Verrassing

Nog meer U2, ik kan er geen genoeg van krijgen. Al is er zo nauwelijks iets te zien... Inmiddels is het half elf geweest, op 18 september 2010 in het Stade de France. En voor Adri Benschop: ik schreef al eerder op 8 augustus 2009 in ‘Opera’ over mijn fascinatie voor deze band, die met zijn twee jaar durende tournee over alle continenten trouwens een opmerkelijk record vestigde, zie ‘Wereldrecord voor U2’.

Een verrassing is het bericht op AntroVista vandaag, ‘Antroposofische agenda in de pers’:

‘Alweer een nieuwe deelnemer van de gezamenlijke agenda: het onvolprezen weblog van Michel Gastkemper, Antroposofie in de pers. http://antroposofieindepers.blogspot.com

Het aantal deelnemers aan de gezamenlijke agenda is hiermee op 21 gekomen. Een volledige lijst en meer informatie vindt u hier: over de gezamenlijke agenda...’

U had het de afgelopen dagen al kunnen zien onderaan deze weblog, tussen de rubrieken ‘Aanverwante en aan te raden weblogs’ en ‘Nieuwsbronnen’. Alleen vergde het wat nadere uitwerking door Wilfried Nauta van AntroVista, voordat de agenda ook aan de weblogvorm van ‘Antroposofie in de pers’ helemaal was aangepast. Dat is nu, en daarom kan ik dankzij AntroVista hierbij de ‘Gezamenlijke antroposofische agenda (in samenwerking met AntroVista)’ aan de bezoeker aanbieden. Dat dient trouwens ook nog een praktisch doel, tevens de reden om hiermee te beginnen, namelijk wat ik zondag in ‘Conferentietijd’ schreef:

‘Na de zomervakantie breekt het weer los, die onbedwingbare lust om te confereren. Het is gewoon niet bij te benen. Ik ben maar opgehouden om dat allemaal te willen vastleggen. Hoewel dat soms wel jammer is, want als het voorbij is hoor je er vaak niets meer over. En dan weet je nauwelijks dat er zoiets heeft plaatsgevonden.’

Nu hoef ik niet meer dat gevoel te hebben dat ik een congres, conferentie of symposium mis, om nog maar te zwijgen van alle extra’s die deze agenda biedt:

‘exposities

markten/open dagen

voordrachten

conferenties

vakantie

vieringen

agenda cursussen:

kunst en ambacht

euritmie/toneel/muziek

poppen maken

opvoeding

gezondheid

innerlijke ontwikkeling

overige’

Wel blijft van kracht dat als de datum voorbij is je het dan niet meer terugvindt.

‘Tenzij er natuurlijk een document van wordt gemaakt, of een boek’,

schreef ik zondag. En ook aankondigingen kunnen het waard zijn om te documenteren of vast te houden. Ik kwam zondag bijvoorbeeld met dit:

‘Gisteren vond in Amsterdam een conferentie plaats, die het memoreren waard is. Op de website van De Rode Hoed staat deze als volgt vermeld:

“Symposium Filosofie van de Vrijheid

Zaterdag 1 oktober 2011, aanvang 10.00 uur”’

Tot mijn verrassing had Jac Hielema gisteren op de Aardespiegel al zijn impressie geplaatst, die er een goede indruk van geeft. Hij was erbij geweest, en niets is meer waard dan ooggetuigeverslagen – helaas worden die heel weinig gegeven. Hij geeft gelukkig het goede voorbeeld. Erboven stond ‘Symposium: Filosofie van de Vrijheid’:

‘Het boek Filosofie van de Vrijheid van Rudolf Steiner stond centraal tijdens het symposium in De Rode Hoed in Amsterdam op zaterdag 1 oktober. Acht hoogleraren, filosofen, politici, columnisten, hoofdredacteuren, publicisten, schrijvers en wetenschappers kregen de opdracht om het boek te lezen en er twintig minuten iets over te vertellen. Tussen de voordrachten door klonk voortreffelijke muziek. Tot slot was er een gesprek. Vooraf leek het een hele zit van 10 tot 18, maar de dag vloog om voor de 350 deelnemers aan het symposium, mede dankzij het strakke dagvoorzitterschap van Lodewijk Dros, chef van de bijlage Letter & Geest van dagblad Trouw en de gezellige pauzes met heerlijk eten en drinken tussendoor.

Ik ben onder de indruk van de integriteit en het respect waarmee deze acht mensen omgingen met de Filosofie van de Vrijheid. Stuk voor stuk deelden ze open en eerlijk hun ervaringen tijdens het lezen van het boek, de vragen die het opriep, de irritaties die het wekte, de onbegrijpelijke formuleringen waar ze tegenaan liepen, de antwoorden die het gaf op vraagstukken actueler dan ooit. “Met stomheid geslagen”, begon Marjolijn Februari (1963), schrijver en columniste haar betoog. Waarom? Omdat ze eindelijk antwoorden vond op vragen waarop ze als 22-jarige al wilde promoveren. Haar favoriete citaat uit het boek: “Streven op zichzelf schenkt vreugde.” “Vorig jaar had ik een morele intuïtie”, zei Ab Klink (1958), politicus, met een rechte rug en hij deelde met ons zijn overwegingen om niet plaats te nemen in het huidige kabinet op een manier waaruit bleek dat hij het tweede deel van het boek: De Werkelijkheid van de Vrijheid begreep. Zijn favoriete citaat: “De natuur maakt van de mens slechts een natuurlijk wezen; de maatschappij maakt van hem een wezen dat volgens regels handelt; een vrij wezen kan hij alleen van zichzelf maken.”

Ik zou willen dat er ook binnen antroposofische kringen zo open en eerlijk, zo respectvol en zo kwetsbaar met teksten van Rudolf Steiner wordt omgegaan. Ik neem me voor om het goede voorbeeld te geven.

Geplaatst door Jac Hielema op 3 oktober 2011’

Ik kreeg vandaag in mijn mailbox de tiende Nieuwsbrief van het lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg. Die moet nog op de website van het lectoraat worden gezet, maar dat zal ongetwijfeld binnen afzienbare tijd gaan gebeuren. Dan kan iedereen zelf zijn weg daar naartoe vinden. Ondertussen kan ik de mooiste nieuwtjes hier alvast verklappen. Op 9 april had ik in ‘Oordeel’ het eerste bericht waarvan nu de ‘Stand van zaken RAAK-project “In Verbinding”’ over wordt gegeven:

‘In het project “In Verbinding” worden, in samenwerking met zorgverleners in de antroposofische zorg, zorgprogramma’s ontwikkeld voor de eerste lijn en een manier om de uitvoering van zo’n zorgprogramma te monitoren.

De samenwerkingspartners in het project “In Verbinding” zijn: vier Therapeutica, de NVAZ als bundeling van beroepsgroepen, andere therapeuten en artsen, en Hogeschool Leiden, die als penvoerder optreedt.

In de vorige Nieuwsbrief (nr. 9/2011) staan de doelstellingen en de opzet van het project beschreven.

De stand van zaken eind augustus

Van de vier geplande zorgprogramma’s zijn er twee in concept gereed: voor Depressie en voor Kanker. Voor deze twee is de implementatiefase aangebroken die zal lopen tot de zomer 2012. Het zorgprogramma Depressie wordt in de praktijd in ieder geval geïmplementeerd in het therapeuticum Haarlem, en het zorgprogramma Kanker in het therapeuticum Aurum in Zoetermeer.

Voor beide zorgprogramma’s geldt dat deze door de deelnemende praktijken ook daadwerkelijk worden gevolgd, c.q. dat vastgelegd wordt waar beredeneerd wordt afgeweken. Tegelijkertijd wordt het ontwikkelde monitoringssysteem gebruikt, waarmee ook het gebruik hiervan namelijk de effecten van de geboden zorg verantwoord in kaart brengen, wordt uitgeprobeerd.

Nieuw is dat ook een zorgprogramma op het terrein van de antroposofische fysiotherapie is geschreven en op een vergelijkbare wijze in de praktijk wordt getoetst. Het gaat hierbij specifiek om de antroposofische benadering van schouderklachten.

De eerste pilot waarbij het programma bij een klein aantal patiënten in de praktijk uitgevoerd zal worden, zal in het najaar plaatsvinden. Het is nog mogelijk dat andere praktijken die één of meer van de beschreven zorgprogramma's in deze fase willen inzetten, zich kunnen aanmelden. Dat moet gebeuren vóór medio oktober bij Erik Baars (baars.e@hsleiden.nl).

Implementatie zorgprogramma’s

Het in het project aangekondigde zorgprogramma voor Hooikoorts is vrijwel gereed. De implementatie daarvan start pas in 2012 omdat dan ook het hooikoortsseizoen weer start.

Het zorgprogramma voor het omgaan met Hechtingsstoornissen in de eerste lijn, zal naar verwachting eind 2011 gereed zijn. In de ontwikkelfase bleek dat samenwerking met een gespecialiseerd partner nodig is; die is gevonden in het Kindertherapeuticum in Zeist.

Voor de implementatie van beide zorgprogramma’s zullen we te zijner tijd contact opnemen met het veld.

De opzet blijft dat kort na de zomer 2012 de ervaringen uit de implementatiefase worden verzameld en na analyse zullen leiden tot aanpassingen in het betreffende zorgprogramma. Ook de ervaringen met het monitoringssysteem zullen worden verwerkt. Dan breekt de fase van verspreiding van de resultaten aan.’

Dit is ook een mooi bericht, over ‘Promotietrajecten’. Overigens wordt bij het lectoraat met de afkorting AG altijd ‘Antroposofische Gezondheidszorg’ bedoeld.

‘Een van de prioriteiten voor de nieuwe lectoraatsperiode 2011-2014 is verdere “verwetenschappelijking” van de Antroposofische Gezondheidszorg. Het opstarten van promotietrajecten is hiervoor een goede manier.

In de eerste plaats draagt het hebben van AG-promovendi en het realiseren van AG proefschriften direct bij aan wetenschappelijke en maatschappelijke acceptatie. In de tweede plaats leveren promotietrajecten concrete samenwerkingen met universiteiten op. Ten derde wordt er op die manier toegewerkt naar een groep goed opgeleide en gepromoveerde onderzoekers die ook in de toekomst ingezet kunnen worden bij het opzetten en uitvoeren van hoogwaardig AG onderzoek.

Bij het lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg zijn in dit kader zeven promotietrajecten in voorbereiding die vanaf september 2011 van start kunnen gaan.

De keuze van onderwerpen is gebaseerd op de volgende overwegingen: het streven is om enkele trajecten te richten op beroepsgroepoverstijgende vraagstukken en/of de verwetenschappelijking van de AG in het algemeen, daarnaast is de wens per beroepsgroep tenminste één promotietraject in te zetten gericht op de explicitering en verantwoording van de praktijkmethoden. De kennis die voortkomt uit de promotieonderzoeken moet goed implementeerbaar zijn in de beroepspraktijken en opleidingen om de bemoeienis vanuit het lectoraat hiermee te legitimeren.

