Beweegredenen

De mazelen houden de mensen nog steeds in hun greep. Zeker op donderdag, waarop het RIVM met zijn wekelijkse update komt van gemelde mazelengevallen. Media nemen die cijfers graag meteen over, zeker in deze zomer- en dus komkommertijd. Ik neem dit exemplarische bericht eruit, goed voor een groot bereik, de website van de NOS namelijk, die vandaag met ‘Mazelen-besmettingen toegenomen’ komt:

‘Het aantal besmettingen met mazelen is sinds 1 mei gestegen naar 921. Een week geleden waren 780 mensen besmet, meldt het RIVM. Het werkelijke aantal besmettingen ligt waarschijnlijk veel hoger omdat lang niet alle patiënten naar de dokter gaan. De afgelopen maanden zijn 58 mensen opgenomen geweest. Daarvan liggen er elf nu nog in het ziekenhuis.

Kritisch

De ziekte verspreidt zich sinds eind mei in de Biblebelt. Er zijn uitbraken rond reformatorische scholen in onder meer de Bommelerwaard en de Alblasserwaard. Ook onder antroposofen verspreidt de ziekte zich. Zij geloven dat een ziekte heilzaam kan zijn voor het lichaam en weigeren daarom soms een inenting.

Volgens het RIVM is 95 procent van alle kinderen in Nederland ingeënt. Van de overige 5 procent is naar schatting één vijfde gereformeerd. De rest bestaat uit mensen die kritisch staan tegenover het inentingsprogramma zoals de eerder genoemde antroposofen.’

Hier zitten eigen interpretaties in, want het ANP-bericht luidt anders. Zie bijvoorbeeld ‘Teller mazelen staat bijna op duizend’ bij Medisch Contact. Maar het meest expliciet is Jan Willem Nienhuys die op zijn Skepsis Blog de stand nauwgezet bijhoudt in ‘Mazelen 2013: chronologie van een epidemie’:

‘8 augustus 2013: 921 gevallen van mazelen (141 meer, dat is 18% meer, dan een week geleden). Het aantal nieuwe ziekenhuisopnames is 21, daarmee komt het totaal aantal op 58. Het percentage niet-gevaccineerden onder de gemelde gevallen van mazelen is onveranderd 96%. Ook is er opnieuw een ongevaccineerde gezondheidswerker geïnfecteerd met mazelen, waarmee het totaal komt op 7 (waarvan 6 ongevaccineerd, en 1 tweemaal gevaccineerd). Onder de in totaal 921 gevallen zijn er 2 die tweemaal gevaccineerd waren. Voor commentaar zie het bericht van 1 augustus. Op het kaartje staan in Friesland geen mazelengevallen, maar die zijn daar wel gemeld: het betreft echter personen die elders in het land wonen en daar op vakantie waren. Zie ook het bericht van RIVM van 7 augustus 2013.

NB: vorige week meldde het dagblad Trouw dat de belangrijkste groep niet-gevaccineerden de antroposofen waren, en citeerde het RIVM. Het RIVM heeft deze overduidelijke canard ontkend.

Voor andere artikelen over mazelen op dit blog zie
De komende epidemie van mazelen
Kritisch prikken liegt over mazelen
Voor kaartjes van de verspreiding van mazelen die bij de verschillende data horen, zie onderaan. Ze kunnen groter gemaakt worden door erop te klikken.’

In de reactieruimte verduidelijkte hijzelf vanmiddag wat hij met die canard betreffende antroposofen bedoelde:

‘Jan Willem Nienhuys 08 August 2013 om 12:16

Trouw meldde afgelopen zaterdag

... Maar de grootste groep niet-inenters bestaat volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) uit antroposofen

en citaat website onder de kop Niet christenen, maar antroposofen zijn grootste vaccinatieweigeraars:

Niet de gereformeerde christenen, maar antroposofen blijken de belangrijkste weigeraars van vaccinaties tegen ziektes als de mazelen. Dat zegt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) zaterdag in Trouw.

Het werd diezelfde dag nog geciteerd op de website van NRC Handelsblad. Maar het is dubbel onzin. In de eerste plaats is het uiterst onaannemelijk gezien de aantallen vrije scholen, de aantallen antroposofisch werkende huisartsen, het ledenaantal van de Anthroposofische Vereniging (AViN) in Nederland, de aantallen antroposofische consultatiebureaus en ook het aantal antroposofen dat actief is in Kritisch Prikken. In de tweede plaats heeft het RIVM categorisch ontkend (bericht NRC Handelsblad van 5 augustus) iets dergelijks gezegd te hebben.

Op de ochtend van diezelfde 5 augustus stelde Trouw nog steeds

Hoewel de heersende epidemie anders doet vermoeden, zijn reformatorische christenen niet de grootste groep vaccinatieweigeraars. Dat zijn de antroposofen.

Als er één niet-bevindelijke groep is die verdacht kan worden van vaccinatieweigeren, dan zijn het de homeopathiegelovigen.

De canard zal nog wel een tijdje blijven rondzingen, sorry voor de beeldspraak. In elk geval maakt de NOS er zonder bronopgave van dat de epidemie zich nu ook onder antroposofen verbreidt en Elsevier praat de eigen berichtgeving over de Trouw-canard heden na met de frase “Veel van hen zijn antroposoof”.

Naar het schijnt is 1,3% een iets nauwkeuriger schatting van het aantal bevindelijke niet-vaccineerders. Daarvan wordt dan (via de aftrekking 5 – 1,3 = 3,7) van gemaakt dat er 3,7% niet-vaccinerende antroposofen zijn. En dat terwijl het aantal volwassen leden van de AViN ongeveer 0,03% uitmaakt van de volwassen Nederlandse bevolking.’

Wie had dat gedacht: skepticus Jan Willem Nienhuys, die het voor antroposofen opneemt! Maar nee, dat doet hij natuurlijk niet: hij wil gewoon dat de informatie juist en accuraat is. En daar heeft hij helemaal gelijk in, en wij volgen hem daarin graag. Hij stelt het lekker duidelijk. Wat ook een goede blijft in helderheid van berichtgeving is het hier eerder genoemde bericht ‘Feiten en fabels over mazelen en vaccinaties’ op de fameuze ‘Cryptocheilus Weblog. bugs in medicine’, met inmiddels ‘148 reacties’. Ik had het er ook al op 3 augustus in ‘Koeienletters’ over. Men probeert daar zin van onzin te scheiden, met een heerlijke nuchterheid. Ondertussen zijn er andere nieuwe en opmerkelijke ontwikkelingen gaande. De Nederlandse Vereniging van Antroposofische Artsen kwam eergisteren namelijk met een update van het bericht dat ik meldde in ‘Koppig’ op 6 juli. Nu staat er onder de kop ‘Mazelen in Nederland, voornamelijk op de “Biblebelt”’:

‘Plotseling was het overal in het nieuws: Antroposofen enten hun kinderen niet in. Op deze, blijkbaar breed verspreide, misvatting schreef de voorzitter van de NVAA een opiniestuk dat vandaag (6 augustus) in de Trouw geplaatst werd. U kunt het hier nalezen.

Het standpunt van de NVAA over vaccinaties in het algemeen vindt u hier.

In en rond de Biblebelt is een uitbraak van mazelen. Mogelijk dat de ziekte zich verder verspreid over Nederland. Antroposofische huisartsen hebben veelal ervaring met mazelen en kunnen desgewenst ondersteuning bieden. Voor meer informatie over de mazelen klik hier. Voor het overzicht van het RIVM: hier’

Plotseling was het natuurlijk helemaal niet. Ik heb het hier lang van tevoren aan zien komen. Maar goed. Eerst maar even dat officiële ‘Standpunt Nederlandse Vereniging van Antroposofische Artsen inzake vaccinaties bij kinderen’ weergeven:

‘Middels het RPV (Rijks Vaccinatie Programma) krijgen kinderen anno 2013 tijdens hun eerste levensjaren de volgende vaccinaties aangeboden:

– DKTP (Difterie, Kinkhoest, Tetanus en Polio): bij 2, 3, 4, 11 maanden, en 4 jaar (met 9 jaar DTP)
– HiB (Hersenvliesontsteking t.g.v. Haemophilus Influenzae): bij 2, 3, 4 en 11 maanden,
– Hepatitis B bij 2, 3, 4 en 11 maanden
Deze 3 zitten samen in 1 injectie
– Pneumokokken bij 2, 3, 4, en 11 maanden, tegelijk met DKTP/HiB/Hepatitis B
– BMR (Bof, Mazelen en Rode hond): bij 14 maanden en 9 jaar
– Meningokokkenvaccinatie (hersenvliesontsteking): bij 14 maanden
– HPV voor meisjes met 12 jaar

De antroposofische artsen raden vaccinaties niet af. Ten opzichte van de wenselijkheid van vaccinaties van kinderen tegen klassieke kinderziekten nemen zij een genuanceerd standpunt in.

Het is de taak van de arts om de ouders, overeenkomstig de WGBO (Wet op de Geneeskundige Behandelings Overeenkomst), zorgvuldig voor te lichten over de betreffende ziektes, mogelijke complicaties en gevaren. Evenals over de positieve en negatieve aspecten  van vaccineren. Op deze manier worden ouders optimaal voorgelicht zodat zij een autonoom besluit tot vaccinatie kunnen nemen.

Gezichtspunten betreffende de positieve werking van de klassieke kinderziektes (bof, mazelen, rode hond en kinkhoest) worden gerespecteerd, zonder aan de mogelijke gevaren voorbij te gaan. Ouders en artsen hebben waargenomen dat kinderen na het doormaken van een klassieke kinderziekte een grote en positieve stap in hun ontwikkeling hebben gezet en hun immunologische weerbaarheid is toegenomen. Zo zijn er serieuze aanwijzingen dat het doormaken van een of meer van deze kinderziekten de kans op het ontwikkelen van allergische aandoeningen op latere leeftijd beperkt.

Wanneer niet gevaccineerde kinderen in de puberteit deze kinderziektes nog niet hebben gehad wordt het advies gegeven vaccinatie serieus te heroverwegen, gezien de toenemende kans op complicaties bij volwassenen.

In de afgelopen jaren is gebleken dat veel ouders die aanvankelijk hun kind helemaal niet wilden laten vaccineren zich specifiek tot de antroposofische artsen wenden voor advies. Na zorgvuldige en genuanceerde voorlichting werd dan toch de keuze gemaakt voor een aantal vaccinaties. Hierdoor dragen de antroposofische artsen dus juist bij aan het verhogen van de vaccinatiegraad.’

Tussen de opsomming van het Rijksvaccinatieprogramma staat ‘Deze 3 zitten samen in 1 injectie’, maar het is mij onduidelijk waar dat op slaat. Welke drie? Het zullen die erboven staande wel zijn. Slordig, een persbericht uitbrengen dat niet in één oogopslag duidelijk maakt wat bedoeld is. Maar wij zijn natuurlijk het meest geïnteresseerd in het opiniestuk van de voorzitter van de NVAA ‘dat vandaag (6 augustus) in de Trouw geplaatst werd. U kunt het hier nalezen’:

‘Ingezonden brief nav voorpagina artikel in Trouw van zaterdag 3 augustus

Vooral antroposofen enten hun kinderen niet in kopt Trouw zaterdag 3 augustus op de voorpagina.

