vindt ook dit plaats, zoals ik op 13 september verneem uit het bericht ‘Schuif aan bij de duurzame top 100’ (en hier komen we een bekend congrescentrum tegen):
‘De top van duurzaam Nederland schuift op 9 oktober aan op het Trouw Duurzame 100 Gala. Het gala is het feestelijke startsein van de Dag van de Duurzaamheid, die op 10 oktober plaatsvindt. MVO Nederland nodigt haar partners uit om te komen en hun naam aan het gala te verbinden.

Organisator Antropia belooft een exclusief green glamour gala met muziek, een duurzaam meergangendiner en bijzondere gasten. “We verwachten onder meer Jan Peter Balkenende van Ernst & Young, Marga Hoek van De Groene Zaak, Willem Lageweg van MVO Nederland en andere bekende Nederlanders,” zegt Antropia-manager Waronne Elbers.

Bekendmaking Trouw Duurzame 100

Het hoogtepunt van de avond is volgens Elbers echter de bekendmaking van de Trouw Duurzame 100. Op deze ranglijst staan 100 Nederlanders die het afgelopen jaar opvallende resultaten hebben geboekt op het gebied van duurzaamheid. De lijst is samengesteld door dagblad Trouw.

Het is de 4de keer dat de krant de lijst publiceert. Dit jaar zijn er 40 nieuwe binnenkomers maar pas op 10 oktober wordt de lijst openbaar gemaakt. Elbers: “De gasten op het gala krijgen een sneak preview, en de kans om de top 10 te ontmoeten.”

Hoe, wat, waar?

Antropia organiseert het gala in haar eigen Cultuur- en Congrescentrum in Driebergen. Partners van MVO Nederland kunnen losse stoelen reserveren, of 1 van de 20 tafels. Stuur uw deelnameformulier zo snel mogelijk retour, want op 19 september sluit de inschrijving.

MVO Nederland is partner van het Trouw Duurzame 100 Gala.
Trouw Duurzame 100 Gala op LinkedIn
Hoe dan ook kunnen we uitzien naar 10 oktober. Het belooft een bijzondere dag te worden. Tot slot van vandaag moet ik melding maken van een andere hooggeëerde weblogger, Ridzerd van Dijk. Hij heeft ons zoals altijd ook de laatste tijd weer vergast op de prachtigste citaten op zijn ‘De grote Rudolf Steiner Citatensite’ (deze titel heeft hij onlangs gelukkig weer opnieuw ingesteld), waarvan ik als voorbeeld dit citaat van 18 september wil geven, ‘Het is zinvol de weg te weten...’:
‘Stel, iemand aanvaardt de geesteswetenschap, maar wil de weg tot hoger inzicht zelf niet gaan in deze incarnatie. Ook voor hem is het zinvol, als hij zich er een voorstelling van maakt hoe die bovenzinnelijke kennis gewonnen wordt. Hij kan daardoor een inzicht krijgen, zoals een chemicus een waarheid aanneemt, doordat hij zich het experiment laat beschrijven, waarmee de betreffende kennis wordt gewonnen, ook als hij dat experiment zelf niet heeft gedaan.’
Vandaag plaatste hij op zijn weblog dit heel persoonlijke bericht,‘Een hartinfarct dat toch geen hartinfarct was’:
‘Beste lezers en lezeressen,

Vandaag en waarschijnlijk wel meer dagen geen blog. In de nacht van woensdag op donderdag werd ik midden in de nacht wakker met hevige pijn links in de borstkas. Ik zweette ook veel en was misselijk. Ik ben toen naar de badkamer gestrompeld en daar ben ik waarschijnlijk flauw gevallen, maar ik weet er zelf niets van. Ik werd wakker liggend op de badkamervloer. Ik knapte al snel weer op, maar ben de volgende dag naar de huisarts gegaan. Zij liet een hartfilmpje maken door de assistente en zij vermoedde dat ik een hartinfarct had gehad. Ze heeft toen onmiddellijk een ambulance gebeld en ik ben van de huisartsenpraktijk naar het ziekenhuis vervoerd. Daar heb ik allerlei onderzoeken gehad, maar volgens de cardioloog was het geen hartinfarct, maar wat het wel was wist hij ook niet precies. In ieder geval mocht ik om ongeveer 18.00 naar huis. Ik heb wel drie verschillende medicijnen gekregen en ik moet over twee weken voor controle terugkomen. Ik ga het dus maar heel kalm aan doen, hoewel dat bloggen helemaal niet zo veel werk is.’
Gelukkig kreeg hij een groot aantal hartverwarmende reacties. En ook van mij vanaf hier veel beterschap gewenst!
.

woensdag 19 september 2012

Superminister


Je kunt natuurlijk niet twee weken afwezig zijn. Niet op internet. Wat gebeurt er in die tijd niet allemaal! Dus ik zal het nu vooral van mijn selectieve vermogens moeten hebben – hoewel die niet per se met mijn selectievermogens samenvallen. Hoe dan ook. Laat ik maar weer eens met Herman Wijffels beginnen. Twee dagen na de verkiezingen, op vrijdag 14 september, kwam Fleur de Bruijn van BNR (Business News Radio) met ‘Wijffels weet de weg uit de crisis’:
‘Als de VVD en de PvdA tot elkaar willen komen, moeten ze het groene en duurzame pad op. Dat kan de kloof tussen de partijen dichten, zegt oud-informateur en oud-SER-voorzitter Herman Wijffels.

Wijffels presenteerde vandaag zijn boek Formeren is vooruitzien. Dit is een oproep aan de Haagse politiek om onze samenleving weg te leiden uit crisis en versnippering. Hij draagt met 21 stellingen bouwstenen aan voor een solide fundament onder een regeerakkoord dat samenhang brengt.

“Twee zaken die ik essentieel vind zijn dat we onze economische processen moeten organiseren als kringlopen en onze energie uit permanent beschikbare bronnen halen en niet uit eindige bronnen. En tevens de groene agenda moeten verbinden met de sociale agenda.”

Bedrijvigheid 
Volgens Wijffels kan door vergroening heel veel werk en bedrijvigheid ontstaan. De oud-formateur noemt het “de groene route uit de crisis”. “We willen dat het er in Nederland behoorlijk sociaal aan toe gaat, maar we willen ook ruimte voor ondernemen en ik denk dat het kiezen voor houdbaarheid op lange termijn als oriëntatiepunt reuze behulpzaam kan zijn om die twee dingen bij elkaar te brengen.”

GroenLinks

De speerpunten Wijffels klinken als het partijprogramma van GroenLinks, maar die partij boekte met die ideeën geen glorieuze zege. “De boodschappen die GroenLinks al een aantal jaar heeft, zijn behoorlijk neergeslagen, ook in andere verkiezingsprogramma’s.” Toch is deze groene manier om uit de crisis te komen nog niet door de politiek bedacht en dus spreekt hij zich uit: “meer van hetzelfde werkt niet.”

“En daarbij zijn in het land overal initiatieven, ook van bedrijven, die deze groene route kiezen en die zitten te wachten op ondersteunend, faciliterend en begeleidend beleid vanuit Den Haag en dat is in het Haagse tot nog toe onvoldoende gebeurd.”

Superminister

Wijffels is voorstander van een soort superminister van duurzaamheid, maar zelf gaat hij die post niet invullen: “Als er iemand dat zou moeten doen, dan is het de premier. Het is geen taak waar ik voor in de maak zou zijn. Ik denk dat het niet goed is om nu mensen die al de 70 zijn gepasseerd van stal te halen.”’
Al op 10 september was op de website van de Faculteit Geowetenschappen van de Universiteit Utrecht dit persbericht te lezen, ‘Herman Wijffels presenteert 21 bouwstenen voor een duurzaam regeerakkoord’:
‘De Utrechtse hoogleraar Herman Wijffels publiceert op 14 september zijn oproep aan de Haagse politiek om onze samenleving weg te leiden uit crisis en versnippering. In zijn boek “Formeren is vooruitzien” draagt hij met 21 concrete stellingen bouwstenen aan voor een solide fundament onder een regeerakkoord dat samenhang brengt.

Bekijk de Nieuwsuur-uitzending waarin Herman Wijffels pleit voor een duurzaam regeerbeleid.

Volgens Wijffels, hoogleraar Duurzaamheid en maatschappelijke verandering aan de Universiteit Utrecht, hangen de economische en de ecologische crisis met elkaar samen. Een duurzame regeerkoers zal kunnen bijdragen aan een structureel begrotingsevenwicht.