Voor de volgende promotietrajecten zijn de onderzoeksplannen gereed, en deze kunnen, indien de financiering gerealiseerd wordt, nog in 2011 van start gaan:

– Promotietraject Methodisch gebruik van kleur in de kunstzinnige therapie – Wil Uitgeest

– Documentatiemethoden van de kunstzinnige therapie – Annemarie Abbing

– Promotietraject Patiëntcompetentie – Evi Koster

Voor deze trajecten zijn financieringsaanvragen opgesteld en verstuurd aan nationale en internationale fondsen. Wij hopen u in de volgende nieuwsbrief te kunnen melden dat er voldoende financiering is toegekend om de promotietrajecten van start te laten gaan!

Andere promotietrajecten-in-voorbereiding zijn:

– Goethe’s fenomenologische methode

–Promotietraject Euritmietherapie en hooikoorts

– Promotietraject Uitwendige therapie

– Promotietraject Fysiotherapie

Lopende promotietrajecten zijn:

– “Evidence-based curative health promotion. A systems biology-orientated treatment of seasonal allergic rhinitis with Citrus/Cydonia comp.” (Erik Baars) (geplande verdediging: 18 november 2011)

– “Instrument voor het beoordelen van de (kinderlijke) constitutie.” (Martin Niemeijer) (geplande verdediging: voorjaar 2012)’

Van die drie met een link aangegeven promotietrajecten met kant-en-klare onderzoeksplannen willen we natuurlijk meer weten:

‘Promotietraject Methodisch gebruik van kleur in de kunstzinnige therapie

Wil Uitgeest

“Kleur als realiteit” – onderzoek naar de dynamiek van rood, geel en blauw. Deze kleuren vormen van oudsher de basiskleuren in de schilderkunst (subtractieve kleurmenging). De kleur blauw is al eerder door Wil Uitgeest onderzocht. Hiervan is verslag gedaan in het boek: De binnenkant van blauw (Christofoor, Zeist 2010).

In dit promotieonderzoek wordt de dynamiek van de kleuren rood, geel en blauw onderzocht met behulp van Goethe’s fenomenologische methode.

Documentatiemethoden van de kunstzinnige therapie

Annemarie Abbing

Ontwikkeling en validering van een monitoringinfrastructuur voor het evalueren van de kwaliteit en effecten van kunstzinnige therapie, voor verschillende stakeholders.

Naast de opleiding en nascholingen is de kennisontwikkeling van de kunstzinnig therapeut vooral gebaseerd op eigen ervaring. Er is geen eenduidige manier van documenteren van (de resultaten van) het begeleidings- of behandeltraject. Hierdoor is deze ervaring onvoldoende expliciet en niet of nauwelijks overdraagbaar aan collega's of patiënten. Dit zorgt ervoor dat waardevolle (ervarings)kennis verloren gaat.
In de context van de Evidence Based Medicine ontwikkeling ontbreekt een valide documentatiemethode om betrouwbare informatie over de kunstzinnige therapie te “produceren”.

De doelstellingen van het promotieonderzoek zijn:

– Overzicht krijgen van de tot op heden gebruikte documentatiemethoden voor kunstzinnige therapie.

– Overzicht krijgen van de behoeften van de stakeholders t.a.v. de gedocumenteerde informatie.

– Het opstellen van kwaliteitscriteria voor documentatie van de kunstzinnige therapie.

– Het ontwikkelen, implementeren, testen en uiteindelijk valideren van een optimale documentatiemethode en monitoringsinfrastuctuur voor (in eerste instantie) gebruik bij psychiatrische en psycho-somatische behandeling.

– Het publiceren en verspreiden van de resultaten.

Promotietraject Patiëntcompetentie

Evi Koster

In dit promotieonderzoek staat het cliëntenperspectief centraal. Uitgangspunt voor dit onderzoek is het met behulp van kwantitatief en kwalitatief onderzoek in kaart brengen van klantervaringen met antroposofische gezondheidszorg. Op basis van deze ervaringen wordt verder onderzocht wat de antroposofische praktijkmethode bijdraagt aan de invulling van het concept patiëntencompetentie en individuele health promotion.

Tevens wordt verder verdiepend onderzocht op welke manier specifieke aandacht van de hulpverlener binnen deze praktijkmethode van invloed kan zijn op het door cliënten ervaren effect van de begeleiding, de interventie en de individuele gezondheidsbevordering bij cliënten en hoe zich dit conceptueel verhoudt tot het toenemend in de belangstelling staande “placebo-effect”.’

Dan is er nog dit niet minder baanbrekende nieuws over de ‘International Research Newsletter’:

‘In nauwe samenwerking met de “Steering Committee Forschung” van de Medizinische Sektion in Dornach, zal tweemaandelijks in een internationale Nieuwsbrief een overzicht gegeven worden van onder meer relevante nieuwsfeiten, verschenen publicaties, relevante congressen/symposia, wordt per keer een onderzoeksgroep gepresenteerd en zijn de relevante links naar onderzoeksgroepen en databases te vinden.

Op deze manier streven we ernaar de communicatie met en over het internationale AG onderzoek en de onderzoeksgroepen te versterken en bij te dragen aan een stevige internationale “community of science”.

Onderzoeker Edeltraud Lenk zal binnen het lectoraat de inhoud en vormgeving van de Newsletter coördineren. Op 15 september zijn de plannen in de research council van de Medizinische Sektion in Dornach besproken en zeer goed ontvangen.

De eerste Newsletter zal waarschijnlijk eind oktober verschijnen.’

Ook de andere mensen die het allemaal doen worden niet vergeten, in ‘Afscheid medewerker en nieuwe medewerkers ‘:

‘Esther Kuipers

Op 1 september heeft het lectoraat afscheid genomen van arts-onderzoeker Esther Kuipers. Zij gaat, volgens planning, haar carrière voortzetten als arts in de Kinder- en Jeugdpsychiatrie. We zijn haar zeer dankbaar voor het vele en goede werk dat zij verricht heeft in het ontwikkelen van het zorgprogramma Kanker binnen het RAAK project in samenwerking met de medewerkers van Therapeuticum Aurum in Zoetermeer en andere artsen en therapeuten.

Edeltraud Lenk

Sinds 1 juni is de Braziliaanse antroposofisch arts Edeltraud Lenk voor een halve dag per week verbonden aan het lectoraat. Zij verzorgt de coördinatie van de inhoud en de vormgeving van de internationale Newsletter. Edeltraud zal haar ervaring en contacten als antroposofisch arts inzetten om een groot netwerk te ontwikkelen.

Anja de Bruin

Met ingang van 15 september zal Anja de Bruin voor drie dagen per week als onderzoeker het lectoraat versterken. Anja is opgeleid in de biomedische wetenschappen en heeft in het verleden onder meer als onderzoeker bij het Louis Bolk Instituut gewerkt. De laatste jaren werkte zij bij de School for Mental Health and Neuroscience van de Universiteit Maastricht, waar onderzoek wordt verricht naar psychose, depressieve stoornissen, de ziekte van Alzheimer en andere neurodegeneratieve ziektebeelden. Daarnaast heeft zij zich bezig gehouden met het organiseren en ontwikkelen van workshops voor promovendi.

Over haar functie als onderzoeker bij het lectoraat zegt zij: “Ik heb er ontzettend veel zin in om mijn steentje bij te dragen aan het lectoraat antroposofische gezondheidszorg mede omdat in de reguliere gezondheidszorg, met name bij de chronische ziekten, steeds meer wordt gezien dat de mens meer is dan een biochemisch systeem.”

Anja neemt het Zorgprogramma Kanker over van Esther Kuipers. Daarnaast zal zij zich gaan bezighouden met ouderenzorg, de monitoringinfrastructuur voor de diverse projecten, de website en het schrijven van artikelen.’

Tot slot dit niet onbelangrijke nieuws, ‘Verdediging proefschrift Erik Baars’, waarmee bevestigd is wat hiervoor alleen nog als ‘in de planning’ werd opgevoerd:

‘Op vrijdag 18 november om 13.30 uur zal Erik Baars zijn proefschrift “Evidence-based curative health promotion. A systems biology-orientated treatment of seasonal allergic rhinitis with Citrus/Cydonia comp.” verdedigen.

Na een inleiding over het proefschrift voor een breed publiek vindt de verdediging van het proefschrift plaats in de aula van de Wageningen Universiteit. Aansluitend is er om 15.00 uur een receptie.’

Wat wil je nog meer voor mooi nieuws? De antroposofische gezondheidzorg wordt zo flink opgestuwd in de vaart der volkeren. O ja, er is dit nog, een berichtje dat ik haal uit het septembernummer van de ‘Mitteilungen aus der anthroposophischen Arbeit in Deutschland’, zoals te lezen is in ‘Mitteilungen_September_2011.pdf’. Ik kwam daar op 28 augustus in ‘Vriendschapsrelatie’ al op te spreken, maar verzuimde totnogtoe dit door Nana Göbel uit Berlijn geschreven bericht ‘“Theosophie” auf Chinesisch’ te vermelden. Haar bemoeienis met China kwam overigens al op 24 juli tevoorschijn in ‘Kleuterschool’.

‘2008 traf sich eine Gruppe von Menschen in Hongkong, die sich dafür einsetzen möchte, dass das Werk Rudolf Steiners in einer gründlichen und vom deutschen Originaltext ausgehenden Übersetzung ins Chinesische vorliegt. Es gibt bereits viele Übersetzungen aus dem Englischen, die alle in der vereinfachten Sprache erfolgt sind, die in China eingebürgert worden ist.

Uns war in Hongkong bereits deutlich, dass das Werk Rudolf Steiners in einer anderen Tiefendimension und aus dem Deutschen übersetzt werden muss und nur in seriösen Übersetzungen Verbreitung finden kann. Das bringt große Herausforderungen mit sich, denn die Wortneuschöpfungen Rudolf Steiners müssen auch im Chinesischen eine Kongruenz finden. Die Neigung, Worte zu benutzen, die man schon kennt, ist groß.

Insofern wurde in den ersten beiden Jahren an der Erarbeitung neuer Worte gearbeitet, die als kleines Wörterbuch jeder Ausgabe der Grundwerke beiliegen wird.

Im Juni 2011 ist in Taiwan die «Theosophie» auf Chinesisch erschienen. Dank der kompetenten Germanistin, die die Übersetzung vorgenommen hat, und dem Lektorat von  Astrid Schroeter und  Wenren Du konnte dieses Werk jetzt als erstes vorgelegt werden.

Die Arbeitsgruppe wird nun die Übersetzung weiterer Grundwerke in Auftrag geben und in gewohnt gründlichem Verfahren lektorieren. Allerdings kann das Tempo nicht mit dem schnellen Wachstum der Waldorfbewegung wie der biologisch-dynamischen Bewegung in China mithalten.