Het lijkt erop dat Trouw hier de verkeerde kop heeft gebruikt, want antroposofen zijn niet tegen inenten, maar denken wel genuanceerd over inenten tegen mazelen.

In 2009 heeft het RIVM de brochure Bezwaren tegen vaccinaties uitgegeven van de hand van F. Woonink. Daarin worden de argumenten van drie groepen met bezwaren tegen vaccinaties genuanceerd weergegeven.

Het heeft er veel van weg dat in het genoemde Trouw artikel de argumenten (twijfels aan de werkzaamheid van vaccins en bezwaren tegen gebruik van cocktails) en de aantallen vaccinatieweigeraars uit de kring van Kritisch Prikken aan “antroposofen” worden toegeschreven.

Waarbij je je ook nog af kunt vragen wat is een antroposoof? Verreweg het grootste deel van Vrije School-ouders is in elk geval geen antroposoof.

Dat goede voeding de weerstand verhoogd is inmiddels algemeen bekend. Daarmee wordt volgens de antroposofisch artsen echter een uiterst besmettelijke en ernstige ziekte als mazelen niet voorkomen.

De eigenlijke gezichtspunten vanuit de antroposofische geneeskunde zijn:
– Er is geen principieel bezwaar tegen eigentijdse methoden zoals vaccineren.
– Mazelen doormaken levert levenslange immuniteit op.
– Ontwikkeling van het immuunsysteem bv door een koortsende ziekte zoals mazelen leidt tot minder allergie en andere chronische ziektes.

Inmiddels is er ook een scala aan onderzoeken bekend die laten zien dat het onderdrukken van koorts, bv met paracetamol, leidt tot minder antistofvorming tegen het virus. Dit zou een reden kunnen zijn voor de toename aan complicaties bij mazelen sedert de invoering van het mazelen vaccin in 1975. Antroposofisch artsen voerden altijd al een beleid waarbij koorts niet onderdrukt maar begeleid werd.

Antroposofisch artsen stimuleren ouders goed geïnformeerd een keuze te maken passend bij het individuele kind en raden oudere kinderen aan alsnog te vaccineren, omdat de kans op complicaties in volwassenheid toeneemt.

Het zou Trouw sieren als ze ruimte zou bieden aan een inhoudelijk artikel van de kant van de antroposofisch artsen over de gezichtspunten over mazelen.

Madeleen Winkler, huisarts
Voorzitter Nederlandse Vereniging Antroposofische Artsen’

Vandaag plaatste Trouw echter een column van Elma Drayer op de website, waarin deze vaste columniste onder de misleidende titel ‘Prima, die aandacht voor het esoterisch gedachtengoed’ de vloer aanveegt, niet alleen met het gestelde in de eerdere artikelen van zaterdag in Trouw, maar ook met deze ingezonden brief van Madeleen Winkler. Hierover schrijft Elma Drayer, haar column op deze manier beëindigend:

‘Je onbegrepen voelen – ze zijn er dol op in het alternatieve circuit.

Ook Madeleen Winkler, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Antroposofische Artsen, legde op deze pagina's dinsdag uit dat de kwestie héél anders ligt dan wij in de buitenwereld denken. Antroposofen hebben namelijk géén bezwaar tegen vaccineren, zoals uw krant dit weekend had geschreven. In antroposofische kring wordt juist uiterst “genuanceerd” over het vraagstuk gedacht. Waarna dokter Winkler ons niettemin inpeperde hoe zegenrijk het is voor het immuunsysteem van een kind om “een koortsende ziekte zoals mazelen” te doorstaan.

Van mij mag iedereen klagen over onbegrip. Maar klagen over onbegrip voor je onbegrijpelijke opvattingen – het blijft toch een toch een tikje curieus.’

Nu is er vandaag nóg iets bijzonders aan de hand in Trouw. Om dat uit te vinden, moeten we op bezoek gaan bij de website van de Antroposofische Vereniging in Nederland. Daar laat men namelijk onder ‘Laatste nieuws’ weten: ‘Antroposofische artsen reageren op discussie rondom inenten. Lees verder »’. Dat willen we natuurlijk onverwijld weten:

‘In de afgelopen tijd is veel discussie ontstaan over de uitbraak van de mazelen. Ouders die hun kinderen niet laten vaccineren worden verantwoordelijk gesteld.

Het dagblad Trouw bracht op zaterdag 3 augustus een hoofdartikel en een interview over het niet inenten door antroposofen. Ook kwam er een reactie van het RIVM. Daarop zijn antroposofische artsen in de pen geklommen om het beeld in die artikelen bij te stellen.

De ingezonden brief van Madeleen Winkler en het opinieartikel van Jaap van de Weg zijn respectievelijk op 6 augustus en 8 augustus in Trouw opgenomen.

Op de website van de Nederlandse Vereniging van Antroposofische Artsen kunt u eveneens meer informatie vinden.’

Een opinieartikel van Jaap van de Weg vandaag in Trouw? Dat vind ik momenteel niet terug op de website van Trouw. Maar op deze manier kan ik wel kennis nemen van die opinie:

‘Mazelen komt weer voor omdat er mensen zijn die besloten om hun kind niet in te enten, om verschillende redenen. De reacties daarop zijn ook divers, wetenschappelijk, emotioneel en (ver)oordelend.

De achtergrond van deze diversiteit wordt gevormd door drie verschillende mens- en wereldbeelden, waarnaar mensen leven.

Het eerste is het mens- en wereldbeeld in de sfeer van de protestant christelijke georiënteerde bevolking. Overwegingen om niet te vaccineren: God heeft de mens geschapen en beschikt over wat er met het leven gebeurt. Als mensen aanvaarden we wat Gods wilsbeschikking is. Die is in zijn wijsheid van een hogere orde dan wij als mens kunnen overzien. Uit eerbied wordt deze sturing aanvaard.

Het tweede mens- en wereldbeeld is dat van antroposofen. Antroposofie is een geesteswetenschap, waarin wetenschappelijke methoden gezocht en gebruikt worden om het onzichtbare te onderzoeken. Dat is ruimer dan dat antroposofie een leer is van Rudolf Steiner. Overwegingen om niet te vaccineren: Het leven op aarde is een ervaringsweg die je gaat en die op ontwikkeling is gericht. In die ontwikkeling is alles van belang, ook ziekte. Na het leven op aarde volgt een evaluatie van dat leven in de geestelijke wereld, om later met een nieuw levensplan een nieuw aardeleven aan te gaan. Reïncarnatie is dus een belangrijke bouwsteen van de antroposofie. Ervaringen van het ene leven werken door in een volgend leven: karma. Vanuit een dergelijke visie wordt genuanceerd gekeken naar wat voor risico aanvaard wordt voor het leven, en wat niet, vanuit een algemeen menselijke houding.

Het derde mens- en wereldbeeld voert nu de algemeen geldende boventoon. Het lijkt net of die algemene levensvisie er niet is omdat hij niet expliciet genoemd en beschreven wordt. Het is het geloof van waaruit we leven, het geloof in de vrije markteconomie. Ik noem het een geloof omdat er nergens bewezen is dat dat de beste manier van samenleven is. We hebben er vertrouwen in en leven ermee. We nemen de voor- en de nadelen. Ook dit geloof heeft consequenties voor ziekte en gezondheid. De markt is open, alles mag aangeboden worden. In de supermarkt vinden we het normaal dat er veel uitgestald ligt waarvan we weten dat het ongezond is. Het wordt aangeboden, niet omdat er een primaire vraag was, maar omdat de markt nu eenmaal moet groeien, en er dus steeds meer geconsumeerd moet worden. We kennen de consequenties. Kinderen die te dik worden en een grote kans hebben op diabetes en hart- en vaatlijden. We zien rijen met alcoholhoudende dranken, terwijl we weten hoe groot het verslavingsprobleem is. En ga maar door. In de kranten staat dat mensen het kindermishandeling noemen als ouders hun kinderen mazelen laten krijgen. Is het dan niet ook kindermishandeling wanneer we kinderen te dik laten worden? Als er sprake van is om inentingen verplicht te maken, is het dan niet logisch om ongezonde voedingsmiddelen wettelijk te verbieden? Maar dat is geen optie. Het geloof in de waarde van de vrije markt is te groot.

In het spanningsveld tussen de verschillende mensbeelden zie je dat bij antroposofisch geïnspireerde mensen de nadruk op gezonde voeding groot is en er minder problemen met zaken als obesitas zijn.

Een tweede aspect van het algemene hedendaagse geloof is dat je maar één keer leeft, en dus, geniet daarvan. Ook dit is een strijdpunt tussen mensbeelden. Het maakt nogal verschil of je leeft vanuit het beeld dat er meerdere levens zijn en dat je met de consequenties van je leven, zowel positief en negatief, verbonden blijft.

De vraag of er meerdere levens zijn, is gedelegeerd naar de religie, of wordt gezien als een persoonlijke en subjectieve zaak. Wetenschappelijk gezien kun je echter ook stellen dat het hier ook om feiten gaat. Het maakt een wezenlijk verschil uit of er een leven na de dood is of niet. Maar hoe onderzoek je die feiten?

Op de achtergrond van de mazelen epidemie zie ik dus een tipje van de tegenstrijdigheid die er tussen verschillende mens- en wereldbeelden bestaat. Als we ons realiseren dat ieder mens vanuit een bepaald mensbeeld leeft, kunnen we daar dan ruimte voor maken en daarin de ontmoeting met elkaar aangaan?

Jaap van de Weg, arts en antroposoof’

Wat zou Elma Drayer hier nu van vinden? Niet veel goeds, vrees ik. Zou het debat over vaccineren hierdoor een nieuwe wending nemen? Ramon De Jonghe kan in ieder geval tevreden zijn. Hij wilde graag dat antroposofen explicieter zouden zijn over hun beweegredenen. Hij wordt ook op zijn wenken bediend door oud-vrijeschoolleerkracht Pieter Witvliet, notabene. Die kwam eergisteren op een van zijn weblogs met een artikel uit de oude doos van Arie Bos, van 25 jaar geleden (namelijk Jonas 13 van 19 februari 1988). Het kan duidelijk maken waar hem het probleem in zit. Ook tegenwoordig, want de voorspelling die de auteur daarin doet is uitgekomen. Wat ook betekent dat je er nu anders mee zal moeten omgaan. Witvliets weblogbericht is heel origineel getiteld ‘Vrijeschool – mazelen’ (Hij schrijft steeds ‘Dr. Bos’, maar dat is denk ik een misvatting; Pieter Witvliet bedoelt waarschijnlijk ‘dokter Bos’ oftewel: de arts Arie Bos, en dat is wat anders dan iemand met de doctorsgraad, want dat is iemand die een proefschrift heeft geschreven en daarop aan de universiteit is gepromoveerd, en dat is Arie Bos niet, voor zover ik weet.) Hoe dan ook, dit is die oude tekst, voorafgegaan door een eigen inleiding van Pieter Witvliet:

‘Wanneer op gezette tijden de mazelen weer eens uitbreken, ontstaat ook steevast de discussie over vaccineren. Ik ben geen arts en voel mij niet geroepen hierover een oordeel te geven. Tussen mijn bewaarde artikelen vond ik er een over “mazelen” uit 1988 van de hand van huisarts Dr. Arie Bos, bekend van o.a. zijn: “Hoe de stof de geest kreeg”. Ik vroeg hem of hij nog achter zijn artikel stond en of ik het mocht publiceren. Hij had daartegen geen bezwaar, maar voegde deze opmerkingen toe waarvan ik de strekking als volgt weergeef:

Ouders van nu geven aan hun kinderen geen antistoffen meer mee. Daarmee is de situatie een andere geworden. Dr. Bos vindt vaccineren daardoor heel begrijpelijk en raadt het zeker niet af.