“Formeren is vooruitzien” is niet alleen gericht op de politiek. Ook de maatschappij moet bewust zijn van de mogelijkheden en de dilemma’s waar we voor staan. Een succesvolle duurzaamheidagenda hangt ook samen met de maatschappelijke rol die banken, woningcorporaties en pensioenfondsen spelen. Als geen ander weet Herman Wijffels bondig de lijnen uit te zetten voor een inclusieve benadering van duurzaam beleid. Een duurzame benadering van het regeerakkoord biedt ook mogelijkheden voor de hervorming van de gezondheidszorg, de banenmarkt en het onderwijs.

Wijffels is optimistisch over de mogelijkheid van een duurzame coalitie. Een goede meerderheid van de partijprogramma’s biedt voldoende aanknopingspunten om tot een toekomstbestendig regeringsbeleid te komen. “Formeren is vooruitzien” is een leidraad voor een succesvolle formatie en wil bijdragen aan een vruchtbaar en duurzaam politiek klimaat.

Boek
Formeren is vooruitzien. Bouwstenen voor een duurzaam regeerakkoord
Herman Wijffels
VBK Uitgeefgroep/TRNSFRM
Boekuitgave: € 9,95
ISBN: 978 90 202 08610
e-book: € 6,99
ISBN: 978 90 202 0875 7
Verschijningsdatum: 14 september 2012’
Nog zoiets, als een soort vervolg op mijn vorige bericht ‘Kuip’ op dinsdag 4 september, is het artikel van Kees de Vré op de website van dagblad Trouw gisteren, ‘Biologisch zal Hollands hart niet veroveren’. Het is een interview met Dick Hollander, historicus en wijnboer, die in mei promoveerde op de geschiedenis van de biologische landbouw in Nederland. Hiervan is nu ook een boekversie verschenen:
‘“Tegen beter weten in” is de veelzeggende titel van Hollanders boek. “De biologische landbouw heeft in Nederland amper een kans gehad om te ontluiken en te laat een kans gehad om te groeien. Overheid, het machtige ministerie van landbouw, wetenschap – de landbouwhogeschool Wageningen – en de chemische en voedingsindustrie hebben er alles aan gedaan om de biologische landbouw tegen te werken. Dat de pioniers er toch in geslaagd zijn zich blijvend te vestigen, hoewel een echte doorbraak is uitgebleven, is echt tegen beter weten in.”’
Dan heb ik nog een bericht van ‘dichtbijredacteur’ Iris Dijkema op de gelijknamige website op 13 september, ‘Bijzondere onderwijstuin in Haarlem [video]’, waarvan het werkelijk prachtige filmpje sinds die dag ook te vinden is op AntroVista onder de titel ‘Tuinieren op de bovenbouw’:
‘In het zuiden van de Spaarnestad Haarlem ligt aan deze gelijknamige veenstroom de onderwijstuin Vrij Waterland. Op dit bedrijf maken alle leerlingen van het Rudolf Steiner College Haarlem (vmbo-t, havo en vwo) kennis met de beginselen van de plantaardige productieprocessen. Aan bod komen teelten en verwerkingsprocessen van o.a. groenten, kruiden, bloemen en fruit op biologisch-dynamische wijze.’

Op ‘Weblog Zwolle’ stond op 13 september het bericht ‘Lector Jeroen Lutters promoveert op Art-Based Learning’:
‘In De Agnietenkapel van de Universiteit van Amsterdam verdedigde Jeroen Lutters gisteren zijn proefschrift “In de schaduw van het kunstwerk: Art-Based Learning in de praktijk”. Lutters is lector Didactiek en Inhoud van de Kunstvakken bij Windesheim. Promotor van zijn onderzoek is professor Mieke Bal.

Lutters’ proefschrift richt zich op de door hem ontwikkelde methode Art-Based Learning (ABL). Deze methode maakt kunst als kennisbron bruikbaar voor het hoger onderwijs, en is in feite geschikt voor iedere vorm van (kunst)educatie. In het proefschrift gaat het over de mogelijkheid om een leven lang te leren met en van kunst, zowel in het onderwijs als in het “gewone leven”. Lutters heeft bij Windesheim zowel voor de opleiding Docent Beeldende Kunst en Vormgeving als voor de andere lerarenopleidingen de opdracht om Art-Based Learning in de onderwijsprogramma’s te integreren.

Tijdens de verdediging van zijn proefschrift kondigde hij al aan dat zijn volgende boek zal gaan over de toepasbaarheid van Art-Based Learning in lerarenopleidingen en in het onderwijs, waarbij docent en student in dialoog van en met elkaar leren (meester-gezelmodel). Immers: ook de docent blijft student in het proces van een leven lang leren.’
De website van het Bernard Lievegoed College for Liberal Arts (BLCLA), waar Lutters immers rector is, meldde al op 27 augustus ‘Verdediging Proefschrift Jeroen Lutters’:
‘Verdediging proefschrift Jeroen Lutters: in de schaduw van het kunstwerk: art-based learning in de praktijk.

Mijn ontwerpgerichte studie gaat over een methodiek/didactiek getiteld Art Based Learning (ABL)die kunst als kennisbron bruikbaar maakt voor de educatieve praktijk: voor studenten filosofie, theologie, psychologie, antropologie, (kunst) geschiedenis, theater-,, film -, en literatuurwetenschap alsook voor studenten van conservatoria, kunstacademies, filmacademies en theateropleidingen.

Nieuw aan de methode is dat kunst wordt benaderd als een beginpunt voor een proces van (associatief) denken. Het proces doorloopt 4 fasen: het stellen van een persoonlijke vraag; het laten spreken van het object van keuze; het stappen in een mogelijke wereld; en het geven van een voorlopig betekenisvol antwoord op de eerder gestelde vraag.

Inhoudelijk richt ik me op adolescentie als cultureel fenomeen. Aan de hand van een analyse van het werk van Michelangelo Caravaggio, Virginia Woolf en Nicholas Ray, wordt de complexe werkelijkheid van de jeugd zichtbaar gemaakt. De adolescent, die in de periode tussen kind en volwassenheid, wordt geconfronteerd met de tragische eindigheid, de poëtische schoonheid, en de ironische dubbelzinnigheid van het bestaan.

De eerste ervaringen met deze methode in de praktijk van het Hoger Onderwijs zijn veelbelovend. Het Lectoraat Didactiek en Inhoud van de Kunstvakken aan de Hogeschool Windesheim waar ik als part-time lector werkzaam ben werkt aan een handboek Art Based Learning. Het Bernard Lievegoed Liberal Arts College, waar ik als rector actief ben, past de methode al toe in het onderwijs.

12 september 2012 om 14.00 in de Agnietenkapel (UvA) in Amsterdam. Promotiecommissie: Prof. dr. Mieke Bal (Promotor), Dr. Murat Aydemir, Prof.ir. Klaas van Egmond, Prof. dr. Folkert Haanstra, Prof. dr. Arjo Klamer en Dr. Esther Peeren.’
Op zijn persoonlijke pagina op de website van Windesheim staat sinds 12 september zelfs ‘Een leven lang leren van kunst’:
‘Op 12 september 2012 promoveerde lector Jeroen Lutters op zijn onderzoek “In de schaduw van het kunstwerk: Art-Based Learning in de praktijk.” Voorafgaand aan de promotieplechtigheid hield Lutters zijn “lekenpraatje”: een korte uiteenzetting van zijn werk in eenvoudige bewoordingen om de grote lijn van zijn onderzoek toe te lichten. Deze tekst kunt u hier downloaden.
Download
Daarin lezen wij:
‘Kunst als onderdeel van de geesteswetenschappen neemt een onmisbare plaats in in mijn leven. Het is voor mij de aanzet voor een leven lang leren. Al vanaf mijn vroegste jeugd: discussiërend met mijn vader over de beste interpretatie van de Goldbergvariationen (Gustav Leonardt en Glenn Gould), of werkend aan een vertaling van Baudelaires Albatros. Kunst is mijn kerncurriculum. Leonardo da Vinci, Shakespeare, Dante, Picasso zijn voor mij geen personen, maar complexe gedachtensystemen waarvan ik meer leerde dan uit de schoolboeken. Kunst was voor mij “als een vorm van denken”, al noemden we het niet zo. Het zal u niet verbazen dat ik altijd het diepe verlangen heb gehad, deze (hogere) kenvorm de plek te geven in het onderwijs die het verdient.