Wir hoffen aber trotzdem, dass durch diese gründlichen Übersetzungen diejenigen, die sich ernsthaft mit Anthroposophie beschäftigen wollen, eine gute Grundlage erhalten werden.’

Conferentietijd

Oktober is conferentietijd. Dat blijkt ieder jaar weer. Na de zomervakantie breekt het weer los, die onbedwingbare lust om te confereren. Het is gewoon niet bij te benen. Ik ben maar opgehouden om dat allemaal te willen vastleggen. Hoewel dat soms wel jammer is, want als het voorbij is hoor je er vaak niets meer over. En dan weet je nauwelijks dat er zoiets heeft plaatsgevonden. Tenzij er natuurlijk een document van wordt gemaakt, of een boek. Dat laatste is het geval met ‘Duurzame gezondheidszorg: Visie en praktijkervaringen’, dat ik op 9 augustus presenteerde in ‘Toe-gankelijk’. En juist vanmiddag komt de website van dagblad Trouw met een opinieartikel waar onderaan dit vermeld staat:

‘Deze bijdrage vormt een geheel met een hoofdstuk van de eerste auteur in “Duurzame gezondheidszorg; visies en praktijkervaringen”, dat deze maand verscheen bij uitgeverij Christofoor.’

Met ‘de eerste auteur’ wordt gedoeld op Peter Kooreman, die hier verschillende keren aan bod is geweest, min of meer samenvattend op 15 juli 2010 in ‘Peers’. Bij het artikel worden beide auteurs als volgt voorgesteld:

‘Peter Kooreman is hoogleraar Gezondheidseconomie aan de Universiteit van Tilburg. Arjen van Witteloostuijn is hoogleraar economie aan de Universiteit van Tilburg, de Universiteit van Antwerpen en Utrecht Universiteit.’

En dan het artikel zelf. Dat heet ‘Betaalbare gezondheidszorg begint bij gedragsverandering patiënt en zorgsector’ en kent de volgende inhoud:

‘De steeds verder uitdijende gezondheidszorg blijft alleen houdbaar bij een verandering in het bewustzijn en het gedrag van zorggebruikers en verleners. Met alleen een andere inrichting van de gezondheidszorg en de wijze van financiering is dit niet te bereiken, stellen Peter Kooreman en Arjen van Witteloostuijn.

Voorop moeten staan een grotere persoonlijke verantwoordelijkheid, meer nadruk op de afweging tussen kosten en baten, serieuzere aandacht voor alternatieve geneeswijzen en een hogere eigen bijdrage van de patiënt.

Zorgkosten blijven doorstijgen

Dat de zorg te duur wordt, houdt de beleidsgemoederen inmiddels decennia bezig. De combinatie van innovatie, vergrijzing en het feit dat zorg verzekerd is zorgt ervoor dat het beslag van de zorgkosten op het bruto nationaal product onstuitbaar blijft stijgen. Vorige kabinetten hebben de introductie van marktwerking ingezet om deze stijgende lijn om te buigen - tevergeefs.

Minister Edith Schippers heeft ingezet op “veldwerking”: een ouderwetse poldercompromis na uitvoerig overleg met de partijen uit het veld. De kans dat straks zal blijken dat de stijging van de zorgkosten is omgebogen, is nihil. Beleid gericht op het wegnemen van knelpunten in de gezondheidszorg zal beperkt effectief zijn wanneer het zich slechts richt zijn op het ontwerp van het systeem van zorgverlening en -financiering. Het wegnemen van knelpunten vraagt vooral veranderingen in het bewustzijn en het gedrag van de individuen die gezamenlijk dat systeem vormen: patiënt, zorgverlener, zorgverzekeraar, farmaceut, manager of toezichthouder – iedereen moet meebewegen.

1 Grotere persoonlijke verantwoordelijkheid

In de eerste plaats vereist de houdbaarheid van de gezondheidszorg een groeiend bewustzijn ten aanzien van (a) de persoonlijke verantwoordelijkheid voor de eigen gezondheid en (b) de medeverantwoordelijkheid voor de gezondheid van anderen. Onderzoek heeft een sterke causale relatie aangetoond tussen leefstijl en gezondheid. Daarmee groeit de persoonlijke verantwoordelijkheid voor de eigen gezondheid. Dat de individuele zorgkosten voor een zorggebruiker vrijwel volledig buiten beeld blijven, draagt niet bij aan het nemen van eigen verantwoordelijkheid voor leefstijl en gezondheid.

De patiënt dient te weten wat zorg kost, wat daaraan de eigen bijdrage is, en wat de consequenties van haar of zijn leefstijl zijn op de eigen gezondheid en die van anderen. Wij beïnvloeden de gezondheid van anderen door hulp te bieden of te onthouden. Liefdevolle verbintenissen hebben een gunstig effect op gezondheid. Zorgverzekeraars zijn in een goede positie om het bewustzijn hieromtrent te bevorderen, bijvoorbeeld door het aanbieden van een co-verzekering voor medemensen zonder toegang tot basale gezondheidszorg.

2 Weeg kosten af tegen baten

In de tweede plaats is het denken in termen van baten en kosten van zorg noodzakelijk voor een betere inrichting van de gezondheidszorg en ethisch verantwoorde besluitvorming. Veel mensen voelen zich ongemakkelijk wanneer bij een fundamenteel recht als gezondheidszorg gesproken wordt over kosten en baten. Toch worden dagelijks, ook als het om mensenlevens gaat, kosten en baten stilzwijgend afgewogen. Wanneer bijvoorbeeld de maximum snelheid op snelwegen op 90 kilometer per uur zou worden gesteld, zoals jarenlang in de VS het geval was, zou dat jaarlijks tot enkele tientallen doden minder leiden. Blijkbaar weegt het kleinere aantal verkeersdoden niet op tegen het verlies aan mobiliteit en economisch activiteit als gevolg van de snelheidsbeperking.

In beleidsdiscussies ligt de nadruk meer op kosten dan op baten van gezondheidszorg. Kosten zijn makkelijker meetbaar en direct voelbaar. Maar het gaat in de gezondheidszorg uiteraard niet om het besparen van kosten. Als dat het geval zou zijn, zou de zorg eenvoudigweg opgeheven moeten worden. Meestal is het goed mogelijk een indicatie van de baten van zorg te krijgen. Daarbij kan onderscheid worden gemaakt tussen objectieve indicatoren (zoals levensduur en ziekteverzuim) en subjectieve indicatoren (zoals gezondheidsbeleving en patiënttevredenheid). Kosten-baten berekeningen maken niet alleen duidelijk wanneer gewonnen levensjaren kostbaar zijn, maar ook wanneer ze weinig kosten. Zo is een gewonnen levensjaar via het ontmoedigen van roken tijdens de zwangerschap drie keer goedkoper dan intensieve neonatale zorg.

3 Onderzoek effectiviteit alternatieve geneeswijzen

In de derde plaats dienen (vooralsnog) alternatieve geneeswijzen serieuzer genomen te worden. Recent onderzoek laat zien dat huisartsen die zich na hun reguliere opleiding hebben geschoold in acupunctuur, antroposofische geneeswijzen of homeopathie goedkoper werken dan reguliere huisartsen, ook als zo goed mogelijk wordt gecorrigeerd voor de verschillende achtergrondkenmerken van patiënten. Hun patiënten leven bovendien langer. Eén van de verklaringen is dat complementair werkende artsen terughoudender zijn in het voorschrijven van medicijnen, tests en operaties en meer gericht zijn op het aanspreken van het zelfherstellend vermogen van patiënten.

Omdat alternatieve behandelwijzen niet kunnen worden gepatenteerd ontbreekt in de farmaceutische sector de financiële prikkel om hun werkzaamheid te onderzoeken. Overheid, zorgverzekeraars, opleidingen van zorgprofessionals en patiëntenorganisaties hebben daarom de gezamenlijke taak onderzoek naar de werkzaamheid van alternatieve benaderingen te bevorderen. Daarbij kunnen geen concessies worden gedaan aan wetenschappelijke zorgvuldigheid.

Ook is het nodig dat de blik op baten voldoende breed is en zich niet alleen op de korte termijn richt. In de verslavingszorg, bijvoorbeeld, moet niet alleen gekeken worden naar terugval, maar ook naar levensaspecten als scholing, werk, uitkeringen, schuldproblematiek, criminaliteit, vrijwilligerswerk en relaties en kinderen. Nederlandse academische ziekenhuizen dienen het voorbeeld te volgen van toonaangevende medical schools zoals Harvard en Yale, die een gespecialiseerd centrum hebben voor de studie van alternatieve geneeswijzen.

4 Alleen verzekering tegen onverwachte, grote zorguitgaven

In de vierde plaats vergt de houdbaarheid van het zorgstelsel hogere eigen bijdragen van patiënten, tot een maximum dat afhangt van de financiële draagkracht van de patiënt. De functie van een verzekering is om het risico van grote en onverwachte uitgaven te delen en te spreiden, niet om voorspelbare en kleinere uitgaven te betalen. Alleen wanneer deze een preventief karakter hebben, kan dekking door de basisverzekering gerechtvaardigd zijn. Door het verzekeringskarakter dragen noch de patiënt, noch de arts direct de kosten van een zorginterventie. In een ideale wereld zijn artsen nauwelijks gevoelig voor financiële prikkels. Diverse empirische studies laten echter het tegendeel zien.

Een verzekerings- en financieringssysteem dat deze bezwaren zo veel mogelijk ondervangt, kent, naast een eigen bijdrage van patiënten, een goede balans tussen vaste en variabele beloning van zorgverleners. Het variabele deel van de beloning dient vooral gebaseerd dient te zijn op het resultaat van behandelingen, niet van de geleverde inspanning. Een volledig vaste beloning kan leiden tot onderbehandeling en een gebrek aan wil om te innoveren. Een volledig variabele beloning kan leiden tot overbehandeling. Transparantie in de financiële relatie tussen patiënten en zorgverleners bevordert solidariteit en wederzijdse verantwoordelijkheid.’

Gisteren vond in Amsterdam een conferentie plaats, die het memoreren waard is. Op de website van De Rode Hoed staat deze als volgt vermeld:

‘Symposium Filosofie van de Vrijheid

Zaterdag 1 oktober 2011, aanvang 10.00 uur

In 1893 schreef de Oostenrijkse wetenschapper en latere grondlegger van de antroposofie, Rudolf Steiner, het boek De Filosofie van de Vrijheid. Hoewel het in kringen van geletterden goed werd ontvangen, raakte het toch snel in de vergetelheid. Inmiddels is het alweer lang geliefd bij antroposofen, maar daarbuiten blijft het stil.