De reden dat ik hier zijn artikel en zijn opmerkingen plaats, ligt vooral in de opdracht die Dr. Bos nu aan de pedagogie stelt: “de ontwikkeling van het kind moet nu van de pedagogie komen”. Dit vraagt m.i. niet meer of minder om een nieuwe bezinning op de ontwikkeling van kinderen, in samenhang met mazelen of kinderziekten in het algemeen.

Artikel Dr. Bos: Angst voor mazelen

In de zomer van 1956 waarschuwde de akela van ons groepje welpen dat we niet te wild mochten spelen. We moesten vooral niet bezweet raken, meende ze, want voor je het wist kon de kinderverlamming toeslaan. In mijn herinnering was het een prachtige zomer, zoals alle zomers in de jeugd, die in een onkinderlijke rust moest worden doorgebracht. Zwemmen was er zeker niet bij: het water borg het grootste gevaar in zich. Er werden dat jaar meer dan tweeduizend kinderen ziek. In het jaar daarop gingen we op een dag met de hele klas naar het gebouwtje van de GGD waar we in een onafzienbare rij klaar stonden om in de arm te worden geprikt. Er was niemand op deze gereformeerde school die zich niet liet vaccineren. Nooit eerder was er een polio-epidemie (kinderverlamming) van een dergelijke omvang geweest. Een aantal kinderen had blijvende verlammingen overgehouden. We weten nu dat het poliovirus de paradoxale neiging heeft pas ziekte en verlammingen te veroorzaken wanneer de hygiëne in een land groter wordt. In landen waar een minder hoge hygiënische standaard is, vormt verontreinigd water een alom tegenwoordig reservoir van poliovirussen. Ieder kind wordt al vroeg in zijn leven besmet, in een tijd dat het nog door van de moeder afkomstige afweerstoffen wordt beschermd. De antistoffen die het daardoor ontwikkelt, beschermen het weer tegen een eventuele latere besmetting die dan in een milde vorm of volstrekt ongemerkt voorbij gaat. Epidemieën krijgen zo geen kans om te ontstaan omdat iedereen over afweerstoffen beschikt. 

Een heel andere situatie ontstaat wanneer door een grotere hygiëne het virus niet meer circuleert. Oudere kinderen die vrijwel geen afweerstoffen meer van hun moeder over hebben, zijn dan onbeschermd en kunnen erg ziek worden wanneer incidenteel de ziekte in de vorm van een epidemie toeslaat. Deze situatie bestond in onze streken voor het jaar 1957, toen een systematische inenting tegen polio myelitis op gang kwam. Al vrij snel was een percentage van 98 procent gevaccineerden bereikt, wat tot de dag van vandaag nog steeds het geval is. De hoop bestond dat de hoge vaccinatiegraad van de bevolking de verspreiding van het virus effectief zou voorkomen zodat ook de niet gevaccineerden onder de “vaccinatieparaplu” van de anderen zouden kunnen meeschuilen. Dat bleek niet het geval te zijn. In 1971 en in 1978 ontstond er in enkele streng gereformeerde gemeenschappen, waar om principiële reden niet wordt ingeënt, een polio-epidemie die relatief veel verlammingsslachtoffers eiste. Het lijkt er aldus op dat naarmate een bevolking door vaccinatie beter is beschermd tegen een ziekte, de ongevaccineerden door het ontbreken van antistoffen een groter risico lopen om de ziekte op volle sterkte te moeten doormaken.

Zes sterfgevallen

Het is indertijd een geniale gedachte geweest van Edward Jenner, de dokter uit Berkely in Engeland die omstreeks 1798 de vaccinatie uitvond, en een goed voorbeeld van een vruchtbare samenwerking die het waarnemen met het denken kan aangaan, wanneer niet uitsluitend bij een esthetische ontroering wordt stilgestaan. Jenner vroeg zich namelijk af waarom hij boerenmeisjes aantrekkelijker vond dan burger- of adellijke meisjes. Dat kwam omdat de eersten in tegenstelling tot de laatsten meestal over gave gezichtjes beschikten. De pokken, destijds een algemene (kinder)ziekte, hadden bij de anderen dikwijls een extra reliëf in het gezicht achtergelaten. Een boerin wees Jenner er op dat de boerenmeisjes wel pokkenlittekens op hun handen hadden die ze hadden overgenomen van de uiers van de door hen gemolken koeien. Dat waren de zogenaamde koepokken. Jenner begreep dat de relatief onschuldige koepokken (vaccinia, van vacca is koe) beschermden tegen kinderpokken. Daarmee is de term vaccinatie ontstaan. Het kwam echter voor dat na inenting iemand toch over het gehele lijf koepokken kreeg. Al waren het dan in dit geval koepokken, de gevolgen waren niet minder ernstig. Een vergelijkbaar probleem kan zich nog steeds voordoen wanneer met een levend maar verzwakt virus wordt gevaccineerd, zoals bijvoorbeeld via het “suikerklontje” tegen polio. Zo’n verzwakt virus kan zich toch, weliswaar langzaam, vermenigvuldigen, weer uitgescheiden worden en sterker besmettelijk zijn dan in zijn oorspronkelijke, afgezwakte vorm. In Nederland gebruikt men daarom tegen polio liever het met formaline gedode virus.

Ook nu nog leveren sommige inentingen problemen op, zoals de DKTP-prik, vooral door de kinkhoesttoxinen, en de mazelenprik met het afgezwakt maar levend virus (DKTP is: difterie, kinkhoest, tetanus en polio). In 1986 werden zes sterfgevallen van kinderen na vaccinatie gemeld aan het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne (RIVM). Vijf gevallen betroffen van tevoren niet-zieke kinderen, van wie vier na een DKTP-enting overleden en het vijfde na een mazelenvaccinatie. Het zesde kind leed aan een ernstig hartgebrek. Een verband tussen vaccinatie en overlijden kon niet worden bewezen omdat geen sectie werd verricht; zij werden als “wiegedood” geduid. In hetzelfde jaar werd twee maal een hersenvliesontsteking gemeld – één maal na een mazelenprik en één maal na een DKTP-inenting – en verder nog tweeënveertig andere ernstige bijwerkingen van een van beide vaccinaties. De melding is vrijwillig, zodat volgens het RIVM moet worden aangenomen dat lang niet alle gevallen bekend worden. Dat dit soort bijwerkingen voorkomen, is algemeen bekend in de medische wereld en heeft, hoezeer het ook ernstig moet worden genomen, nooit geleid tot een door kranten en televisie aangewakkerde angstgolf. Wat kan er dan de reden van zijn dat bij de laatste mazelenepidemie breeduit de publiciteit is gezocht? De aanleiding werd gevormd door het overlijden van een zesjarig jongetje en een week later een vijfjarig meisje aan, zo werd bericht, een complicatie van mazelen. Het is opmerkelijk dat nooit is bekend gemaakt aan welke complicaties de kinderen zijn overleden en of er nog andere omstandigheden hierbij een rol hebben gespeeld. Het is namelijk al jaren bekend dat bij de zeldzame gevallen van overlijden na mazelen vrijwel altijd sprake is van een voorafgaand lijden, zoals bijvoorbeeld een hartgebrek of mongolisme. De longontsteking als complicatie is in het algemeen goed te behandelen.

Indringer

Nederland beroemt zich er op met 95 procent tot de landen met het hoogste percentage ingeënten te behoren. De volkswoede naar aanleiding van de sterfgevallen richtte zich dan ook gemakkelijk op de overblijvende vijf procent. Opvallend is dat deze volkswoede werd aangewakkerd en verwoord door enkele hoogleraren. De hoogleraar gezondheidsrecht Roscam Abbing uit Maastricht meent dat ouders die hun kinderen niet tegen mazelen laten inenten uit de ouderlijke macht moeten worden ontzet. Professor Dupuis, hoogleraar ethiek te Leiden, die vaker blijk geeft van een zekere hang naar dwangmaatregelen, vindt dat inenten verplicht moet worden. En Professor Huisman, sociaal geneeskundige te Rotterdam, beweert zelfs dat een derde van de kinderen die de mazelen hebben gehad daar psychische schade van overhoudt of spasticiteit! Het lijkt een duidelijke zaak: de twee sterfgevallen die het gevolg zouden zijn van een tot voor kort onschuldige kinderziekte, zijn de schuld van de ouders die hun kind geen mazelenvaccinatie hebben gegund. De zaken liggen echter iets genuanceerder. Vroeger kwamen complicaties bij mazelen in de westerse wereld maar zelden voor. De enige ernstige complicatie die moet worden gevreesd, is de encefalitis, immers de longontsteking is goed te behandelen. In het begin van de jaren zestig gold bijvoorbeeld in Duitsland een getal van 1:14.500 gevallen van mazelen waarbij encefalitis als complicatie van mazelen optrad. Er wordt aangenomen dat vijftien procent van de kinderen met encefalitis overlijdt. Inmiddels, sinds de vaccinaties, geldt een getal van 1:1000 à 1:2000. Het is overigens de vraag of dit ernstiger verloop alleen te wijten is aan het gebrek aan antistoffen bij de niet gevaccineerden, of dat ook de behandeling van de ziekte er een rol in speelt.

Een onderzoek van de Haarlemse arts B. Witsenburg in Afrika, waar mazelen een ernstiger verloop heeft dan in Europa, liet zien dat overlijden aan complicaties bij mazelen statistisch beduidend vaker voorkomt bij kinderen die koortswerende middelen krijgen. Dat is ook te verwachten, want koorts is een van de manieren waarop het lichaam zich tegen een dergelijke indringer verweert.

Mazelen vormde eigenlijk nooit een probleem. Het was een ziekte die je gehad moest hebben en die ook vrijwel iedereen van boven de vijftien jaar heeft doorgemaakt. Het betekende een paar dagen ziek thuis blijven met koorts, hoesten en rode vlekken op gezicht en lijf, vertroeteld worden door je moeder en weer beter worden. En beter worden kon je heel letterlijk nemen. Je moeder vond dat je veranderd was en dat vond je zelf ook. Je armen staken verder uit je mouwen en broekspijpen, je keek anders uit je ogen, je was minder kind en meer mens geworden. Hoge koorts betekent een inspanning voor het lichaam; er moet tenslotte een ziekte worden overwonnen. Iedereen weet dat je door inspanning sterker wordt. Dat geldt ook voor het afweersysteem. Nu de kinderziekten al bijna volledig zijn uitgeroeid, overspoelt een grote golf van verkouden, hoestende en benauwde kindertjes het spreekuur van de huisarts. Vooral huid- en luchtwegproblemen – de gebieden waar de klassieke kinderziekten de strijd laten afspelen – nemen bij kleine kinderen enorm toe. Een “kinkhoest” die vaak serologisch (wat betreft antistoffen) niet tot de echte kinkhoest is te herleiden en ook “vlekjesziekten”, die lijken op de klassieke kinderziekten maar het niet zijn, vormen een vrijwel dagelijks beeld. Het lijkt wel of een kind niet zonder kinderziekten kan. 