Ontwerpen van ABL

Het werken aan mijn proefschrift over Art-Based Learning was een manier om dit impliciete weten – dat kunst de kern vormt van mijn leven en leren – te ondervragen, te nuanceren, te expliciteren, te objectiveren en te verdedigen. De belangrijkste inspiratie voor het ontwerp kwam van prof. dr. Mieke Bal, mijn eerbiedwaardige promotor. Ze zei: “Kunst is een vorm van geesteswetenschap, een vorm van denken die van groot belang is in het onderwijs.” Maar hoe moet je dat concreet vormgeven als methodiek en didactiek? Hoe kan een student meer dan een kunsthistorisch overzicht krijgen en echt gaan leren van kunst?

Door mijn kennismaking met het werk van de Italiaanse psychoanalyticus en romanschrijver Christopher Bollas kwam ik op het spoor van een geschikte methode. Ik ontwikkelde een subjectgeoriënteerde methode genaamd Art-Based Learning: een manier van leren van kunst als een gedachtensysteem waarmee je in dialoog kan treden. In deze geheel nieuw ontworpen methode staat het gesprek tussen het kunstwerk en de toeschouwer in een open derde ruimte centraal. De methode is een proces dat loopt van receptie naar creatie. Het is een proces waarbij het unieke subject van de onderzoeker naar voren komt in een mogelijke wereld.

Experimenteren met ABL

Het experimenteren met de methode van ABL bracht me bij de verhalen van adolescenten die ik verwerkte in drie voorstudies. Heden en verleden liepen daarbij door elkaar, omdat ze deel uitmaken van eenzelfde tijd-ruimte en voortdurend in gesprek met elkaar zijn. Bij het bestuderen van al die rijkdom kwam ik automatisch terecht bij de “great works” uit de cultuur, maar ook bij meer actuele, nog niet “bewezen” teksten, uit een vergelijkbaar taalspel. Ik maakte gebruik van drie drieluiken om het geheel te groeperen.

1. Het eerste picturale drieluik: Pedriali, Caravaggio en Kassovietz.
Afkomstig uit de voorstudie Adolescentie in Fictie: Caravaggio’s verbeelding van de adolescent (2006). Ik reisde naar Rome. Ik ontdekte de mogelijke wereld van de jeugd en de sterfelijkheid. Ik raakte in gesprek met de tragische cultuur van het denken in licht en donker (het chiarescuro). Naast het beeld van Caravaggio ontstonden actuele portretten van de adolescent als tragische held in La Haine.

2. Het tweede literaire drieluik: Shakespeare, Woolf, Vinterberg.
Ik reisde naar London. De voorstudie droeg de naam: De poëtische taal van de adolescent: over de schoonheid van het anders-zijn. Ik ontdekte de mogelijke wereld van de dichter en de vitaliteit. Ik werd meegevoerd in de poëtische cultuur van het denken in monologen. Het verhaal van de schoonheid van de jeugd. Virginia Woolf gold als inspirator. Films als Dear Wendy maakten Virginia Woolf opnieuw levend.

3. Het derde cinematografische drieluik: Hazekamp, Ray, Jarmusch.
Ik reisde naar New York. Ik ontdekte de spelende adolescent, in feite een herschikking van de eerste voorstudie: Het verloren paradijs van de adolescent (1999). Ik werd meegevoerd in de ironische cultuur van het denken in complexe dialogen. Het verhaal van het spel van de jeugd. De mogelijke wereld van de clown. Dostojevski klonk mee op de achtergrond. De foto’s van Risk Hazekamp wekten James Dean opnieuw tot leven.

Betekenis geven aan ABL

Van ontwerp naar experiment en van experiment naar betekenis: uiteindelijk kwam het van een persoonlijke methodiek tot een overdraagbare didactiek. De vraag daarbij is hoe een zo persoonlijke benadering ook hanteerbaar te maken voor andere wetenschappelijke velden dan de adolescentiestudies, andere studenten dan de mijne, andere docenten uit andere vakgebieden en andere collega-onderzoekers. De eerste reacties uit de praktijk zijn veelbelovend. Studenten herkennen, als ze eenmaal weten hoe te werken met ABL, het nut en de noodzaak van kunst als vorm van kennis. Docenten herkennen hun eigen manier van werken in de gehanteerde werkwijze. Een handboek ABL, waarin het werken met kunst in verschillende maatschappelijke velden (bijvoorbeeld politie) op verschillende niveaus zichtbaar wordt, is in voorbereiding. In mijn lectoraat Didactiek en Inhoud van de Kunstvakken geef ik deze ontwikkeling verder vorm.

Slot

Tot slot nog iets over de verkiezingen vandaag. ABL vraagt om een cultuur van een leven lang leren, iets wat vooral is terug te vinden in de programma’s van D66, Groen Links, CDA en ChristenUnie.

Concreet is D66 het duidelijkst, deze partij pleit voor een sociaal leenstelsel waarbij je ook na je 27e concreet mogelijkheden krijgt om te blijven leren door zelf te investeren maar ook door de overheid gesteund. Misschien interessant om als gedachte mee te nemen in alle afwegingen als u straks nog naar de stembus gaat.

Jeroen Lutters
“Lekenpraatje” bij zijn promotie op 12 september 2012’
Van 11 september stamt dit bijzondere nieuws over tijdschrift Driegonaal, ‘Nieuw nummer, nieuwe website!’:
‘In de afgelopen dagen verscheen ons tijdschrift in een volledig vernieuwde vorm: een uiterlijk met een eigen identiteit, vormgegeven door Rozemarijn Groenewold, met ruim gebruik van werk van kunstenares en Driegonaalredactrice Liesbeth Takken.

De nieuwe vormgeving was niet gepland en werd onvoorbereid in één zomerse week in augustus tot stand gebracht: de mooiste dingen gebeuren onverwacht!

Onafhankelijk daarvan stond de vernieuwing van onze website wél op de agenda. Onze wens: een website die we volledig zelf kunnen beheren, die enerzijds dient als uithangbord van ons tijdschrift, en anderzijds als mogelijkheid om snel op de actualiteit te kunnen inspringen, is gerealiseerd.

We hopen u te kunnen boeien en de betekenis van de sociale driegeleding alsmaar concreter te kunnen maken!’
Het is niet mis wat daar inmiddels allemaal getoond wordt. Met onder ‘Service & contact’:
‘Op deze website vindt u een keuze uit artikelen die eerder in ons tijdschrift verschenen.
In de rubriek Caleidoscoop verschijnen korte teksten, in het spoor van de actualiteit of dat wat ons (nu eenmaal) bezighoudt, die niet (of nog niet) in het tijdschrift verschenen.
Uw reacties, tips en commentaar zijn welkom.

Wij laten graag zoveel mogelijk mensen kennismaken met de sociale driegeleding, haar achtergronden en onze visie op de actuele wereldsituatie. Deze inspanningen zijn alleen mogelijk bij de gratie van het feit dat ons tijdschrift door betalende abonnees wordt gelezen. Wij nodigen u daarom van harte uit om kennis te maken met ons tijdschrift.

Proefnummer aanvragen?
Wij laten u graag gratis kennismaken met Driegonaal. Stuur ons een e-mail om een proefnummer aan te vragen.

Een abonnement op Driegonaal
Een jaargang Driegonaal bestaat uit zes nummers (van 24 pagina’s).
Abonnees betalen naar keuze:
€ 13,50 (minimumtarief)
€ 21,00 (normaal tarief)
€ 32,00 of meer (steuntarief)
voor een jaargang.
Stuur ons een e-mail om een abonnement te nemen.

Driegonaal is een uitgave van Nearchus CV.

Nearchus CV is een kleine uitgeverij die zich richt op uitgaven over en vanuit de antroposofie én over een gezonde samenleving, geïnspireerd op de sociale impuls van de antroposofie.

Sinds 1989 verschenen ruim 75 uitgaven van o.a. Rudolf Steiner, Dieter Brüll, Lex Bos, Harrie Salman, Cornelis Boogerd, Juul van der Stok en anderen, naast brochurereeksen als de ABC Wegwijzers, de ABC Opvoedwijzers en ABC Jaarfeesten.

Ook de internetboekwinkel ABC Boekenservice is een activiteit van Nearchus CV.
Nearchus CV is een “geneutraliseerd” bedrijf dat niet verhandeld kan worden, het eigendom is ondergebracht in Stichting Sleipnir en via deze Stichting werkt Nearchus CV samen met andere geneutraliseerde bedrijven. In deze onderlinge samenwerking proberen de aangesloten bedrijven te werken op basis van de associatieve economie en de sociale hoofdwet.