Niet uit desinteresse of vooroordeel; het werk heeft misschien nooit bekend kunnen worden, juist omdat het al het exclusieve bezit lijkt van een welafgebakende spirituele beweging. Terwijl men echt niet vertrouwd hoeft te zijn met het antroposofische gedachtegoed, en zeker geen esoterisch jargon hoeft te beheersen, om te kunnen genieten van dit fijnzinnige en inspirerende boek – waarvan de inhoud actueler lijkt dan ooit.

Immers, het begrip vrijheid wordt overal steeds vaker achteloos, en soms zelfs oneigenlijk, gebruikt en hetzelfde geldt voor het begrip Individualisme. Zijn westerse, vrije mensen inderdaad (te) individualistisch aan het worden, zoals vaak wordt gezegd, of lopen ze achter een kudde stuurloze dwaallichten aan?

Zie je alleen scherp wat er bij de anderen aan de hand is of... Durf je zelf nog wel idealen te hebben? Ernaar te handelen? En zo ja, waar begin je? Hoe bezin je jezelf? Bij wie hoor je, bij wie wil je horen, waar worden verbanden knellend en alweer: onvrij? Kun je eigenlijk wel nadenken over je gedachten?

Op het symposium zullen 9 prominente sprekers kort hun licht laten schijnen op (een aspect van) het veelzijdige boek van Rudolf Steiner. Kritisch, verbeeldingsvol, lichtvoetig, warmbloedig, hartstochtelijk, kunstzinnig, prikkelend, geestig, maar altijd menselijk – waardoor de dag een spiegel wordt van het boek. En het publiek, naar we hopen, tot verder lezen wordt verleid.

Dagvoorzitter: Lodewijk Dros, redacteur bij het dagblad Trouw

Sprekers zijn: Bert Keizer, Marc Slors, Mariëtte Willemsen, Ab Klink, Joke J. Hermsen, Coen Simon, Marjolijn Februari, Klaas van Egmond en Rob Wijnberg.

Organisatie: Studiecentrum voor Antroposofie Amsterdam i.s.m. de Iona Stichting

Zaal: Oosterhuiszaal

Aanvang: 10.00 uur

Einde: 18.00 uur

Toegang: € 60, € 20 (Studenten). Kaarten via www.iona.nl’

Opmerkelijke namen bij de negen sprekers... Mogelijk zien we dit thema in de toekomst terug bij een van hun publicaties. Merkwaardig blijft wel die gewoonte om de titel van het boek met te veel hoofdletters te schrijven: De Filosofie van de Vrijheid. Als ze dat dan maar niet overnemen en er gewoon De filosofie van de vrijheid van maken. – Dan hebben we aanstaande dinsdag ‘Lievegoed 21 – De cultuur van het hart’:

‘De kracht van een integrale aanpak in theorie en praktijk: nieuwe inzichten uit de psychiatrie, verslavingszorg en gehandicaptenzorg

Dinsdag 4 oktober 2011

13.00-18.00u

Antropia Driebergen

Programma

Deskundigen op het vakgebied presenteren inzichten en onderzoek op het gebied van psychiatrie, verslavingszorg en gehandicaptenzorg. Met name de overlappingen daartussen en de vernieuwende aanpak die zij daarin voorstaan komen aan de orde. Na afloop van elke lezing is er mogelijkheid tot het stellen van vragen en discussie, onder leiding van dagvoorzitter Jacobine Geel.

Dit symposium is opgedragen aan drs. Huib van der Doel, oud-voorzitter Raad van Toezicht Lievegoed Zorggroep.

Sprekers

Drs. Marko van Gerven psychiater, oprichter Bernard Lievegoed Kliniek – Integrale behandeling van depressie

Dr. Martina Bühring psychiater, medisch manager Altrecht psychosomatiek en Vesalius – Multidisciplinaire diagnostiek en behandeling voor somatoforme stoornissen - Integratie van lichaam en geest

Drs. Wilfried Minne psychiater Lievegoed Zorggroep – Minder praten en meer doen: behandelen, leven en werken in een gemeenschap

Prof. Hans Reinders hoogleraar ethiek VU, Bernard Lievegoedleerstoel – De binnenkant van professionaliteit: de kracht van ambachtelijkheid

Theorie en praktijk

Na elke lezing is er een praktijkvoorbeeld dat aansluit op het onderwerp van de lezing. We vertellen het verhaal van een (ex-cliënt) over de problematiek en de geboden behandeling. Daarna duiken we de praktijk in: Jacobine Geel interviewt de medewerker die betrokken was bij de zorg voor die cliënt.

Accreditatie en kosten

Accreditatie is toegekend door

KNMG (huisartsen, specialisten ouderengeneeskunde en AVG)

NVvP

NVAA

NVET

SRVB

Accreditatie is aangevraagd bij

NIP (eerstelijns-, lichaamsgerichtwerkend psychologen en FGZP)

FVB

Beroepsverenigingen NVAZ (NVAP, NVKT, SAMPO, V&VN, BPHA, Azarias, NVAF, NBMK, NVDA)

Deelname aan het symposium kost € 45

U kunt het bedrag overmaken op rekening 690936885 (ING), ten name van Lievegoed Zorggroep, Bilthoven o.v.v. uw naam en Lievegoed 21

Uw aanmelding is definitief nadat wij uw betaling ontvangen hebben.

Vragen of meer informatie? symposium@lievegoedzorggroep.nl 030-22 55 579’

Merkwaardig hier is dat ‘Dit symposium is opgedragen aan drs. Huib van der Doel, oud-voorzitter Raad van Toezicht Lievegoed Zorggroep.’ Hij is toch niet overleden? Voor zover ik weet is hij nog springlevend. – De dag erop, dat is dus woensdag, is er deze ‘MichaëlConferentie 2011’:

‘Woensdag 5 oktober 2011 – 10.00-17.00 uur – Driebergen

In de aanloop naar de grote MichaëlConferentie in 2020 organiseert de Vereniging van vrijescholen op 5 oktober 2011 een conferentie met als titel: “Kunstzinnige processen in onderwijs en opvoeding”. Het thema is gekozen omdat vrijescholen zich onderscheiden door hun methodische aanpak. Kunstzinnigheid staat daarbij centraal als het scheppend proces. Via kunstzinnig onderwijs wordt het kind voortdurend op meervoudige wijze in denken, voelen en willen uitgedaagd.

Op deze website vindt u meer informatie over het programma en de sprekers van de MichaëlConferentie 2011.

U kunt zich aanmelden voor de MichaelConferentie door een mail te sturen naar vereniging@vrijescholen.nl, aanmelden via deze website is niet mogelijk.

Welkom

Op deze site leest u meer over MichaëlConferentie van de Vereniging van vrijescholen. De conferentie markeert de route naar de stip die wij voor 2020 op de horizon hebben gezet. Eventuele reacties kun u sturen aan vereniging@vrijescholen.nl’

Kijk eens, weer een nieuwe website (weblog in WordPress, om precies te zijn) van de Vereniging van vrijescholen. Dat staat er ook met zo veel woorden, ‘Over deze site’:

‘Deze site maakt deel uit van de websites van de Vereniging van vrijescholen en geeft informatie over de route die de Vereniging van vrijescholen uitstippelt voor haar MichaëlConferentie. 

Kijk ook op:

website: www.vrijescholen.nl

weblog: vrijescholen.wordpress.com

twitter: @vrijescholen’

Probeer het allemaal maar eens uit elkaar en overzichtelijk te houden... In ieder geval wordt hier wel alles duidelijk op een rijtje gezet in ‘Samen op weg naar 2020’:

‘De MichaëlConferenties vormen sinds 2008 een traject met een perspectief van een aantal jaren. Uiteindelijk moet dit leiden tot maatschappelijk relevant en geaccepteerd vrijeschoolonderwijs. De MichaëlConferentie brengt voortrekkers en pioniers samen, die het hart vormen op weg naar 2020.

MichaëlConferentie 2011

In de aanloop naar de grote MichaëlConferentie in 2020 organiseert de Vereniging van vrijescholen op 5 oktober 2011 een conferentie met als titel: Kunstzinnige processen in onderwijs en opvoeding. Het thema is gekozen omdat vrijescholen zich onderscheiden door hun methodische aanpak. Kunstzinnigheid staat daarbij centraal als het scheppend proces. Via kunstzinnig onderwijs wordt het kind voortdurend op meervoudige wijze in denken, voelen en willen uitgedaagd.

WAT ERAAN VOORAF GING

2010 – Kind in dialoog

In 2010 spraken Luc Stevens, directeur van het Nederlands instituut voor onderwijs en opvoedingszaken NIVOZ, Clarence Harvey, Teaching & Learning Coördinator at Steiner Academy Hereford en Margareta van Raemdonck, Federatie van Rudolf Steinerscholen, België.

“Als je jezelf sterker wilt maken moet je weten wat je waard bent voor de buitenwereld.” was één van de aanbevelingen van Luc Stevens. Eén van de resultaten van de werkgroepen luidde als volgt: “Het essentiële behoudend en opnieuw vormgevend. Ons onderwijs verbinden met nieuwe inzichten”. Openheid, vertrouwen. Ook klonk dat taal vinden voor wat het vrijeschoolonderwijs inhoudt van groot belang is.

In de lezing van Clarence Harvey kwam het thema taal op bijzondere wijze terug. Hij sprak over Soul in Education. “...Soul in education is only possible where the educator is in touch with and actively integrates the Soul depth of himself/herself into his/her interactions with students” was zijn centrale these.

Margareta van Raemdonck werkte het thema aan de hand van de situatie in België concreet uit. De Belgische Steinerscholen hebben eigen eindtermen ontwikkeld. Op basis daarvan beschreef zij hoe portfolio wordt gebruikt om de resultaten van leerlingen zichtbaar te maken.

2009 – Dancing The Bridges

Taal was ook in 2009 een wezenlijk thema. Thema was het ideaal in de werkelijkheid met als titel “Dancing the bridges”.

Prof. Gert Biesta, Professor of Education aan The Stirling Institute of Education sprak over de beperking van het onderwijs. Hij ziet drie grensgebieden waar onderwijs ophoudt en iets anders begint. Op basis van zijn stelling dat onderwijs zijn beperkingen kent kan onderwijs niet alle problemen oplossen. Biesta formuleert drie grensgebieden:

1. Onderwijs als oplosser van alle sociale problemen (socialisatie: deel worden van groepen en tradities).

2. Onderwijs als therapie (persoonsvorming).

3. Onderwijs en leren (kennis en vaardigheden).

Goed onderwijs maakt in de ogen van Biesta een afgewogen keuze tussen de drie elementen en verwoordt dat op adequate wijze. Taal is daarbij van wezenlijk belang. Welke woorden kies je en hoe formuleer je.