Het belang van het doormaken van kinderziekten wordt vanuit de antroposofische geneeskunde als volgt verduidelijkt. In het kort gezegd komt het er op neer dat een mens als geestelijk wezen zijn ouders heeft uitgezocht om een lichaam voor hem te vormen. Dat geboren lichaam heeft echter aanvankelijk meer de kwaliteiten en eigenschappen van de ouders dan van het kind dat er in woont. Het lichaam moet worden omgebouwd om eigen te kunnen worden. Daarvoor moet grote kracht worden gemobiliseerd. Koorts bijvoorbeeld. Alle kinderziekten hebben een eigen terrein waar ze “verbouwingswerkzaamheden” mogelijk maken: de huid, de luchtwegen, de slijmvliezen en het zenuwweefsel. Na roodvonk, dat met langdurige hoge koorts gepaard gaat, vervelt een kind zelfs en komt als nieuw weer tevoorschijn. 

In het medisch tijdschrift The Lancet van 5 januari 1985 is een artikel verschenen waarin de resultaten van een veertig jaar durend onderzoek naar de gevolgen van mazelen werden gepubliceerd. Er bleek een statistisch significant verband te bestaan tussen het niet doorgemaakt hebben van mazelen en het op latere leeftijd ontstaan van immuniteitsziekten, bot- en kraakbeenziekten en tumoren. Het RIVM heeft het op zich genomen om behalve de ernstige ziekten difterie, tetanus en polio en de niet zo ernstige kinkhoest, ook de voor kinderen onschuldige bof, rode hond en mazelen weg te vaccineren. Dit is voor veel, vooral antroposofische ouders, die om nog weer andere overwegingen dan streng gereformeerde ouders kinderziekten positief waarderen, geen reden om zich te laten wijsmaken dat deze ziekten uiterst gevaarlijk zijn. Ze zijn hoogstens erg lastig. Wanneer door het hoge vaccinatiepercentage en de daardoor ontstane afwezigheid van afweerstoffen, mazelen in de toekomst een gevaarlijke ziekte zou worden, zal dat voor veel antroposofische ouders een nieuw element betekenen in de overweging wel of niet te vaccineren. Ze zijn dan wel gedwongen tegelijkertijd tegen de bof en de rode hond te laten enten. Of deze “vooruitgang” ook een verbetering van de gezondheidstoestand van de Nederlandse bevolking zal betekenen, is echter de vraag.

Het lijkt meer zo te zijn dat de vaccinatieparaplu waaronder ook de niet gevaccineerden kunnen schuilen, het karakter van een steriele broeikas gaat aannemen waarin kwetsbare plantjes opgroeien. Zo schept de technologische gezondheidszorg zijn eigen problemen.

Arie Bos

(Jonas 13, 19 februari 1988)

Zie voor meer informatie “Antroposofie in de pers” artikel “Koeienletters” en de daarbij horende reacties.’

Ook al is dit artikel mogelijk verouderd, het laat in ieder geval wel zien dat het een ingewikkeld onderwerp is, vaccineren, dat zich niet leent voor gemakkelijke slogans. Laten we de discussie voeren, maar wel graag met het respect waar Jaap van de Weg vandaag in Trouw om vraagt.

.

Observaties

Na al het gemazel, is er ook nog wat anders? Natuurlijk, genoeg zelfs. Het dreigt alleen te verdwijnen tussen al het andere geweld. Eens kijken of ik voldoende boven water kan krijgen. En dan liefst wel het belangrijkste. We hadden het op de laatste dag van juli in ‘Rente’ over de economie. Daar kan ik nog wel iets aan toevoegen. Op de website van de ‘Summer Foundation’ (waar ik nog bedroevend weinig aandacht aan heb besteed, ik geloof dat ‘Odin’ op 17 maart 2012 de enige keer was), die overigens in weerwil van de naam grotendeels ook in het Nederlands is, op die website dus is ook een weblog te vinden. Sinds 24 april staat er onder ‘Blog’ te lezen:

‘Ieder mens kijkt op zijn eigen manier naar de wereld. De blik van de ander kan ons in aanraking brengen met een nieuw inzicht, een nieuwe inspiratie. Kijkend vanuit vrijheid, gelijkheid en solidariteit doen Michel Bijpost en John Hogervorst hier beurtelings verslag van hun persoonlijke observaties.’

Vandaag plaatste de eerstgenoemde ‘Het sprookje van de buurman en de koelkast’:

‘Er is mij iets overkomen waar ik nog steeds met mijn hoofd niet bij kan. Gisteravond om tien uur kwam mijn buurman binnen wandelen. Hij liep rechtstreeks naar de koelkast en stopte de volledige inhoud daarvan zonder blikken of blozen in twee grote boodschappentassen en liep linea recta de deur weer uit. Onderweg naar buiten scheurde één van de tassen open, waardoor er in mijn huiskamer een spoor van kapot gevallen flessen, sausjes en jampotjes achterbleef. Er zitten nu allemaal vieze vlekken in mijn vloerbedekking, die ik er met geen mogelijkheid meer uitkrijg.

Toen ik van de ergste schrik bekomen was, ben ik naar mijn buurman toegelopen om om opheldering te vragen. Hij zei dat het normaal was wat hij had gedaan en dat ik niet zo moest zeuren over een paar boodschappen. Toen ik hem vervolgens vroeg om dan in ieder geval de rotzooi in mijn kamer en gang op te ruimen of op zijn minst de schade te vergoeden, smeet hij de deur in mijn gezicht dicht en zei dat het mijn rotzooi was en dat ik het zelf maar moest opruimen.

Ik heb vervolgens de politie gebeld, maar die zeiden dat ze niets voor me konden betekenen. Ik moest eerst maar zien te bewijzen dat mijn buurman degene was geweest die de rotzooi had achtergelaten. Het was zijn woord tegen het mijne. Twee dagen later hoorde ik dat mijn buurman de inhoud van mijn koelkast heeft verkocht op een lokale markt in de buurt.

Wat u net gelezen heeft, is gelukkig niet echt gebeurd, maar het vertoont wel grote overeenkomsten met de manier waarop oliemaatschappijen hun werk doen. Ze kloppen op de deur van andermans huis en beginnen met het ontginnen van bodemschatten, oftewel het leeghalen van de koelkast. Ze noemen dit proces “research and development”. Als ze gevonden hebben wat ze zochten, komt de boodschappentas tevoorschijn. Dit noemen ze “investeringskosten”. Daarna gaan ze de markt op en worden de goederen verkocht volgens de principes van de “vrije markt” aangestuurd door het mechanisme van “vraag en aanbod”.

De oliemaatschappij is als mijn buurman, maar hij heeft alleen een andere naam, namelijk “ondernemer” en het is een goede ondernemer want hij weet “winst” te maken. Het feit dat deze buurman weigert de rotzooi op te ruimen en ook de schade niet wil vergoeden, heet met een mooi woord “winstmaximalisering”. En oom agent die toekijkt, maar niet ingrijpt, is vergelijkbaar met een falende overheid, die niet in staat is goede regels op te stellen of te handhaven.

Misschien vindt u mijn vergelijking wat overtrokken, maar ik ben er zeker van dat de bewoners van Nigeria, geconfronteerd met de door Shell veroorzaakte milieuvervuiling, zich aardig herkennen in het “sprookje van koelkast en de grijpgrage buurman”. Ook Shell weigert stelselmatig de vervuiling te betalen en wandelt weg met torenhoge winsten. Net als vele andere oliemaatschappijen, zoals Exxon Mobil en BP, die de afgelopen decennia enorme milieurampen hebben veroorzaakt.

Dat is niet netjes van deze multinationals, maar het echte probleem is terug te voeren naar de manier waarop we in onze economie omgaan met bezit. Wij vinden het normaal en zelfs verstandig om grond en grondstoffen, stukjes aarde, te verkopen en tot privébezit te maken. Dat doen we al millennia lang, dus we weten niet beter.

Maar wat zou er nu gebeuren als we zouden besluiten dat de aarde en haar grondstoffen voortaan geen privébezit meer kunnen zijn? Wat zou er gebeuren als we zouden overstappen van een door winst gedreven economie, naar een systeem waarbij het algemeen welzijn het belangrijkste uitgangspunt vormt? Een nieuw systeem dat verantwoord, duurzaam ondernemen bevordert en vervuilende en verspillende praktijken tegengaat? Een economische stelsel dat uitgaat van solidariteit, coöperatie en algemeen welzijn?

Ben ik misschien teveel een dromer?

Ik denk het niet! Kijk maar op www.summer-foundation.org en bekijk de initiatieven die aantonen dat het anders kan.

Michel Bijpost’

Twee weken geleden, op 24 juli, schreef John Hogervorst op zijn beurt ‘Doorstappen’:

‘Als hardloper in Drenthe bof ik maar. Welke windrichting ik ook kies, steeds voert mijn route me door bos en heide, langs beken en velden, oude boerderijen of hunebedden.

Aan een pad in het noordwesten van het Balloërveld staat het hierbij afgebeelde bankje dat de wandelaar in dit stille gebied de gelegenheid geeft wat te rusten, een appeltje te eten en uit te kijken over de heide. Het bankje is er enige jaren geleden geplaatst in een samenwerking tussen Staatsbosbeheer en de Triodos Bank. Spaarders van de bank konden op een locatie van hun keuze een bank laten plaatsen.

Een sympathiek idee: wandelaars vinden op mooie plekjes een lekker bankje om even te zitten; spaarders bewerken iets leuks met hun spaargeld en zullen vast en zeker bij tijd en wijle op hun “eigen” bankje plaatsnemen, de Triodos Bank profileert zich met een sympathieke, groene en duurzame actie.
De Triodos Bank werd zo’n 40 jaar geleden opgericht en streefde naar een totaal nieuwe manier van sparen, lenen en schenken en naar een economie waarin mensen samen en voor elkaar werken. De bank begon in een klein kringetje, groeide in de eerste decennia van zijn bestaan stilletjes en geleidelijk door en ontwikkelde zich de afgelopen 15 jaar tot een bank met een grote naamsbekendheid, een duurzaam en vriendelijk imago, vestigingen in verschillende Europese landen en met een balans waarop miljarden staan. Mede met dank aan de wanpraktijken in de financiële wereld, is de bank de laatste jaren sterk gegroeid.