Het geestesleven deelt graag uit – maar is afhankelijk van de steun van derden

Driegonaal vertelt “het verhaal van de sociale driegeleding” en dat wat dit gedachtengoed kan betekenen, graag aan iedereen. Dat kan, en zal gebeuren, zolang we het hoofd in materiële zin boven water kunnen houden. Wanneer u Driegonaal een warm hart toedraagt en aan onze activiteit wilt bijdragen, kan dat op verschillende manieren:
– Neem een abonnement
– Geef een abonnement cadeau
– Lees de titels die door ons ‘moederbedrijf’ Nearchus CV worden uitgegeven
– Bestel uw boeken bij www.abc-antroposofie.nl
– Doe een gerichte schenking, groot of klein, aan de Stichting Harmen van der Schaaf (rekeningnummer 3788303) onder vermelding van ‘Driegonaal’. Uw gift is fiscaal aftrekbaar.

Driegonaal
Postbus 387
(NL) 9400 AJ ASSEN
Stuur ons een e-mail …

De redactie van Driegonaal bestaat uit John Hogervorst en Liesbeth Takken.
John Hogervorst is verantwoordelijk voor de inhoud van deze website.
Vast of regelmatig wordt aan het tijdschrift meegewerkt door Gesien Broekhuijsen, Rozemarijn Groenewold, Lyda Keizer en Ruud Thelosen.’
En ook dit is van belang: ‘Sociale driegeleding’:
‘De sociale driegeleding onderscheidt in de samenleving drie gebieden:
– het gebied waarin de individuele mens zich ontwikkelt en vaardigheden oefent of uitoefent; dit is het geestesleven (culturele leven) waar vrijheid noodzakelijk is om ontwikkeling mogelijk te maken
– het gebied waarin mensen samenleven en wetten en regels vormen; dit is het gebied van het rechtsleven waar gelijkheid moet gelden
– het gebied waarin mensen zorgen voor elkaars behoeften; dit is het gebied van de economie waar broederschap het heersende principe zou moeten zijn.

Deze drie gebieden zouden in de samenleving op eigen benen moeten staan, dat wil zeggen dat in ieder gebied het eigen principe (respectievelijk vrijheid, gelijkheid en broederschap) nageleefd wordt. Het is de taak van het democratisch vormgegeven rechtsleven om de zelfstandigheid van de drie gebieden door wetgeving te beschermen of te bewaken.

De sociale driegeleding werd in 1917 voor het eerst verwoord door Rudolf Steiner.

Artikelen en berichten
Lees hier een selectie van de artikelen en berichten op onze website over sociale driegeleding: Berichten over sociale driegeleding

Boeken
Bestel boeken over sociale driegeleding bij ABC Antroposofie: ABC Antroposofie
Ook heb ik nog enkele buitenlandse berichten. Zoals deze via de Facebookpagina van Hans-Juergen Bracker op 5 september, ‘Dr. Wilhelm Uhlenhoff gestorben’:
‘Herr Wilhelm Uhlenhoff ist am 14. August 2012 um 12.30 Uhr nach längerer Krankheit im Alter von 90 Jahren über die Schwelle des Todes gegangen.

Er war Autor des Buches “Die Kinder des Heilpädagogischen Kurses. Sechzehn Biographien” (1994). Auch auf englisch: The Children of the Curative Education Course. (2008)

-- geboren 1922. Studium der Medizin. Institutsarzt von 1952 bis 1984 im Heil- und Erziehungsinstitut Lauterbad, zunächst bei Freudenstadt, ab 1959 im Habichtswald bei Kassel. Unterrichtstätigkeit in Seminaren. Von 1966 bis 1976 im Vorstand der «Vereinigung der Heil- und Erziehungsinstitute für Seelenpflege-bedürftige Kinder», Mitglied der Konferenz für Heilpädagogik und Sozialtherapie. Wilhelm Uhlenhoff lebte in Überlingen am Bodensee. 
Wilhelm Uhlenhoff – Children of the Curative Education Course – Floris Books 
www.florisbooks.co.uk 
Book information on Children of the Curative Education Course – Wilhelm Uhlenhoff – 9780863156601

http://www.geistesleben.de/buecher/9783772514616/die-kinder-des-heilpaedagogischen-kurses 
Die Kinder des Heilpädagogischen Kurses | Verlag Freies Geistesleben 
www.geistesleben.de
Het volgende had ik al op zondag 2 september in ‘Aries’ gemeld, maar nu heeft Wolfgang G. Vögele vandaag op News Network Anthroposophy Limited (NNA) ‘Bekannter Esoterikforscher Prof. Goodrick-Clarke verstorben’ geschreven:
‘Der bekannte britische Esoterikforscher und Autor Nicholas Goodrick-Clarke ist überraschend am 29. August 2012 in Torquay (England) im Alter von 59 Jahren nach kurzer Krankheit gestorben. Goodrick-Clarke war Professor für Westliche Esoterik und zuletzt Direktor des Exeter Centre for the Study of Esotericism (EXESESO) an der Universität Exeter, das er 2005 mitbegründet hatte.

Im deutschsprachigen Raum wurde er vor allem durch sein Werk “Die okkulten Wurzeln des Nationalsozialismus” (englische Erstausgabe 1985, deutsch seit 1992) bekannt, das in viele Sprachen übersetzt wurde. Es brachte ihm den Ruf eines der besten Kenner der sogenannten “braunen Esoterik” ein, der um 1900 entstandene “Ariosophie”. Dabei ging es ihm weniger um die esoterischen Wurzeln der Nazi-Ideologie – die führenden Nazis lehnten Esoterik in jeder Form ab – als vielmehr um “die Bedeutung von Mythos und Symbol im politischen Prozess”, wie H. T. Hakl in seinem Vorwort schreibt.

Der Lehrstuhl für Esoterikforschung in Exeter war europaweit der dritte nach Paris (1965, Prof. Antoine Faivre) und Amsterdam (1999, Prof. Wouter Hanegraaff). 2006 zog die katholische Kirche nach und errichtete einen eigenen Lehrstuhl “für nichtkonventionelle Religion und Spiritualitätsformen” an der päpstlichen Universität Angelicum im Vatikan (2006, Prof. Michæl Fuss).

Goodrick-Clarkes Forschungsinteressen galten Themen wie Globalisierung der Esoterik, Theosophie und esoterische Lehren der spirituellen Entwicklung im 20. Jahrhundert. Er befasste sich außerdem mit Hermetik, Pietismus und Alchemie im Zeitalter der Aufklärung und auch die Rosenkreuzer, Swedenborg, die Theosophie, Rudolf Steiner und Anthroposophie gehörten zu seinem Forschungsschwerpunkt.

Neben seinem Standardwerk “Die okkulten Wurzeln des Nationalsozialismus” veröffentlichte Goodrick-Clarke u.a. “Hitler's Priestess: Savitri Devi, the Hindu-Aryan Myth and Neo-Nazism” (1998 Paracelsus: Essential Readings (1999); “The Rosicrucian Prelude: John Dee's Mission in Central Europe”(1999); “Emanuel Swedenborg: Visionary Savant in the Age of Reason” (2002); “Black Sun: Aryan Cults, Esoteric Nazism and the Politics of Identity” (2002); “Helena Blavatsky” (2004); “G. R. S. Mead and the Gnostic Quest” (2005); “The Western Esoteric Traditions: A Historical Introduction” (2008).

Innerhalb der Buchreihe Western Esoteric Masters (Spirituelle Meister des Westens, North Atlantic: Berkeley) gab er die Bände Robert Fludd (2001), Jacob Boehme (2001), John Dee (2003), Emanuel Swedenborg (2003) und Rudolf Steiner (2004) heraus.

Für die anthroposophische Bewegung von Interesse ist die Tatsache, dass Goodrick-Clarke im Gegensatz zu Historikern wie Peter Staudenmaier keine ideologische Gemeinsamkeiten zwischen Anthroposophie und der Nazi-Ideologie fand. Er schildert dagegen sehr genau, wie Ariosophen Anfang des 20. Jahrhunderts einzelne Elemente der Theosophie, deren Ziel eine Verbrüderung der Menschheit war, für ihre rassistischen Zwecke umdeuteten.