Prof. Dr. Jost Schieren aan de Alanus Hochschule in Alfter liet zien hoe in het voortgezet onderwijs op basis van de ontwikkelingsfasen gewerkt wordt aan de ontwikkeling van het oordeelsvermogen, en hoe de stappen daarin kunnen leiden tot het innerlijk oordeel over wat vrijheid voor de mens is.

2008 – Samen Bindend Samen Werken

De MichaëlConferentie 2008 stond in het teken van “Samen bindend samenwerken”. Hoe kun je bindend samenwerken om te komen tot een school die dient als werkplaats voor de verdere ontwikkeling van een professionele leergemeenschap?

Prof. dr. Willem Koops, die de leerstoel “Grondslagen en Geschiedenis van de Ontwikkelingspsychologie en Pedagogiek” bekleedt aan de Universiteit Utrecht en Prof. dr. Monique Volman, bijzonder hoogleraar Onderwijskunde en verbonden aan het Onderwijscentrum en de Faculteit Psychologie en Pedagogiek van de VU, te Amsterdam spraken tijdens deze conferentie.

Prof. dr. Koops stelde in zijn rede dat het traditioneel vernieuwingsonderwijs – waar de vrijeschoolbeweging onder wordt gerangschikt – zijn langste tijd gehad heeft, omdat internet en tv het klassieke kind doen verdwijnen. Daarmee past het oude opvoeden – het kind langer kind laten zijn en stapje voor stapje de volwassenheid binnenbrengen – niet bij het moderne kind dat permanent in verbinding is met de volwassen wereld. Nieuwe kansen zijn er voor de vrijeschool als zij opnieuw een perspectief kiest vanuit de ethiek en vanuit de ontwikkelingspsychologie en zich uiteenzet met haar opvoedingsidealen, haar oorspronkelijke en hedendaagse bronnen. Als zij zich vernieuwt, normen stelt en weet welk doel ze heeft met het onderwijs.

Prof. dr. Volman vult de nieuwe kansen concreet in. Het traditioneel vernieuwingsonderwijs kan zich richten op Authentiek leren – maatschappelijk betekenisvol en betekenisvol voor de leerling, op Actief leren – meedoen in activiteiten die in de samenleving van betekenis zijn en op Sociaal leren – leren handelen in sociale situaties door deelnemen aan leergemeenschappen en je te richten op brede persoonsontwikkeling. In die gebieden kan volgens Volman de betekenis en meerwaarde liggen van het vrijeschoolonderwijs, zonder zich te ontdoen van zijn wortels.’

En hoe zit het dan dit jaar, wie komen er nu? Ook dat wordt uit de doeken gedaan, onder ‘Sprekers’:

‘Prof. dr. Sieneke Goorhuis-Brouwer

Emeritus hoogleraar Spraak- en taalstoornissen bij kinderen

Prof.dr. S.M. Goorhuis-Brouwer (1946) studeerde orthopedagogiek aan de Rijksuniversiteit te Groningen en volgde tegelijkertijd de opleiding logopedie-akoepedie.

In 1977 werd zij staflid bij de disciplinegroep KNO, voor de Communicative Stoornissen (problemen met horen en spreken)

In 1988 promoveerde zij op diagnostische dilemma’s bij kinderen met taalontwikkelingsstoornissen en onderzocht de pedagogische implicaties van dit probleem.

In 1991 werd zij Universitair Hoofddocent bij de Faculteit der Medische Wetenschappen en in 1999 werd zij benoemd tot bijzonder hoogleraar Spraak- en Taalstoornissen bij kinderen RUG.

Zij verricht onderzoek naar de epidemiologie van spraak- en taalproblematiek, de diagnostische processen bij spraak- en taalproblematiek en de effecten van spraak-en taalproblemen op de sociaal-emotionele ontwikkeling van het kind.

In 2003 kreeg zij een koninklijke onderscheiding (Ridder in de orde van de Nederlandse Leeuw) voor haar meer dan gewone inzet voor de belangen van kinderen met spraak- en taalstoornissen, waarbij de realisatie van multidisciplinaire diagnostiek een belangrijk speerpunt vormde. Integratie van verschillende beroepsgroepen en werkwijzen vanuit pedagogisch perspectief stonden daarbij centraal. Haar werk is, mede door haar lobby binnen alle geledingen van de Gezondheidszorg, van grote invloed op de dagelijkse praktijkvoering in Nederland. Hierbij moet gedacht worden aan de invloed op het onderwijs aan kinderen met hoor- en spraaktaalproblemen, aan de signalering van taalstoornissen met de Minimum Spreeknormen, als ook haar inzet om op jonge leeftijd spraakverbeterende operaties bij kinderen met schisis uit te voeren.

Verder behoort het tweetalig onderwijs op jonge leeftijd tot een van haar onderzoeksgebieden.

In de laatste jaren van haar actieve medische praktijk onderzocht zij met haar team wekelijks ongeveer 30 kinderen met verdenking op ontwikkelingsachterstanden. Schokkend was de toename van het aantal gezonde kinderen in de kliniek. Dit was de aanleiding om zich bezig te gaan houden met de verschoolsing van het peuter- en kleuterleven.

Trevor Mepham

Directeur Steiner Academy Hereford

Trevor Mepham is de eerste directeur van de Steiner Academy in Hereford. In de 25 voorafgaande jaren heeft de school nooit een directeur gehad. Net als alle andere 30 vrijescholen in Engeland werd de school oorspronkelijk bestuurd door samengestelde raad die bestond uit leraren, ouders en administratieve beheerders. Mepham heeft de uitdagende rol als eerste directeur van de Steiner Academy in Hereford met beide handen aangegrepen. 

Trevor Mepham studeerde internationale politieke betrekkingen en was voornemens een carrière te starten bij de overheid. Toen hij de opvoedings- en educatieleer van Steiner ontdekte, betekende dat een persoonlijke omslag. Na een omscholing ging hij lesgeven aan de Steiner School in Devon, waarna hij ook als adviseur actief werd voor Steinerscholen in Engeland en in het buitenland. Vervolgens werkte hij 12 jaar aan de Universiteit van Plymouth, waar hij zich toelegde op het BA programma Steiner Educatie.

Gijs van Rhijn

Kleinkunstenaar en muziekdocent Parcivalcollege Groningen

Multi-instrumentalist, komiek, theatermaker. Schrijft en componeert zijn eigen voorstellingen. Maakt voorstellingen voor volwassenen en voor kinderen. Podiumpersonality met een energieke, open en ontwapenende uitstraling. Gijs is snel, adrem en heeft een bijzonder goed observatie-vermogen. Zijn voorstellingen zijn toegankelijk, grappig, muzikaal en vaak schrijnend ontroerend. 

Klik hier voor een uitgebreid CV van Gijs van Rhijn’

Maar het is weer niet zo dat iedereen zomaar naar deze conferentie kan, zo blijkt uit ‘Voor wie bestemd?’

‘De conferentie is bedoeld voor de voortrekkers in het vrijeschoolonderwijs en kinderopvang; voor schoolleiders en leidinggevenden. Pedagogisch medewerkers en leraren zijn ook van harte uitgenodigd. Zij kunnen zich voor deelname melden bij hun leidinggevende of schoolleider.

Voor uw aanmelding stuurt u een e-mail naar vereniging@vrijescholen.nl. Via deze website kunt u zich niet aanmelden.’

Daar staat dan weer het volgende tegenover, ‘Verslag van de conferentie’:

‘De MichaëlConferentie 2011 belooft in meer dan één opzicht een bijzonder evenement te worden. Een redactieteam bestaande uit 7 studenten van de afdeling communicatiemanagement van Hogeschool Utrecht zullen in opdracht van het adviesbureau Scompany en de Vereniging van vrijescholen een integraal verslag van de conferentie verzorgen. Een feitenrelaas van de dag wordt gecombineerd met sfeerverslagen, interviews met deelnemers, organisatoren en sprekers, afgewisseld met opinies en meningen. De redactie publiceert de resultaten direct de volgende dag op de speciale website van de MichaëlConferentie www.michaelconferentie2020.nl

Wie is Scompany?

Scompany is een adviesbureau voor en door 3e jaar studenten dat vanuit het Instituut voor Communicatie werkt voor externe opdrachtgevers. De opdrachten hebben betrekking op marketing, onderzoek, evenementen en communicatie. Sinds april 2002 is Scompany in het bezit van het ISO-9001 certificaat. Hiermee wordt de kwaliteit van het proces, het projectwerk gewaarborgd.’

Dat wachten we dan maar in spanning af. – Tot slot nog vergelijkbare ontwikkelingen in Duitsland, zoals maandblad Info3 kortgeleden bij monde van Merle Ranft berichtte in het ‘Tagungsbericht – Zwischen Wissenschaft und Weltanschauung’:

‘Was bedeutet Anthroposophie? Was versteht man unter modernen anerkannten wissenschaftlichen Standards? Und was genau passiert, wenn man die Wissenschaftlichkeit der Anthroposophie im akademischen Kontext begründen möchte? – Eine Fachtagung in Ottersberg fragt nach der Anthroposophie im Hochschulkontext.

Konnte man bisher die Hoffnung haben, zumindest in den Grundfesten auf ein homogenes Konzept innerhalb der anthroposophischen Bewegung zu stoßen, dann wurde diese Vorstellung spätestens auf der Fachtagung “Anthroposophie im Hochschulkontext” in wirkliche Bedrängnis gebracht. Die Tagung fand am 22. und 23. September in Ottersberg statt und entsprang einem Konzept von Peer de Smit und Ralf Rummel-Suhrcke von der Fachhochschule Ottersberg, die in Kooperation mit der Alanus Hochschule in Alfter das Tagungsprogramm konzipierten und dabei finanziell von der Software AG-Stiftung unterstützt wurden.

Die Idee zu der Fachtagung ging auf die Feierlichkeiten zum 40jährigen Jubiläum der Fachhochschule Ottersberg zurück, bei denen der Wunsch entstanden war, anthroposophische Bildungsimpulse im akademischen Kontext darzustellen, zu entwickeln und zu reflektieren. Darüber hinaus schien das Ziel verfolgt zu werden im Rahmen öffentlicher Fachgespräche das gemeinsame Netzwerk anthroposophisch inspirierter Hochschulen in Deutschland zu vertiefen und auszubauen.