Ik heb nog nooit op het (Triodos) bankje aan de rand van het Balloërveld gezeten. Ik kom er wel regelmatig langs, maar hardlopend, en hardlopers zitten niet op bankjes. Zij maken hardlopend hun hoofd leeg, laten zich verrassen door onverwachte vergezichten of laten zich inhalen door nieuwe ideeën. Altijd op weg naar de volgende stap.

Wat is eigenlijk de volgende stap van de Triodos Bank? – dat vroeg ik me af toen ik laatst langs het bankje liep.

Nieuwe manieren van omgaan met geld en het concreet werken aan een economie van samen delen en samen werken zijn nog altijd nodig. De praktijken van bankiers hebben de wereld in een diepe crisis gestort. Maar de groei van de Triodos Bank, hoe verheugend ook, heeft nog niet tot fundamentele veranderingen geleid. In termen van marktaandeel is ook de zo sterk gegroeide Triodos Bank een dwerg.

Is het beleid van de bank gericht op verdere groei en vergroting van het marktaandeel? Dat zou dan een beleid zijn dat de bank met vele andere banken of ondernemingen gemeen heeft. Ik hoop maar dat men binnen de bank helder en resoluut bezig is met het voorbereiden van nieuwe stappen. Want koplopers worden ingehaald en zakken dan terug naar het peloton. En wie in het peloton zit, geeft geen richting aan.

Wat kunnen de volgende stappen zijn van een bank die de praktijk van het bankieren wil veranderen? Ik geloof dat ik mezelf daarbij de volgende vragen zou stellen:
– waarom zou ik als spaarder een vergoeding (rente) moeten krijgen wanneer ik anderen (een bank) vraag mijn geld te beheren?
– de moderne mens is, of hij het nou leuk vindt of niet, verantwoordelijk voor zijn volledige doen en laten. Daarom wil ik dat een bank zó transparant werkt, dat ik die verantwoordelijkheid ook werkelijk kan waarmaken (want dát kan de bank niet voor me doen).
– een capabele ondernemer met een levensvatbaar plan dat gebaseerd is op een concrete behoefte van zijn potentiële afnemers (klanten) moet gewoon over werkkapitaal kunnen beschikken. Hoe kan een bank er in deze zin voor zorgen dat ondernemerspotentie door middel van kapitaal handen en voeten krijgt?
- wat is de functie van een bank als ieder mens over de bekwaamheid zou beschikken die nodig is om met geld en geldzaken om te gaan?

Laat dat bankje op het Balloërveld maar lekker staan voor wandelaars en natuurvrienden. De praktijk van het bankieren staat het ons niet toe om rustig achterover te zitten. Laten we doorstappen!’

Het laatste is zo’n gekke gedachte niet. ‘Boze burgers beginnen eigen bank’ schreef Gerard Driehuis op de website Welingelichte Kringen op donderdag 1 augustus:

‘In navolging van België beginnen burgers die zijn teleurgesteld in de gevestigde banken een alternatief. Burgers uit Apeldoorn en omgeving willen een coöperatieve bank oprichten. Donderdag begint De Financiële Coöperatie met de ledenwerving onder burgers die de bank “nieuwe stijl” willen steunen. Dat bericht De Telegraaf.

De Financiële Coöperatie speelt in op de maatschappelijke onvrede over de (bonus)cultuur bij de traditionele banken. Het idee is ontleend aan de NewB, een coöperatieve bank die sinds dit voorjaar in België in oprichting is.

In enkele maanden tijd hebben zich meer dan 43 duizend particulieren aangesloten bij NewB, die inmiddels over een startkapitaal van ruim 1,2 miljoen euro beschikt. Om als bank te kunnen beginnen, is echter meer geld nodig. De initiatiefnemers van de NewB denken dat hun kans van slagen aanzienlijk is, omdat ze in korte tijd betrekkelijk veel aanhang hebben verworven. Het Nederlandse initiatief staat nog aan het begin.’

Yvonne Hofs schreef er ook over, op 1 augustus in De Volkskrant, in ‘Burgers zijn banken beu en beginnen eigen coöperatie’:

‘Burgers uit Apeldoorn en omgeving willen een coöperatieve bank oprichten omdat zij gedesillusioneerd zijn door de mores in het huidige bankwezen. De Financiële Coöperatie begint vandaag met de ledenwerving onder burgers die de bank “nieuwe stijl” willen steunen.’

Over de kans van slagen heet het:

‘De Financiële Coöperatie moet binnen een half jaar minstens tienduizend leden tellen, omdat Brink zeker 200 duizend euro nodig heeft om de opstartkosten te betalen. Hij verwacht die drempel met gemak te nemen.’

Nog meer van John Hogervorst op de website van Driegonaal. Op 2 augustus kwam hij met ‘Het best mogelijke’:

‘Vandaag op een hele mooie verwoording van de sociale driegeleding gestuit:

“De idee van de driegeleding is geen politiek model. Zij wil de wereld niet verbeteren door een nieuwe, ‘betere’ ideologie op de plaats van een oude te zetten. Zij wil de mens de basis bieden om, overeenkomstig diens streven naar vrijheid, gelijkheid en broederschap, maatschappelijke structuren zó te vormen dat het best mogelijke – voor de mens en voor de zaak – bereikt kan worden. Zij wil geen waarheid verkondigen, maar wil de mens in staat stellen zijn waarheid zelf te vinden.”

(Thomas Wimmer, Der anthroposophischen Sozialimpuls (...), Tübingen 1990)’

Als we dan toch bij Nearchus in de buurt zitten, kunnen we het meteen over een paar nieuwe boeken hebben. Dit (geplaatst op de datum van 20 juli) is weliswaar niet nieuw, maar ook niet oud. Het heet ‘Op weg naar de graal’:

‘Een verzameling van artikelen over verschillende facetten van de graal. Over de graal in zijn verschillende gestalten door de eeuwen heen; over historische figuren die met het verhaal van de graal te verbinden zijn; over de kracht van het kwaad (Klingsor) in het graalverhaal; over de graal als inwijdingsthema; de genezing van Anfortas en het toekomstperspectief dat oplicht in Wolfram von Eschenbach’s Parzival. Bevat artikelen van Ursula Grahl, John Hogervorst, Frans Lutters, Harrie Salman en Roland van Vliet.

Paperback, 135 pagina’s, € 14,75
Meer info of bestellen »

Uit het Voorwoord

In 1987 verscheen het eerste nummer van een klein tijdschriftje, Graalschrift, dat gewijd was aan het thema van de graal. Tot in 1995 zouden uiteindelijk 19 nummers van dit tijdschriftje verschijnen. Daarna werd de uitgave stilzwijgend gestopt, niet zozeer wegens een gebrek aan belangstelling maar door bijzondere omstandigheden die het onmogelijk maakten dat het werk aan Graalschrift werd voortgezet.

Voor ondergetekende, voor wie de uitgave van Graalschrift de eerste stap op het pad als uitgever was, is het tijdschriftje altijd een dierbaar “project” geweest en wonderlijk genoeg lijkt dat ook voor toenmalige lezers het geval te zijn. Nog altijd ontmoet hij mensen die hem herinneren aan de uitgave van dit tijdschriftje en vertellen dat de oude nummers gekoesterd worden.

In deze bundel artikelen over de graal zijn deels bijdragen opgenomen die eerder in Graalschrift zijn opgenomen. Deze selectie is aangevuld met vier nieuwe artikelen van Frans Lutters, Harrie Salman (twee artikelen) en Roland van Vliet.

Verschenen in juni 2013’

Op 31 juli kwam bij Nearchus dit ‘Omslagmateriaal binnen’:

‘Vanmiddag kregen we het bestand binnen met het werk van Chantal Karsten dat de basis vormt voor het omslag van nóg een titel waarmee we hier nu zo goed als klaar zijn, een nieuwe van Cornelis Boogerd. Nu gaat onze vormgeefster, Rozemarijn Groenewold, ermee aan de slag. Wordt vast heel mooi!’

Die andere titels betreffen:

‘Tweede druk De organen verschenen

[21/7/13] Omvangrijk, niet makkelijk, diepgravend, dat mogen we toch zeker wel zeggen over De organen in relatie tot lichaam ziel en geest dat in september 2012 verscheen. Wanneer een mens alles van tevoren zou weten zou het leven minder interessant maar deels wel makkelijker zijn. Dan zou je als uitgever ook minder moeite hebben de oplage van een boek te bepalen.

De eerste druk van De organen was in juni al op en inmiddels verscheen de tweede, licht bewerkte druk. Mooi dat er voor een dergelijke uitgave onverwacht veel belangstelling is. Ook voor Han Campagne, de auteur, die zich tientallen jaren met het thema van de organen bezighield en daarvan in dit boek zo veelzijdig en diepgaand blijk geeft. Meer info of bestellen »

Eigen kracht

[21/7/13] Wonderlijk! Vrouwen bevallen al eeuwen, al duizenden jaren, al... zo lang er mensen zijn – en sinds nog maar heel recent schijnt het alsmaar dringender te zijn dat bevallingen plaats vinden in het ziekenhuis. Daarmee wordt de vrouw de kans ontnomen om haar bevalling op eigen kracht en in eigen regie te laten gebeuren.

In juni 2012 publiceerden we Bevallen op eigen kracht. Wat je zelf kunt doen om veilig en ongecompliceerd te bevallen van Wendy Schouten. Met ervaringen, inzichten en oefeningen geeft ze met haar boek vrouwen een steun in de rug om hun bevalling zelf vorm te geven. Wendy Schouten is zelf moeder van vier kinderen en weet waar ze het over heeft.

In de afgelopen weken is de discussie over thuisbevallen weer opgelaaid en heeft Wendy zich ook in het gesprek gemeld. Ze schreef een artikel dat op 15 juli jl. in de NRC verscheen en dat ook op haar blogspot te lezen is. Meer info of bestellen »’

En als we klikken op ‘meer info’ lezen we achtereenvolgens:

‘De organen in relatie tot lichaam, ziel en geest
Han Campagne

Het menselijk lichaam toont zich, voor de onbevangen onderzoeker, als een groot wonder van de natuur.

In dit werk staan de organen, hun samenhang met de planeten en hun werking op de gehele mens centraal. Algemene medische én geesteswetenschappelijke inzichten worden samengebracht om de organen en hun betekenis voor de mens grondig te onderzoeken. Daarbij komen onder meer anatomie, pathologie, psychologie en therapie aan bod.

Daarnaast geeft dit werk een fascinerend inzicht in het menselijk wezen: in zijn lichamelijkheid, zijn psychologie en zijn samenhang met de spirituele wereld. Daarmee is het niet alleen een werkboek voor al degenen die therapeutisch werkzaam zijn maar ook een handboek voor een praktisch toepasbare menskunde.

Han Campagne (1929) groeide op in het voormalige Nederlands Indië. Daar leefde hij in de mystieke sfeer van de tropische natuur waarin hij als kind de realiteit van het buitenzintuiglijke ervoer. In combinatie met de antroposofische levensbeschouwing van zijn ouders ontstond daaruit de wil om arts te worden.

Na de oorlogsjaren, die hij deels in een Japans kamp doormaakte, studeerde hij in Utrecht medicijnen en werkte bijna 20 jaar als antroposofisch huisarts. Daarna werd hij instituutsarts in Scorlewald en Midgard. Daar werkte hij gedurende 10 jaar met grote voldoening met kinderen en volwassenen met een (verstandelijke) beperking.