Ein Nachruf der ESSWE (Europäische Gesellschaft zum Studium der Westlichen Esoterik) hebt die menschlichen Qualitäten, die Warmherzigkeit, den ansteckenden Humor und die lebenssprühende Persönlichkeit des Forschers hervor. Im Internet findet sich auch eine kurze Selbstdarstellung von Prof. Goodrick-Clarke.’
En ook over het buitenland gaat deze korte melding van 12 september op de website van de Antroposofische Vereniging in Nederland, ‘De eerste duurzame universiteit ter wereld’:
‘Op 11 november 2012 wordt in Egypte de grondsteen gelegd voor de Heliopolis Universiteit, een nieuw initiatief van Sekem.

De oprichting van de universiteit kan worden gezien als de kroon op het werk van Ibrahim Abouleish, de initatiefnemer van Sekem. Al meer dan 30 jaar werkt hij als antroposoof/moslim in Egypte aan de bewustwording van onze verantwoordelijkheid voor de aarde en de samenleving.

De Heliopolis Universiteit start voorlopig met drie faculteiten: Faculty of Engineering and Technology, Faculty of Pharmacy en Faculty of Business and Economics for Sustainable Development.

Geïntegreerd in deze studierichtingen is een kernprogramma met vier thema’s: Natuur en Samenleving, Sociaal-Wetenschappen, Kunst en Spraakvorming en Communicatie.’
Ook hierover weet NNA bij monde van Christian von Arnim meer te melden (op 14 september), ‘New Egyptian university to promote sustainable development’:
‘The first non-profit university in the Middle East with sustainable development as its overall guiding principle will start teaching its initial intake of students this October.

The Heliopolis University for Sustainable Development has its origins in the Heliopolis Academy which was started by the Sekem Initiative as long ago as 1999. The university itself was officially established in 2010.

The special feature of the courses is their interdisciplinary character and specifically the integration of teaching, research and practice “to give students the skills to find creative solutions for the most pressing problems of the world community,” the university says in a press release.

“One central component of the philosophy of the university, which distinguishes it from many other institutions, is the close connection not just between teaching and research, but also practice,” the press release adds.

During their studies, students work on projects in partner companies using a problem-solving approach. Thus they acquire new competences through studying and new skills while applying them in reality. This also allows the students to focus on an area of their choice, keeping motivation high throughout the studies and in the long term meaningfully linking personal success to company success, the university explains.

“The degree obtained is grounded on a solid academic education coupled with practical experiences, but at the same time answers business needs, which drives students to be innovatively thinking.”

Another special element is the core programme which makes up fifteen percent of any given course and is intended to “awaken the students’ individual creativity,” the university website says. It includes “course streams” in natural and social sciences, languages and art to develop critical and artistic thinking, enhance perceptual skills and interdisciplinary capabilities.

“The core programme enables the student to transform old thought patterns into creative ways of action. This training engages the head, heart and the hands. Through self-reflection and self-expression, students grow in confidence. Upon reaching the work place, the student is now equipped with the necessary skills needed for problem solving,” the university says.

In the initial phase, the university will have three faculties. These are Engineering and Technology, Pharmacy and Business Economics for Sustainable Development offering BSc degrees in Energy Engineering, Mechatronics Engineering,  Water Engineering and Pharmacy as well as a BA in Business and Economics.

The Sekem Initiative was founded in 1977 by Dr.  Ibrahim Abouleish to strengthen sustainable development in Egypt by producing, processing, and marketing organic and biodynamic foodstuffs, textiles, and phyto-pharmaceuticals. Sekem has been widely praised as an “Egyptian organic pioneer” and received the 2003 Right Livelihood Award (“Alternative Nobel Prize”) as a “Business Model for the twenty-first century” and an “economy of love”. With part of their profits the Sekem companies co-finance the social and cultural activities of the Sekem Development Foundation that runs, among other things, several schools, a medical centre, an academy of applied sciences, and other institutions in Egypt.

Sekem published its latest sustainability report in July, presenting the key facts and figures for 2011 – ranging from Sekem’s relationships with its suppliers, the structure of the workforce and the consumption of resources to investments in land reclamation and education, and the assessment of the carbon dioxide footprint of the Sekem group of companies.

The new report reaffirms the success of Sekem’s holistic business model based on a “unique and all-encompassing concept of sustainability” and sheds light on the resilience of the initiative during the year of 2011, Sekem says.

“The report shows how the close interplay of social, economic, and environmental aspects, deliberately strengthened by the Sekem business model, has played a substantial part in ensuring Sekem’s performance under the challenges of the Egyptian revolution,” Sekem said in a press release.

“Its holistic business model sets it apart from other businesses engaging in efforts to advance sustainable development,” the initiative added.’
Waarmee de kring rond is – dit lijkt me ook wel weer meer dan genoeg voor één dag.
.

dinsdag 4 september 2012

Kuip

De actualiteit gaat vóór. Dus alle lange inhoudelijke berichten worden voorlopig even op de lange baan geschoven. Er is veel te doen over de opening van het academisch jaar gisteren. Wageningen UR spande de kroon. Maar meteen kwamen ook de reacties. Zoals deze gisteren op de website van het Louis Bolk Instituut, ‘Visie LBI: échte duurzaamheid gaat verder’:
‘In het artikel “Of intensieve landbouw, of honger” in Trouw van vandaag stelt Dijkhuizen dat de intensieve landbouw dé manier is om de wereldbevolking in 2050 te kunnen voeden. Aalt Dijkhuizen is voorzitter van de Raad van Bestuur van Wageningen Universiteit. Het Louis Bolk Instituut vindt dat deze oplossing tekort schiet.

Werken aan échte duurzame landbouw

Echte duurzame landbouw gaat in onze optiek verder dan de uitstoot van CO2. Het gaat om een systeem dat weerbaar is, en daardoor veel minder input vanuit bestrijdingsmiddelen en meststoffen nodig heeft. In dat systeem wordt bovendien rekening gehouden met voedselkwaliteit, dierenwelzijn, biodiversiteit en voedselproductie op de lange termijn.

Talloze studies geven aan dat intensieve landbouw, zoals de Nederlandse, op de lange termijn dramatische gevolgen heeft op voedselkwaliteit en bodemvruchtbaarheid. Het is niet voor niets dat de VN in hun rapport Agro-ecology and the right to food een pleidooi houden voor echte duurzame landbouw. Ook de experts van de Wetenschappelijke Raad voor Integrale Duurzame Landbouw en Voeding komen tot de conclusie: landbouw en voeding liggen momenteel veel te ver van elkaar af. Daardoor worden “oplossingen” in bijvoorbeeld de veeteelt (zoals het gebruik van antibioticum) een probleem voor de humane gezondheid. Échte duurzaamheid is te vinden in een systeem waarvan de onderdelen evenwichtig samenhangen.

Wereldvoedselprobleem op ander niveau oplossen

De honger in de wereld is een complex probleem dat in onze ogen effectiever aangepakt kan worden. Zo kan bijvoorbeeld de distributie verbeterd worden. Ook blijken we nog steeds 30 tot 40% binnen de voedselketen zelf te verliezen. We weten dat 80% van het landbouwareaal bestemd is voor veevoer in plaats van humane voeding. Dan is het de vraag of je als maatschappij de groeiende vleesconsumptie moet blijven faciliteren met intensieve landbouw.

Regionale benadering cruciaal

Uit eerder Wagenings onderzoek blijkt dat de productie van biologische landbouw slechts 20% lager ligt dan die van gangbare landbouw. Nadelen zoals vervuiling van het oppervlaktewater, verlies aan biodiversiteit en bodemvruchtbaarheid, ontbreken. Natuurlijk: in sommige delen van de wereld kan de productie nog fors verhoogd worden. En daar werken wij ook graag aan mee. Maar dan wel op verantwoorde wijze: rekening houdend met regionale omstandigheden van bodem en klimaat, in plaats van het klakkeloos kopiëren van het Nederlandse intensieve model.