Die Beiträge der rund zwanzig Vortragenden boten einen bunten Strauß von Positionen bezüglich der anthroposophischen Zugänge zu Wissenschaft, Kunst und Leben in der Gegenwart. Diese reiche Variation führte auf Seiten der Veranstalter zu der Bemerkung, dass zwar in den Präsentationen zusammenhängende Bilder entworfen wurden, diese aber in der Diskussion und Konfrontation teils dazu tendierten ihre Nuancen zu verschieben. Was verstanden die Tagungsteilnehmer beispielsweise konkret unter dem Begriff der Anthroposophie? Der Biologe Wolfgang Schad meinte, sie sei das Werdende, das in der Wissenschaft beginne und in der religiösen Vertiefung ende. Auch der Regisseur Christopher Marcus betonte, dass Anthroposophie kein Dogma sei, sondern lebendig aus sich heraus entwickelt und weitergeführt werden müsse. Diese schemenhaften, stark innerlichen Ansätze erweiterte Peter Sinapius aus Ottersberg mit der Betonung eines ästhetischen Ansatzes, durch den die Dinge in ihrer phänomenologischen Form zur Erscheinung kommen können. Eine Wissenschaft “in actu” also, die die Dinge schauen und nicht fixieren, spüren und nicht begreifen will. Michaela Glöckler schließlich setzte das Verständnis der Anthroposophie in einen engen Zusammenhang mit dem Begriff der Selbstschulung und der Bewusstseinserweiterung. An diesem Punkt erweiterte sich die Debatte um eine begrifflich-methodische Dimension, die es verlangen würde genauer beleuchtet zu werden, wenn man in Dialog mit modernen, anerkannten wissenschaftlichen Standards treten will.

Dass jene Standards nicht ungeprüft als Maßstab umfassender Geistesforschung gelten dürften, war wahrscheinlich die einheitlichste Überzeugung der Tagungsteilnehmer. Hier machte besonders Karl-Martin Dietz deutlich, dass in der philosophischen Reflexion der Wissenschaftsbegriff prinzipiell noch unklar und bis heute ungelöst sei. Er betonte weiter, dass Rationalität und Empirie als Grundfesten heute in Frage stünden und ein darauf reagierender Paradigmenwechsel in der Wissenschaftslandschaft seit rund fünfzig Jahren absehbar sei. Wenn jener Wissenschaftsbegriff nun aber als überarbeitungswürdig eingestuft werden kann, so schließt sich die Gegenfrage an, wie die Anthroposophie zur Weiterentwicklung desselben beitragen kann, ohne sich dabei zugleich als eine gleichsam erhabene Instanz profilieren zu wollen.

Für Marcelo da Veiga und Jost Schieren von der Alanus Hochschule war es unstrittig, dass die Anthroposophie dafür als Wissenschaft des Geistes ihren Weg an die Hochschulen finden müsse, um somit überhaupt an aktuellen Debatten und Sinnfragen Teil haben zu können. In ihren Beiträgen entwickelten sie ein philosophisch-stringentes Bild der Anthroposophie, die nicht als abgeschlossenes Lebenswerk Rudolf Steiners begriffen werden dürfe, rational begründbar sei und damit an die Hochschulen gehöre. Ob das Modell der Hochschulen aber überhaupt als Königsweg auf dem Weg zur aktiven Teilhabe anthroposophischer Geisteswissenschaft und der davon inspirierten Praxisfelder zu sehen ist wurde unter den Vortragenden nicht recht deutlich. So bemerkte unter anderem Wolfgang Schad, dass der Wille zur Akkreditierung zwar verständlich sei, aber nicht, wenn man sich dabei verbiegen müsse. Auch Rainer Jesenberger gab zu bedenken, dass mitunter drei Hochschul-Leuchttürme weniger attraktiv seien als freie Initiativen, die an staatlichen Hochschulen verortet würden.

In welcher Form auch immer die Anthroposophie sich Gehör verschaffen mag, wichtig ist es dabei zu klären mit welchen Inhalten sie sich dabei verbindet. Dafür ist zum einen ein wissenschaftlicher Umgang mit der Anthroposophie unumgänglich, der wegführt von einer bloßen Steiner-Exegese. Zum anderen wäre es wünschenswert, eine tiefere methodische Auseinandersetzung mit Kritikern und Befürwortern der Anthroposophie zu suchen, um eine substantielle Weiterentwicklung und Vertiefung der wissenschaftlichen Erforschung des Geistes zu erreichen, in der klar zwischen Behauptung, Weltanschauung und Erkenntnistheorie unterschieden werden kann.

Die Fachtagung in Ottersberg wurde in konstruktiver und offener Stimmung geschlossen. Die vielen ungeklärten und wichtigen Fragen nahmen die Veranstalter engagiert auf und betonten den gegenseitigen Wunsch, die Gespräche kontinuierlich weiterzuführen. Damit wolle man an die bisher geleistete Bestandsaufnahme anknüpfen und den ersten Anstoß in Ottersberg zu einer inhaltlichen Vertiefung in das Thema weiterentwickeln. Man darf also gespannt sein, welche Formen das Tagungskonzept in der kommenden Zeit annehmen wird.’

Overigens zijn er wel meer conferenties geweest en in aantocht, maar hier laat ik het nu even bij. Alleen dit ene nog, dat Michael Eggert op 26 september op zijn Egoisten-weblog presenteerde als ‘Gerald Häfners gelungene Situationsbeschreibung’:

‘Häfners beeindruckender Vortrag über “Freie Märkte – Freie Menschen” von der GLOBArt Academy – sehr hörenswert.’

Ik zou deze graag als video op mijn weblog opnemen, en dan zou u – door er eenvoudig op te klikken – in drie kwartier een heldere bestandsopname door deze europarlementariër voor De Groenen/Vrije Europese Alliantie over ‘Freiheit, Gleichheit und Brüderlichkeit und die politischen Aufgaben unserer Zeit’

zien en horen. Maar dat lukt helaas niet, hij is niet te ‘embedden’, dus dan wordt het klikken. Maar wel doen hoor! Het ging hier om de

‘14. GLOBArt Academy “Im Sinne der Freiheit” – vom 8. bis 11. September 2011 im Kloster Und in Krems an der Donau – ganz im Zeichen des 150. Geburtstages von Rudolf Steiner’,

zoals Nadine Aeberhard-Josche op 14 augustus op Anthromedia aankondigde:

‘Den Eröffnungsvortrag über “Erziehung zu selbstbestimmtem Leben” wird die Halbschwester des amtierenden US-Präsidenten, die Sozialaktivistin und promovierte Germanistin Auma Obama halten.

Neben namhaften Referenten aus dem anthroposophischen Kontext wie etwa Gerald Häfner (Europäisches Parlament, Mehr Demokratie), Götz Werner (dm-drogeriemarkt), Walter Kugler (Rudolf Steiner Archiv, Oxford Brookes University) und dem Landschaftsarchitekten Herbert Dreiseitl werden unter anderem auch der Wiener Oberrabbiner Chaim Eisenberg und Vertreter der katholischen Kirche, der Zivilgesellschaft sowie QuerdenkerInnen, Visionäre und UmsetzerInnen aus Wissenschaft, Wirtschaft und Kunst als Vortragende an der 4-tägigen GLOBArt Academy teilnehmen und die Auswirkungen von Steiners Ideen auf Wirtschaft,  Philosophie, Landwirtschaft und Architektur untersuchen.

Die 14. GLOBArt Academy steht unter dem Ehrenschutz von Dr. Claudia Schmied, Bundesministerin für Unterricht, Kunst und Kultur sowie Dr. Erwin Pröll, Landeshauptmann von Niederösterreich.’

Jasje

De foto’s zijn van slechte kwaliteit, maar geven toch een indruk van het spektakel. En de geluidskwaliteit was ronduit geweldig, bij een publiek van 96.000 bezoekers.

Van de Zonnehuizen niks nieuws. Nou ja, niet helemaal geen. Want ik heb nu op internet eindelijk het debat in de kamer gevonden, dat vooraf is gegaan aan de kamervragen van SP’ers Renske Leijten en Nine Kooiman (zie ook ‘Kamervragen’ op vorige week vrijdag 23 september). Leest u mee met de ‘Regeling van werkzaamheden. Debat in de Tweede Kamer op 21 september 2011’:

‘Jeroen Dijsselbloem (PvdA)

Voorzitter. Afgelopen vrijdag werden wij opgeschrikt door een bericht in de Volkskrant over de situatie bij de zorggroep Zonnehuizen, een grote instelling voor onder andere jeugdzorg. Deze instelling blijkt in grote financiële problemen te verkeren, vergelijkbaar met eerdere drama’s die wij hebben gezien bij AWBZ-instellingen zoals Meavita. Ik wil daarover graag een debat met de staatssecretaris van VWS.

21 september 2011 omstreeks 15:31

Nine Kooiman (SP)

Voorzitter. Steun voor het verzoek. Ik krijg tevens graag een reactie per brief van de staatssecretaris. Het zou fijn zijn als de bijbehorende inspectierapporten ook naar de Kamer kwamen.

21 september 2011 omstreeks 15:32

Willie Dille (PVV)

Voorzitter. De PVV-fractie dient een verzoek in om dit om te zetten in een spoed-AO [in een Algemeen Overleg wordt met één of meer ministers en/of staatssecretarissen van gedachten gewisseld over het beleid, bijvoorbeeld naar aanleiding van een brief, notitie of rapport van het kabinet, MG. Bron: Wikipedia], gezien de enorme lijst van dertigledendebatten die er al is. Dit onderwerp moet snel worden behandeld, dus steun voor dit verzoek.

21 september 2011 omstreeks 15:32

Voorzitter

U steunt tevens het verzoek voor een debat, mevrouw Dille?

21 september 2011 omstreeks 15:33

Willie Dille (PVV)

Mijn fractie heeft liever een spoed-AO.

21 september 2011 omstreeks 15:33

Voorzitter

Steunt u het wel of steunt u het niet?

21 september 2011 omstreeks 15:33

Willie Dille (PVV)

Ik steun het, maar doe ook een verzoek aan de heer Dijsselbloem.

21 september 2011 omstreeks 15:33

Voorzitter

Ik begrijp het.

21 september 2011 omstreeks 15:33

Tofik Dibi (GroenLinks)

Voorzitter. Steun voor dit verzoek en steun voor een brief. In de procedurevergadering kunnen wij kijken of wij er een spoed-AO van kunnen maken.

21 september 2011 omstreeks 15:33

Hanke Bruins Slot (CDA)

Voorzitter. Steun voor een brief waarin ook moet worden benadrukt welke getallen en cijfers precies aan de orde zijn. Het verzoek van mevrouw Kooiman over de inspectierapporten lijkt mij een heel waardevolle toevoeging.

21 september 2011 omstreeks 15:33

Brigitte van der Burg (VVD)

Voorzitter. Ook steun voor het verzoek om een brief en de inspectierapporten. Laten wij er een debat over voeren als de brief daartoe aanleiding geeft.

21 september 2011 omstreeks 15:34

Voorzitter

Mijnheer Dijsselbloem, u hebt heel veel steun voor een gewoon debat met een brief vooraf.

21 september 2011 omstreeks 15:34

Jeroen Dijsselbloem (PvdA)

Ja, graag eerst een brief. Wat mij betreft, wordt daarin zowel de financiële situatie blootgelegd als beschreven op welke wijze en op welk moment de inspectie heeft ingegrepen. Dit schijnt namelijk al enige jaren door te zieken in deze instelling. Ik wil dus graag weten hoe de inspectie daarmee is omgegaan de afgelopen jaren. Dan kunnen wij daarna het debat voeren. Wij kijken dan waar dat het snelste kan.