In het kader van de opleiding tot heilpedagoog/sociaaltherapeut onder de vlag van de Raphaëlstichting gaf hij jarenlang les in o.m. antroposofische menskunde. Het materiaal van deze lessen groeide vervolgens, in de loop van vele jaren, uit tot dit boek waarin de auteur zijn ervaringen en inzichten heeft uitgewerkt.

Info van de uitgever
[2e licht herziene druk, Nearchus CV, 2013]
De organen in relatie tot lichaam, ziel en geest
Han Campagne
€ 38.50

Bevallen op eigen kracht
Wendy Schouten

Veilig en ongecompliceerd bevallen is gebruik maken van je eigen kracht!

“Elke vrouw wil graag veilig en ongecompliceerd bevallen. Het belangrijkste daarbij is dat je gebruik maakt van je eigen kracht en een sfeer creëert waarin vertrouwen en genieten centraal staan. Als je weet wat je zelf kunt doen om het natuurlijke proces van bevallen te ondersteunen, kan je kind makkelijker, sneller en met minder weerstand c.q. pijn geboren worden. Zo kan je bevalling een unieke, rijke ervaring worden.” Dit stelt Wendy Schouten, moeder en publiciste, naar aanleiding van haar vier eigen bevallingen.

Toch leven veel vrouwen naar hun bevalling toe met een mengeling van angst, onwetendheid en afhankelijkheid. “Ik hoop gewoon dat alles goed gaat”, of “Ik zal wel zien hoe het loopt” hoor je vaak. Gebrek aan aandacht voor zelfredzaamheid, tegennatuurlijke praktijken en angst voor wat er mis kan gaan kenmerken de moderne verloskunde. Dit brengt veel vrouwen onnodig in moeilijkheden waaruit pijnbestrijding en technisch ingrijpen steeds vaker de enige uitweg lijken.

Met dit boek wil Wendy Schouten vrouwen de fysieke en mentale ondersteuning aanreiken die de moderne verloskunde uit het oog is verloren: met gouden tips en inzicht in de werking van de moderne verloskunde. De ervaringsgerichte gevoelsmatige kennis van vrouwen zelf beschouwt zij hierbij als de basis en het vertrekpunt van kwalitatief hoogwaardige zorg.

Info van de uitgever
[Nearchus CV, 2012]
Bevallen op eigen kracht
Wendy Schouten
€ 19.50’

Niet ver van Nearchus, Driegonaal en de Summer Foundation vandaan, gebeurde er in Zwolle afgelopen weekend iets bijzonders. De Stentor berichtte op zaterdag 3 augustus over ‘Verhuizing Isala verloopt gladjes’:

‘De verhuizing van de patiënten van locatie Weezenlanden naar de nieuwbouw van de Zwolse Isala klinieken is zaterdagmorgen gladjes verlopen. De logistieke megaklus werd sneller dan gepland geklaard. (...) Het fonkelnieuwe ziekenhuis vervangt de twee oude locaties De Weezenlanden en Sophia bijna volledig; het telt 776 bedden.’

En waarom moeten we dat weten, vraagt u zich af. Nou, dat is eenvoudig. Op de website van Isala lezen we over ‘Architectuur en bouw’ in ‘Architectuur’:

‘Structuur en indeling gebouw
Duurzaamheid
Terugblik op de bouw
Opmerkingen en suggesties nieuwbouw

Isala bouwde het mooiste ziekenhuis van Nederland. De insteek van de architecten was om een beter-huis te ontwerpen, in plaats van een ziekenhuis. De organische bouwstijl en de groene omgeving moeten het genezingsproces van patiënten versnellen.

Speciaal voor de nieuwbouw van Isala werd een architectenmaatschap opgericht. De Architectenmaatschap Isala (AMI) bestond uit drie bureaus: Alberts & Van Huut, a/d Amstel architecten en Alberts, Van Huut & Partners.

Organische bouwstijl

Architectenbureau Alberts & Van Huut ontwierp al eerder spraakmakende, organische gebouwen, zoals het hoofdkantoor van de Gasunie in Groningen. Deze organische bouwstijl is eveneens kenmerkend voor het ontwerp van Isala. Er is voor gekozen om een groot ziekenhuis te bouwen, dat klein voelt door de verschillende gebouwen, de zogenaamde vlinders. De organische vormen in combinatie met het groene landschap hebben een positieve uitwerking op medewerkers, bezoekers en patiënten.

 

Impressie nieuwbouw (2.05 minuten)

De architecten van het ziekenhuis hebben de omgeving rondom Isala onder meer als inspiratiebron gebruikt. Het open landschap en de oude stadskern van Zwolle zijn elementen die terugkomen in het ontwerp. Het huidige terrein is vrij open qua opzet, maar krijgt in de toekomst een stedelijk karakter zodat alle ziekenhuisfuncties gehuisvest kunnen worden. De stad komt terug in het ontwerp doordat er gebruikgemaakt is van een verdeling in vlinders. Daarnaast komt er middenin de gebouwen een openbare straat (de Passage), om openheid te creëren. Door de organische architectuur zijn in het hele ziekenhuis herkenningspunten te vinden, waardoor een bezoeker zich gemakkelijk kan oriënteren. Het groene landschap uit de omgeving komt in het ziekenhuis terug in de verschillende binnentuinen (atria). Zij vormen een overgang tussen binnen en buiten.

Omgeving

De organische architectuur vloeit binnen en buiten in elkaar over. Het ziekenhuis is een dynamische omgeving waar veel gebeurt. De omgeving van het ziekenhuis heeft een rustige en krachtige uitstraling gekregen. Op het terrein rondom en tussen de vier vlinders zijn verschillende groene ruimten, zoals daktuinen en omsloten tuinen, gerealiseerd. Tijdens het ontwerp is als uitgangspunt genomen dat kijken naar en verblijven in een natuurlijke omgeving een positieve invloed heeft op het genezingsproces. Daarom zijn er meerdere verblijfruimten waar fysiek of visueel contact mogelijk is met het landschap. Copijn Boomspecialisten heeft in samenwerking met architectenbureau Alberts & Van Huut het groene ontwerp gemaakt.’

En dan verbaas je je er ook niet meer over als je op 1 augustus op ‘Weblog Zwolle’ leest over ‘Mal glazen engel Michael voor ziekenhuis Isala’:

‘De medisch specialisten en oud medisch specialisten van Isala schonken donderdag het nieuwe ziekenhuis Isala een kunstwerk. Het bijzondere kunstwerk werd donderdagmiddag onthuld bij de hoofdingang van het nieuwe ziekenhuis. Het is de 3 meter hoge glazen mal van de glazen engel Michael, het beeld dat op de Grote Markt staat.’

Zwolle heeft iets met de aartsengel Michaël, dat is duidelijk:

‘Sint Michael, de jonge held, in stralende wapenrusting met zijn zwaard, gestaald in duizend gevechten en zijn nimmer falende lans is patroon van de Hanzestad Zwolle. De Hanzekooplieden en soldaten uit deze stad namen zijn naam ter ere van de overwinning op het kwade en de verdrijving van de Noormannen en wilde Saksers. En ter eeuwige gedachtenis werd de kerk naar hem vernoemd. Vanaf het jaar 1000 is Sint Michaël in Zwolle bekend. Tijdens de laatste inval van de Noormannen en Vikingen rond dat jaar wordt Sint Michaël aangeroepen als beschermheilige van de burgers van de Stad Zwolle. Als de Duitse Keizer Frederik III de Hanzestad Zwolle in 1488 bevorderd tot Duitse Keizerlijke Rijksstad wordt St.Michaël bevestigd als stadspatroon.’

Zo kan die wel weer. Andere keer verder. Dit zijn wel weer even genoeg observaties van het gewone leven.

.

Koeienletters

Ik heb inmiddels onderaan dit bericht twee updates geplaatst, namelijk ‘Update 4 augustus, 11.15 uur’ en ‘Update 5 augustus, 17.30 uur’, met de laatste gegevens. Ik zeg het er hier aan het begin maar even bij, dan weet u waar u die kunt vinden.

Ik weet niet of het al eens eerder is voorgekomen: antroposofen in koeienletters op de voorpagina van de zaterdageditie van een landelijke kwaliteitskrant. ‘Vooral antroposofen enten kinderen niet in’ schreef Trouw vanochtend ook als vette kop op zijn website:

‘Sinds eind mei woedt er op de Nederlandse refostrook een mazelenepidemie. Maar de grootste groep niet-inenters bestaat volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) uit antroposofen, bijvoorbeeld bekend van de vrije scholen.’

Exact vier weken geleden waren antroposofen in dit verband al in het nieuws, schreef ik in ‘Koppig’ op zaterdag 6 juli, zoals toen uit het bericht ‘GGD heeft antroposofen in het vizier’ bleek. Dat moest natuurlijk een vervolg krijgen. Vandaag was het zover. Frans Wuijts signaleerde het meteen op zijn Facebookpagina, en voegde eraan toe wie het had geschreven:

‘Emiel Hakkenes (1977), per 1 april de nieuwe chef Religie & Filosofie van dagblad Trouw’.

Maar dat gold alleen de voorpagina. In het katern De Verdieping volgde een groot interview door Caroline van Keeken over twee pagina’s met Yolande te Giffel (53), getiteld ‘Wat is er mis met de mazelen?’

‘Vorig jaar gaf ze na een burn-out haar baan op als financieel adviseur bij het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam. Sindsdien heeft ze zich gestort op het vilten van kleurige tassen, sjaals en omslagdoeken.’

Vandaag kwam het in ‘De grote Rudolf Steiner Citatensite. Meer dan 700 citaten en fragmenten uit het werk van de grote ziener in het land der blinden, Rudolf Steiner’ ook ter sprake. Ridzerd van Dijk bleek weer eens een vooruitziende blik te hebben gehad (we zullen meer rekening moeten gaan houden met zijn profetische gaven...), want hij plaatste een bericht onder de titel ‘Wanneer eenmaal van geesteswetenschappelijk standpunt uit de menselijke gezondheid verzorgd zal worden, dan zal individueel te werk moeten worden gegaan’ met deze inhoud:

‘Richten wij het oog op het gebied van de natuurgeneesmethode. Men heeft gevonden dat de vele ziekten van de tegenwoordige tijd te wijten zijn aan de hedendaagse cultuur. De strijd om het bestaan laat de mensen nauwelijks tot rust, nog veel minder tot gezondheid komen. Men gelooft, doordat onze voorouders zo volledig in de natuur leefden, in frisse lucht, niet beperkt door de kleding, met eenvoudige voeding, dat dit doorslaggevend zou zijn geweest voor hun gezondheid. En omdat de medische wetenschap in veel gevallen niet meer het juiste kan vinden, gelooft men dat een terug naar de natuur, een leven met de natuur het gezondste zou zijn. Men neemt aarde, water, lucht en warmte en gebruikt die in alle denkbare gevallen. Maar daarbij bedenkt men niet dat de mens een individueel wezen is, dat niet meer met alle elementen verwantschap heeft. Bij menigeen zijn zonnebaden totaal ongeschikt; bij een ander kunnen waterkuren grote schade veroorzaken. Wanneer eenmaal van geesteswetenschappelijk standpunt uit de menselijke gezondheid verzorgd zal worden, dan zal individueel te werk moeten worden gegaan. Dan zal ieder dat ter genezing krijgen, wat voor zijn innerlijke natuur, zijn temperament, zijn hele karakter, zijn geestelijke aanleg gezond en gunstig is.