Innovatie betekent openheid

Tot slot zijn wij van mening dat wij als kennisinstituut de plicht hebben om aan innovaties van verschillende landbouwsystemen te werken. Een open houding nastreven. Kiezen voor één weg, die van de intensieve landbouw, druist in onze ogen daar tegenin. Lees ook onze reactie in dagblad Trouw van 4 september 2012.’
Vandaag werd er dit persbericht aan toegevoegd, ‘Reactie LBI op onderzoek biologisch’:
‘Onderzoek Stanford University leidt tot ongefundeerde conclusies in media

Het recente literatuuronderzoek van de universiteit van Stanford toont vooral aan dat het nog te vroeg is om uitspraken te doen over gezondheidseffecten van biologische producten. Dat stelt Jan Willem Erisman, directeur bij het Louis Bolk Instituut. “In plaats van de voorbarige conclusie dat biologische producten niet gezonder zijn, blijkt vooral dat er méér onderzoek verricht moet worden – dat is relevant, nu er steeds meer biologische producten geconsumeerd worden. Tot nog toe is slechts een beperkte hoeveelheid inhoudsstoffen onderzocht, en een fractie van het onderzoek ging over effecten op gezondheid. ”

Van inhoudsstoffen naar effect

Meer dan 90% van de 237 onderzoeken is gericht op het vergelijken van inhoudsstoffen als vitamines en eiwitgehaltes. “Daarmee heb je dus nog geen effect op de gezondheid van mensen onderzocht”, stelt Erisman. “Bovendien is maar een zeer beperkte hoeveelheid inhoudsstoffen onderzocht – de overige duizenden componenten zijn niet onderzocht, terwijl die ook een functie hebben. Het is dus nog te vroeg om wetenschappelijk verantwoorde uitspraken over algemene gezondheidseffecten van biologische producten of producten uit de intensieve landbouw te doen.”

Van aanwijzingen naar bewijs

Er zijn wel aanwijzingen voor gezondheidseffecten van biologisch. In het KOALA-onderzoek van het Louis Bolk Instituut en Universiteit Maastricht is geconstateerd dat bij jonge kinderen die biologische zuivel gebruikten tot 30% minder eczeem voorkwam. De onderzoekers verwachten dat uit toekomstig grootschaliger onderzoek met moderne technieken zoals Metabolomics méér effecten boven tafel komen. Dergelijke aanwijzingen voor gezondheidseffecten vragen om vervolgonderzoek. Dat is complex en tijdrovend – maar wel uiterst relevant in een maatschappij waarin gezondheidsbevordering en gezondheidszorg belangrijke waarden zijn, en bovendien tot hoge overheidsuitgaven leiden.

Lees verder op onze site:
Koala-onderzoek
Effecten biologisch-dynamische zuivel
Onderzoek Biologisch Gezonder?
Effectief weersproken dus. Gisteren keek Marije Willems op de website van NRC Handelsblad terug op het programma ‘Boer zoekt vrouw’ (op 15 mei besteedde ik daar ook aandacht aan in ‘Homoboer’) in ‘Terugkijken: eerste Boer zoekt vrouw – en de mannen keken mee’:
‘Gisteren ging Boer zoekt vrouw alweer het zesde seizoen in. En de agrariërs blijven in trek, zo bleek. De uitzending was goed voor 3,7 miljoen kijkers. (Ter vergelijking Studio Voetbal trok 1.155.000 kijkers en het Achtuurjournaal 2.690.000).

Boer zoekt vrouw staat sinds 2005 in de top-3 van best bekeken programma’s per jaar. In de recente tv-geschiedenis was slechts eenmaal een niet-sportprogramma populairder: in 2008 keken 7,1 miljoen kijkers naar de aflevering van Peter R. de Vries waarin Joran van der Sloot uitspraken deed, die waren opgenomen via een verborgen camera.

En de mannen keken gisteren “verplicht” mee met hun vrouwen naar Boer zoekt vrouw: (...)

Alle boeren tekenen contract

Om te voorkomen dat de boeren plots afhaken, de einduitslag verraden of buiten de camera’s om contact zoeken met de vrouwen, tekenen alle boeren en alle vrouwen een contract, zo schreven nrc.next-redacteuren Stijn Bronzwaer en Lineke Nieber afgelopen weekend in NRC Handelsblad.

Wat staat er zoal in het contract?

Kandidaten beloven niets over de inhoud van het programma te verklappen. Alle contacten met de media, tot drie maanden na de laatste aflevering, gaan via de KRO. In vergelijking met realityprogramma’s van de commerciële omroep, zoals bij de talentenjachten waar kandidaten toekomstige commerciële rechten weggeven, zijn de contracten van dit programma veel minder ingrijpend. Boer zoekt vrouw is zo keurig als het op televisie lijkt. Het is van de publieke omroep, de KRO mag niet zomaar aan de deelnemers verdienen.

Voor wie wil is de uitzending hieronder terug te kijken’.
Biojournaal wist gisteren meer te melden, in ‘Boer Zoekt Vrouw: BD-boer Willem krijgt 57 brieven’:
‘Postzakken vol brieven kwamen er binnen op de redactie van Boer Zoekt Vrouw. In de eerste uitzending was gisterenavond (2 september) te zien hoe Yvon Jaspers naar de boeren toeging om de post te bezorgen.

De boeren kregen in totaal maar liefst 1683 brieven. Voor de ene is het een klein stapeltje, maar de ander krijgt zakken vol. Het bezoekje van “postbode” Yvon is het begin van hun zoektocht naar de ware liefde.

Populair

In de uitzending van 13 mei maakte je kennis met de vrijgezelle boeren Willem, Henk, Martin, Johan, Henrieke, Aad, Doede, Arthur, Hans en de tweeling Jan & Martin.

De meest populaire boeren zijn Henk (1.109 brieven!), Martin (276 brieven), Aad (56 brieven), Henrieke (100 brieven) en Willem (57 brieven). Zij zullen vanaf nu gevolgd worden in de reguliere uitzendingen.

BD-boer Willem

Willem is boer op een biologisch dynamische zorgboerderij in de Achterhoek, en hij is op zoek naar zijn ideale man. De boerderij is een intensief gemengd bedrijf van 58 hectare groot. Hij heeft 50 melkkoeien. Praktisch alle melk wordt op de boerderij verwerkt tot diverse zuivelproducten.’
Op het forum van de website van ‘Boer zoekt vrouw’ schreef ‘ninaberlin’ meteen na afloop op ‘2 sep 2012 22:44’:
‘Willem was wel de ster van de uitzending. Hartstikke leuk dat zo veel mannen het toch hebben aangedurfd om te schrijven. En geweldig zoals hij op de brieven reageerde. Henrieke vond ik ook erg leuk. Henk en Martin waren natuurlijk wel te verwachten. Aad toch een tikkeltje onverwacht. Net als Klavertje 4 krijg ik ook wat enge gevoelens bij deze man. HIj heeft in elk geval in deze uitzending geen reclame gemaakt voor zichzelf. Hopelijk ontpopt ie zich niet als een tweede Marcel.’
Daar kan ze wel eens gelijk in hebben. Willem is tegen het einde pas te bewonderen 47:50-52:50 en opnieuw 57:50-1:00:30 (einde). Dan nog ander nieuws, dat AntroVista vandaag al keurig heel kort coverde, in ‘Schoolinspecties’. De Onderwijsbond AOb liet gisteren weten dat ‘Zeventien besturen onder verscherpt financieel toezicht’ staan:
‘De financiële handel en wandel van zeventien schoolbesturen wordt door de Onderwijsinspectie intensief gevolgd. De besturen lopen volgens de inspectie een verhoogd of hoog financieel risico.

De lijst varieert van een eenpitter in het basisonderwijs, Instituut Schreuder, tot grote schoolbesturen als O2G2, het openbaar onderwijs in Groningen. Samen tellen de scholen die onder financieel toezicht van de inspectie staan ruim 7.500 banen en geven les aan meer dan 95 duizend leerlingen. Het merendeel schrijft al jaren rode cijfers en ziet het eigen vermogen wegsmelten. Samen maakten deze schoolbesturen over 2010 een slordige 10 miljoen euro verlies.

Dit voorjaar had de inspectie op basis van de jaarrekeningen 2010 bijna honderd schoolbesturen op het oog met mogelijke financiële risico’s. Daar bleven er na controle uiteindelijk zeventien van over die daadwerkelijk een hoog of verhoogd risico kennen, evenveel als vorig jaar en voor het overgrote deel dezelfde schoolbesturen.

In een interview met het Onderwijsblad zei inspecteur-generaal Annette Roeters naar aanleiding van de problemen bij Amarantis dat het financiële toezicht aan bestuur en accountant is. “De financiële continuïteit van scholen wordt naar behoren bewaakt door besturen. We gaan uit van vertrouwen, dat mensen die zich inspannen voor de publieke zaak, zich ook inzetten zoals de belastingbetaler verwacht.”