21 september 2011 omstreeks 15:34

Voorzitter

Wij zullen het stenogram doorgeleiden naar het kabinet.
21 september 2011 omstreeks 15:35’

Nu vind ik bij de ‘Vergaderagenda. Een overzicht van alle geplande vergaderingen’ onder ‘Plenair’ ook die van ‘volgende weken’. Daar staat onder ‘Aangevraagde (spoed/dertigleden)debatten’ vijftien spoeddebatten, met als twaalfde:

‘Debat over de jeugdzorginstelling Zorggroep Zonnehuizen (Dijsselbloem) (na ontvangst van een brief)’.

Er staat bij geeneen een datum bij. Dus dat wordt afwachten, of dit inderdaad de komende week zal plaatsvinden. Waarschijnlijk moet er eerst die brief komen. Of dat dezelfde is als het antwoord op de Kamervragen van Leijten en Kooiman weet ik niet.

Wat valt er verder nog te melden? Genoeg, genoeg, echt waar. Maar niet alles is even goed bereikbaar op internet, helaas. Eerst maar even dit bericht gisteren op de website van Antroposana, ‘Tijdschrift Antroposana in ander jasje’:

‘De najaarseditie van het tijdschrift van Antroposana komt op 8 oktober 2011 uit. In een andere lay-out dan u gewend bent, met een andere naam en een iets andere inhoud. Maar nog wel vanuit Antroposana en door de huidige redactie – met verve – samengesteld. Lees hier verder...’

Ook boeiend is het artikel gisteren in dagblad Trouw van Janne Chaudron, ‘Rapporten verduurzamen de wereld niet’:

‘Oud-Rabo-topman Bart Jan Krouwel sluit maandag een Green Deal met de overheid. Eenvoudiger regels moeten lokale energie-opwekking aantrekkelijk maken. De kleintjes kunnen zo samen heel groot worden.’

Zij schrijft over hem:

‘Krouwel was mede-oprichter en tevens de eerste directeur van Triodos Bank, eind jaren zeventig. “In die tijd werden we weggehoond. Volgens alle andere bankiers hadden we als ‘duurzame’ bank geen bestaansrecht. We zouden binnen no time kunnen inpakken. Niemand geloofde in ons. Kijk waar de bank nu staat.”’

Verder gaat het hierover:

‘Inmiddels heeft Krouwel het drukker dan ooit. Hij richtte onder meer de Federatie Landbouw en Zorg Nederland op, die een nieuw certificeringssysteem voor zorgboerderijen heeft opgezet. Het systeem moet ervoor zorgen dat alleen boerderijen die op een professionele wijze zorg verlenen, zich kunnen aansluiten bij de Federatie.

Iets soortgelijks doet Krouwel nu binnen de champignonteelt. In die sector zijn de arbeidsomstandigheden dramatisch. Hij ontwikkelt daarom samen met LTO Nederland, telers en handelaren, net als vakbonden FNV en CNV, het keurmerk Fair Produce Nederland. Consumenten moeten in de schappen van de supermarkt kunnen zien of hun champignons op een eerlijke manier geproduceerd zijn.

Green Deal met de minister

Krouwel houdt van regisseren, verschillende partijen bij elkaar brengen om daadwerkelijk de arbeidsomstandigheden te verbeteren en de economie te vergroenen. Dat doet hij bijvoorbeeld met de net opgerichte Federatie e-Decentraal. Dit initiatief is één van de vijftig die maandag een zogenoemde Green Deal sluiten met minister Verhagen.’

Donderdag liet het Louis Bolk Instituut op zijn website weten dat ‘EL & I vraagt visie LBI’:

‘Op 7 oktober 2011 neemt Jan-Paul Wagenaar, senior onderzoeker Diergezondheid en Dierenwelzijn, deel aan een rondetafelgesprek van het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Centraal thema is de economische dimensie rond verduurzaming van de voedselproductie, meer in het bijzonder de verduurzaming van de voederindustrie en het product zelf, varkensvlees en zuivel.

Medewerkers van het Louis Bolk Instituut worden regelmatig gevraagd om Kamercommissies te informeren over relevante trends en ontwikkelingen binnen verduurzaming en duurzame landbouw en productieketens in binnen- en buitenland. Dergelijk input is onmisbaar bij het ontwikkelen van coherente beleidsinstrumenten.’

Maar tegelijkertijd is er een ‘Vacature Directeur-Bestuurder’:

‘Voor de opvolging van de huidige bestuurder a.i. zoekt het Louis Bolk Instituut een

Directeur/Bestuurder m/v

die eindverantwoordelijk is voor het instituut (ca 65 mw) en zorg draagt voor de totstandkoming en het realiseren van beleid ten aanzien van strategie, commercie en organisatie. Rapportage aan Raad van Toezicht. Standplaats Driebergen.

Het werving- en selectietraject wordt begeleid door Terra Managementgroep. Voor uitgebreide informatie kunt u contact opnemen met consultants Brenda Kamps en Barbara de Beukelaar op het nummer 035 - 625 00 50. Een informatiepakket sturen zij u graag toe. U kunt uw sollicitatie tot en met 16 oktober toesturen aan terra@terragroep.nl.’

Trouwens, het onderzoek van het Louis Bolk Instituut dat ik afgelopen zondag 25 september meldde in ‘Cohortonderzoek’, kreeg behoorlijk forse kritiek te verduren op Foodlog van Dick Veerman, zie de 63 reacties op ‘Biologisch-dynamische melk opvallend gezonder’. Verder had ik graag een artikel uit de Volkskrant van 17 september overgenomen, maar dat is niet gewoon op de website geplaatst, alleen in de papieren en digitale editie. Het ging over de ‘Eerste nationale conferentie over Vitaal Water’ die vorige week werd gehouden, zoals op de website van DHV viel te lezen :

‘Op 22, 23 en 24 september 2011 organiseert DHV op het hoofdkantoor in Amersfoort de eerste nationale conferentie over Vitaal Water in de watersector.

Wat doen we met de wijsheid dat water meer is dan de chemische formule en de stromingsvergelijking. Wat betekent dat voor alle technische ingrepen van de moderne watervoorziening en modern waterbeheer? Dit is het thema van de Vitaal Water dagen bij DHV, drie dagen met ieder een eigen focus.

Seminar “Vitaal water begrijpen” op donderdag 22 september

’s Middags vindt een wetenschappelijk seminar plaats over fundamentele vragen. Bedoeld voor waterprofessionals en -deskundigen die de verbreding zoeken. Wat is water nu precies meer dan H2O? Wat is de vitaliteit van water? Wat betekent dat voor strategie van watervoorziening en waterbeheer?

Dagvoorzitter is Cees Kamp en met bijdragen van Elmar Fuchs, Frank Silvis, Onno Harmsen en Iain Trousdell in een interactieve discussie en dinerbuffet na. De kosten voor deelname bedragen € 75 incl. buffet (€ 50 excl. buffet). Klik hier om aan te melden voor het programma van donderdag.

Conferentie “Werken aan vitaal water” op vrijdag 23 september

DHV-relaties gaan samen met nationale en internationale experts (waaronder Iain Trousdell) in gesprek over de praktische toepassingen van dit opkomende vakgebied. Een interactief programma met veel mogelijkheden om dit onderwerp niet alleen te leren kennen, maar ook de toepassingen ervan te bespreken.

Deze dag is voor bestuurders/directieleden en (water)professionals van DHV-relaties uit (semi-)overheden, industrie en landbouw. Werken aan vitaal water wordt u als relatie van DHV aangeboden, deelname is kosteloos. Klik hier om aan te melden voor het programma van vrijdag.

Conferentie “Watervitalisering” op zaterdag 24 september

DHV is gastheer voor een algemeen publiek met interesse in watervitalisering. De Stichting WATER Drager van Leven heet u welkom voor een dag met inspirerende verhalen van o.a. Paul van Dijk en Wolfgang Böttcher, gebruikerservaringen, waterproeven en goede gesprekken. De kosten voor deelname bedragen € 50 incl. lunch (€ 40 excl. lunch). Klik hier om aan te melden voor het programma van zaterdag.’

En wat schreef de Volkskrant dan, bij monde van Rene Didde? Dat werd ‘Niet te geloven wat water allemaal vermag’:

‘Magnetiseer drinkwater, en de kippen raken weer aan de leg. Is dat puur bijgeloof, of steekt er iets aantoonbaars achter? Bij DHV geloven ze niks, maar ze veroordelen ook niks. Tijd om met een open mind te spreken over vitaal water.’

Hij schreef verder:

‘“Water dat smaakt zoals Moeder Natuur het in een bergbeekje heeft gemaakt. Als je het gedronken hebt, voel je je goed.” Hans van Sluis van advies- en ingenieursbureau DHV in Amersfoort is al jaren in de ban van vitaal water. Hij noemt voorbeelden van verlepte kroppen sla die snel opfleuren na contact met gevitaliseerd water. Kippen die ziek en van de leg waren, produceren weer eieren bij de vleet, varkens raakten een hardnekkig virus kwijt. Sommige sterrenrestaurants zweren bij met vitaal water gekweekte groenten. Zelfs een cementproducent gebruikt gevitaliseerd water om tot een beter product te komen.

DHV heeft een team van zeven mensen op het vitaal water gezet, van wie Van Sluis fulltime. Aanstaande donderdag, vrijdag en zaterdag vindt op het hoofdkantoor van DHV in Amersfoort de “eerste nationale conferentie” over vitaal water plaats. “Water, zoveel meer dan H2O” is de noemer waaronder mensen op de eerste middag “vitaal water begrijpen” op een wetenschappelijk seminar. Op de tweede dag spreken waterprofessionals over “werken aan vitaal water”. Algemeen publiek is de derde dag welkom op de afzonderlijke conferentie watervitalisering voor “gebruikerservaringen, waterproeven en goede gesprekken.”

Niets minder dan een wonder, lijkt het, vitaal water. Maar wat is het nu precies? “Het water is in contact gebracht met een vitalisator, meestal een roestvrij stalen buis of een bol van messing”, zegt Van Sluis. “Er zijn tientallen producenten met honderden modellen. Sommige schroef je op de waterleiding of douchekop, andere hangen in een waterton of reservoir.”

In het dubbelwandige buisje zit water. Wat er met dat water is gebeurd, vertellen de fabrikanten niet. Websites zijn omgeven met vaagheid over hoe het werkt. Onderzoek lijkt er niet aan ten grondslag te liggen, wetenschappelijke publicaties ontbreken. “Klopt”, zegt Van Sluis, “daar pest ik de fabrikanten vaak mee. Sommigen magnetiseren water of laten het langs kwartskristallen lopen, anderen zeggen dat het water hoogactief is.”