Bron: Rudolf Steiner – GA 266a – Aus den Inhalten der esoterischen Stunden – Berlijn 3 maart 1909 (bladzijde 554-555)

Eerder geplaatst op 21 september 2011.’

John Wervenbos reageerde 03/08/2013 om 11:29 op deze plek op het artikel in Trouw:

‘Een deel van vrije school ouders zien zichzelf niet als antroposofen en/of willen niet als zodanig worden aangeduid. Is dat nog uitgefilterd door RIVM en CBS? Waarschijnlijk niet.’

Later vanmiddag, 03/08/2013 om 17:08, liet hij er dit op volgen:

‘Dat interview met vrije school ouder Yolande te Giffel gelezen. (“Wat is er mis met de mazelen”, dagblad Trouw, bladzijde 10 en 11 van bijlage De Verdieping). Met bepaalde uitspraken van haar ga ik zeker niet mee. (...) En van haar omarmen van een volgende opvatting van Mellie Uyldert ben ik ook niet geporteerd:

“Ze gaat verzitten en trekt een boek uit de stapel. Dat met de turkooizen kaft. ‘Het levensritme’ van Mellie Uyldert, uit de jaren zeventig. Tijdens haar vakantie in Zweden, twee weken terug, heeft ze het weer eens herlezen. ‘Ik krijg gewoon kippenvel van wat ze schrijft.’ De schrijfster, een alternatieve genezeres en astrologe, bepleit – onder meer – een leven zonder medicijninname. Door goed te eten, zouden ziektes voorkomen kunnen worden. Te Giffel leest voor: ‘Uit de voedingsstoffen die je binnenkrijgt, ontstaan zuren. Wanneer je daar te veel van binnenkrijgt, ontwikkelen zich ziektes.’ Ze kijkt op. ‘Kanker bijvoorbeeld.’”’

Mellie Uyldert kwam hier eerder ter sprake, in ‘Schijn’ op 14 mei 2009, en dat was in niet al te gunstige zin. Daar werden soortgelijke dingen als bovenstaande onzin gesignaleerd. Gelukkig trapten de media hier niet in. Kort na Trouw vanochtend kwam Anouk Eigenraam van NRC Handelsblad met ‘Vooral antroposofen laten kinderen niet inenten’:

‘Antroposofen enten hun kinderen vaker niet in dan reformatorische christenen. Dat concludeert Trouw vandaag uit gegevens van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu en het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Sinds eind mei woedt er in de “Biblebelt” een mazelenepidemie. Het aantal geregistreerde ziektegevallen loopt tegen de achthonderd aan. Van de ouders die hun kinderen niet laten vaccineren is een op de vijf van reformatorische huize. De grootste groep niet-inenters bestaat volgens het RIVM uit antroposofen, aanhangers van de leer van Rudolf Steiner.

Daarmee kan volgens de krant het vooroordeel dat met name reformatorische christenen tegen kindervaccinatie zijn de wereld uit. De krant bekeek de tien grootste “refobolwerken” en concludeerde dat niet alle refoplaatsen een lage vaccinatiegraad hebben. Zo zit Gorinchem niet onder het landelijke gemiddelde.

Antroposofen vinden mazelen goed voor de ontwikkeling

Antroposofen zijn van mening dat goede voeding voldoende weerstand moet bieden tegen een kinderziekte als mazelen. Als een kind toch besmet raakt, zou dat goed zijn voor de lichamelijke en mentale ontwikkeling.

Antroposofen zijn volgens de krant eensgezinder in het afwijzen van inentingen dan reformatorische christenen, maar ook minder radicaal. Zo laten ze hun kinderen doorgaans wel inenten tegen gevaarlijkere kinderziekten zoals kinkhoest en polio.

Oproep tot verplichte inenting

De VVD-senator Heleen Dupuis pleitte onlangs voor verplichte inenting tegen mazelen. Maar minister van Volksgezondheid Edith Schippers heeft aangegeven daar weinig voor te voelen. Wel vindt ze het onverstandig dat ouders hun kinderen niet inenten tegen mazelen.’

Er volgde een groot aantal media, maar die namen voornamelijk een door het ANP opgesteld persbericht over, ‘Vooral antroposofen weigeren vaccinatie’:

‘Niet de gereformeerde christenen, maar antroposofen blijken de belangrijkste weigeraars van vaccinaties tegen ziektes als de mazelen. Dat heeft het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) zaterdag bevestigd. Slechts ongeveer een op de vijf niet-inenters is reformatorisch.

Antroposofen volgen de spirituele filosofie van de Oostenrijker Rudolf Steiner. Zij geloven dat ziekten een heilzame werking hebben op lichaam en geest en kinderen kunnen helpen bij hun ontwikkeling.

Daarom staan ze sceptisch tegenover vaccinaties tegen “minder gevaarlijke” ziekten, zoals de bof en mazelen. Zogeheten Rudolf Steiner-scholen, ook bekend als vrije scholen, zijn overal in Nederland te vinden.

Keuze

Volgens het RIVM is 95 procent van alle kinderen ingeënt. Van de overige 5 procent is naar schatting 1,3 procent bevindelijk gereformeerd. De rest is bijvoorbeeld antroposofisch. Dit wordt echter niet bijgehouden, waardoor het RIVM geen precieze cijfers heeft over deze groep.

Volgens een woordvoerster van het instituut worden er geen specifieke acties ingezet om antroposofen alsnog te overtuigen van het nut van een inenting. “Dat is een keuze die mensen zelf maken”, aldus de zegsvrouw. De GGD gaf eerder wel aan te overwegen een oproep te doen voor de mazelenvaccinatie op scholen met een antroposofische inslag.

Besmet

In de afgelopen weken zijn zeker 780 mensen besmet met mazelen. Het werkelijke aantal ligt waarschijnlijk veel hoger. Vooral kinderen tussen 4 tot 12 jaar raken besmet, en de patiënten wonen vooral in de gereformeerde gebieden van Zeeland tot West-Overijssel. De GGD vaccineert daarom bij bevindelijk gereformeerde gezinnen thuis.

Vijf vragen over mazelen’

Op zaterdag 6 juli in ‘Koppig’ kwam ook de ‘Skepsis Blog’ van Jan Willem Nienhuys ter sprake, en dan vooral zijn bericht ‘Kritisch Prikken liegt over mazelen’. Dat had toen 27 reacties. Inmiddels zijn dit 211 reacties geworden, en ik kan alleen maar aanraden om die ook echt te lezen, want het verheldert een heleboel. Om het kaf van het koren te scheiden, maar ook om te leren zo zuiver mogelijk te argumenteren, drogredenen te vermijden en niet allerlei denkfouten te maken. Nienhuys heeft er trouwens op 25 juli ‘Mazelen 2013: chronologie van een epidemie’ aan toegevoegd, dat hij constant bijhoudt. Op een andere plek, namelijk ‘Cryptocheilus Weblog. bugs in medicine’ (die hier eerder werd aangehaald, op 24 november 2009 in ‘Voorlichtingsmassa’ en op 8 januari 2011 in ‘Nep’), staat sinds 21 juli ook een item ‘Feiten en fabels over mazelen en vaccinatie’, dat in hetzelfde kader interessant is. Daar zijn 65 reacties op te vinden, waarvan als een van de laatste deze van Jan Willem Nienhuys vandaag, augustus 3, 2013 om 12:39 pm:

‘Ik weet niet of de antroposofie wel zo omvangrijk is. Ik kom op 81 huisartsen die hetzij lid van de NVAA zijn, hetzij dat geweest zijn, hetzij zich op andere manier profileren als antroposofisch zonder lid te zijn van de NVAA. Er zijn echter volgens gegevens van het BIG-register 12201 huisartsen. Dus de antro’s maken maar 0,7 procent uit van de huisartsen. Zouden de antro’s dan zelf zo talrijk zijn?

Op http://www.vrijescholen.nl/scholenoverzicht/ zie je welke vrije scholen er zijn. Ik tel 72 basisscholen en 16 middelbare scholen.

Op het kaartje van de gereformeerde scholen staan er ongeveer 2x zoveel basisscholen, 14 scholen voor voortgezet onderwijs, en nog zelfs een aantal (4?) hbo-scholen en een hele grote mbo-school. Dus naar het aantal scholen gemeten lijken de refo’s ook ongeveer dubbel zoveel als als de antro’s.

En als er zoveel ongevaccineerde antro’s zijn, waarom bleef de epidemie van 2008 dan slechts beperkt tot 109 Haagse antroposofen?

Het reservoir aan ongevaccineerde kinderen die de mazelen nog niet gehad hadden was in 2011 al rond de 20.000. Dat is dan alleen in de Bijbelgordel gerekend. Als we dat even stellen op 1/7 van de totale bevolking, dan betekent dat een bevolkingsomvang van bevindelijken van ongeveer 140.000, van wie toch wel 100.000 volwassenen. Bij de laatste verkiezingen kreeg de SGP wel 200.000 stemmen, natuurlijk ook buiten de Bijbelgordel. En lang niet alle SGP-stemmers zijn zo streng dat ze tegen vaccineren zijn.

Vergelijken we dat met de enkele duizenden leden van de Anthroposofische Vereniging in Nederland (4800 in 1991, volgens hun jaarverslag 2012 op 31-12-2012: 2600 vrouwen en 1444 mannen (minder mannen dan er Skepter lezen!). Het is moeilijk te geloven dat het aantal antroposofen dat der niet-vaccinerende bevindelijken overtreft.

Als je een groep zoekt met veel antivaxers erin, dan moet je volgens mij bij GroenLinks zijn. Die zijn ook kampioen van de alternatieve geneeskunde.’

Kijk, dat zijn vragen die ertoe doen. Wie gaat de bevindingen van Trouw eens goed na? Van welke gegevens van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is men daar uitgegaan? Wie zijn die antroposofen eigenlijk helemaal? Emiel Hakkenes schreef:

‘De grootste groep niet-inenters bestaat volgens het RIVM uit antroposofen. Deze aanhangers van de filosoof Rudolf Steiner (bijvoorbeeld bekend van de vrije scholen) zijn van mening dat een uitgebalanceerd voedingspatroon voldoende weerstand biedt tegen een kinderziekte als mazelen. En als een kind toch besmet raakt, vinden antroposofen dat goed voor de lichamelijke en mentale ontwikkeling.’

In antroposofie geïnteresseerden kunnen zichzelf al moeilijk als antroposoof definiëren... wie zijn die aanhangers eigenlijk? En dan ‘een uitgebalanceerd voedingspatroon’ dat dient tegen mazelenbesmetting: wat is dat voor onzin? Dus er zal nog heel wat gedaan moeten worden om de zaken met antroposofie écht op te helderen.