Dat dat niet altijd lukt, maakte het faillissement van basisschool de Regenboog in Maarssen eind vorig jaar duidelijk, terwijl de school al langer onder financieel toezicht stond. Opvallend genoeg publiceert de inspectie van het Onderwijs niet de namen van scholen die onder verscherpt toezicht staan, terwijl op de internetsite van de inspectie wel lijsten en rapporten van scholen met een zwakke onderwijskwaliteit staan. Zo wordt in de instellingsrapporten van de mbo-opleidingen nog wel genoemd welke roc’s onder curatele staan, maar niet bij rapporten in andere sectoren. Vreemd, want ernstige financiële problemen bij scholen komen misschien niet zo vaak voor, maar hebben wel een enorm impact, zoals bij de Regenboog en Amarantis duidelijk werd.

De AOb vindt daarom dat de publieke controle op besturen en raden van toezicht verbeterd moet worden.’
Volgt de lijst met daarop ook Stichting Vrije Scholen Rijnstreek, Leiden, primair onderwijs, risico: verhoogd. Aangezien als vestigingsplaats Leiden wordt vermeld, en niet Zoetermeer of Alphen aan den Rijn, gaat het dus om Mareland. De Onderwijsbond voegde er gisteren ‘Financieel toezicht onderwijs faalt’ aan toe:
‘“Inspecteurs zitten in de klaslokalen heel gedetailleerd te kijken of er wel goed wordt lesgegeven. Maar of een schoolbestuur netjes met het overheidsgeld omgaat, wordt nauwelijks gecontroleerd.” Dat zegt AOb-voorzitter Walter Dresscher nu er zeventien schoolbesturen blijken te zijn met een verhoogd of hoog financieel risico. “Op internet is precies te vinden waar de onderwijskwaliteit zwak is, maar je moet echt je best doen om er achter te komen welk schoolbestuur onder financiële curatele van de Onderwijsinspectie staat.”

Steeds meer scholen verkeren in financiële problemen door aanhoudende krimp, bezuinigingen en mismanagement. Op veel plaatsen vallen daardoor ontslagen. Rayonbestuurders van de AOb sluiten in het hele land sociale plannen af om de gevolgen te beperken. Voor hen is adequate informatie over de financiële positie van scholen van groot belang, zoals ook een onder verscherpt toezichtstelling van de inspectie. Maar eigenlijk komt alle informatie te laat, omdat het oordeel vooral wordt gevestigd op informatie van anderhalf jaar geleden. Bij de zeventien schoolbesturen op de lijst volgen meer dan 95.000 leerlingen onderwijs en zijn meer dan 7.500 banen in het geding.

“Wat we zien is dat de overheid heel terughoudend is met controle op de financiële handel en wandel van besturen,” constateert Dresscher. “Sinds schoolbesturen een zak met geld overgemaakt krijgen van het ministerie en die min of meer naar eigen inzicht mogen besteden, zien we in elke sector een zelfde patroon. Eerst gaan de salarissen van de bestuurders omhoog, daarna komen de fusies op gang, worden dure gebouwen neergezet, vervolgens begint het grote oppotten of het spelen met reserves in de vorm van renteswaps of derivaten.”

Nu er tegenwind is door krimp en bezuinigingen gaat het volgens Dresscher volkomen mis. Zo ging eind vorig jaar basisschool de Regenboog in Maarssen failliet, terwijl ingrijpen op basis van de cijfers allang gewenst was. De school stond wel onder toezicht, maar het ministerie deed niets. Dit voorjaar viel mbo-reus Amarantis bijna om, terwijl ook die al onder toezicht stond. “De minister en de Inspectie vertrouwen veel te veel op de goede wil van schoolbesturen en de raden van toezicht. Maar dat is te mager voor de miljarden aan onderwijsgeld die door hun handen gaan.”

De AOb wil niet terug naar een systeem waar scholen hun declaraties naar het ministerie sturen, maar wel meer greep van de overheid op de schoolfinanciën. Dresscher: “Publiek geld moet ook publieke controle kennen en niet alleen achteraf, zodat de minister de schouders kan ophalen en kan zeggen dat het de verantwoordelijkheid is van het bestuur. De overheid is verantwoordelijk voor het stelsel en een goede besteding van het geld dat daar in omgaat.”

Dresscher ziet die lakse houding ook weer terug in de brief die minister Van Bijsterveldt onlangs naar de Tweede Kamer stuurde. Daarin kondigde zij aan dat honderdtien besturen te grote reserves hebben van ongeveer 180 miljoen euro, die weer naar het onderwijs moeten. Maar vervolgens komt zij tot verbazing van Dresscher niet verder dan cursussen en voorlichting over financiële deskundigheid. “Al in 2008 hebben wij met het project Hoe rijk is mijn schoolbestuur laten zien dat een flinke groep scholen te veel geld op de bank laten staan. Nu pas wordt dat erkend. Op dit moment laten we zien dat ook een flink aantal scholen niet kunnen omgaan met financiële tegenslag. Net zoals een leraar er regelmatig op moet rekenen dat een inspecteur zijn lessen beoordeelt, moet een bestuurder weten dat de hij regelmatig zijn kasboeken en begrotingen moet overleggen.”

Download hieronder de brief van de AOb aan de Tweede Kamer:
Brief Tweede Kamer-Financieel toezicht
‘Wie in de verkiezingsprogramma’s de hoofdstukken over het Nederlandse onderwijs leest, struikelt vanzelf over het aantal open deuren. “Wij willen dat het Nederlandse onderwijs het beste ter wereld wordt”, jubelt het CDA in haar inleiding. De PVV en SP schreeuwen over het terugdraaien van aangekondigde of ingevoerde bezuinigingen. D66 spreekt over “zand in de onderwijsmotor van Nederland”, alsof een kleine onderhoudsbeurt hem weer laat lopen als een zonnetje. Geen enkele partij durft het echte probleem te adresseren dat we allemaal in meerdere of mindere mate herkennen: het Nederlandse onderwijssysteem is niet meer van deze tijd.

Polder wordt moeras

In de internationaal PISA ranking is Nederland uit de top 10 gezakt. Het CPB stelde in medio 2011 vast dat, ondanks de extra investeringen, de Nederlandse onderwijsprestaties sinds het begin van deze eeuw dalen, zowel ten opzichte van andere (ontwikkelde) landen als in absolute zin.

Als meer van hetzelfde niet meer werkt, schrijft de evolutieleer ons voor dat een nieuw “paradigma” de oplossing zal zijn voor de problemen waar het systeem tegenaan loopt. Deze oplossingen zijn er voor het onderwijs al lang, maar worden tegengehouden door een web van wet- en regelgeving, traditie en vergrijzing. Compleet tijd- en plaatsonafhankelijk leren is sinds enkele jaren mogelijk. Het credo “standardized” heeft plaats gemaakt voor “customized” in allerlei facetten van onze netwerksamenleving, waardoor ons gestandaardiseerde onderwijssysteem onhoudbaar is geworden.

Onderwijs in het polygoon tijdperk

Toen in 1901 de leerplicht werd ingevoerd, organiseerden de scholen zichzelf als “productieunits”, waar elk kind zijn/haar individuele interesses, kennis, vaardigheden, attitudes en talenten ten spijt, doorheen moest worden geloodst op een lopende band van klaslokalen met een “takttijd” van één schooljaar. De informatiesnelheid en overdracht was beperkt, de beroepen waarvoor werd opgeleid lagen vast. Dit is in schril contrast met de behoeften van onze huidige leerlingen en studenten, die tien tot vijftien banen zullen hebben vóór hun 38e levensjaar. Banen waarvan een groot aantal op dit moment nog niet eens bestaat!

Ga terug naar start

Hoe kunnen we dan ons onderwijssysteem “opnieuw uitvinden”? Die vraag is eigenlijk heel simpel. Door terug te gaan naar de essentie, opnieuw antwoorden vinden op de vraag waarom de politiek ruim 100 jaar geleden het onderwijssysteem in deze vorm heeft vastgesteld. Antwoorden zoeken op kernvragen als “hoe kan een kind van waarde worden voor zichzelf en voor de samenleving”. En de vraag “hoe leid je iemand op voor de samenleving en arbeidsmarkt die er op dit moment nog niet is”.

“Wij laten onze netwerksamenleving het bijbehorende onderwijs bepalen waarbij geen enkel huisje heilig is.”

Die zin vet gedrukt in de inleiding van het partijprogramma zou van politieke lef getuigen. Niet uit gewoonte nieuw beleid en extra regels opstellen maar opnieuw de voortrekkersrol nemen en starten met het gesprek “waarom we eigenlijk de dingen doen zoals we ze doen”.