Klinkt nog steeds behoorlijk vaag, spiritueel, esoterisch. “Ik ontken niet dat de fabrikanten baat hebben bij mystiek en een bepaald type mensen aantrekken die met wellness bezig zijn”, zegt organisator Van Sluis.

Het zijn echter niet louter particulieren, boeren en restauranthouders die denken baat te hebben bij drinken van vitaal water. Ook waterschappen en een afvalbedrijf werken ermee, zo blijkt uit het programma van DHV.

Bij Waterschap De Dommel wordt een zogeheten flowform-cascade geïnstalleerd. Op de gerenoveerde rioolwaterzuivering in Soerendonk loopt het gezuiverde water over een vijftal schaalvormige bekkens. “Het water raakt in de cascade in een wiegende, ritmische beweging”, zegt Van Sluis die betrokken is bij de dimensionering naar het ontwerp van beeldhouwer Paul van Dijk. Meer dan vijfhonderd kuub per uur gaat eroverheen stromen.

De verwachtingen zijn hooggespannen. Het water zal niet langer de kenmerkende muffe rioolgeur hebben, maar neigt naar “een aroma van humeuze bosgrond”, zegt Van Sluis. “Water en moerasplanten groeien beter door betere wortelvorming, bloei en zaadvorming. De lichtdoorlatendheid is groter. In de vijvers zitten geen slome kevers en slakken maar snellere soorten als bloedzuigers, muggenlarven, libellen, haften, wantsen en vrij zwemmende watermijten. Ten slotte zijn vissen als de winde niet langer kalm grazend, maar beweeglijk en spelend.”

Van Sluis baseert zich onder meer op een meerjarige proef tussen 1980 en 1984 op het toenmalige biologisch-dynamische proefbedrijf Warmonderhof in Tiel. Daar is onder leiding van prof. Jan Diek van Mansvelt van Wageningen Universiteit vergelijkend onderzoek gedaan. De resultaten komen niet door extra zuurstof die door de waterval in de stroming komt, aldus Van Sluis. “Zuurstofgehalten verschilden in beide proefopstellingen niet. Dat is heel precies nagemeten. Er zijn geen fysische, chemische of biologische verklaringen te vinden. We zien alleen maar dat het werkt.”

Kosmos

Hoewel dus een wetenschappelijke verklaring ontbreekt, heeft Van Sluis wel een hypothese. “Ik denk dat het wiegende ritme van het water in de cascade als een antenne gaat functioneren voor invloeden uit de kosmos. Deze planetaire invloeden die lijken op de invloed van de maan op de hormoonhuishouding, maken het water vitaal”, aldus de adviseur van DHV, die foto’s laat zien van druppels die schitterende patronen vormen. “Cascadewater produceert complexe druppelbeelden, vervuild water laat lelijke en verstoorde patronen zien.”

Bij waterschap De Dommel zegt adviseur Oscar van Zanten “niet geïnteresseerd te zijn in de vermeende invloed van krachten uit de kosmos”. Van Zanten: “Wij doen mee omdat we denken dat de ritmische beweging extra zuurstof toevoegt. Dat is goed voor het effluent en goed voor de Buulder Aa, de beek waarop we het gezuiverde water lozen.”

Die beek mag overstromen in het natuurlijk ingerichte slotstuk van de waterzuivering. De cascade is een toegevoegde waarde, vindt het waterschap, en draagt bij aan betere beleving van het water door het publiek. Er lopen toeristische routes langs en er wordt zelfs een houten vlot aangelegd.

Vooraf is geen aanvullend onderzoek verricht op de stokoude bevindingen van de antroposofen naar de effecten van de cascade. “We gaan nu wel goed monitoren”, belooft Van Zanten.

Een dergelijke flowformcascade naar een ontwerp van DHV verschijnt weldra ook bij de renovatie van de rioolwaterzuivering in Dinxperlo. En ook daar vormen extra zuurstof en esthetische overwegingen de boventoon. “Wij houden ons niet bezig met kosmische krachten”, zegt woordvoerder Arian Kuil van waterschap Rijn en IJssel. “Als sommige DHV’ers er spirituele denkbeelden op nahouden, mogen ze die hebben.”

Ook de composteringsector werkt met vitalisatoren. Afvalbedrijf Twence in Hengelo kampte jaren geleden met stankoverlast en instabiele compost. Toenmalig bedrijfsleider Onno Harmsen liet zo’n buis monteren. “Binnen enkele dagen was de stank weg; we stonden perplex”, zegt Harmsen, komende week spreker op het DHV-congres.

Door het gevitaliseerde composteringswater te besprenkelen over vers aangevoerd groenafval, steeg de compostkwaliteit zienderogen. “Mensen kwamen er om terug. Hun bomen groeiden harder dan die van de buren.” Ook Harmsen zoekt de verklaring niet in extra zuurstof of enting met de juiste bacteriën. “Water heeft een geheugen, het herinnert zich na zuivering de eerdere ervaringen met zware metalen, medicijnresten of bestrijdingsmiddelen, ook al zijn ze fysiek uit het water gefilterd. Vitalisatoren resetten deze desinformatie waardoor bacteriën beter hun werk doen.”

Andere compostbedrijven werken eveneens met vitalisering volgens Harmsen. “Alleen komen ze er niet voor uit.” Harmsen is intussen mede-eigenaar van een milieutechnologiebedrijf dat onder meer luchtwasinstallaties uitrust met vitalisatoren.

Twijfel

Vanuit de compostbranche wordt de vitalisering weersproken, al zijn vitaliseringleveranciers wel aanwezig op beurzen. Bij Twence schrijft manager Huub Nijkamp in een e-mail: “er zijn nooit aantoonbare resultaten onderzocht of vastgelegd. Aan de werking wordt dan ook sterk getwijfeld. De buis zit er nog wel (bijgeloof?). Baat het niet, dan schaadt het niet, meer is het niet.”’

Dit is nog niet het hele artikel, er volgt nog zeker een kwart. Maar het is wel duidelijk dat je zo’n soort artikel niet van de Volkskrant verwacht, zeker niet meteen de dag nadat er zo slecht over de Zonnehuizen werd geschreven (zie ‘Malaise’ op vrijdag 16 september). Op Michaëlsdag 29 september werd dit notabene gevolgd door de reportage over een ‘Flinke aanwas van imkerij. Bijen houden doe je zo’ door Eileen Ros (evenmin in te zien op internet). ‘Bijenhouden wordt hip. Waarom? Selfmade imkers leggen uit’ begint zo:

‘“Ben je bang? Ze zijn niet agressief hoor. Bijen steken zelden – dan gaan ze dood.” Christiaan Fruneaux hijst zich in een imkerpak in een volkstuinencomplex in Amsterdam, op een steenworp afstand van de creatieve broedplaats waar hij werkt met zijn vrienden Björn, Joost en Jasper. Er hangt een indringende geur van, jawel, honing.

Christiaan (34), schrijver en bladenmaker, trekt voorzichtig de deksel van de kast en blaast tabaksrook naar binnen. Daar worden de bijen rustig van. Vervolgens wipt hij één van de ramen, zwaar door de honing, voorzichtig omhoog. Bijen vliegen op, duwen tegen het gaas van het imkerpak en vliegen weer terug naar de kast.

“Als je goed kijkt”, fluistert Christiaan, “zie je een gelig goedje op hun pootjes. Dat is stuifmeel. Een goed teken. Dat betekent dat ze vandaag zijn uitgevlogen en op bloemen hebben gezeten, ondanks het slechte weer.” Even later wijst hij naar een groepje zoemende bijen pal voor zijn neus. “Moet je zien. Ze vormen met z’n allen één identiteit. Een soort megaorganisme. Superinteressant. En voelde je dat plakkerige bruine spul wat aan de kasten kleeft? Dat is de propolis. Het werkt genezend. Jasper gebruikt het voor wondjes.”

Twee jaar geleden las Christiaan een stuk over de bijensterfte in The New York Times. Hij nam het verontrustende artikel mee naar zijn vrienden. Inmiddels beheren Christiaan, Björn, Joost en Jasper twee bijenvolken in het volkstuinencomplex.

Christiaan: “We wilden de wereld redden!”

Jasper: “Toen Christiaan voorstelde om met z’n allen imker te worden, hadden we net moestuintjes aangelegd. We wilden zelfredzaam zijn, weten waar de melk in pakken vandaan komt. Het houden van bijen paste in die filosofie.”

De Nederlandse imkerij beleeft een opleving. Cursussen in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag hanteren wachtlijsten. Onlangs bezochten tientallen jongeren het hippe bijenfestival Beeing in Amsterdam.

Voorzitter van De Bijenstichting Jaap Molenaar wijt de belangstelling aan de vele nieuwsberichten over bijen. Hij is blij met de aanwas van nieuwe, vaak jonge bijenhouders in de vergrijzende imkerij.

De Nederlandse imkerij, ruim achtduizend imkers van wie tien beroeps, heeft nog heel wat te bereiken. In landen als Frankrijk, Italië en Joegoslavië hebben de bijen het beter. Wetten verbieden het gebruik van schadelijke bestrijdingsmiddelen, waar Nederland Europees koploper is in het gebruik van die middelen. Daarbij bestaan in die landen meer rommelige erven en verlaten stukken natuur en genieten imkerverenigingen er financiële steun van de overheid.’

Tot slot van vandaag nog deze belangrijke mededeling van Rudolf Thelosen op maandag 19 september over het ‘Einde Sociale Driegeleding”:

‘Sociale Driegeleding wordt Maatschappelijke Driegeleding

Hieronder volgt een citaat uit de digitale nieuwsbrief van de Werkgemeenschap voor Sociale Driegeleding van September/Oktober:

“Tijdens de jaarvergadering van de Werkgemeenschap in juni j.l. is op initiatief van Rob Hesper voorgesteld de term ‟sociale driegeleding” niet meer te hanteren. Daarvoor in de plaats zou ‟maatschappelijke driegeleding” de lading veel beter dekken. “En dan word je ook begrepen”, beargumenteerde Rob Hesper. Door de aanwezige leden is – na een uitvoerig gesprek – zijn voorstel aangenomen. Dit heeft ook consequenties voor de naam van de Werkgemeenschap, zoals in de kop hierboven tot uitdrukking is gebracht: Werkgemeenschap voor maatschappelijke driegeleding.”

Als reactie heb ik de mandaatgroep meteen laten weten dat ik heel tevreden ben met deze naamswijziging die ik ook al in mijn boekje “Trias Politica Ethica” heb voorgesteld en consequent gebruikt. Naar mijn mening is de term sociale driegeleding inderdaad een germanisme en roept onnodig veel misverstanden op.

De consequentie hiervan is dat ik op dit weblog verder geen artikelen meer zal plaatsen en graag doorverwijs naar mijn andere weblog maatschappelijke driegeleding zie http://driegeleding.blogspot.com/’