Update 4 augustus, 11.15 uur:

Trouw heeft vanochtend op zijn website het interview met Yolande te Giffel geplaatst, ‘Wat is er mis met de mazelen?’

‘Een kind mag best een beetje leren vechten, vindt antroposofe Yolande te Giffel. Daarom heeft ze haar zoon niet laten vaccineren. Als ze nu opnieuw voor de keuze zou worden gesteld, deed ze het niet.’

Even verderop staat er:

‘Te Giffel noemt zich antroposoof, maar wel een flexibele. Ze leeft niet exáct volgens de leer van antroposofiegrondlegger Rudolf Steiner maar probeert het zoveel mogelijk. (...) Als antroposoof gelooft Te Giffel dat kinderziektes nodig zijn voor de ontwikkeling van de mens. Ze heeft haar leesbril opgezet, zoekt naar de juiste passage in een van de boeken. Bladerend: “Door een ziekte door te maken zoals de mazelen, zetten kinderen een grote stap in hun ontwikkeling. Hun immunologische weerbaarheid neemt toe hierdoor.”’

Ik vraag me af hoe je exact volgens de leer van Steiner zou moeten leven... Volgens mij heeft hij zelfs nooit een leer gegeven. Hooguit tips en suggesties, altijd beredeneerd, die je naar eigen inzicht kunt gebruiken of niet gebruiken.

Het RIVM heeft ook een Facebookpagina, Rijksvaccinatieprogramma (RVP), waarop het eergisteren een link opnam naar een artikel in het Reformatorisch Dagblad, ‘Verplichte vaccinatie: vijf vragen’ van donderdag 1 augustus (wat echter vandaag, op zondag, niet is in te zien):

‘Bij elke epidemie duikt hij op: de roep om een vaccinatieplicht. Zo ook nu, bij de uitbraak van mazelen. Kan een overheid zo’n plicht eigenlijk wel opleggen aan burgers? Vijf vragen aan de hoogleraren gezondheidsrecht Dute en Legemaate.’

Het RIVM voegde hier op zijn Facebookpagina aan toe:

‘Voor alle duidelijkheid, het RIVM is geen voorstander van verplichte vaccinatie.’

Dat is ook de mening van Gerry van der List in een humoristisch artikel met een serieuze ondertoon op de website van Elsevier op 18 juli, ‘In een vrij land mogen ouders besluiten over vaccinatie’:

‘Pleidooien voor verplicht inenten van kinderen tegen mazelen zijn goedbedoeld en begrijpelijk. Toch zou de overheid hiermee een stap te ver gaan bij het aantasten van het ouderlijk gezag.’

Op de website van het RIVM is een uitstekend document van 17 juli te vinden, ‘Feiten en fabels over mazelen en vaccinatie’:

‘Er bestaan veel feiten, meningen en misvattingen over mazelen, de BMR-vaccinatie, het BMR-vaccin en de bijwerkingen van het vaccin. Op internet is veel informatie over deze onderwerpen te vinden. Voor sommige professionals en ouders biedt dat helderheid; voor anderen roept het vragen, twijfels of scepsis op. Hieronder geven we antwoord op een aantal veel voorkomende beweringen en misvattingen over bovenstaande onderwerpen. Ook zijn er links te vinden naar literatuur over deze onderwerpen.’

Zulke feitelijke informatie komt helemaal overeen met het standpunt van de Nederlandse Vereniging van Antroposofische Artsen. Dit is te vinden op de website van deze vereniging. De link naar het RIVM staat er meteen bij. En om nog even terug te keren naar die Facebookpagina van het RIVM, Rijksvaccinatieprogramma (RVP). Op 23 juli schreef men daar:

‘Vandaag hebben we een goed gesprek gehad met het bestuur van de Nederlandse Vereniging Kritisch Prikken. We zijn het inhoudelijk niet altijd met elkaar eens, maar er is wederzijds respect en de wil om elkaar te helpen om informatie voor ouders zo goed mogelijk te maken.’

Dat is nog eens een ander geluid. Maar zo gek is het ook niet, want de grote uitbraak zal plaatsvinden als de kinderen na de vakantie weer naar school gaan. Op 30 juli plaatste het RIVM deze link naar ‘Uitbraak mazelen’ op www.rtlnieuws.nl:

‘Het RIVM verwacht dat het aantal besmettingen kort na de zomer flink zal toenemen. Ziekenhuizen nemen maatregelen en roepen hun personeel op om zich in te enten. Het aantal gevallen van mazelen staat momenteel op 613.’

De huidige stand volgens Jan Willem Nienhuys in ‘Mazelen 2013: chronologie van een epidemie’ is:

‘1 augustus 2013: 780 gevallen van mazelen (167 meer, dat is 27% meer, dan een week geleden). Het aantal nieuwe ziekenhuisopnames is 11, daarmee komt het totaal aantal op 37. Het totaal aantal gevallen van mazelen met complicaties is 94, waarvan ongeveer de helft (46) longontsteking. Nog 6 patiënten liggen in het ziekenhuis.’

Update 5 augustus, 17.30 uur

Vandaag kwam Trouw met een follow-up op de twee artikelen van zaterdag, namelijk ‘RIVM: Geen noodzaak antroposofen te overtuigen van vaccinatie’:

‘Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) zal geen extra initiatieven ondernemen om vaccinatieweigeraars op andere gedachten te brengen. Dat laat directeur Roel Coutinho van het RIVM desgevraagd weten.’

Opmerkelijke passage:

‘Volgens Roel Coutinho lopen antroposofen in de huidige mazelenepidemie weinig risico om ziek te worden, omdat er nauwelijks interactie is tussen hen en de reformatorischen. Slechts op een paar plaatsen in Nederland grenzen hun werelden aan elkaar. Dat is bijvoorbeeld in de provincie Utrecht het geval. Daar zijn kort voor de zomervakantie de mazelen ook opgedoken op een antroposofische school.

Volgens een woordvoerster van de GGD Midden-Nederland ging het daarbij om één zieke leerling op een vrije school in Zeist. Nadat de mazelen zich op de school openbaarden kregen de ouders van de ongeveer 400 leerlingen een brief. Dat leverde 13 nieuwe vaccinaties op.’

Naar aanleiding van deze en de vorige berichtgeving schreef Joost Visser vandaag op de website van Artsennet en Medisch Contact, het ledenblad van de landelijke artsenfederatie KNMG, de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst, ‘RIVM gaat antroposofen niet overtuigen’:

‘Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) zal geen extra initiatieven ondernemen om vaccinatieweigeraars op andere gedachten te brengen. Dat meldt Trouw, op basis van een uitlatingen van Roel Coutinho, scheidend directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) van het RIVM.

Reformatorische christenen blijken niet de grootste groep vaccinatieweigeraars te zijn. Dat zijn de antroposofen, mensen die de leer aanhangen van filosoof Rudolf Steiner, bekend van de vrije scholen.

In plaatsen met relatief veel antroposofen ligt de vaccinatiegraad voor 10-jarigen onder het landelijk gemiddelde. In sommige gevallen zijn daar in verhouding zelfs minder kinderen ingeënt dan in reformatorische bolwerken. De “Steiner-steden” Zutphen en Bergen kennen bijvoorbeeld een vaccinatiegraad van 90 en 89 procent. In reformatorisch Gouda en Gorinchem is dit 94 en 96 procent. Landelijk is 96 procent van de 10-jarigen ingeënt tegen mazelen.

Van specifieke voorlichting voor antroposofen verwacht Coutinho evenwel weinig, meldt Trouw: “De antroposofie is weliswaar geen geloof, maar het zit er dicht tegenaan. Deze mensen laten zich niet eenvoudig overtuigen. Er zijn antroposofische consultatiebureaus en huisartsen, waar mensen dezelfde informatie over vaccinatie krijgen als iedereen. Alleen kiezen zij ervoor om daar niets mee te doen.” Bovendien treft de huidige mazelenepidemie niet de antroposofen, maar reformatorische christenen.

Joost Visser’

Bij de reacties onder het artikel vandaag in Trouw wordt overigens betwist dat Gouda een ‘reformatorische stad’ zou zijn. ‘Alison’ schreef 05/08/13 07:36:

‘Niet de steden zijn belangrijk om een nauwkeurig beeld te krijgen, maar de percentages van gevaccineerden bij specifieke levensovertuigingen. Zo reformatorisch is Gouda niet en zij komt dus mogelijk hoog uit de bus door de percentage niet-gereformeerden.’

En ‘ramana2’ om 05/08/13 08:06:

‘Streng gereformeerden vormen intussen al lang een kleine groep inwoners van Gouda. Het is dus niet zo vreemd dat de vaccinatiegraad hoog is.’

Daar voegde ‘Jorg Krals’ om 05/08/13 09:27 aan toe:

‘Gouda en Gorinchem zijn niet reformatorisch, Er staat een refoschool met hoofdzakelijk leerlingen uit de regio’s Krimpenerwaard resp. Alblasserwaard.’

RTL Nieuws had tot mijn verrassing in zijn reportage van zaterdagavond, ‘Niet alleen religieuze weigeraars inentingen’, Bussum aangemerkt als een stad met veel antroposofen... Hoe zouden ze daaraan komen? ‘Arrezoveel’ reageerde bij Trouw om 05/08/13 12:57 met:

‘Er wordt gesproken over “De antroposofen”... Iedereen die zonder religieuze overtuiging niet ent, wordt opeens tot deze groep gebombardeerd. De zogenaamde antroposofen die worden bedoeld zijn in werkelijkheid zeer diverse, vaak hoogopgeleide mensen, die na stevig eigen literatuuronderzoek tot het besluit zijn gekomen dat het RIVM programma meer nadelen kent dan voordelen. Aldus; niet enten maakt je niet automatisch christen of antroposoof.’

Vanmiddag even na tweeën kwam het RIVM via de Facebookpagina Rijksvaccinatieprogramma (RVP) met deze rectificatie:

‘Uit een artikel in Trouw van afgelopen zaterdag is abusievelijk het beeld ontstaan dat RIVM heeft gezegd dat de grootste groep mensen die niet willen vaccineren, antroposofen zijn. Dat is een verkeerde uitleg van wat het RIVM (Roel Coutinho) heeft gezegd. Antroposofen vormen één van de groepen mensen die om wat voor reden dan ook, geen vaccinatie tegen bijvoorbeeld mazelen nemen. Hoe groot die groep is, weten we niet precies. De reden waarom mensen hun kinderen niet laten vaccineren, registreren we niet. In Nederland kiest 4 tot 5% van de mensen ervoor om hun kinderen niet te laten vaccineren. Die groep bestaat uit bevindelijk gereformeerden (naar schatting zo'n 1 tot 1,5%), antroposofen, mensen die vertrouwen op homeopathie, mensen die bang zijn voor bijwerkingen en mensen die om welke andere reden dan ook niet laten vaccineren. Of een combinatie daarvan. Harde cijfers hierover hebben we dus niet. Het interview in Trouw is niet vooraf door het RIVM gezien, dus we hebben de feiten niet vooraf kunnen checken.’