Niet schreeuwen, vragen stellen

In de meeste Japanse vechtsporten komt na de zwarte band, de zwart met witte band (de “dan” genoemd). Dit staat er symbool voor dat de meester zelf ook weer een leerling wordt, waarmee hij zijn verwondering koestert. Wij stellen voor dat de politieke bestuurders hun plannen nog even in de kast laten staan en tot 12 september op karateles gaan.

Wouter Smit en Morris Oosterling zijn de oprichters van het Onderwijslab, een denktank van young professionals in het onderwijs. Zij werken aan een visie op het Nederlandse onderwijs vanaf 2030 (publicatie in december).@Onderwijs _Lab
Dan nog even heel wat anders. Chantal Caes van ‘Welingelichte Kringen’ berichtte gisteren ‘“Red de Kuip” krijgt steun van politiek en supporters’:
‘De initiatiefgroep Reddekuip.nl komt op voor het belang van de Kuip en wil haar een nieuw leven gunnen middels het plan de Kuip 3.0. De initiatiefgroep bestaat uit Rotterdamse ondernemers, vooraanstaande architecten, bouwkundigen, constructeurs en mediadeskundigen. Het is de bedoeling de voetbaltempel op te knappen en uit te breiden tot 66.000 stoelen.

Het is een mooi voorstel, omdat de Kuip behouden blijft en het pakt goedkoper uit voor de gemeente dan alternatieve plannen. Stadion Feijenoord en de club Feyenoord bestuderen nu druk 3 opties voor een nieuwe Kuip: op Varkenoord en op de plek van of naast het stadion.

Initiatiefnemer Erwin Eekelaar van de ReddeKuip.nl is overdonderd door alle reacties na de presentatie van het plan: “Het loopt storm en leeft enorm. Allemaal positieve reacties. Zo van: zie je nu wel, de Kuip kan toch blijven.” De plannen zijn ook door de supporters van de Rotterdamse club met veel gejuich ontvangen.

Ron Smit, voorzitter van de Feyenoord Supportersvereniging (FSV), benadrukt dat De Kuip een symbool voor de stad Rotterdam. De FSV-voorman is ingenomen met het feit dat het plan afkomstig is van Rotterdamse architecten en ondernemers.

Een impressie van de plannen
We moeten in de geschiedenis duiken om te zien wat het verband met ‘Antroposofie in de pers’ is. 75 jaar terug, om precies te zijn: de opening van het Feyenoord stadion, zoals bericht in de ‘Nieuwe Tilburgsche Courant van 30 maart 1937’, zie ‘30 maart 1937: Feijenoord-stadion geopend’:
‘Rotterdam heeft Zaterdag zijn Colosseum in den Varkenoordschen polder ingewijd, niet met pracht en praal, maar op een rustige, sobere wijze, die volkomen paste bij den eenvoud, waardoor het Feijenoord-Stadion wordt gekenmerkt. Voor deze openingsplechtigheid èn voor den wedstrijd Feijenoord-Beerschot, was een menschenmenigte naar het grootsche bouwwerk gestroomd, die de beide tribunes voor ongeveer de helft vulde, zoodat men mocht schatten, dat een dertigduizend toeschouwers op dezen eersten dag aanwezig waren.

Het bestuur van Feijenoord had alle werkende leden, verdeeld over liefst 28 elftallen gemobiliseerd en het waren deze jongelieden in hun kleurige rood-witte shirts, die aan de openingsplechtigheid een vroolijk cachet gaven. Zij vormden een cordon rond het geheele speelveld en bleven op hun post tot de bron der welsprekendheid op het terras voor de Koninklijke loge, waar jhr. dr. De Beaufort, Kamerheer van H.M. de Koningin in buitengewonen dienst had plaats genomen, was opgedroogd. Deze begon te “sproeien”, nadat de atleet Huybers als laatste man van de estafette, die een rood-wit vaantje van het oude terrein naar het nieuwe Stadion had gebracht, een ronde langs de levende haag had gemaakt. Het was mr.T. D. Zijlker plaatsvervangend voorzitter van den Raad van Commissarissen van de N. V. Stadion Feijenoord, die een lange rede hield en namens het bestuur van de N.V. Feijenoord het Stadion aan de vereeniging in gebruik overdroeg. Feijenoord-voorzitter L. van Zandvliet sprak daarna de hoop uit, dat de club zich die prachtige strijdperk waardig zal toonen. Met duidelijk stem gewaagde de burgemeester van Rotterdam, mr. P. Droogleever Fortuyn van zijn vreugde over het gereed komen van dit machtige Stadion. Met een zilveren schaar knipte jhr. mr. de Beaufort daarna het lint door om met een enkel woord namens de Landsvrouwe het Stadion voor geopend te verklaren, hetgeen zeker het plechtigste moment van den dag werd, ook door de daverende vreugde-schoten, die met donderend geweld losbarstten.

Rotte’s mannenkoor zong vervolgens het Wilhelmus. Dat Mr. Drooglever Fortuyn oud-voetballer is, bleek wel toen hij den aftrap voor den wedstrijd Feijenoord-Beerschot deed, want hij plaatste den bal zoo listig naar voren, dat het een haar scheelde of de eerste de beste aanval van Feijenoord op het nieuwe veld, had een doelpunt opgeleverd. De wedstrijd werd door de Rotterdammers met 5-2 gewonnen.

Zie ook: Opening van stadion Feijenoord in 1937
Deze ‘burgemeester van Rotterdam, mr. P. Droogleever Fortuyn’ kennen wij al. Hij was de schoonvader van Willem Zeylmans van Emmichoven. Zie bijvoorbeeld ‘Architectuur’ op 4 juli 2008 en ‘Droogleever Fortuyn’ op 17 juli 2008. Maar ook ‘havenbaron’ George van Beuningen had een hand in het Feyenoord stadion, zie ‘Thedinghsweert’ op 20 januari 2010.


Update 5 september, 9.30 uur:

Prominent op de homepage van Trouw een ferme repliek van Paul Struik, Niels Anten, Edith Lammerts van Bueren, Walter Rossing en Pablo Tittonell (plantenwetenschappen), Lijbert Brussaard, Thom Kuyper (omgevingswetenschappen), Cees Leeuwis, Jan Douwe van der Ploeg, Han Wiskerke (sociale wetenschappen) op Aalt Dijkhuizen, voorzitter van de Raad van Bestuur van Wageningen Universiteit en Research centrum (WUR), en evenals hij van deze universiteit afkomstig, in ‘Dijkhuizen bedrijft geen wetenschap, maar politiek’:
‘Het verhaal van Dijkhuizen representeert geen wetenschappelijke consensus. Ook binnen Wageningen Universiteit lopen de meningen sterk uiteen. Dijkhuizen bedrijft hier geen wetenschap, maar politiek. Hij maakt – ongevraagd – keuzes voor ons allen.’

Labels

Over mij

Mijn foto
(Hilversum, 1960) – – Vanaf 2016 hoofdredacteur van ‘Motief, antroposofie in Nederland’, uitgave van de Antroposofische Vereniging in Nederland (redacteur 1999-2005 en 2014-2015) – – Vanaf 2016 redacteur van Antroposofie Magazine – – Vanaf 2007 redacteur van de Stichting Rudolf Steiner Vertalingen, die de Werken en voordrachten van Rudolf Steiner in het Nederlands uitgeeft – – 2012-2014 bestuurslid van de Antroposofische Vereniging in Nederland – – 2009-2013 redacteur van ‘De Digitale Verbreding’, het door de Nederlandse Vereniging van Antroposofische Zorgaanbieders (NVAZ) uitgegeven online tijdschrift – – 2010-2012 lid hoofdredactie van ‘Stroom’, het kwartaaltijdschrift van Antroposana, de landelijke patiëntenvereniging voor antroposofische gezondheidszorg – – 1995-2006 redacteur van het ‘Tijdschrift voor Antroposofische Geneeskunst’ – – 1989-2001 redacteur van ‘de Sampo’, het tijdschrift voor heilpedagogie en sociaaltherapie, uitgegeven door het Heilpedagogisch Verbond

Mijn Facebookpagina

Translate

Volgers

Totaal aantal pageviews vanaf juni 2009

Populairste berichten van de afgelopen maand

Blogarchief

Verwante en aan te raden blogs en websites

Zoeken in deze weblog

Laatste reacties

Get this Recent Comments Widget
End of code